장음표시 사용
161쪽
Nebrem aegritudinem esse, candide Lector, omnlinum communissimam ac frsequentissimam, Z notiost qui inficiabitur. Etenim)hujus morbi tanta est frequentia, ut raro contingat aliqu0m roperiri, c juscumquo aetatis fuerit, sexus ae tomporamonti, qtii molostis Febris insultibus, aliquando non fuerit atta' stus. Ivl irum meliorclel a segritudinem undique aleb vulgarem, ab ipsis tantum non medicinae ' principiis, ad nostros usquo dies, tam variis' disputationibussaccontroversiis occaosiinem dare potuisse. Innumgrae,ciam veterum, tum recentiorum sententiae, eaeque plurimum discordantes, de natura, aethiblogia,' accura Febrium undique prostant. Nonnulli experientia rerum 'Magistra edocti, Febricitantes voti sine
Medici, aut medicinae praesidio indios sibi porsectam
sanitatom recuperare, Febrem ex se medicatricem, nedum pertimescendam assirmare non dubitarunt: Hinc insign0m differentiam inter mortem a Febre,& mortem cum Febre, ipsi asseruerunt. Aliis 'autem hoc Febris encomtum suspectum visum est ham Cum perraro etiam accidat, ut homo periculo eaegrotaverit, aut morbo pereat, absque eo quod simul febricitet, Febrem morbum ex se perniciosum, infinitorum malorum, ac denique mortis causam recognoverunt. Ut ut sit, tot sunt & tam varii Viri illustres, tam veteres, quam moderni, qui ad intimirus perscrutandam Febris genuinam indolem, indefesso labora insudarunt, ut in ingentem molem accreverit catalogus Librorum, qui circa theoriam, ac therapiam Febrium undique prostant. Veteres pri
162쪽
non exspatiantes ultra prima principia sensibilia cor Porum, certas agnoverunt qualitates, quibus jam dicta prmcipia mani festarentur. Hae qualitates erant nimirum : calor, frigus, siccitas, & humiditas: atque Sis, interstinguebantur elementaria quatuor principia ignis nempe, aer, terra & aqua. Eaedem qualitates consiteratae relative ad nostros hymores, ut causae formales primitivae, & sanitatis, & morborum habitas sunt. Ubi illae in corpore humano exist bant int0 - in certa temporatura, homo erat sanu , Iin hac temperatura & asquilibrio adempto, qualitas . alaeva alteram spectabiliter excederet, fiebant intem peries, S il δ' intemperies orant morbi. Atque in hac; idea Omnibus morbis ad intemperiem calidam, frigidam, humidam, vel siccam rotatis, Febris calorebadeo sensibilis consistere visa est in intemperie calida. orra a calore sive igne naturali praeter naturam .aucto, a eujus impensiori adtivitate cuncta Febris ahaenomena, inter quae & ipsa arteriarum acceler - . ta actio compreh0nsa fuit, deducta sunt. . . . o Ad extinguendam hanc flammam & moderandum . ignem adeo excessivum, remedia refrigerantia prima -facie. maxime opportuna habita sunt. Sed, quod pDradoxum ipsis villam est, fefellit haec medendi rati ;cum,interim observatio evinceret, Febrem vel ab -- que ullo Medici aut medicamentorum praesidio, in- dies sibi perfecte mederi, omnibusque exactiori mentis trutina ponteratis, calorem nativum ex se salubrem, naturam medicatricem, quin animam cuncta
intelligentem, ac sapienter dirigentem a) recogno-
M. Et videtur sane mihi id quod calidum vocamus immortale esse, cunctaque intelligere, & videre, S audire sentireque omnia. tum praesentia, tum sutura. Hippocrat. lib. de carnibus.
inima de natura nihil praeter calidum innatum. Galenus de patris.
163쪽
verer atque his ita animo conceptis, pro leg0 num quam violanda statutum, ac positum ost, calorem nativum non modo non exstinguendiim, sed ad gradum coctioni opportunum perpetuo promovenduntes eo Cum autem auctus hic calor sive Febris Tard sola observaretur, sed ut plurimum varia mala sym- plomata sibi conjuncta haberet, haec mala symptomata non ad calorem nativum, sivo ignem innatumetum, sed ad unum calorem alienum ex fermentati one aut putredine productum, relata sunt. Et hi duo calores videbantur adsso contrarii, & oppossiti, ut numquam simul in eodem morbo sexisterent quin inm tus lucta perpetua, ac pugna acerrima accideret. Quo tempore Medici orat, in acie caloris natuiralis, lina
cum natura contra morbum Ieamdiu pugnare, dum naturam Victuram, ac de morbo triumphaturam, C etionis nota praemonstraret. l i m IEn quid do Febribus senserit, & statu erit primo
Venoranda retro antiquitas: revora haec Iprimorum
Medicorum doctrina valdst antiqua & obscura em: sed si longa dies artibus omnibus insignia attulerit
incrementa, an mirum, si medicina per adsto longam saeculorum seriem exculta suam quoque formam cum aetate commutaverit 8 Ex quo enim innotuit calorem, tam in statu sano, quam morboso ab actionstarteriarum in totum dependore, nunc flocci facimus, - quae in veterum monumentis occurrunt de ignρ,
ejusque nutrimento, humido radicali, spiritu asereo se dicto in plantata, calido innato, quod ex igno, a causa ignifera magis accenso auctum, in eorum idea
Sed equidem qualiscumquo haec doctrina fuerit, non quidem absoluta & perfecta , quod veteres de
solidarum partium facultate minus imbuti veras caloris & Febris causas non adaequale cognoverint; scire
164쪽
spita tamen licet, eos bene & adaequale cognovisse,
mechanismum Febris per actionem nativi caloris potissimum. absolvi, eumdemque nativum calorem Praeter,naturam auctum , sive calorem febrilem semper bonum osse & salutaream atque hunc salutarem calorem non confundentes cum iniquo calore alieno,
ill sipsos fuisse, qui in complicatione aliorum morborum cum Febro, Febrem ipsam ejusque salutares effectus, ab effectibus noxiis & perniciosis aliorum momorum probe distinxerint. Esto igitur, quod ver.terum doctrina de Febribus imperfecta sit, & variis
ini locis exoticis referta ratiociniis, hae tamen non ideo minus vera, realis & pretiosa est: quare etiam
quidquid de coctions, coctionis & cruditatis signis, ab hiatiquis scripto datum, adque nos uanslatum sit, ad ipsum utpote veris certisque principiis inixum, &constanti falli nescia observatione stabilitum, firmis. simo quoque talo it aeternum quo stabit: sic ut
mon demirari subeat; eorum ad nos translata mon ment4, nobis quoque. e ite inaestimabilos thesauros praeticos, inconcussibiles veritates rocondentes: Imo omni .asseveratione affirmare fas est, quo magis a veteri medicina medicina recesserit, eo magis errores
multiplicatos, in infamem Medicos soso immersisso ignor nitem, ac artem medicam, in aegrotantium solamen divinitus institutam, magis funestam evasisse. Porstitit tantum non hoc primum . & Catholicum
veterum dogma ad tempora usque Haretaei: ex
quo autom hic illustris Anglus irrefutabili argumento sanguinis itum per arterias, & reditum per venas erudito orbi palam fecit: hoc inventum adeo luciferum asstimatum est, ut sere discooperiri videretur, quidquid in Esculapiadica arte jaceret absconditum: mox itaque ut nimiopere vilis, S antiqua repudiata ac sex scholis expulsa est ea doctrina, quam ab olim tot
165쪽
tot saecula tantis viris laudatam dederant. Corpus humanum consideratum est, ut machina i draulica,
embolus erat cor, sanguinis a centro ad 'Hrcumferentiam per arterias, & a circumferentia ad centrum per Venas in gyrum continuo ducebatur. . In hujus
circulationis integritate sanitat0m , in ejusdem difficultate aut interruptione febrom, ac alios morbos consisterst, stabat senisentia: cum . autem sanguinis, spissitudo , aut copia libero circulo impediendo maxime apta viderentur, remedia dissolventia, ii ci dentia, diluentia , Venae sedito aliaque evacuantia maxime opportuna habita sunt in cura Febrium.
Alii, qui alias cuderunt hypotheses, & vel ob id lo
gius a via abiere sustinuerunt, essentiam Febris collocari debere in uita fermentatione praeternaturali, quae a fermento peregrino, mediante salis acidi i aikali Connubio, in sanguine excitabatur: in hac idea succi in coagulum cogebantur, sua deleteria prosapia fermentia humores inficiebant , ac tandem ipso fer-
mentationis aestro, insignis adeo orgaSmu S, turgescentiaque intutis ciebatur, ut vasa nimium quantum distrahi, quin crepaturam minari viderentur: hinc iterum Venae sect. ad virium usque collapsum non raro instituta,remedia acidum absorbentia, dissolventia, incidentia Febri fuga maximo congrua ac efficacia Credita sunt: & protinus etiam neglectis, ac vilipensis, quae de calore, de coctione, de crisi tam apposite, & tanta cum induaria a majoribus scripto tradita fuerint,
novitatis amantium animos commenta adeo usque irretivere, ut natura parum perisi habita universum curae Febris negotium arti tribuerint. En fructum, quem incondita Medicorum curio sitas impenso aeorotantium praejudicio exprompsit, ex tam famoso ac celebri invento. Nec hoc alicui mirum esto: nam haec cognitio, utut non exigui momenti,
166쪽
momotiti, non habuita cum morbis organicis conia Motim satis immediat m, quae ad artis medendi progressum adeo contribuere poterit, quam plerisque Medicis visum esti
. ' In tam insigni rerum Medicarum confusione, opportune in Hollandia ortus est insignis Boerhavius, hic illustris Medicus i cum in npotericorum scriptis haud inveniens, quod animo veritatis avidissimo satisfaceret , Veterum monumenta adiret, eaque eXaustius mente revolveret; obstupuit quodammodo tantum truditionis, dc tam liquida realis doctrinae specimina ibidem reperiri; cum interim tot pretiosa dogmata, totque instructiva observata neglecta, repudiata, ac Scholis proscripta dispiceret, indignatus acriter increpuit incautos, eosque erroriS, ac criminis reos arguit, vselestumque doctrinam d0 novo in medecinam introduxit, & quod in ea ob curum fuit, illustravit; ostendit. calorem nativum, non juSta mentem Veterum, esse principium facultatum Iactionum partium organicarum, sed ipsas facultates& actiones eorumdem partium esse principium caloris; hinc cordis N arteriarum actionem a causa irritante praeter naturam acceleratam non esse Fobris
symptoma, sed ejus veram, formalem, & immediatam causam.
Nael haoc detecta veritas non parvi Modicinamonaepti fuit; imo super mechanismum corporis humani & morborum multo majorem claritatem sparsit, quam celebre inventum Harzaei: esst enim organica cordis di arteriarum actio, quae non modo in nobis facit circulare sanguinem, verum qui nativum calorem pxcitando, una cum actione ejusdem caloris etiam est causa omnis elaborationis, perfectionis, & imperfectionis
167쪽
humorum; adeo ut memorata haec actio in quolibet morbo, antiquitus sic dicto. calido, vel frigido, fundamentales suggeret indicationes quae in curandis his morbis Modicum dirigunt. Enimvero, si hic insignis Medicus, dium prapstans antiquorum dogma tam strenue dessendit, & voram nativi caloris, & Febris causam tam belle explicavit, nativi coloris salutares effectus cum antiquis percognovisset , & cum iis
eundem salubrsem calorem nativum a noxio calore
alio no probe distinxisset, ad excelsum perfectionis fastigium Art0m Medicam extulisist; sed quod ini-
quia voluere Vata, nefas existimavit Merha ius, hoe in puncto antiquorum placitis assentiri. Cum enim Viro perspicuo notum esset, mala accidentia Febri socia, ad praetensum calorem putredinis aut ferin pnta tionis referri non posse ; pro rato habuit, ea ad Febrem ejusque eXcestivum calorem referri debero, &huic opinioni eo firmius adhaesit, cum Febris fio amodo ex una cordis 6c arteriarum acceleratu actio
iis, sed ex insigni resistentia oriri ipsi visa sit ;sano ex hujusmodi Febre varia mala accidentia der vare ipsi dissicile non fuit. Imprimis frigus, iniser initia Febrium spre praesens, utpote primus etfectus hujus duplicis causae, primum quoque Febris phaenomen essentiale habitum est. Post frigus a bina eadem caussa sibi opposita, magno nempe motu partium excorde, & magna resistentia vasorum contra cor,'oriri etiam vid sebatur vehemens attritus molecularum sal1guinis, tum inter se , tum ad vasa; unum phae momen non modo ex se valde periculosum, sed quod in nobis etiam excitaret unum calorem excessivum, arden-t0m, destructivum, qui ex fluidis liquidissima dissiparet, reliqua densaret, sales oleaque sanguinis ait nueret, acriora redderet, subitoque multos celeross . Peri-
168쪽
periculosos lethales morbus produceret. Vide Aphor. 689.
' .Qualiscumque autem fuerit hapc sententia, Medici ad effata unius Doctoris, cujus augusto nomini Europa universa assurgit, ut ad oracula confugientes, , viri do eminum; ut falli nosciam fere tenuerunt ;&, jurantes in verba tanti Magistri, uua oviS vpi pessima aliorum morborum febrem commitantium symptomata, ab antiquis tam apposito ad calorem alienum relata, cum suo Patrono symptomata Febris acclamarunt. Ubi igitur causa maligna subtili sua acreditas eor & vasa irritando, & accolerando Febrem faceret,& simul spiritus animales ad motus a nomalos Concitando, spasmum etiam produceret, Omnia spaSmodica pathemata L quamvis horrenda, ad Febrem relata suntl & talis Febris maligna nuncupata. Si heterogoneum prosapia colli quativa infestum,diarrhoeas, sudoresque colli quati vos praeter Febrem poneret, haec symptomata iterum sunt imputata Fobri, &hanc Febrem colliquativam pronuntiarunt: denique Nomitus , singultus , syncopes, aliique morbi pelli mi, hic I nunc Febrem concomitantes, pro genuinis divorsarum specierum Febrium dependentiis, , mptomatibus habiti sunt. Quin hic error, quod mirandum, animos medentium usque adeo obnubilavit, ut cum Febris tot malis producentis ineptistima visa fuerit, omnia haoc mala symptomata, ad praetensam quamdam Febrsem clandestino malignam, sub benigna facie
ea excitantem, referre non dubitaverint.
Quantum detrimenti in genus humanum indoredundaverit, facile nemo dixerit etenim indubitatum est, quod Modici, cum tot morbis adeo
periculosis 'Febrem confundentes, non modo numquam penetrare valuerint usque ad veram Febris
169쪽
IOInaturam, sed quod haec confusio ipsis etiam abscondere debuerit veras causas illorum morborum, qui soli in cura Febrium acutarum a Medico tolli desiderant; sic ut non mirari subeat, quod Mediei horum morborum ca uilis incognitis, & perniciosis eorum sestectibus Febri imputatis, morbis ipsis intactis, solam Febrem, ejusque praetensam duplicem causam aggressi sint; unde factum est, ut diluentia, sapo-nacea, dissolventia, a nodina, refrigerantia, Vmae sectio, aliaque rem dia incongrua, ne dicam maXima noxia, adeo elscacia habita fuerint in cura acutarum Fobrium.
in hoc statu vel uostris di0bus sita erat Febrium ratio, dum Dei clementia in Gallia rosuscitatus est insignis qu*huysius, qui postquam veterum monumenta, cum iis quae neotericorum crant, studiose contulisset, ac varios perniciosos error ps acutissima in genii sui acie enucleasset, tandem involutum rei verum auspicato evolvit: & super theoriam Fobrium adeo insigno lumen effudit, ut in tam claro & sereno die nomini amplius liceat c cutire. Irrosutabili ipse argumento ostendit, Febrem, quamvis ad mentem veterum in calore non consistat, sed ut docuit Merhcurvius, a parte rpi sit morbus Organicus , natus eX aucto & accelerato cordis & art0Tiarum motu; a Boerhuavio tamen abusive doductam fuisse ex una resistentia ad capillaria , hinc Fobrem
non tantum non producere, ut hic auctor voluit, unum impetum ac calorem tam vehementem, sed econtra cordis & arteriarum actionem, utcumquo acceleratam, numquam augere calorem, qui supereti calorom naturalem ultra unam dedimam. Febrem adeo-
que non tantum non osse morbum adpo horrondum sedi tam per se,tum per actionem caloris constanter subige- ire, concoquere, & expellere humorea morbi ficos,
170쪽
sicut actio cordis & arteriarum cum calorh inde nato in statu sano subigit, concoquit, expellitque humores naturales; hinc si tot infensa symptomata, in dies Febri socia, ab antiquis male relata sint ad unum
praetensum calorem putredinis, aut fermentationis, ea equidem minime referenda esse ad Febrem, sed ad morbos a Febre omnino clistinctos , ad morbos nempe, qui una cum Febri nati OX eodem heterogeneo, una quoque cum ea constituant morbum
compositum, in quo morbo non Febrem, quast semper bona & salutaris est, ae coctionem semper &crisina molitur, sed solos morbos Febri oppositos, ejusque salutifera conamina impedientes, omni arto medicandoS ac removendos esse. Adhaec Quaefm ystus Febris essentiam, ejus phaenomena, ac symptomata erudito orbi tam graphice, tam iconice, depinxit, & de genuina morbi natura ac aethiologia, tam liquide, tam diserto, tam docte disseruit, ut inter illustres Medicinae Doctorcs sui temporis, primas sibi facile vindicaverit. Imo dicere fas est, eum hoc tanto sibi benficio, & Modicos, & aegrotantses adeo demeritum esse, ut non modo optimo jure Modicus Fe-hrium per excellentiam nominari mereatur, Vertim ues& do insignissimo hoc viro universa Medicorum Cohors pleno ore ebuccinet, quod ab olim de Syden-' hamo ebuccinavit Boerharavius : - Unum eximium ha- emus F. Vumna iron Galliae lumen, artis phoe-
Dbum, quem quoties contemplamur, Occurrit animo
insigitis viri species: de cujus erga Rempublicam me- , ,ritis numquam ita magnifice dicemus, quin ejus id ,,sit se peratura dignitas. IHujus itaquo magni Doctoris volumina impensa voIuptate, & utilitate continua manu versavi. Cum autem Viri sapientissimi opera idiomate Gallico exarata sint, ac animadvertenti, haec aurea monumenta potissi '