Sancti Aurelii Augustini ... opera omnia multis sermonibus ineditis aucta et locupleta

471쪽

DE MENDACIO, TIB. a. 443 panis alienus invito, quamvis Valentiori, auserendus est, ut alatur infirmior ne innocens invitus Virgis Caedendus est, ne alius occidatur. Plane si velint fiat quia nec laeduntur, Cum ita volunt sed utrum etiam volentis fama falso stupri crimine'sedenda sit, ut ab alterius cor pore Stuprum Vertatur, magna quaeSti est. Et nescio uti uincia Cile reperiatur, quomodo justum sit volentis famam falso stupri crimine maculari, quam ipso Stupro Corpus inviti. XVII. Sed tamen si talis optio proponeretur ei qui thurificare idolis, quam muliebria perpeti maluit, ut Si illud vellet ovitare, famam Christi aliquo mendacio Violaret, insanissimus esset si saceret. Plus etiam dico, quia insanus esset si alienae libidinis evitandae causa, ne id in eo fieret quod nulla sua libidine pateretur, Christi Evan-g0lium falsis Christi laudibus in falsaret magis evitans

alienam corruptionem in corpore suo, quam in doctrina Sanctificationis animarum atque Corporum Corruptionem Suam. Quamobrem a doctrina religionis, atque ab eis omnino enuntiationibus, quae propter doctrinam religionis enuntiantur, cum illa docetur et discitur, omnia penitus mendacia removenda sunt. Nec ulla omnino CauSainVeniri posse credatur, cur in rebus talibus mentiendum sit quando nec ideo in ea doctrina mentiendum est, Ut ad eam ipsam quisque acilius perducatur Fracta enim vel leviter diminuta auctoritate veritatis omnia dubia remanebunt quae nisi Vera credantur teneri Certa non possunt. Licet igitur vel dissertori ac disputatori atque praedicatori rerum aeternarum, Vel narratori Vel pronuntiatori rerum temporalium ad aedificandam religionem atque pietatem pertinentium, occultare in tempore quidquid occultandum videtur tamentiri autem nunquam licet ergo nec occultare mentiendo.

472쪽

XVIII. Hoc primitus et firmissime Constitulo, de peteris mendaciis securius quaeritur. Sed ConSequenter etiam videndum est removenda SSe etiam Omnia mendacia

quae aliquem laedunt injuste quia nulli est in)uria vel levior inserenda, ut ab alio gravior repellatur. Nec illa

sunt admittenda mendacia quae quam Vi Sm0 0bsint alteri, nulli tamen prosunt et obsunt ei ipsi qui gratis men tiuntur. Ipsi enim proprie menda Ce dicendi sunt. In te

rest enim inter mentientem atque menda Cem. Nam mentiens est etiam qui mentitur inVitUS: mendax Vero amat

mentiri, atque habitat animo in delectatione mentiendi. Juxta ponendi sunt et qui de mendacio Volunt placere hominibus , non ut alicui saciant injuriam vel inserant contumeliam jam enim Silpra hoc genus removimus sed ut suaves sint in sermonibus suis. Isti ab illo genere in quo mendaces posuimus, hoc differunt, quod illos mentiri delectat gaudentes de ipsa fallacia; istis autem placere libet de suaviloquio , qui tamen eris malent placere .sed quando non facile inveniunt Vera quae grata sint audientibus, mentiri eligunt potius, quam tacere. Dissicile est

tamen ut isti totam narrationem falsam aliquando SusCipiant Sed plerumque Veris falsa contexunt, ubi suavitas

eos deserit. Hae autem duo genera menda Ciorum non

obsunt credentibus, quia nihil de doctrina religionis veritatisque saliuntur, aut de ullo commodo vel utilitate sua. Susticit enim eis ut judicent fieri potuisse quod dicitur. et idem habeant homini quem non debent temere exi Stimare mentientem. Quid enim obest, si credat patrem aut avum alicujus virum bonum fuisse, etiamsi non fuit; aut USPle ad Persas militando pervenisse, etiamsi a Roman unquam recessit Ipsis autem mentientibus valde obsunt illis quidem, quia sic deserunt veritatem, ut fallacia

laetentur istis, i lilia Se in alunt dat e re cinam Verum.

473쪽

DD MENDACIO, TIB I. 445XIX. Istis generibus sine ulla dubitatione damnatis, sequitur genus mendacii tanquam gradatim ad me liora surgentibus , quod benevolis et bonis vulgo tribui solet, cum ille qui mentitur, non solum alteri non obest, sed etiam prodest alicui. De isto genere est tota Contentio, utrum-ne sibi obsit, qui si prodest alteri, ut faciat Contra Veritatem. ut si veritas illa sola dicenda est, quae ipsa mentes intimo atque incommutabili lumine illustrat; facit certe contra aliquod verum , quia etsi saliun tu Corpori SenSUS, Contra verumtamen facit, qui dicit aliquid ita esse, vel non ita, quod ei ne menS, ne Sen SuS, ne opiniatio sua, fidesve renuntiat. Utrum ergo non sibi obsit, qui lio modo alteri prodest an illa compensatione non obsit sibi, qua prodest alteri, magna quaeStioeSt. Si ita est, consequenter etiam sibi prodesse debet per mendacium quod nulli obest. Sed ea connexa Sunt,

et istis concessis necessario trahuntur quae multum Conturbant. Si enim quaeratur , quid obsit homini copiis Superfluis redundanti, si de innumeris millibus frumentorum amittat unum modium, qui tamen modius possit ad necessarium ictum prodesse furanti, Consequela erit ut et furtum sine reprehensione fieri possit, et falsum testimonium sine peccato dici. Quo quid dici potest perversius yon vero si alius furatus esset illum modium, et tu Videres, interrogatusque esses, mentireri honeSte pro paupere, et si id pro tua paupertate facias, culpaberis pquasi amplius alium quam te diligere debeas. Utrumque ergo turpe atque Vitandum St. XX. Sed sortassis exceptionem addendam qHi putet, ut Sint quaedam honesta mendacia, quae non Solum nulli obsunt, Sed etiam nonnulli prosunt, exceptis his quibus Crimina occultantur et defenduntur ut ideo sit illud

turpe mendacium , quod quamvis nulli obsit, et prosit

474쪽

446 AUGESTINI al)ISCOPI pauperi, furtum tamen occultat; si autem ita nulli obesset et prodesset alicui, ut etiam nullam 2Ccatum g cultaret atque defenderet, turpe non esset. Velut si quis piam pecuniam Suam te vidente abSConderet, ne per furtum aut vim amitteret, atque inde interrogatus mentireris; neque obeSSe cuiquam , et ei prodesses cui Opus erat illud occultum , et nullum peccatum mentiendo texisses. Non enim qui Squam e CCat abscondendo rem suam , quam timet amittere. Sed Si propterea non peccamus mentiendo, quia nulliu peCCatum tegentes , et

nulli obsumus, et alicui pi sumus , quid agimus de ipso peccato mendacii Lbi enim positum est re die furtum seceris: n ibi positum est die salsum testimonium dixeris . o Cum ergo singula probi hean Dir, cur sal sum testim ostium tunc est culpabile, Si surtum tegat, vel aliquod aliud peccatum si ii tem nulla defensione peccati per se ipsum fiat, non est culpa hile, cum ipsum furtum per se culpabile sit et caetera peccata AD 2- cultare CCCatum non licet sacere licet λXXI. uod si absurdum est, quid dicemus An falsum

testimonium non est, nisi Cum quisque ita mentitur, ut aut Crimen Confingat in aliquem aut alicujus Crimen occultet, aut quo tu ni 0 quemquam in judicio premat P idetur enim testis judici nccessarius ad causae Cognitionem. Sed si hactenus testem Scriptura nominaret, Ondiceret Apostolus u Invenimur et salsi testes Dei sin testimonium diximus adversus Deum, quia XC ita erit Christum, quem non excitavit . o Ita enim ostendit falsum testimonium esse mendacium, etiamsi in CujuS- quam salsa laude dicatur. An sorte tunc dicit salsum testimonium qui mentitur, cum aut peccatum alicujus Vel

singit vel tegit, aut alicui obest quoquo modo Si enim

475쪽

DE NEX DACIO. LIB. I. 447 mendacium quod adversus vitam Cujusquam temporalem dicitur, detestabile est quanto magis quod adversus Vi tam aeternam PSicuti est Omne mendacium, si in doctrina religionis fiat. Et ideo falsum testimonium vocat Apostolus si quis de Christo, etiam qu0d ad ejus lauden idetur pertinere, Mentiatur autem mendacium Sit, quod neque cujusquam pecCallim aut Confingat aut tegat, nec a judice quaeratur, et nulli obsit et prosit alicui nec sal Sum testimonium esse , ne repreliensibile mendacium P

XXII. Quid ergo, si ad Christianum homicida confugiat, aut Videat quo confugit; et de hac re interrogetur ab eo, qui ad supplicium quaerit hominem hominis in

tersectorein mentiendum Sty Quomodo enim non tegit peccatum mentiendo, Cum ille pro quo mentitur, pecca tum sceleratum admiserio An quia non de peccato ejus interrogatur, sed de loco ubi lateato Ergo mentiri ad te gendum cujusquam peCCatum , malum est; mentiri autem ad tegendum peCCatorem , non Si malum ita sane, ait quispiam. Non enim tunc peCCat qui quam , Cum eVitat supplicium; sed cum facit aliquid dignum supplicio.

Pertinet autem ad disciplinam christianam, ut neque de cujusquam correctione deSperetur, neque Uiquam CB-

nitendi aditus intercludatur : Quid si ad judicem ductus

de ipso loco ubi se ille occultet interrogeris, DiCturus es, aut non ibi est, ubi eum scis esse aut non novi et non vidi, quod nosti et vidisti Dicturus ergo es salsum testimonium, et OCCiSuru animam tuam, ne occidatur homicida pAn usque ad conspectum judicis mentieris, judice autem quaerente jam Verum dices, ne sis falsus testis Ipse igitur hominem proditione occisurus S. Etiam proditorem

quippe divina Scriptura detestatur. An forte proditor non est, qui judici interroganti verum indicat esset autem proditor, si quemquam ad exitium ultro deserret

476쪽

Ouid si de justo atque innocente ubi lateat sciens a judice interrogeris, qui tamen ad mortem a majore potestate jussus est rapi, ut ille qui interr0gat executor sit legis, non conditor an ideo non erit salsum testimonium quod pro innocente mentieris, quia nec ille judex, sed executor interrogato uid si ipse condit0 legis interroget, aut quilibet judex iniquus ad Supplicium quaerens innocentem , quid facieS, falsus testis, an proditor eris An ille erit proditor, qui justo judici latentem homicidam ultro detulerit; et ille non erit, qui judici injusto ubi lateat innocens quem quaerit Occidere, interroganti indicaverit

eum qui se fidei ejus commiserat An inter crimen falsi testimonii et proditionis dubius incertusque remanebis 3

An tacendo, vel profitendo te non eSSe diCturum, Certus utrumque vitabis Cur ergo non hoc facias, priusquam ad judicem Venias, ut caveas etiam mendacium I vitam enim mendacio, omne testimonium salsum effugies sive omne mendacium sit falsum testimonium, Sive non Omne: evitato autem salso testimonio quod tu esse intelligis . 0n effugies omne mendacium. Quanto ergo sortius, quanto excellentius dices: Ne prodam , ne mentiar

XXIII. Idcit hoc episcopus quondam Thagasten Sis

Ecclesiae, Firmus nomine, firmior voluntate. Nam Cum ab eo quaereretur homo jussu Imperatoris per apparitores libeo miSSOS, quem ad Se confugientem diligentia quanta poterat occultabat respondit quaerentibus nec mentiri Sep0SSe, ne hominem prodere, passusque tam multa tormenta Corporis nondum enim trans Imperatores

Christiani permansit in sententia. Deinde ad Imperatorem ductus, usque adeo mirabilis apparuit, ut ipsi 40-mini quem servabat, indulgentiam sine ulla disti cultate impetraret. Quid hoc fieri potest sortius atque Constantius Sed ait quisquam timidior Paratus esse p0SSum d

477쪽

DD MENDACIO, it B. I. 449 quaelibet serenda tormenta, vel etiana mortem Obeundam, ne peCCem: Cum autem peccatum non it, ita mentiri, Ut neque Cui sua in obsis, neque salsum testim0nium di cas et prosis alicui Stultum S et graVe CCCatum. Oluntaria rustra Sustinere tormenta, et fortassis utilem salutem ac Vitam incassum Saevientibus projicere A quo quaero, cur timeat quod Scriptum est: si Falsum testimo-D Dium non dices i is et non timeat qu0d Deo dictum est uteriles omnes qui loquuntur mendacium se is Non. inquit, scriptum est: u Omne menda rium D sed ita in telligo , ac si sit scriptum erile omnes qui loquun-Dtur salsum testimonium scit nec ibi dictum est se omne, salsum testimonium is Sed ibi positum est, inquit ubi Caetera qu9 Omni modo mala sunt. Numquid et illud quod ibi est , Non occides P , Quod si omni modo malum est quomodo ab hoc Crimine excusabuntur justi, qui post legem datam multos occiderunt Sed respondetur, quod non ipse occidat qui justi alicujus i peceptiminister est. Horum ergo timorem Sic CCipio ut tamen illum laudabilem virum . qui nec mentiri Voluit, nec hominem prodere, et melius arbitrer intellexisse quod scriptum est, et intellectum sortiter implevisse. XXIV. Sed venitur aliquando ad hujusmodi articulum, ut non interrogemur ubi sit ille qui quaeritur, Deque CogamU Ut eum prodamus. Si Si OCCultatus est, ut inveniri acile nisi proditus nequeat : Sed quaeritur a nobis utrum illo loco sit, an non sit. Ubi si eum esse Ci mus, taCendo eum pr0dimus Vel etiam dicendo nequa quam noSAESSedicturos, Utrum ibi sit, annon sit : ex hoc

enim colligit ille qui quaerit, ibi eum esse, ubi si non esset, nihil aliud ab eo qui mentiri nollet, nec hominem prodere, nisi eum non ibi esse responderetur Ita per

478쪽

nostram vel taciturnitatem Vel talia Verba homo proditur, ut intret qui luserit, Si potestatem habet, et inVeniat eum qui tamen ab ejus inVentione mendaci nostro posset averti. Quapropter Si nescis ubi sit, nulla est causa occullan is veritatis, sed te nescire satendum est. Si autem scis ubi sit, sive ibi sit ubi quaeritur, siVe alibi non est dicendum, cum quaesitum fuerit, utrum ibi sit, annonsit. Aon dico quod quaeris : Sed dicendum, Scio ubi sit,

sed nunquam monstraho nam Si de uno lOCO non respondeas, et te non esSe proditurum satearis, tale est ac si eumdem locum digito ostendas: OVetur enim Certa SUS-picio. Si autem primo fatearis te Scire ubi sit, sed non dicere , potest sortasse ab illo loco inquisitor averti , et tibi jam incumbere ut ubi est a te prodatur. Pro qua fide atque liumanitate quidquid sortiter tuleris, Donsolum non culpabile, Sed etiam laudabile judicatur :exceptis duntaxat his, quae Si passus fuerit homo, non sortiter, sed impudice ac turpiter pati dicitur. Hoc est enim ultimum mendacium, de quo diligentius tractandum St.

XXV. Nam primum est ad evitandum Capitale mendacium longeque fugiendunt, quod it in doctrina religionis : ad quod mendacium nulla conditione quisquam debet adduci. Secundum autem, ut aliquem laedat injuste quod tale est, ut et nulli prosit, et obsit alicui. 1ertium , quod ita prodest alteri, ut obsit alteri, quam- V1 non ad immunditiam ObSit Corporalem. Quartum, quod it sola mentiendi allendique libidine, quod merum mendacium est. Quintum , quod ii placendi cupiditate de SuaViloquio tityomnibus penitus evitati atque rejectis, equitur Sextum genus, quod et nulli obest, et prodest alicui velut si quispiam pecuniam alicujus injuste tollendam, sciens ubi Sit, nescire e mentiatur quocumque

479쪽

interr0gante Septimum , quod et nulli obest, et prodest alicui excepto si judex interrogat velut si nolens hominem ad mortem quaeSytum prodere, mentiatur; non solum justum atque iun0Centem , Sed et reum; quia Cliristianae disciplinae sit, ut neque de cujuSquam Correctione desperetur, neque cuiquam poenitendi aditus intercludatur. De quibus duobus generibus inus solent habere magnam ContrOVCI Siam , Sati tractavimus, et quid nobis placeret ostendimu ut Suscipiendis incommoditatibus, quae honeste ac sortiter tolerantur, hae quoque gehera devitentur a sortibus et fidelibus et veracibus viris ac foeminis. Clavum est genus mendacii, qu0d et nulli Obest, et ad io prodest, ut ab immunditia corporali aliquem tueatur, duntaxat ea quam Superius Comme moravimus. Nam etiam non lotis manibus manducare, immunditiam putabant udaeit. Aut si et hanc quisquam immunditiam Vocat, non tamen talem, pro qua evitandamentiendum sit. Si autem mendacium tale est, quod alicui saciat injuriam, etiamsi ab hac immunditia, quam omnes homine abhorrent ac detestantur, munia hominem Utrum et O genere mentiendum sit, si talis fiat injuria per mendacium, upe non it in eo genere in munditiae, de quo nun agimuS, alia quaestio est non enim jam de mendaci quaeritur, sed quaeritur utrum alicui facienda sit injuria etiam non per mendaCium, Ut

illa ab altero immunditia depellatur. Quod nullo modo

puta, erim quanquam proponantur levissimae injuriae, veluti est illa quam de uno modio amisso Supra Commemoravi et multum perturbent, utrum non debeamus facere cuiquam vel talem injuriam, si ea potest alius, ne

stuprum patiatur, essendi aut muniri. Sed, ut dixi, alia quaestio esto nunc illud quod instituimus peragamus :

480쪽

utrum mentiendunt sit, si etiam inevitabilis conditio proponatur, ut aut io faciamus, aut Stuprum patiamur, vel aliquam execrabilem inquinationem etiamsi mentiendo nulli faciamus injuriam. XXVI. De qua re patebit aliquis considerationi locus. si prius divinas auctoritates, quae mendacium prohibent. diligenter discutiamus: si enim ipsae nullum dant locum,

frustra quaerimu qua eXeam ux tenendum est enim omnimodo praeceptum Dei, et Voluntas Dei in iis quae te nendo praeceptum ejus passi fuerimuS, aequo animo e quenda : Si autem relaxatur aliquis exitus, non est in tali Causa PCUSandum mendacium. Propterea divinae Scripturae non solum praecepta Dei continent, sed etiam vitam moresque justorum ut si sorte OCCultum est, quem

admodum accipiendum sit quod praecipitur, in factis justorum intelligatur. Exceptis itaque his factis, quae

potest quisque ad alleg0ricam significationem referre, quam i geSta SSe nemo ambigat, sicuti sunt sere omnia in libris Veteris Tostamentiri uis enim hi aliquid audeat allirmare non pertinere ad sigurata mirremuntiationem Quippe cum Ap 0stolus etiam filios Abrahaei, quos utique naturali ordine propagandi populi editos esse at que vixisse facillime dicitur non enim monstra et prodi gia nata Sunt ut ad signis callanem aliquam ducans animum , duo tamen Testamenta significare asserat, thenosicium illud mirabile, quod Deus populo Israel praestitit ad eruendos eos de servitute, qua in Topis

premebantur, poenamque Vindictae, cum in itinere est cassent, in sigura conligisse dicat quo facta invenies. quibus istam regulam derogeS, et astita nare praeSuma adsiguram aliquam non esse rodigenda Ilis ergo exceptis, ea quie in Novo Testamento a Sanctis facta sunt, ubi O-