장음표시 사용
131쪽
re pondendo, secundum nostrum modulum applicarer volentes ad altius sapientibus occasionem Iuridius respondendi, O illius laudem attollendi uberius praebere , qui Doctorem istum sapientiae radio illustrare , c, super Ecclesiae candelabrum , pro orbis terrarum instrutilione, diqnatus est sta elementia exarutare. Cui laus, bonor, oe gloria in secula saecvlorum. Amen. Iam vero dc Dominicus Episcopus Torcellanus primum , ac deinde Brixi ensis, cum Diploma Canonigationis Sancti Thomae expcudistet, hunc in modum subdit: Haec autem, Gel similia non dicit de aliis c nimirum Pontifex , vel Se des Apostolica ideo videtur, quod non possis tangere haec Sedes doctrinam ejus , sine boc , quod se is in quodammodo tangat. Non gravabor his addere Antonii Campani Interamnatium Episcopi testimonium, quamquam prolixum nimis nonnullis videri potest. Sic enim de Doctore nostro loquitur: comas locupleti mus in Dialecticis : de quibus sic edidit , Mi qui ejus praecepta non negligunt , edi fallere
quemqream nolint , es falli ipsi a quoquam nullo modo poslini. Locupleti simus in Pbilosopbia ; five illa, quae ad vitie pertinet ivstitutionem , o moralem appellamus; sive quae in rerum naIura versatur , 9 initia , casus , eveni v quo complectitur , o P sicam nominamus : in qua S inυenit
ipse multa per se suopte ingenio ; S aliorum inventa inυο-lura s perplexa , splendidi*ma S distin ii ma luce declaraυit. Locupletisin res in mentia Diυina , quam Theologicam nuncupamus: de qua idem ipse tot tantaque conscripsit, Inm multa , oe varia edidit volumina ; ut mirum fuerit fuscere ejus aetatem ad legendum , nedum ad scribendum p ruisse : annum enim quinquagesimum quum vix attigisset, mia gravit e vita ; nec ullum est aenigma tam ambiguum, nullus iam intricatus nodus , aut inuolucrum , nullae tam obscurae nubes in hujus genere doctrinae , quas vir Dei sancti mus non eυoluerit , retexerit , aperuerit : semper collectus , di-
sinctus, ordinatus I ut alii semper scitisse diυinam Seripturam, bis collegidie ς illi inυοἰυ e anfractibus , bis dirextae in compendium ἰ illi infud e tenebras , oe eoneulcasse , bis clarissimam nitul e lucem , o expedime υideatur. Sed videbor tibi , Op TIME IOANNEs , addere flores veri , di stellas coelo , si praeclarissimorum virorum elogia, quibus illi Doctorem hunc exornare studuerunt ,
132쪽
congerere hoc loco voluero omnia . Sunt enim recentiorum audiorum monimenta ferme omnia refertissima laudibus Thomae , auctoritatibus Thomae , nominibus Thomae . Hic a Thomam Sebolasticorum Vexillarium vocat. b Ille nostrae Theologiae splendorem . e Nonnulli SeboIUicae Traeologiae florem. 4 Quidam , in eo nihil esse insimum offerit, nihil mediocre ς sed lorum summum , ct torum persediissimum. e Alius longo eum divinitatis haustu compotem dicit . f Plerique omnes , Angelicum. g Alii ingeniosissimum , eruditissimum , O cui in pol estra, oe exerciIatione Scholastica nemo proximus siti; 6γ1sque copiosi mam , solidam , S incredibilem doctrinam semper Je praedicasse, o laudasse sponte flua fatentur. Quemadmodum & nonnulli, h qui aetatem illam nihil eo doditus tulisse, nihilque religiosius vidissse, scribunt . i Sed di celebrem Eeclesiae DoLtorem, eum alii vocant. Et k quidam postremo eo in Diale Iicis acutiorem , in Marbematicis subtiliorem ; in FbiIUUbia locupletiorem , ix Theologia denique sublimiorem, neminem se leZdse testantur. Et plane nemo praestantissimas artes has , inconsulto Thoma , aut Iegere , aut profiterium quam cum laude poterit. Sunt & qui Iureconsultis Thomae doctrinam , ad veterum illorum sanetiones recte iintelligendas, magnopere necessariam esse contendant: in
quibus est Franciscus Vargas , qui pro Carolo v. semper i Augusto , & pro Philippo Hispaniarum Rege Catholico, di potentis sino , apud Vesetos primum , moXque apud , Pontifices summos , Paulum IV. & Pium IV. honorificis legationibus mirmis est I vir cum omni literarum ge- inere ornatissimus , tum vero Iegum peritia clarissimus . iEtenim quodam in loco, sic scribit: Experiamur itaque oe inos , an opera nostra aliquid justie defensionis , fusiliae Ee- scriptioni accedere queat e quod facilius consequemur , si D. i omam, tamquam fortissimum quemdam Herculem , in omnibus id aeuus di culiaribus stiperandis adhibeamus 2 is enim, ut in omnibus aliis , ita in iis, quae nil moralis Philosopbiae cognitionem pertinent , adeo semper fuit diligens explorator veritatis , ut nihil abditum, nibit remotum , nihil obsexrum e permiserii ; sed omnia exposita , prompta , ipsa denisve luce clariora omnia fecerit. Hic uni in sopientiae stodiis plus debeo, quam infinitis stri peritorum υerbosis commentariis enude breυiterque veritatem exponit ; S omissa inani aucto-
133쪽
rum, opinionumque citatione, solida vi Incedit, rationibusque invicti, per omnes a ersitates viam sibi , alii que sernens. suamvis igitur ex Aristotele, omnis Philosopbiae facile principe , rectam V iani Jurisconsulti sententiam accepi1sem, nolui tamen D. Thomae nomen, bisne jusitiae desinitionem dodiis
me elucidantis, ct a multorum hominum tenebris eruentis , subricere 22. quaest. 57. Ο 38; tum ut mea, augusto ejus nomine magis probenIur I Ium ut omnes a Morter , ad υirum tiatum cognoscendum , qui non Plamis magis, es Theologis, quam Jurisperitis es necessarius: qui, si eum legi sent, interulexissentque, Deus bone, quantum ignoranIiae , quantumque turpis erroris, e libris suis, atque animis eximere potui fent f Sed longius me evexit sudium, quo in D. Nomam , non offfectus modo sunt, verum Ioivs eziam ardeo, sagroque. Caeterum quamquam ad non vulgarem Aquinatis laudem lacecclarissimorum vitorum maeconia sacere videantur I habet tamen ille majus his testimonium, dc sane multo luculentius: opera enim quae fecit, illa testimonium perhibent de co. Contigisse vero auctoribus recentioribus nonnullis,
ego facile animadverti , quod sideribus evenire & Ptolomaeus scribit , & non crebro perspicimus : siquid ein nobis
majora videri solent , cum juxta Hori Zontem sita conscendunt , quam cum vel medium coeli tenendi, vel cum inde ad Hori Zontem rursum conversa descendunt. Etenim cum primum quorumdam scripta in lucem prodierunt, legi avidius, di magno cum orbis plausu coeperunt, ita ut brevi temporis spatio summam quamdam auctoritatem , di nominis celebritatem adepta sint : sed cum postea accuratius studiosorum manibus teri, pressiusque evolvi , reexpendi coepta sunt , conses lina ab eorum existimatione multum decidisse vidimus , & quorumdam quidem
citius , nonnullorum vero tardius , tacito quodam consensu omnium eruditorum , ad minora subicilia , atque etiam ad angulos rejecta fuisse . Et plane Veris tempus oblectare magis , atque assicere homines solet, quam vel aestatis , vel autumni , vel livemis , & plures orientem Solem , ut dici solet, adorant , quam cum ad occasum pergit . At vero Thomae monimenta oriri semper, dc splendescere in dies magis, ac magis visa sunt Ineque posterioribus temporibus doctiores catholici omnes,
134쪽
minus quam prioribus , illa sunt venerati ; quin imo dignitate, & loco parem eumdem priscis Religionis nostrae Heroibus , sine ulla controversia , sua sponte fecerunt, Perspexerunt siquidem clarissimi viri in eo omnia , qua in praeclaris auctoribus Iaudare magnopere , & suspicere singula solemus , eruditionem scilicet , perspicuitatem , amplitudinem, judicium, diligentiam, gravitatem , ingenium, subtilitatem, acrimoniam. Et sane horum singula
Scholasticis insignioribus singulis divisisse Spiritus sanctus
videri potest : at universa prorsus , non vulgariter , aut mediocriter, sed summo quodam modo, sed excellentissime, & incomparabiliter in uno Aquinate idem munificentiis mus Dominus noster veluti profudisse; atque adeo se propemodum in illius sinum , orbi consulturus unive se, enudisse. Quamobrem Graeci omnes eruditi , qui alioquin vel imprositate quadam, ut sit, vel levitate , quae illis obiici a nostris frequenter solet , Latinos in contemptionem adducere, & vituperare conantur, Thomae volumina quaedam, contra Gentes nimirum, Theologiae Summam, de Ente & Estentia libellum , di alia quaedam non
modo in suam linguam accurate verterunt, verum etiam
suis adnotationibus , di commentariis illustrarunt , eximiisque praeconiis prosequuti sunt I ac ve Iuli incorrupti Iudices , Iongo intervallo Latinos recentiores omnes innuentiarum curriculo antecedere quemadmodum supra ex eorum verbis ostendimus veritatis vi compulsi , dixerunt. Nec injuria planet Eminet enim inter alios omnes , quantum lenIa solent inter Viburna Cupressi. Certe cum Theologica arcana explicat , di orthodoxa dogmata defendenda, ac fidelibus aperienda suscipit , vix credi ab eo potest , qui illum non legerit , quam sit accuratus , quam si dives, & quam utriusque Testamenti Iocorum, di auctoritatum locuplest Scilicet noverat ille verissimum esse , quod Ambrosius antea dixerat , suspectam esse revelationem omnem , quam lex & Prophetae cum Evangelio non confirmant. Ad haec, Romanae Sed is de fide judiciis , Conciliorum acumenicorum decretis, Ecclesiae auctoritati quae omnia ferme unum esse existimare solet pius di humilis summam semper , tamquam Dei certissimis quibusdam oraculis, exhibuit reverentiam: & si ali-
135쪽
eubi ab eorum verbis recedere existimatur , tamen nunquam ab eorum sensu , & mente longius abit, quam acuti munus ipse, di plane lynceus perspiciebat. Ecclesiae , &:' . - orbis consuetudines , quae, Augustino teste, ab Apostolis,
tin sanctissimisve Patrum, di universalium Synodorum constitutionibus emanasse , ac veluti per manus traditae creduntur, non modo plurimi semper fecit, verum etiam auctoritati doctorum anteposuit. Ritus Ecclesiae , quos Ordinationes quoque vocat , firmiter oportere nos credere a
Christo domino prodiisse docuit. Pro dignitate atque amisplitudine Romani Pontificis, Christi in terris vicarii, ab haereticis, & schismaticis asserenda , perpetuo ad vigilat, sic ubique toto pectore in id incumbit: &, quantum ego illius rationibus consequi adhuc potui, felicissime haec omnia evincit; augustissimum nimirum eme & sacrosanctum, ob Spiritum sanctum ei assistentem , Sed is illius de Religione Christiana judicium; ejus esse muneris cogere generales Synodos, fidei Symbola edere , Reinpublicam Christianam omnem suis legibus moderari i oportereque omnes, cujuscunque sint nominis modo velint aeternae salutis fieri compotes) tamquam patri, magistro, & universali pastori Romano Pontifici ex animo parere. Haec, quae tamen a Patribus ille acceperat, Almainus , Ioannes Antiochenus , Gerson , Cusanus , aliique recentiores non
nulli, qui levissimis quibusdam rationibus duisti, quaedam
secus docere maluerunt , atque majores nostri , Ecclesiae columnae, docuerant. , mirum eii , quomodo male acceperunt i & proinde tamquam crabones in Thomam aliquando impetum fecerunt. Quamobrem fontem uberrimum hunc crebro sponte sua relinquere visi sunt , ct cisternas dissipatas sibi effodere , haereticisque funestissimis, di infensissimis hostibus nostris imprudentes tela multa
subministrasse. Patres praeterea nostros , quibus diuturnus catholicorum consensus illius aetate auctoritatem dederat, ubique mirifice veneratur ; eosque vel commode interpretari conatur, cum absurda videntur docere I vel certe excusati vel demum, cum opprimi veritatem corum auctoritate cernit, tantum, quod excessierint , paucissimis verbis modeste indicat. Nusquam amarulentus est , nusquam tragicus, aut nimium concitatus, & vehemens; sed aequabilis Diuitiaco by Corale
136쪽
bilis ubique , ubique mitis , atque religiosus : quamvis numquam demissus, numquam languidus; sed semper sortis , sublimis , excelsus. Quapropter Augustinum mitissimum Patrem non vero Hieronymum , aut Hilarium, Jui terrere magis, quam loqui, di lancinare verius, quam cribere crebro videntur sibi praeter caeteros imitandum,& sectandum sumpsit. Scripsit Gregorius Naziangentis de- moderandis disputationibus orationem eruditam sane, dc valde piam : sed ejus praecepta multo melius Aquinas reipsa expressit , quam NaZianzenus verbis. Probra , scommata , nigros sales , sannas , ironias , hyperboIes in ejus scriptis quod in scriptoribus plerisque , de rebus etiam sacris, proh dolori cernere est,in nusquam reperies. Str phas , captiunculas , cavillos , vitiosos elenchos , & malas artes, quas idem NarianZenus , non secus ac flagella quaedam AEgyptiaca, male in Ecclesiam nostram irrupisse jamdudum deplorat , e suis libris penitus proscripsit. Araneae telam, quod ajunt, numquam texit I hoc est , figmenta , vanasque, & nullius frugis, vel rerum, vel verborum meditationes , quibus nonnullorum volumina refertissima sunt, gravissimus vir consulto omisit: ut merito sectatores illius in Scholis Reales jampridem , inepto fortasse vocabulo , sed vere tamen dicantur. Ad haec, formulis illis loquendi,
quas , cum veterum Patrum , tum Gymnasiorum consensu, ct auctoritate receptas, comprobatasque esse noverat , usus perpetuo est. Et licet voces , quae minus latinae auribus delicatioribus videmur , frequentius usurpasse accusetur, attamen , rogo , quid tum Z an eas ipse primus pe- Perit, aut estinxit Θ non profecto; sed natas jam , dc adultas, hoc est, scriptis multorum auctorum , veluti mirifico
consensu Latio donatas , proscribere tamquam peregrinas noluit. Certe Augustinus Honoratum sic alloquitur : ne me ineptum putes graecis nominibus utentem s primum quia sic accepi, nec tibi hoc aliter audeo inIimare , quam accepi. Acceperat autem eas voces, ob quas indignantur in illum
se militerati quidam , & Thomas ; nec aliter Ioqui ausus ipse modestissimus est , quam acceperat. Nusquam inaequalis , & nimius ; nusquam quae omnia Arnobio Hieronum iis obiicit) absque operis sui partitione confusus ; sed distinctus ubique , ubique sobrius , & purus est. Cum do I a prin-
137쪽
I32 LIBER principiis verba facit , est prolixior , quemadmodum &
ώ cfamis. Plato monuit. Ea vero, quae ad chri ilianam pietatem non pertinent, cujusmodi plura simi, moleste cum Augustino nimium tulit , cum imperiti quidam animalia quae nec ruminant , nec partitas ungulas habent ) ad eam referre conantur. Rationes a Natura , Philosophisque petitas, cum vel sua statuendo, vel aliena refellendo amert, quae rebus per se inesse cernit , ct intrinseca sunt , subti
liter, & incredibili quodam judicio semper expendit , illis
praetermissis , quae vel esse eis extranea , vel per accidens convenire videntur ; ipsasque rationes non numero in Summa Theologiae praesertim , ubi ex optimis praecipua
tradit; & nihil est, quod ad ostentationem , aut superstistionem tendat sed pondere, di vi aestimare, di magni facere
solet. Animadvertit scilicet vir eruditissimus, quod quemadmodum miles non omnia arma , quae domi habet , secum in aliquem pugnaturus capit, sed illa dumtaxat, quibus confodere hostem fortiter possit ; nec ad victoriae laudem multum referre existimat , si pluribus magis , quam uno telo inimicum perem erit; ita prudentes auctores quod Isidorus jamdudum pulchre docuerat non ubique sentenistias omnes, non omnes rationes , aut argumenta omnia ,
sed unum, aut alterum, emcax plane & validum , loci &instituti sui ratione habita , afferre Cepenumero consue invisse. Aristotelem & studio , ct auctoritate reliquis omnibus Phi Iosophis longo intervallo, cum recentioribus ante posuit. Platonem, ut mihi quidem videtur , non tam legit quod librorum illius unus , aut alter dumtaxat ea
tempestate latine loqueretur quam summis labiis degustavit Is quamquam veteribus enarrantibus, in primi A
talce petiti uimus, aut certe amrmandum cum nostro Auctore unum salte in . vel aliaeetum librum platonis aetate LThoina latinitate donatum. Noster etenim Tiauton Heda s. Thomas, pag. 3ol. Epistolam exhibera Bulo in Noar. υnim ενstasia Pariseus, ex victorino Pari sensi Codice descriptam.qua Epistola Universitas illa suum erga Angeiaticum Doctorem recens vita iunctum, eius que doctrinam obsequium res ara , atque ex eius immatura morte E esuia tin.υον araassea... ,nee aan o Parisiensia St it manifestam d/s attanem laeνim biliter conquest a .FF. subinde old. pixd. Lugduni in capistiIa
Genlr i. an. a . Congregatos rogabat, ut
ad se mitterent Opeta quadam Philosophicaa s. Praecep ore olim Parisias inchoata . quae inde recedens se fuerat pol licitus eo miliarum statim atque complesset ἔ atque ea inter opera enumerabat Evaptianom Tam a larem . Qui potui siet Doctor Sanctu exm stionem Timaei aggredi. eamque se absoluia urum promittere . nisi aut Graeeas literas exacte calluisset, aut Timarum habuisset ab
aliquo alio latine tedditum Iam s post te.
138쪽
vero Aristotele, Cicerone, Simplicio, Eusebio, dc Augu
stino , illius opiniones nonnullas agnoverit , ct accurate explicaverit. Sed & Laertii , Plutarchi , Graecorumque quorumdam libellos complures diligenter evolvit ; ex etiaque attulisse nonnu Ila interdum videtur , eorum nominibus quod ab inani illa citandi auctores ostentatione libeno ter abstineret suppressis. Quae cum Cajetanum Cardinalem doctissimum, subtilissimumque illius interpretem alicubi praeteriissent mirari ego nequaquam soleo , si quaedam ejusdem Aquinatis verba negotium illi exhibuerint, quae multae Icctionis viris , & cumprimis antiquitatis studiosis plana, dc perspicua esse solent. Rabbi Mosem AEgyptium
virum eminentissimum, Avicennam, & cujuscumque nominis illustres viros, quorum volumina vel industria , vel
prece , vel pretio habere potuit , sive in Philosophia seri-rserint , sive in Dialectica , sive in Historia , & in aliis onarum artium disciplinis , verius i inbibisse , ct in suum
vertisse usum, quam legisth, praeclara ejus opera testantur. Demumque, quod de Aristotele Averro es scribit , nos de Doctore nostro amrmare constanter possumus ; nihil eum absque validissimis rationibus statuisse umquam, nihil absque testibus omni cxceptione majoribus pronunciasse. Sed ineptus omnino atque imprudens merito videar, si depraestantissimis augustissimisque scientiarum serme omnium Antistitis hujus monumentis plura dixero. Est enim in illis vere Thomas; hoc est ut hujus nominis vox sonat Abyssus, seu Oceanus quidam, nimirum divinarum, & humanarum rerum , quarum cognitio ad bene feliciterque vivendum nobis plurimum conserre solet, atque adeo maxi-
mm hoe malis ali Ideat, sicile inde conis sicietur Marsilium Fieinum in proaemio in Iibios Platonis fallo gloriatum . se primum Platoni libros in Latinam linguam vertiise.
TUeana , rn prodimio, pag. XII. fallo hane plotiam pietna tribuisse.Qua inquam utrum isque hunc se tiptorem sblidissime iuxta aeetudii limine tedargu t vir incomparabilis Eminentissimus Episcopus noster Angelus Natia Caluinalis Qui tinus, in Diatriba Prais ι-- νι ad Epistola, Franeisci Barbari, pag. Is a. & alibi non semel. Potio s memora eam Unἰτerstatis pari sensa Epistolam ωIdere potuisset vielmius, numquam dixisset s. Thomam fiammia dumtaxat labiis d/εti DNe P aranem . Timaeus , ut est omnium Plato nis Dialogorum obscurissimus, ita & totius Platonicu philosophia, praeseitim Physicae summam comple iit ut i Lege Ficinum incans ensia in Timati m.cap. i Io Albertum Fabricium , lib. I. BιbLotheca Graea, cap. I. num .at.)non igitur potuisset D. Thomas absque nota temeritatis. quae in virum mois destissimum cadere nequaquam notest , exis
positionem Timaei suscipe te . nisi altius in Platonica philoibphiae abdita penetrasset. nisi pleno ore potata et e sontibus Platonis.
139쪽
me necessaria est. Quamobrem nulla vis ingenii , nu Ilum eloquentiae flumen, nulla studii, di amoris industria, ejus laudum magnitudinem , non modo oratione complecti , sed ne mente quidem di cogitatione comprehendere urus quam Poterit. HIE Djaslsaso bu G, .le
140쪽
A. er sis obtrectatores Theologiae praesertim Scholasticae, habita Pataυii , cum interpretandi publicum
munus olim auspicaret Dr, anno III .
a d mihi nec apud imperitam multitudinem ino
do verba facienda sint , nec id genus argumenti tractandum , quod eloquentiae splendore dum-- ta Xat elucescat ; sed apud vos , Magistratus gravissimi, Doctores clarissimi, juvenesque nobilissint, de
ιacra Theologia dicendum sit , quae omnium verborum sucum & illecebras non tam negligere , quam etiam recusare prae sua dignitate & amplitudine solet , ptaecipueque in tam praeclaro eruditoque consessu ; recreor sane, dc vehementer etiam laetor. Etenim si apud populum mi-bi oratio habenda est et , qui ex veritatC pauca , eX Opinione multa aestimans , sacram ipsam Theologiam tamquam ex Penia matre ortam in postremum locum magna pertinacia pridem reiecit cum mihi deesse omnino sentiam eum verborum apparatum , quo praeclari Oratores instruisti , obscurum quodvis argumentum & sterile, tamquam illustre dc 1 cecundum , copiosa & ornata oratione prosequi solent ; merito quidem aegro atque anxio animo essem. Nunc vero vel ipsa vestra prudentia & clementia, quae maxima est, vel ipsius argumenti sive ratio & natura, quae , ut dixi , orationis ornamenta aspernatur potiusquam requirit sive etiam praestantia , quam non nisi balbutiendo exprimi poste , ipsi excellentes ingenio viri testantur , veniam facile mihi spondent , sit illius magnitudini , si augustissimo huic loco , si vestrae de me expectationi, si denique voti perantiqui mei honesto deside-xio aliqua ex parte quod mei similibus evenire solet deesse videar. Accedit , quod nunc instituti mei ratio non