장음표시 사용
171쪽
tus, quae habent quidem locum inter corpora sibi contigua, nori vero inter illa'quibus haec rerum universitas componitur , cum ea sint in diversis locis, & ad diversis ab invidem distantias collocata, spatiis interea mediis magna ex parte vacuis, vel a fluido maxime raro solum occupatis. Quare praeter leges illas mechanicas recurrunt ad alias non mechanicas, eas praecipue, quas Attractionis vocant, & quas optime intelligunt dc animadvertunt non posse dependere,nisi a libera elestione entis infinite imtelligentis & potentis, cum nulla sane sit necessaria connexio inter materiam existentem & vires attractotonis, quae has potius leges sequantur, quam alias utique possibiles. Atque ad hujusmodi vires , quae in hac rerum creatarum congerie se produnt, ali dit Nev v tonus in verbis ex ipQ objectis, eo sitemque plerique ipsbrum putant esse effectum immediatum Divilite mentis,omnia continuo conservantis, de di sponentis, certe quidem aliquid omnino immechanicum, ut sepius inculcat Cheyne i) . . in ali-hi Nevvlonus iterum repetens, quod corpora caelestia ca) persperabunt in orbitis suis per leges gravitatis, addit ,sed reges rem Orbium situm primitus acquirere per leges hasce minime s ruerant . Hoc unum est, quod narrat Volta ire O se inter Cai-tesianos quidem agnovisse Panthe istas , inter quos primas tenet Spinosa, cujus systema est Cartesianimus immoderatus , ut dixit Leibnitius c4 , quod ipsius dictum satis respondet objectioni ex
illo supra factae: inter Nevutonianos vero, nunquam nisi Dei sinceros dc publicos adoratores. a s 3. VIII. Objicitur. In hypothesi aeterni atomorum motus fortuit I, praesens atomorum combinatio, in qua consistit hic Mundus, potest infinities casu redire. Pro hoc assumpto, quod negatur, sic arguitur . Infinities potest cassi redire ea combinatio, quae est intra numerum finitum combinationum , quae infinities debent existere : sed praesens Mundi combinatio est intra finitum numerum combinationum , quae infinities debent existe
172쪽
hinationum, quae ex illis debent existere est infinitus e finitus
vero est numerus combinationum ex atomis componentibus hunc
mundum numero finitis, inter quas est priesens combinatio, in qua consistit hic Mundus : ergo . A p. I. nego majorem. Combinatio ordinata , qualis est illa, in qua consistit hic mundus, impossibile modis omnibus est ex rationibus supra allatis, ut aliter existat, quam vi causae inte, . ligentis & sapientissimae. Resp. a. transeat major, sed nego min rem . Cuius secundam probationis partem distinguo siccum Boscovlahio 1 . Finitus est numerus combinationum ex atomis Componentibus hunc mundum numero finitis, si nomine com nationis veniat tantummodo series quaedam, in qua alii termini post alios iacent, concedo: si nomine combinationis veniat etiam situs, velocitas, & locus in spatio imaginario ipsbrum terminorum , nego juxta etiam supra q. ia oo dicta. .od intelligi s
cile potest animia vertendo .l i neas rectas in uno plano esse infinitas, & infinita esse plana in spatio , dc pro recta quavis in quin
vis plano, esse infinita curvarum genera , & motum atomorum
infinitis modis variari posse pro gradibus velocitatis, qui pos sunt esse infinitis modis diversi . omnia pertinent ad possibilem dispositionem atominum etsi numero finitarum infinitam. Quare optime in hac re concludit Franciscus Jacquier, a Usis materiae particulis haberetur numerus combinationum insin tus per ipsum paraicularum numerum multiplicatus.1s . IX. Objicitur. Terra haec nostra casu regitur: ergo pintuit etiam ipsa de totus Mundus casu constitui. Antecedens probatur. Si Deus regeret mundum hunc, non essent in ipsis tot mi pora inutilia, monstrosa, ct perniciosa ; Nam Deus est sapientis, limus o Rursus boni in praemium, virtutis essent felices,de mali in poenam malitiae essent miseri; Nam Deus estiustus; quod tamen sepe vel plerunque saltem non videmus accidere : ergo. Cbita . apud Tullium secundam hujus argumentationis partem vehementer urget, eamdem eleganter expressit Claudianus O contra Ruffinum,. de alii multi semper inventi sunt, qui magnum mea o Bosch. Plis. Naturi Appen. num. append. pag. 3 7.s31. pag.186. 3 Cla Aib. I. In Principio, ast Phy. par. I. sec. I. caP. . I
173쪽
ea momentum pro Incredulis posuerunt, confutatis tamen a S. Augustino i , ct aliis, ex quibus plures citat Jo: Christophorus Wolfius Σ , & iis addo Didacum Z unicam in suo libro, Π fa per
vel his & sententiis certe non vulgaribus contexto. Re p. nego am. od pertinet ad primam probationis partem, illam nego . Sua enim in omnibus creaturis est utilitas, neCquod nos illam non noverimus , infert nullam esse . Monstrositas vero cum non dicatur de rebus consideratis absolute , sed Qtum comparative cum aliis perfectioribus, non tollit, quae monstrosa dicuntur , a numero operiam , quae plena sint artificio. Damnum
tandem, quod nobis alia inferant, non est purum damnum, sed medium ad plura alia bona, ut alibi distinctius dixi. Bene etiam Aristoteles hoc argumentum sic retorquet s : Esse in mundo aliquid inutile . monstri im , noxium significat esse in mundo aliquid, quod in finem non conspirat, vel fini opponitur: Atqui si nulla esset mens omnium directrix in mundo, nullus etiam esset finis: ergo si est aliquid in mundo, quod cognoscimus in finem non conspirare , vel illi opponi, est aliqua in mundo mens omnium directrix.Eadem retorsione deinde uius est S.ThΛ-mas contra illum, qui sic interrogabat, 6 Si Deus es, unde malum Esset, inquit S Doctor, e contrario arguendum , si maluises, Deus es. Non enim sermutam sublato ordine boni, cujus DFatio es motam: his autem ordo non esset, si ur non est. Is s. Quod vero pertinet ad secundam probationis partem, illam sic distinguo: Boni essent felices, & mali miseri in statu finali conc. initatu vitae, seu probationis , subdistinguo, boni essent felices felicitate sita in certa animi tranquillitate, & mali essent miseri miseria sita in animi perturbatione , concedo: boni essent selices felicitate sita 1n bonis solet unae , ct mali miseri miseria sita in carentia bonorum fortunae, nego. Distinetio ista est necessaria , quandoquidem felicitas ct calamitas sunt nominata aequivoca. Felicitas consistens in animi quiete , & pace conscientiae, non deest bonis in hac vita , saltein si comparetur cum
malis. Testes 1lint ipsi Martyres laetissimi in fame de siti, frigore
174쪽
gore de nuditate, de omnis generis cruciatibus, deest autem malis, qui in mediis opibus, di deliciis intus semper exeduntur tristitia ex conscientia sitorum scelerum , quae pacem tollit de die,& Qmnum impedit de nocte , ut vere illi propter internum luctum externis fortunae bonis coopertum dici possint esse sepulchra dealbata . Felicitas vero consistens in bonis fortunae non semper quidem comitatur bonos , quemadmodum ne semper quidem comitatur improbos, quin hoc repugnet Justitiae Dei , quod probatio adiuncta videtur supponere ; Nam agitur de Justitia Dei erga homines in statu viae, quae proinde intelligitur opus esse, ut sit talis, quae locum in hac vita relinquat acquisitioni meritorum per exercitationem virtutum , inter quas potis simae sunt Theologicae; Fides perquam credimus in Deum etiam remuneratorem & vindicem, Spes, perquam adspiramus ab bona
aeterna per contemptum terrenorum , quae videmus non esse vera bona , cum non reddant bonos, qui illa habent ; Charitas per quam non servimus Deo propter terrena ista , quae tam parvi ab ipsis fiunt, ut & malis ea largiatur. Praeclare S. Augustinus per Dialogismum haec exponit dicens, chi cum maia floreant,
ni laborent, dicis Deo , Vs est Mylitia tua Z Et Deus tibi, ipses fides tua y me enim tisi promisi , ad hoc Christianus factus es,
ut in saeculo iso floreres Z Finge coniurationem in patriam, caedem aemuli,vim & scelus quodcunque semper attulisse suis auctoribus infamem & terribilem mortem , quid jam opus est exhortari ad Fidem in Deum, & ejus Justitiae timorem Evidenter haec omnia se haberent. Ut igitur locus esset hujusmodi fidei, videmus quod
A eh2 porto eapestri, a cθὸ corone, ut vertit Palla vicinus Σ celebre Juvenalis effatum 3 rLle Crucem pretium sceleris tulit, hic diadema .rss. Rursus ex ipsa Dei justitia infertur , mala vitae posse, quandoque etiam esse poenas temporarias pro aliquibus culpis , in quas boni ipsi aliquando incidunt: & contra bona vitae, praemia temporaria pro aliquibus bonis actibus, quos etiam mali ali-
175쪽
quando seciunt . Adde secietatem hominum esse talem , ut non posset Deus punire in hac vita sceleratos, quin per miraculum ab afflictione etiam pios cum illis conjunctos vinculis amicitiae vel sanguinis vel commodi vindicaret . Fac puniat impmbum parentem filii innocentis & boni, quanta in filium etiam redundaret calamitas . Expediandum igitur est tempus extremum , nc profecto nec bonos poenitebit dilati praemii , nec mali gloriabuntur de dilatione silpplicii. Adde male semper ex solis apparentiis concludi de Justitia Dei 4n rerum admitati stratione . S. Augustinus eos, qui concludunt bonos a Deo derelictos esse , quia hos vident minus abundare improbis, vel etiam deficere ab apparenter necessatiis, comparat 1 iis, qui concludunt illii mnon habere curam sui equi, quia consuetum ipsi cibum denegat,
cum si adverterent equum aegrotare , concluderent ex hac ips, denegatione, ipsius curam actualem. Adde tandem hac via Deum
nobis inculcare, quod saepe in Scriptura dicit,uelle se, ut mali respiscant, quibus ad hunc finem poenitendi si alium largitur , de ut omnes intelligant praesens tempus esse tempus sementis, scilicet meriti & demeriti et futurum vem messis,hoc est praemii aut poenae, quae ex illo in sempiternum consequentur, juxta illam Apostoli allegoriam , e)-feminaveris homo , haec meret , quam Paulus Segneri 3 luculenter exponit. Responsio confirmatur ex Sacra Scriptura , in qua sepius exponit vir haec objectio ,& aliquo ex praedictis modis diluitur . Ita apud Jobum , ubi repetita habetur& fusa descriptio felicitatis impiorum, & calamitatis bonorum, quin unquam mentio fiat de singularibus Divinae Providentiae demonstrationibus in liberatione Hebraeorum ab AEgypto, ut jure hinc plerique inserant librum hunc, vel millo modo peracriptum esse a Moyia , vel ante illam liberationem scriptum , apud Jobum , inquam, huic interi o-gationi, Gare impii vivunt , sublepoti seunt, confortatiqne dirui δεῖ res ondetur uia in diem perditionis servatur malus es ad diem furoris ducetur. Ita Jeremiae quaerenti, 6 Gare pia impiorum prosperatur Z responder Deus cum seditibus eum
176쪽
stens laborosi , quomodo contendere poteris cum equis 3 quod interprete Cornelio a Lapide in hunc locum , significat praeter praedictionem majorum malorum , increpationem vanae curiositatis in re , in qua Deus requirebat a Propheta , ut abysta Providentiae suae & iudicioi um suorum inscrtuabili caece se submitteret. Ita Habacuc dolans in haec verba IJ Lmpius pracpatet adperfus j sum propterea egreditur judiciam perversvm , resiUndet Deus, ponens ante oculos ipsius quasi paeturam vindictae, quam de impiis illis Judaeis , de quibus ibi sermo erat tandem sumpturus erat per Chaldaeos, ut ostenderet omnia se in sapientia & consilio disponere . Ita Judaeis pariter blasphemantibus apud Mes .chiam, Σ omnis qui facit malum, bonus es in conspectu Domini , tales ei placent, aut cerre ubi est Deus judicii t res γndetur , expectate tempus Praefinitum a Deo, α concessum ad vestram conversionem , 3 'videbitis, quid fit inter jufum ct i tam , inter serviemem Deo,'non servienIem eiu Ita David, postquam descripsit pacem & felicitatem peccatorum , ex qua inca
ti dicunt, Qxomodo sit Deus, ct si es scientia in eiceis ,
cogitur exclamare ad Deum, s) dejecisi eos dum allevarentur subito defecerunI, perierunt proprer iniquitatem suam. Quare cum allatae rationes vel expresse habeantur in Scripturis, vel ex illis prona consequentia deducantur, ut pluribus ostendit citatus a Lapide Q,male histonus universm statuit Deum noluisse nobis revelare selutionem ii milium dissicultatum, quae circa ea , quae hic in terra contingunt , selent afferri, ita ut videatur concedere eas esse in Elubiles. Sed in lubiles hae sunt illi soli , qui Scripturas non quaerit , quia revelationi non credit.
De hoc dicit S. Augustinus, 8) Nullum mare sam priniandum est, quam est isa cogitatio Dei . ut mali *reant , boxi Iabo- ent , ubi nausea gaI omnis tu elis . Opportunius forte dixi siet histonus determinatum in singulis casibus consilium Dei ignotum esse, nec opus ese Christiano illud perquirere , qui, ut ait X idem
177쪽
dem Augustinus , si) disitsSM, Deus nmt QM, ms non possumus nosse consilium ipsius , quare parcis malis sa tempus, vel quare laboram bani a empus .f Hi ιamen Mescire puta re ad
tempus laborat bonus ,-ad tempus floret mrius . Instatur. Hi duo status hominis, alter viae , alter teremini noti nobis sunt non per rationem naturalem, sed per Revelationem Divinam: ergo stando soli rationi ex pari saltem distributione felicitatis δι miseriae inter bonos di malos , insertur Mundum regi casu, Resp. dis. ant. Illi status noti nobis non siint per rationem naturalem ea certitudine, qua noti sunt per revelationem, concedo antecedens: alia plusquam sufficienti certitudine, nego antecedens, Sc consequentiam.Certitudo nascens ex revelatione Divina est omnium prima , & nihilominus adsunt aliae certitudinis 6ecies ut metaphysica, vel physica , vel moralis, quarum aliquam ratio acquirit vel immediate vel mediate etiam in hac re, per ea argumenta , quae suadent hanc propositionem, di illa quae demonstrant Divinam Providentiam.
178쪽
Modus ereatus non es omnium absolute
Is 8. Ntequam aggrediar sua re hanc propositionem dia, cam primo aliqua, quae pertinent ad maiorem ipsius declarationem: secundo vero de aliquibus mentionem faciam , quibus illa opponitur.
isy. T Ropositio negans Mundum esse omnium abselute pos A sibilium optimum apertam praesesert limitationem illius propositionis , quae contenderet nullo modo Mundum esse optimum , vel non esse omnium etiam sub aliqua hypothesi possibilium optimum . Quorum neutrum verum est, ut hic statim explico S Ostendo. Primo igitur Mundus dici debet optimus ut sic loquar finaliter, hoc est si consideretur relate ad finem, quem sibi in rerum , creatione libere pio fuit Deus, manifestandi suam gloriam in tali dumtaxat mensura , quam ipse libere pariter determinavit, quae mensura etsi necessario finita sit, utpote quae res andere debet facultati cognoscendi creatae essentialiter finitae , major ta men esse potest in infinitum , sicuti vis cognoscendi creata , licet essentialiter finita, potest esse major in infinitum . II. Mundus dici debet optimus subjective , hoc est si consideretur relate ad Divinam operationem , siquidem omnes Divinae operationes sunt aeque infinite perfectae & optimae , cum sint maxime consoris es primae regulae omnis optimitatis , quae est Divina Voluntas. In hoc sensu dixit S. Thomas , i) quod Deus fatis , es optimum per ordinem ad Dei bonitatem: S alibi Σ Deus non tes facere melius, quam sicui facit , quia nonpores facere e
179쪽
mum , alii dicunt optimum ex parte operantis , qualem utique affirmant esse hunc Mundum , cui opponunt Mundum optimum - ex parte operis, & hunc negant csse , & possibilem esse . III. Mundus dici potest optimus objective , hoc est si consideretur in ordine ad genera & ordines rerum , qui in illo qui existit habentur, posita praesertim, ut aliqui volunt,impossibilit te novi alicujus generis , & Ordinis rerum . Haec porro genera , in quibus non proceditur in infinitum , dicunt aliqui , ut Maurusci pertinere ad perlectionem formalem universi: quae autem sub his generibus species& individua sunt,pertinere ad persectionem Mundi materialem . Porro genera rerum diversa sunt haec quatuor; Inanimatorum, ut quibus est este: Uegetabilium, in quibus est esse & vivere : Animatorum in quibus est esse vivere M sentire : Et Rationalium , in quibus vel est dumtaxat esse vivere dc intelligere ut in AngeIis , vel est etiam sentire, ut in homine. ordines vero rerum diversi ad tres reducuntur , Naturae, Gratiae , & Unionis Hypostaticae. Ad genus Mundi Objective optimi revocari posset sensus ille , in quo Aristoteles statuit Mundum esse optimum , seu ut ipse ait perfectum , nisi esset ridiculus, ut constat ex ratione, quam adducit. Perfectum enim dixit, propterea quod habet tres dimensiones; Nam tria sunt omnia; Non enim utimur vocabulo Omnia , cum unum vel duo, sed sbium cum tria habentur, & quod habet omnia, prosecto perfectum est. Quo argumento concludi similiter potest, ut advertit Auctor artis cogitandi a , quodvis arenae granum esse similiter quid perfectum .
IV. Mundus dici potest etiam optimus omnium possibilium dis sitive , hoc est stib hypothesi eorum , qui compingi missint ex talibus rerum substantiis ex Divina Libertate determinatis , ct limitatis, quales habet hic Mundus . Ita sentit S. Thomas dicens, 3 Universura Iuno Pis Vlis rebus , non potes esse melius
propter decenti Dum ordinem his rebus attributum . Huc etiani
spectat illud, quod alibi dicit, optimi agensis es producere
180쪽
solum essectum suum optimum, non tamen quod quamlibet parrem solius faciat optimam. Qui Balbum Stoicum apud Tullium audiat dicentem si . Ex iis naturis , quae erant , quod e ci potuit optimum, essectum est . Doceat ery aliquis potuisse melius . Sed nemo unquam docebit,'siquis eorrigere aliquid volet, aut deterius faciet , aut id quod fieri non potuit , desiderabit, crederet illum non
aliter Mundum dixisse optimum, quam in quarto hoc sensu S. Thomae. Verum nescio an benigna haec interpretatio habeat locum in Stoico , quia aliunde constat hoc genus hominum aliam distinctione ni non admisisse inter Deum & Mundum, quam rationis. Hanc interea in sano sensiu optimitatem Mundi luculenter, & fuse demonstrat AEgidius Estrix χ quae tamen intelligenda est secundum substantiam ut ita dicam dispositionis, quae dici potcst consistere in eo, quod omnia se habeant,. prout exigunt paucae quaedam simplices dc constantes leges, quibus Deus usus est in hac distfibutione, non vero secundum ejusdem accidentia, c33 quoniam, ut inquit Vasquea , cuius est haec observa- . tio , haec harmonis , conIonantis partium interse non es Ad ' pica , sed latitudinem habet o De Mundo itaque optimo in albquo ex dictis sensibus relativis non est controversia, sed in sensu absbluto, ut exprimit propositio .
De Adperfamibus propositioni .
Iso. v TEnio ad commemorandos aliquos mihi notos adversa- rios. Ex his primo sunt Panthe istae, qui stulte statuentes Mundum hunc visibilem esse Deum , iure inserunt esse optimum. Nam optin sitas est attributum Divinitatis. Sed istos hic non curo . Ab his enim, qui subripiat it Iud antecedenς , Mundus est Deus, quod fit, ubi agitur de Existentia Dei, ampliusiam non di. cent Mundum esse optimum. Secundo sunt, qui rite sentientes Deum esse auctorem quidem Mundi, non vero ipsum Mundum, adhuc