De mundo dissertatio Andreae Spagnii florentini e Societate Jesu

251쪽

antiquitatis: sed quod cognoscitur de historni totius antiquitatis, ostendit Mundum Brmatum in tempore. Hoc argumentum si jam olim protulit Lucretius contra aeternitatem Mundi i .

Si nulla fuit gemIalis origo Terrae Caeli , se reque aeterna fuere , ν suprar bellum Thebanam,infunera Trojae , on alias alta oque res cecinere Aetri Idem adhibuit S. Augustinus r) . Idem integra dissertatione exponit Jaquelm 3 . Idem exornant Eugubinus 4 , Benedi-ous Pereri sὶ, Cheyne 6 , Pluche γ, Hooke 8 , Auctores Angli Historis Univeis lis κ . Antoninus Ualsecchi cio . Michael Κlaust i i , & alii citati a Whistono cir)

Ad hanc historiam antiquitatis Mundi, referuntur origines plurium artium , disciplinarum,& cognitionum nobis notae, cum nominibus etiam eorum, qui illas invenerunt, ut legere est apud Athanasium ci 3 ,Clementem Alexandrinum I4 dosephum Is- , Heliodorum ci ci , rabonemi r 7).Diodorum ci 8 ,Plinium I ς , Polydorum χo, In his artibus nota est epocha pyxidis Nauticae, quae ad annum circiter iam aGilberto apudDerhamum Σi spetiare.creditur, cui consistit Dominicus Musantius χχ ejus inventorem nominans Flaevium Gioiam Almamitanum.& corri

gens illos , qui Gisam in Gotam se vel Giram Almaphitanum in Melphensem commutarunt . Huic autem instrumento debemus detemonem Americae tantae telluris, habitatae partis,

cujus prima cognitio ad Europaeos allata est a Christophoro C lumbo , qui die II Martii anno I 493 rediit ad portum Pali, unde s Augusti anni antecedentis 2lverat , Oceano Occidentali se

252쪽

se committens cum tribus navibus ipsi creditis a Ferdinando Re-- gesiastellae , quem moverant rationes ab . ipse adduistae de novis terris hac via facilius inveniendis, quas .antea nequicquam promposuerat Joanni H. Lusitaniae Regi .. 227. .Ars dividendi per aquam sortem metalla inter se commixta, teste Pluche ti), antiquior non est sieculo decimo quarto, quin tamen . notus sit illius author. Insequentis saeculi est inventio Typographiae, de qua propter colluvionem libellorum , . qui Religioni st bonis moribus bellum nostris temporibus indicunt sievissimum , dubitat Jo. Baptista Roberti in libro caeteroquin anoiMymo , Det Ieggere libri di a Iosica', utilis .an perniciosa liventio dicenda sit . Hanc quidem certum est in Europa

non fuisse notam an in annum I 43obi & in Germania .natam , vel Haerlemi . inventore Laurentio Costero circa annum 143O: vel Argentorati per Dannem Mant et, .aut per Jo. Guttemberg anno I 44O , aut I 442 : Vel . Moguntiae authore Joanne Fust , , quem aliqui etiam vocant. Faustum anno .Isis Io :aut 14 2 , aut

Petro Schessero, quem apud Faustum degentem dicit Ladvocatus ad invenisse literas mobiles , .& aptum ad typos atramentum λ

Nam de his omnibus ust controversia inter multos authores , qui de hac re scripserunt, quorum aliquos citat Dei hamus 4 . completum vero omnium catalogum promiserat se daturum Author

Αnonymus rasoriae deripographia, Gallice editae Idagae an. I 74O, qui aliunde scitur .esse Prosper Marchand , sed postquam per venit .ad .finem primae partis, hunc & .notas per decursum historiae indicatas omittens concludit, annus I 74o DInr incor us haec Amhi non permiscita Trithemius . tamen est, quem prae omnibus attendendum esse censet Pluche . Certum similiter .est Italiam . nullas habuisse typorum officinas ante annum 146I ex his primam extitisse vel in celebri Moneste fio Subiacensi, ex quo sine dubio prodierunt Lactantii opera anno I 46s , vel Venetiis , unde per Typographum Jen Zon habemus librum inscriptum De. cor puellarum , signatum anno I 46I , cui contradicit Joannes Spi-

253쪽

Spira , qui edens ibidem anno 146ς epistolas familiares Ciceronis , dicit se esse primum: , , qui Typographiam Venetias invexerit : Utrique autem Jengono & Spiraeaeon tradicunt Suvenhelm,& PannarteZ , qui itu editione operum Nicolai de Lyra ab ipsisse ista Venetiis anno I4 2 in Dedicatoria ad Sixtum IU. Ρapam data', quae extat tomo quarto', primos se dicunt , qui hanc artem in Italiam asportaverint. Et certum tandem est, nec Graecis characteribus; ullos ullibi simpressos fuisse libros ante annum .I476 nec Hebraicis ante' annum 48o G raecos quidem alii tribuunt Fibrentiae, alii. Venetiis , alii Mediolano : Hebraicos vero dant omnes communiter Sonciho; loco humili regionis Cremonensis subi directione: duorum Rabbinorum Josue & Me sis , . qui annum Mundi. s 2 o editibni. apposuerunt, hoc est,. Erae vul-garis I 486:. 228.. Calchographia , . quae ramus quidam

ortum habuit circa dimidium feculi decimi quinti, teste Philippo Baldi huccio i , a Maso quodam Fin uerrio Florentino: per

quam ea', quae delineata simi supralaminas cupreas, ope praeli in immensum multiplicantur .. Haec porro delineatio fit vel scalpro CX. chalybe , vel aquae forti , aut illa quam describit idem Bald, nuccius, a I. aut illa: vulgo nota ex nitro distillato , . sed per aquam temperato.', quan ' vidi ego infusam supra laminam ibique stagnantem propter labrum circa omnem ipsius peripheriam ex. cera: α therebintho: commixtis elevatum . . corrosisse spatio unius quadrantis cuprum in omnibus locis , & punctis, quae detexerat acus,& incidisse integram effigiem ., qualis acu delineata erat ab Artifice supra ipsam laminam prius illinitam tenui ve lamento. ex cera & aliis rebus consectoi Recentioris adhuc aetatis sun ars conficiendi. sin minus ocularia, quibus infirmitas vi-siis subicivatur, certe Telestapia Dioptricat, Microscbpia, Barometra , Thermometra',& Horologia portatilia; ex quibus illud. . quod' pro cujusque: libito repetit numerum horarum' per pulsus campanae, primo. composuit Anglus Artifex tempore Caroli II , quorum unum cum missum dono fuerit ad Ludqvicum XIV,&ille, referenter Muratorio. 3 , ipsum tradiderit.suo horolbibrima

254쪽

et o DE MUNDO.

Artifici , hic fassus fuit imparem se esse ad detegendam illius con structioiae m. Propius nostrae aetati dici potest nata scientia Analystos tum fit sitae, quae quasi patrem agnoscit Cartesium , tum infinitae, de cujus prima inventione tanta cum celebritate litigatum est Nevulonum inter & Leibrantum . sive potius Anglos inter & Germanos. Quid dicam de progressit facto in Chemia , in Anatomia, in Mechanica , in Arte militari, tum impugnante , tum propugnante , & in omni physica tam . terrestri, quam caelesti, quae non .exigua ex parte vel ortum vel incrementum villimis hisce temporibus habuerimi. 229 Certe notum est quo tempore aliquae cognitiones adhuc incertae essent, quae, si Mundus filisset aeternus, latere tandiri non potuissent, utpote maxime obviae. Ita quod Zona AEquatorem comprehendens Pacua non sit habitatoribus, ignotum erat temporibus Osidii , cuius est illud , earum quae media ed, non es habitabilis aesu . Quod terra figurae sit in se redeuntis, ignorabant Philosbphi aetate Thaletis , qui illam Oceano veluti navem crediderunt insides, ct etiam aetate Τuliii , qui quatuor seculis post Thaletem suit, cum exeo habeamus, quod alii quidem du

bii erant, i terra penitus ne defixa sit , quasi radicibus suis

hiereu, sin media pendeat: Alii vero arbitriinantur desipere,

qui dicebant esse e regione nobis Θ contraria sta ne Ierrae , qui ac persis pestigiis sent contra pestigia , quos antipodas vocabant . &etiam iaculo post Christum quarto , quo floruit Lactantius, qui

vehementer contra opinionem de Antipodarum existentia declamavit et e de propius etiam nostris temporibus non fuisse hanc rem extra controversiam ostendit Isaacus Uerburgius in notis ad

citatum Τullii locum . Fallitur tamen, qui cum do. Nei diem 3 dicat non tium incertam suisse existentiam Antipodarum , sed etiam habitam tamquam haeresim ipsis Zacchariae Papae tempotesaeculo scilicet Christi octavo , quasi hac de causa damnaverat Virgilium Salisburgensem Episcopum .Quod falsuna est; Ρontifex enim , ut constat ex ipsius Zacchariae epistola apud Bari nium ad' annum 748 , & apud M. Vel serum citatum a Ricciolio 4 pNγ- scripsit, qui admitterent, Antipodas non esse homines ab Adamo

255쪽

eescendentes, nec a Christo redemptos . Similiter Keplerus edens anno i6o4 Apronomiae partem Opticam dubitat, an fieri possit, ut contingat Eclypsis solaris anularis, Clavio , qui in suis de sphaera Commentariis dixerat a ivitatem Jaanc Eclipsim visam Romae anno Is 89, respondet , illud phamomenon nasci potui si se non jam ex aliqua Elis parte circa Lunam refulgente , sed ex illuminata , & ardenti Lunae at mos era , cum tamen ea jan1 , extra controve iam Dista siti non Elum a posteriori, quia visae nuper est per multas Europae partes haec Eclipsis I Aprilis anno 1764, sed etiam a priori, quia, ut de la Laiade I testatur, cum nunquam accidat diametrum ilis visam a terra esse minorem

si e minutis primis, qua sypius minor est diameter Lunae . quae decrescere potest usque ad 29 --s necesse est, ut anularis Eclipsis habeatur, quoties Luna, diametrum exhibens minorem diametro Blis, media sit inter Solem & Terram ita, ut linea ducta ab observatore ad centrum Lunae incidat in ipsum solis centrum, vel saltem pirape ipsumas, Non animadvertit Tussius hoc argumentum contra' aeternitatem Mundi, dum s i visus est persiuadere, esse homines , Σ qui centum millibus annorum anIe occiderunt. Eo tamen satis confutantur etiam Haeretic t Praeadamitae, qui scilicet genus humanum ante Adamium admittunt extitisse , quem Hebraeorum dumtaxat parentem dicunt, quam haeresim Isaac Peyrerius edito de hac re tractatu anno I 6 3 promoviet iis argumentis, quae

in obiectiones rejicio. Eodem argumento retundi possunt illorum querelae, praecipue senum , qui juxta' Horatium sunt laudatores temporis acti , quod Mundus ruat semper in pejus : de saecula ser-

ea nunc decurrant, cum Olim essent aurea argentea - Non

solum enim nihil est , quod hanc rerum mundanarum calami tatem sum cienter suadeat, sed potius Mundum in rerum cognitionibus , & artibus excultiorem in dies fieri comprobavimus . Qui miserias & mala publica nunc dicat esse. majora , quan

olim , hic in historia, hospes penitus est . Qui vitam breviorem nunc , quam olim, lamentetur, audiat quod David suo tempore H h scri-

256쪽

Si autem in potentaribus octoginta mi .stamplius eorum laboro', dolor: nec sibi postulet primorum hominum seu Patriarcharum vitam , quae diuturnior fuit e L particulari Dei, consilio , ut citius genus. humanum propagaretur,. & terram redderet habitatam. . Sed falsam & omnino, importunam esse hanc opinionem

persuadet illud , quod interroganti a se putas causae est , quod priora. Iempora meliora fuere , quam seni t responsum. est, sulla es hujusmodi interrogatio ..

I. . IV. Probatur cum Ρluche 3 . Si teri a haec nostra sui G1et ab aeterno , illae haberet superficiem ubique planam .: sed necdum habet : ergo. Major probatur , quia videmus quotidie momtes & colles deprimi, & plana. elevari propter pluvias, quae continuo humum M saxa ab. illis avellunt& secum deorsum deferunt ; ea quo fit , ut quae olim propter interpositum1 collem aut

latem viX. apparebant, processu. temporis late patentia. evaserint . . Nec dici potest. hoc detrimentum compensari ab exhalationibus terreis & salinis , . qua . una cum vaporibus sublatae' deinde in ipsos decidunt .. Minima enim sortasse. harum pars ad illos

redit, quoniam . in mari & campis etiam deponuntur, V. Probatur. Notum est, nondum nobis compertam omnino

esse ipsam mei superficiem hujus nostrae. telluris, &etsi non habe mus eam de ips, ignorantiam , quam habebant veteres PhiloQ-phi , quorum plures de hac re opiniones numerat Erasimus Froelicti in sua. Figuris Telluris. post Riccioli umi in suo Alma gesto et attampia nondum, scimus,. an superficies. arida , ct homini habitabilis ad. aqueam habeat rationem aequalitatis ,. ut credit Varenius 4 , an illam, . quae est inten unum & tria,.quae placuit Leonardo Christophoro S turmio ', an aliam .: Et adhuc in controversia est figura ipsius, non quidem an sit sphaeroides latus , quemadmodum jam i videtur certum sed an sit regularis , . an irregulariS , ut videre est apud Jo. M. . de Turre 6x, qui hanC controversiarinis e ponit ex Alembertio in Encyclopaedia Gallica : ergo homines.

hujus terrae incolae non sunt ab aeterno . . 'Σ32.

257쪽

Nevulonesanis. Satis superque constat , vacuum in spatio , ubi caelestia corpora . Planetae & Cometae suas periodos faciunt , non esse tale vacuum , in quo nullum omnino sit et si maxime rarum fluidum. Corpora enim caelestia habent singula suas atmosphaeras, quae ad magnas distantias diffunduntur , densitate sensim quidem decrescente, sed tamen aliqua , & ubi haec etiam Atmosphaerarum densitas nulla penitus evadat, habetur lucis fluidunia undique diffusum: sed corpora , quae se movent intra fluidum, patiuntur ab illo resistentiam proportionalem illius densitati: ergo corpora caelestia , quae intra fluidula disi erium in spatiis caelestibus moventur, patiuntur ab illo aliquam resistentiam: adeoque etiam aliquam siti motus diminutionem, quae etsi pro tenuitate resistentiae non possit evadere sensibilis, & etiam totalis, nisi intra multas annorum myriadas, tamen totalis evadat necesse est iiitra numerum infinitum annoriam, qualis sequeretur admittendus in hypothesi Mundi ab aeterno et ergo si hic Mundus exti- tisset ab aeterno, janti pridem diminutio motus corporum caelestium evasisset totalis , eaque omnia congregata suissent in centrum suarum revolutionum , extincta penitus vi projectionis, qua unice , procul ab illo retinentur . Mitto argumentum desumptum ab authoritate Scriptorum , qui habentur omnium antiquissimi , ut

Mercurii Trismegisti, Orphei , & Sanctioni athonis, s modo horum sunt ea , quae illis tribuuntur , quod verius negandum est de iis, quae adscribuntur Mercurio , ct Orpheo . Quae tamen ex his in hanc rem afferuntur , videri possunt apud Κlaus 3 , S alios multos , qui ab ipsis citantur- Σ3 Non omittam reserre argumentum, quod aliqui a priori contra aeternitatem Mundi sic proponunt. Machina hujus Mundi continuo movetur , ut est evidens de nostro systemate Planetario : sed repugnat machinam , quae continuo movetur esse aboeteimo: et go repugnat machinam hujus Mundi esse ab aeterno . Probatur minor. Machina , quae continuo movetur , est machina , quae non habet durationem infinitam in uno aliquo certo loco : machina vero, quae est ab aeterno, est Inachina quae habet H li a dura,

258쪽

durationem infinitam in uno aliquo certo loco: Atqui repugnat aliquid simul habere & non habere durationem infinitam in uno aliquo certo locor ergo repugnat machinam , quae continuo m vetur esse ab aeterno. Simili modo propugnat Suarea cI motum, di quicquid dicatur esse successive, non posse esse ab aeterno contra Aristotelem , cuius argumenta in contrarium nulla prosecto

sunt , & videri possitnt apud Suvestrum Maurum a , qui ea in sua Aristotelis paraphrasi nitide de more exponit & distatuit Nihilominus sunt alii, qui profitentur se hujus argumentationis vim non tire , inter quos est Benedictus Pererius, qui possibilitatem aeternitatis motus 3 ponit tamquam probastiem, et Fationi fatis consentaneam . Equidem ad hujusmodi argumentum non provoco , cum alia suppetant jam allata in se clarissima ,

quae rem ponunt extra controversiam ἀ

Argumensum quoddam Gones contra aeternBatem busus Mundi Utenditur in cox - . A Rrgumentum a Cheyne sese expositum , de inessicax I. ab aliis, ut Harisbehero 4 , jam olim reputatum, est hujusmodi. Hic Mundus palam facit se non esse ab aeterno . Ast sumptum probat, I. quia fluida ut mare necessaria ad conservationem huius Mundi ut plantarum , & animalium omnium continuo minuuntur. Recentius diminutionem continuam aquarum propugnavit Mailletus, sive ille , qui ex hujus commentariis novam quamdam hujus nostrae Telluris, & sitorum incolarum . originem edidit Basileae anno I 49, qui existimat ex quibusiam experimentis & observationibus concludi posse, altitudinem. m ris decrestere tres pedes singulis annis . Sed respondetur, non esse cenam hanc diminutionem. aquarum i Sua r.Μet. disp. 29.sec. I. num.

259쪽

rum , & verius esse , eamdem perseverare illarum quantitatem Nam observationes propositae a Mailleto maris , quod recessit a mustis locis, eliduntur ab aliis , ex quibus constat maria ad alia loca in aliis regionibus accessisse , ut Varenius olim adnotavit citatus contra hanc opinionem a Diario. Literatorum. Florentino l P ad: annum a set in compendio hujus operis, quod ibi ostenditur contextum esse maiori ex parte non selum ex falsis , sed etiam chimaericis commentationibus, inter quas alii viderint .

an.recenseri debeat id, quod Blutarchus sic habet, 2 marum quam Homerus cursu unius diei ahese ab AEg to. mrax nunc partem esse. AE Uri consuti non quod ipse suo loco mota ae- cesseris, sed quod mare inter medium flum ne opplente compla,name'P continenti adjecta e s Nescio an aliquis sit, qui contra hanc obiectionem adducat ..

quod legitur libro quarto Esdrae, c., . Tertia die imperasi aquis congregari in septima parte terrae sex pero partes siccasu

plane concluderetur non jam decrementum, sed singulare incrementum aquarum maris. Sed hujusmodi testimonium attendi nequit, tum quia extractum a libro ame pho.& quidem ex eo capite , quod scatet fabulis propter quas S. Hieronymus apud Calmetum iam monuit, ut nemo librotetim , qui Esdrae teletius. & quartus dicuntur somniis delectetur tum quia s quantum experientis doeere potuis, dicebat jam si area , proha. bile credisur , aut esse aequales , . aut parum tuaequales patetes sum perficilei terrestris aqua coopertas, illis, quae ab aquis sunt liberae, quod recentiores en dictis supra ck. ΙΣΟ) confirmarunt. 2 instatur. Aquae quantitas, quae quotannis e mari, quod supponamus aequalis amplitudinis cum terra habitabili, elevatur in vapores ,mon compensatur ab illa , quae a fluminibus ad ipsum redit; Nam quando etiam flumina ad mare singulis annis de se rent dimidium' aquae pluviae, deserunt enim certe multo minus& dimidia aquae pluviae quantitas aestimetur pollices Is est enim, alicubi. minor, nihilominus quantum adhuc excedat vaporatio , sic

art. o. pag. s. dram .

260쪽

146 D E MUNDO.

sic colligi potest. Imprimis compertum .est ab Halleio apud Fortunatum a Brixia si eam vaporum, copiam mari Mediterraneo quotidie extolli , quae subductis rationibus , mon est nisi pars tertia aquarum , quae lex Ibero , Tiberi, Ρado , Danubio, B ristene , Tanai, Nilo , caeterisque fluminibus in illud quotidie illabitur. Rumus observatum est aquarum altitudinem per .aestatem sub Zona temperata minui singulis diebus integro pollice ..ct aliis temporibus communiter dimidio pollicis, attamen habita ratione ad Zonas frigidas , dc ad magnam adhaesionem particularum aquae cum particulis salis , quae difficiliorem reddit illarum vaporationem ut maJor sit vis argumenti , supponamus quartam tantummodo partem unius pollicis in diem vaporare r.ergo erit vaporatio maris quotannis, partes unius pollicis quartas numero 36s , hoc est pollices s I. Ergo cum mare amittat quotannis quantitatem aquae fut 9I., & recipiat per flumina quanti-

. talem ut Is , mare continuo minuitur

Resp. cum Pluche Σ , nego assumptum Ρrobatio etiam negatur, quoniam male aestimatur tota moles aquae, quae in mare revertitur. Quantitas enim pollicum Ic redditur ab aliquibus dumtaxat fluminibus in cereis regionibus magis nobis cognitis , . at in aliis praesertim circa Zonam torridam longe maior est, cum pluviae ibi longe abundantiores sint, quemadmodum plane demonstrant illa etiam eorumdem locorum flumina , quae amplit .dine sua maria ipsa aemulantur,ut fluvius Amazonum in America, & Nilus in Africa . Huic incremento addatur illud eorumdem vaporum, & pluviae, quae in ipsum mare directe cadunt ,

iamque acceptum compensat expensum-236. II. Probat, quia quotidie videmus partem aliqua :n aquae converti in substantias animalium , vegetabilium , mine ratium, & metallorum, quae iterum non ita facile ditatuuntur. .Sed respondetur , pensatis omnibus affirmari posse id, quod ex suido evasit selidum , eodem modo converti iterum in Rubdum . Ita caro animalium , ct tenerae fantae facile ex fluidis coagmentantur , ct facile in fluida dissi lvuntur. Mineralia vero indigent multo tempore, ut concrescant ex fluido, de multo etiam