Miscellaneorum ex mss. libris Bibliothecæ Collegii Romani Societatis Jesu tomus primus secundus Clarorum virorum Theodori Prodromi Dantis Alighierj. Franc. Petrarchæ Galeacii Vicecomitis ... et Jacobi Sadoleti epistolæ ex codd. mss. Bibliothecæ Colle

281쪽

aς4 . IN EPISTOLA stes quod S. R. E. Cardinales ad id creantur , ut Romano Pontifici in participatione curarum praesentes assistant, eaque esse tempora, ut si quando antea illorum opera & consilium cuiquam nostrorum praedecetarum opportuna fui sient, nobis maxime necessaria tunc essent, cum universalis Concilii instaret celebratio , ac de summa rerum totius Christianitatis , maximoque illius periculo ageretur , vocavimus ad suum officium Circumspectionem , tuam &c. A. MDXLIII. Cum Tridento , ubi ad concilium eonSenerant , Caesaris Oratores discessissent , causati bellum quod ardebat inter Carolum is Franciscum LGallia Regem ; cum monitus etiam Pontifex esset, promisisse Caesarem, ni intra menses XVIII. haberetur Concilium generale aut Germanica nationis, conUentum Imperialem coactum iri, in quo de rebus Religionis decerneretur ; Paulus III. Caesarem ex Hispania venientem convenire decrevit, ut eum cum Rege Gallorum conciliaret. Bononiam ergo venit, tibi v. Id.

Maji pro consituendis Concilii rebus Cardinales aliquor designavit. Potea certior factus , nolle Caesarem Βο-

noniam venire, concilium Cardinalium habuit, ut viderent ; congruumne esseet majesati Romani Pontificis , quoniam ad se venire Caesar recusa set, ni ipse se ad Im

peratorem conferret; qui id decere omnino Romanum Pontificem negarunt. Aberat tune Sadoletus . Flore bellus narrat , postquam revocatus fuerat Romam ,

vixdum ibi connitisse, atque ob eorum Principum di-

282쪽

scordias componendas Legatum mi Ium a Pontifice ad

Galliae Regem ; mature in Galliam pervenisse , o putcongressus aliquor, ad pacem eum sexiisse , quae profecto consiti'sset, A modo alterius Legati qui in Hispaniam ad Carolum mispus fuerat felicior legatio fulisset. Addit eum a Rege discessesset , veni'sse Carpenci oracte, quo

reliquam ibi bemem maneret eque ex agmuis laboribus reficeret; idque ei Pontificem maximum, atati hominis θ valetudini parcentem , permis se : insequenti asare in Italiam non sine maximo Carpen toractensium d Iore disce Issse et arque eo cum v niisset, inter ratisse eoia loquio Pauli atque Caroli qui in agro Parmensi eo gressi sunt. Hac Florebellus ; qua ipse Sadoletus indicat in epistolis suis . Nam Gallicam quidem legationem

eommemorat Ioanne Morono Cardinali scribens prae cipue Gero litteris ad Paulum. Atque in horum x. Anceps igitur , ait, animi , & dubius , quid casurum esset, Bononiam perrexi Nonis ipsis Juniis ; diverti ad Paleotos quorum vetus hospitium nobiscum , haC nova familiaritate renovatum es Postridie mane Pontificem Summum Conveni. ACceptus sum ab eo perbenigne . laudavit operas no stras legationis Gallicae, adventum nostrum ad sese sibi imprimis gratum esse assirmavit. Accestum se a Pontifice fui se Bononiam iterque suum narrat ad eumdem . Decimo octavo die postquam a te discesseram Mutinam veni Idibus ipsis Majis: ibi Al- fonsum fratrem offendi valentem . . . sed illi pene inopi-

283쪽

inopinatus filii adventus meus. Etsi enim imperium

noverat, quo ego accersebar , de mea tamen v

luntate fuerat dubius . ... Ego ilIo triduo Florebellum Bononiam misi , & ad Farnesium litteras nihil dissimulans de moestitia mea, δc simul exponens , quam mihi grave extitisset venire in Italiam , flesilienissimo meo tempore iter illud suscipere. Pete ham autem, ut transacto cum Caesare colloquio , liceret mihi Carpendiora ste reverti . quod jam unum atque solum a Summo Pontifice expeterem beneficium. Erat Zc illa excusatio in litteris, me non continuo Bononiam prosectum esse, quod devia sessiis , aliquot dierum quicte, reficiendi mei causa, indigerem ; me tamen quod ipsi imperassent esse facturum. Responderunt, posse me Mutinae ipsorum voluntate residere , donec vocandi adesset Opportunitas. Quo ego nuntio accepto in Cornelianum nostium me contuli, ubi sextum diem jam ago dcc. Subicit de adtentu Caesaris , adhuc illumis expectarione esse . nilque de eo eerti allatum . dici temperiasibus retentum , conficere cursum non potuisse ;esse tamen qni nuncient , pervectum eum ad insuas quae supra Massiliam sunt. nique addit quod religionem ejus summam indicat , di explicatus ex Fhrebelli vita. Narrat enim Florebellus , cum extrema Legatronis tempore , integri mensis sumptum accepisser, atque ante exactum mensem Carpenctor te pervenisset, decem dierum sump-m , quot reliqui fuerant, referri

ad aeuiatorem Ponti cis Maximi , quamquam dissua

dentibus

284쪽

IACOBI SADOLETI. 2ςydentibus amicis , ct nimiam eos religionem accusantibus jiississe. Hoc in ea epistola Sadoletus innuit, cum refert sumptum itineris Bononiam accepisse; Viaticum , inquit , hujas itineris pro ratione dierum qui in itinere consumpti sunt , misi ad Carolum nostrum Gualteruccium uti peteret. res A qua& legitima nihil habuit dissicultatis: trecenti it tim numerati sunt, in quo opera Ardinglielli eximia , & amor erga me singularis. Illud ex hac mea pollulatione mihi accidisse gaudeo , quod desierunt .

mirari ac reprehendere , quod ducentos illos reddidillam , postquam viderunt, me trecentos re Pinscere : non enim jam illa morositas mea. sed religio judicatur . Bononiam ergo cum ad Pontificem Uen set, commemoratis causis quibus ad veniendum esse- tus fuerat difficilior , infiitit eadem petere, quae petive- 'rat antea per littera , ut redire ad Ecclesiam suam liceret , ut idem 'significat. Pontifex rei eo utitutionem in aliud tempus di stulit . Postridie , sic enim cetera ipse res ri, qui fuit dies v I. Id. Junii Senatus iterum vocatus est. Causa conveniendi, fuit, quod cum superioribus diebus fuisset de Consilii sententia decretum, si Caesar Bononiam venire recusaret propera re enim dicebatur, nec spatium habere tam longe ab itinere declinandi ut ne ulterius procederet Ponti sex , sed vel illum Bononiae exciperet, vel si id non contingeret, inappellatum abire pateretur; R cum

285쪽

as 8 IN EDI a TOLAS cum tamen , si quid in congressu agendum esset,

id mittendi' nuntiis facile posset sarciri. Ratio

autem ita decernendi fuerat, quod videbatur hoc dignitati Jc gravitati Sedis Apostolicae maxime convenire; simulque aetatem Pontificis pergrantem tot itinerum laboribus objici non placebat. Ergo haec eadem res iterum adducta erat in disceptationem ; placeretne ulterius Dbviam procedi, necne. Nam Caesar quidem Parmae, se ostenderat Pontificem libenter conventurum . Hic quinque ante me rogati in sententia pristina permanserunt; cum exceptione tamen , nisi certa spes aliqua de pace esset oblata , quae iter suaderet ; tum enim ire

Oportere censuerunt. Ego rogatus, contrariam sen-

tentiam dixi; de valetudine & incolumitate cor-- poris ad Pontificis judicium rejeci. Puiquam semientiam hanc suam qua eundum esse decernebat, latius explicavit , subjicit; Hac a me sententia dicta ab Omnibus deinceps in eamdem est discessum . Itaque

Parmam venimus , herique Ponti sex ingressus' ur- hem est; cras vero aut perendie Caesarem expecta- Inus 4 Parma hacscripst xv. ha DL cum incertum adhuc esset, utrum Parmam Caesar esset venturus . Ve- 'erit tamen , a que illum Sadoletus quoque ad pacem

hortatus est: es tunc quidem nihil profectum , postea Caesar paci aures praebuit. Florebellus nihil praeterea deSadoleti rebus gestis ante obitum ipsius narrat. Videtur omen, cum enixe adeo reditum ad Ecclesiam suam fla-

286쪽

IAco EI SADOLETI.gitasset, obtinuisse . Itaque Carpentiorarite scribit Car- .dinali Morono IX. Kal. Iul. MDXLI v. ' V. Id. Iunii, atque anno eodem Cardinali Ortem ct Iacobo Sabelio R. Car- penetoracti erat quoque anno insequenti V. Id. MCebris , unde pUt pacem facitam , Orationem qua gratias C ari communi Chri stianorum populorum nomine agens ad res tanto Principe dignas gerendas adhortatur,se mi

sisse Imperatori, scribit Episcopo Atrebates Antonio

tus es: itaque eidem Pontifici se excusat'. Accepi Sametitatis tuae litteras, per quas illa dignum me duxit. quamquam nullius admodum pretii hominem , perinde tamen ac si momenti alicujus sutura lit praesentia istic mea ob haec Rei p. tempora , ad Uibem Romanam accersere &c. Scripta est episola XH. Kal Febr. Eamdem excusationem biduo ante attulerat in litteris Ioanni Toletano q, alfrmans , tot itineribus, tam multis ct crebris ultro citroque praetervectionibus ex Urbe in Galliam , ct ex Gallia rursus ad Urbem , consumptis plane rebas Omnibus atque detritis , non solum equis , mulis , veste , insertimento ad illud iter idoneo, nullo munitum esse , sed ne spem quidem videre, aut rationem ullam reliquam inriruma sui . Romam tamen advenit, ubi eidem Paulo. II seri sit de clarissim femina obitu consolationem v II. RaI. Ism. 7; ides pau- 'io pos quam Urbem fuerat ingressus . Nam IX. Kal.

287쪽

a6o IN EPISTOLA s' Octobr. Donato Rullo narrat ', quintum mensem agi ex quo tempore retulerat se Romam . Georgro vero Bavaria duci excusans tot itus reditusque suos ct domicilii commutationes, non sua sed aliorum maxime Romani Pontiscis voluntate factas, postremi hujus asientus ad Urbem causam exponens; Pioxima, ait causa illinC me extrahendi &Roniam evocandi, ncilii habendi necellitas fuit , & cogitatio . Haec Kal. Aug. Fui De illum Roma ineunte Majo congiar ex litteris L. Bapti t. Speciano' scriptis,in quibus etiarn fugius de causa itineris sui, ubi se Pontiscis Maximi accerstu Romam Uerii spe narraGit,omnino & tempore & itinere sibi pe

incommodo . Sed non potui, inquit, vel auetoritati illius bis terve me magnopere vocantis, Vel ei causae , propter quam Vocabar non parere . Praetendebatur enim huic vocationi comparatio propinqui Concilii, quod diu ante indictum , poste, que intermisIupa , nunc pace inter Principes fa taconcordiaque Constituta, omnium consentione ex-Peti , in primisque necessarium Christianae Rei p. esse videbatur. Quo ego publicis consiliis intereia

sem,ageremque Zcienti rem pro mea parte ea , quae judicarem esse Rei p. utilia , iccirco huc accitus , iter meum , & adventum , ut ante diXi, nec Deo , Nec Rei p. negare potui. Romam ubi Genit ibi ad obitum suum pemnassi, ut vel litterae testantur hoc anno

scripta ', ct sequenti Latque anno Μ DXLVII., qui fuit ejus

288쪽

ejus vitae putremus Decessit enim ut diximus XL Ral Nisvembr. Nihil vero de morte sanctisime obita , Mi delatidabiliter transacta vita , ct doctissiani integerrimi-que tiri laudibus dicimus ; quod non ut eum laudare. mus , aut virtutes illius exequeremur quod alii, pra- sertim Ludovicus Donius D Attic0 , ct Ribier ' faciunt hanc in stituimus narrationem , sed, tit tempori bus ejus vita digesis, lux aliqua epi solis quas uti gamus accedat. Atque ex his quidem . ab illo exacta jam alare , idot anno ante mortem scriptas vulgamus duas Cur. 9 CVII.

s. III. De Scriptis sadoleti . . Postquam de rebus gessis Sadoleti dixi, Misum enaliquid θ de scriptis ejus dicere , atque hanc proTin

ciam , non quidem eam tit ornemus , sed ne reli tam ab aliis nos quoque omittamus , attingere. βuam quam emin opera ejus recensuere nonntilii , inter quos Boxhornius ct Ghilinus , parce nimium nec satis diligenter , ut nobis videtur , sunt in eo argumento

mersati , ct hanc higuria litteraria partem semper

exi mavimus dignam , qua patienter atque ex Ditis etiam aliquanto excoleretur. De Sadoleti igitur libris nunc dicemus. Atque is quidem adolescens cum

esset . poemata elaboraυit; ex quibus intelligi licet. ait Florebellus , gravem eum & quasi grandiloquum poetam evasurum tuisse . Veram fuisse hujus vocem. R 3 osten

289쪽

a6a IN EPISTOLAS . Ostendant Sirorum doctorum de Sadoleti poematibus ju-

D alloquistir , ubi dixit, neminem meliora attulisse ad eum diem L iano Pontano ; Nisi ii quis fiatrem tuum , Iuli , Jacobum Sadoletum attulerit, cujus poe- mata Laocoon Cursius , necnon ocii & tranquillitatis carmen , mirabilem illius gravitatem ac sin-xularem modestiam declarantis quem in hac lacultate auxerunt & reliqua bonarum artium , & s

pientiae studia, quae ab unguiculis ille pleno pectore hausit. Neque enim in praesentia ejus solutam

orationem , in qua supra ceteros eXcellit, commemoro . Hunc opponas Rapino ρ: eis dum ibi Rapinus Sadoletum Fracasorio, Sannadario , Uida aequat, nihil habet, Iod ηοnst cum Sadoleri laude conjunctum. Florebellus Curtius quod inscribitur nominativa appellat , alfrnans , scriptum ab eo fui sse antequam Romam se conferret, ides ante annum ΜDIII. Hoc, aliaque praeterea carmina De Lacoontis statua , & ad Octa- vium & Fredericum Fregosos edita sunt rom. a. Carmin. illustrior. Poetarum , quae L. Matthaeus riscanus recensuit ' Item in Delit talor. Poet rum col-- lectore Ranutio Ghero ' ct Carmin. Illustrior. Poetarum Italor. edit. Florentiae 172I. Eadem reliquis Sadoleti operibus accensentur editis Moguntia si orirο-na 7. Atque in hac recentiore editione Veronens additur

' erram

290쪽

IA cog I SADOLETI. 263 etiam epigramma ex libro Coryciana . Verum non espraetereundum, Curtium poema illud a Sadoleto inissum fui sse Angelo et baldo, adjecta epistola , quam nescio, cur, Sadoleti opera qui ediderunt praeteritam in eo poemate proferendo Sellent. Eam, ut latinarum litter

eum 'udis habeant, malo hic ponere. Prae ixa autem es poemati edito a Veneta Academia in libro qui inscribitur ; Duo tum gravissima tum lepidissima poemata Heroica Illusti issimi Jacobi Sadoleti & Francisci Sloadiati, quorum alterum inscribitur Cur lius , alterum vero De Raptu Helenae . In Acade

Iacobus Sadoletus Angelo Ubaldo s. P. D.

Quanti faciam te , etsi antea multis de re hus cognosse te arbitror , tamen hoc argumento. etiam, perspecta erit erga te voluntas mea. Nam cum propter diutinas occupationes longum jam tempus mutum mihi a litteris praetcriret; idque . quod quandoque daretur , in studiis gravioribus consumcre essem meditatus, tibi tamen aliquod a me hujusmordi quasi benevolentiae testimonium , hanc operam negare non potui, quamquam genere scribendi paene a me alieno : scis enim quod me raro ad Poetas dare solitus sim . Sed si amicitiae nostrae familiariter excipere . tuae tamen dignitati non debere hoc munus non licebat. Cui enim tua scvirtus & auctoritas non afferat recusandi verecun-