장음표시 사용
21쪽
cipiaJ de numero eorum, Quae in unaquaque discivlina sitnt,4 valet dialectica ipsa haee est minor quam probat ex eo quia nulla scienua mecialis poten probare tua principia oporteret enim ea prebare per principia notiora,& sic illa non tuis e principia prima, ct eum esset processus in infinitum. Cum igitur non possint probari per ea, quae simi rema scienuae,cuius sunt prima principia cum ab
aliquo negabuntur oportebit ea probare per communem facultatem, quae viam habet ad omnia. heu autem dialectica est,cuare utilis est ad costationem veritatis primorum principiorum. Probat e
minorem,& inquit, fNam ex pmmis principiis,' quae sunt Js udum impositam disciplinam a tuo veritatem principiorum quaerimus. LImp ibide est aliquid dicereJ syllogizando,aut demostrando Dde ipsis, J quoniam nullus artifex per impositiones sui generis potest demonstrare principia siuae scientiae,& cuti Ex principiis J sui generis, quoniam per propositiones a posteriori demonstratione signi nihil prohibet ut Auermes avnimae cotra AvicennaSed probatio a signo dialectica est cit it Deo ab effectu. CQuod ad verba attinet,principia scientiarum in multiplici sunt differentia quoniam quaedam sunt communia omnibus taenis,ut illa quorum termini, ex quibus conflant communes sunt omnibus scientiarum terminis: vide quolibet dicitur esse, vel non esse & de nullo am- :quaedam autem quae pluribus scientiis communia sunt, ut e quonam termini, ex quibus costane B pluribus scimus s communes sent.Vt si ab aequalibus aequalia demas,caetera quae remanent sunt equalia .Hoc enim commune est naturali philosephiae, quoniam si ab aequalibus temporibus aequalia tempora demas, aetera tempora quae remanent aequalia sunt. & arithmeticae,quoniam de numeris seuede temporibus verum est:&geometriae, quoniam & de magnitudinibus verum est. Quaedam sene impria uni scientiae,ut in naturali philosophi morus est,& plura mobilia sivit:& haec hilariam sunt. aut communia omnibus conclusionibus demonstratis in ea scienta, cuius sunt, & dicimin suppositiones vel petitiones:aut conclusioni tantum, & dicuntur repositiones immediatae demonstrativae.Arist.igitur intelligit per principia prima,quae sunt in unaquaque disciplina,prima principia tertio modo, liue fuerint stupposita es,sive propositiones demonstrativae:hae mi in Gentia cuius si rdemonstrari non postunt,& assignat caullam,& inquit, seo quod sunt prima principia omnium eorum quae in scientia cuius fiunt,per ipsi demonstrant Sed dices,si non possint demonstrari expropnis sciencae principiis,cum ni buntur,i quo demonstrari poterunt,exponit, & respondet & in- qiut. ΓSed per ea quae sunt circa singula rebabiliaJ hoc est circa singulas partes omnium pmblematum rebatiua quales sunt dialecticae pro si nes, quae sint communes omnibus communitate applicationis, necesseesti neganti, Ne insJ principi s trans read autem mmum maximeue C rciitare est dialecticae.J Cuius causam siridiq& dicit, DCum enim sit inquisitauai ae cuiusque contradictionis partis inuentilia, fad omnium methodorumJ hoc est ficultatum & artium s principiavi J probauitam thabetJ. CQuod vem ad verba attinet,animaduerte Alexandrum aliter exponere verba illa: sed per ea, quae sunt circa singula re talia,J intelligit enim per inductiones,que ex sincularibus probant uniueiviles. Causi autem,quoniam maxima fides de principiis perinductionem fit, aut saltem ex repositionibus, quae per inductionem probannis: verbi cauti, in tertio Physicae ausi lacorus, hoc principium, nullum corpus est infinitum, neganti, perdisecticam sic hat Aristoteles, nullum determinatum in tena est infinirum: omne corpus determinatum in terrarigitur nullum corpus est infinitum. maior & minor per inductionem fidem habent. C Ampliuς an geometria haec ut principia ponunrur, superficies est, quae Blum longitudinem ct latitudinem habet: linea quae longitudinem sine titudine: punctus vem, curus nulla pars est. EContra haec
22쪽
tra eos qui illa negabunt Et licet Aristoteles loquatur de principis promis euique disciplinae laia Emen ampliari potest sermo situs de omnibus principij s&primi & secundi ordinis: illa si negitan
tur dialecticis rationibus probari possisnt contra nefantes,ut Aristosellas secit in metaphysea e tra eos qui negarunt illud principium,de quolibet dicitur esse vel non esse.Recte igitur dies eum ait, Cum enimJdialectica sit inquisiitiua,Jhoc est inuentiva virilisque partis curasque problematis,fhabet uiam scilicet probandi ad principia omnium methodorum 4 hoc est omimum scientiam,quoniam ex aliquo loco potest argumentari cotra eos,qui negant principia quaecunque.
G Habemus autem persecte methodum, tuado perinde habebimus, ac in rhetorica, & medicinali, & huiusmodi facultatibus .Hoc autem ex iis,quς contingunt facere, quae eligimus. Nam neque rhetor omni ex modo persuadebit,neque medicus sanabit: sed si ex iis, quae contingunt nihil omiserit,sussicienter eum disciplinam habere dixerimus.
Hie textus uno modo potest legi g, velit Aristosiluere dubitationem .nam dictu est dialecticum Fesse utilem ad exercitationes: quonia qui dialectica methodii calle facile poterit in exercitationibus destruere,vel costruere omne problema:& ad colloquia,quonia dictum eli g, qui dialectica callus rit, potest redarguere in colloquiis eum,qui alterius fuerit sectae:& ad disciplinas stada philosophia, quoniam dictum est,in qui dialecticam calluerit,potest probare principia omnium scientiarii nefati ex concessis ab eo. Modo dubitatur,quoniam videmus dialecticum eum,qui dialecticam cae non semper destruere,aut costruere Omne problema in exercitationibus,neque semper in colloquiis redarguere eum qui est alterius sectae,neq; semper probare principia neganti ex concessis ab eo.&x T--- suibus dialecticus syllogizaz aut dissicultatem.Soluit, veluti persectus rhetor habet rhetorica,& perfectus medicus habet amni mededi Modo rhetor potest habere persecte rhetoricam, di persecte dicere,& non persuadebit:& medicus potest habere persecte medicinalem facultatem,& ex arte sitfficienter curare aliquem, & tamen non anabit: itur dialecticus potest perficte habere dialecticam methodum,& persecte ea vi qui tamen non probabit. Habebit igitur medicus persecte medicinalem facultatem,& persecte utitur arte,& si non sanauerit,si in curando nihil prae- G termiserit ex iis quae fieri possent in arte:& rhetor poterit habere persecte artem dicendi, &per
cte dicere,& si non persuadebit quoniam si dicit nihil praetermittendo de iis,quae fieri post intin arte persecte dicit,& artem persecte habebitiunde dicit, Habemus autem persecte methodi Dis cticanisquando perinde ira, bimusJeana facJsi peritus in rhetorica,& in medicinali, &yn caeteris huiusmodi ficultatibus,Jhabet tales ficultates vel harum aliquam Exponit autem quo modo sit hahere persecte has facultates,ct dicit, Hoc autemJ scilicet habere,& uti persecte talibus facultatibus. est ficere,quae eligimusJ id est quae appetimus iacere, ex iis,quae cotingui Jhoc est ex possilibus in
arte,non autem est inducere opus:& explicat causam,& dicit, Nam neq; rhetor omni ex modo p-
suadebit,neque medicus sinabitised si ex iis, quae confinsunt nihil omiserit jussicienter ea disciplina habere dixerimus.J e Quod vero ad verba attinet,per huiusmodi iacultates satellexit ut Alexaderinquit omnes eas iacultates,quae simi circa aliqua, quibus ad aliquod opus possumus bene,& -- le v ut stat rhetorica,medicinalis, dialectica, litaris nausica, pastoralis,agricultura,& caeterae id
genas.Hae enim versantur circa quaedam, quibus bene & male utendo,aliquando euenit opus, cunis
gratia utimur eis:aliquando etiam si recte usi fuerimus,non accidet opus. Vel ut Alexadet inquit per huiusmodi facultates intelligit omnes artes quae ad opus perficiendia fiam Humtae. et Sed quae- Hres utrum ossicium artificis sit iacere filium opus, ut medici sanare,rhetoris pertadere, & de caeteris id genus dicit Alexander non esse ossicium medici sinare,nec rhetoris per Aadere,quoniam accid ret,ut qui non est mcd russit medicus, &qui est medicus non sit medicus: quoniam sinant saepenumero & qui non stat medici aliquos aegrotos, & medici non sinant quando aegritudo fuerit maior auxilio medicinali.propter quod recte Alexander innuit diuisione quod sint artes quidam quae secundum determinatas vias pus necessario seciunt fortuna nullo pacto seuente, ut aedificafiva & tectoria,& statuaria,& pictoria & id genus:& artifices, qui agunt ex iis artibus,non dicuntur habere persecte artem risi cum utuntur cis quae ad opus ordinantur, necessario opus perficiunt. Et aliae G quae licet secundum determinatas vias, & ordinatas procedan non tamen opus perficiat, nisi fortuna fauente, & in talibus non oportet semper sequi opus, gratia cuius artifices operantur. Caula autem, quoniam in iis concurrit fortuna, ex iis sequitur finem talium artium non esse opus,
sed bene ordinare ola quae possitiit sicere ad opus, aut nihil praetermittere de sis quae sunt posscii-lia pro opere. CVlterius sequitur,finem dialectici non Seinducere opinionem,ac fidem facere,ta
23쪽
A ue probare, sed benene dicere ad perst
inionem . sicut finis oraretis non es p udere Ad M
2L Primum igitur considerandum ex quibus est methodusi nam si sumpserimus ad quot, & quae,& ex quibus orationes sunt,& quomodo his abundemus, habebimus sufficienter propositum.
quod erat tertii utilitas dialecticae .Secundo determinat de syllogismo dialectico,quatenus ora natur ad colloquia,& ad redarguendum in colloquis quae fuit secunda Hilitas:& haec pars incipiet in pricipio octaui. moaeterminat de syllogis no dialectico, ut ordinatur ad exercitationes, quae erat prima visitas,& haee pars incipiet etiam in Octauo,ibi fad exercitationem.JEt disserendo de syllogismo quatenus ordinatur ad sec dum philo phiam disciplinas,agit de eo dupliciter:vno modo determia B nando de ipso in communi,& in suis uniuersalibus principiis non contrahendo eum ad aliquod mo-hlema determinatum,& hoc pacto agit de eo theorice magis. Alio modo determinando de eo,conia trahendo ipsim ad determinandum diuersa problemata α haec determinatio,cum sit secundu usum
a i i,quae mihi placet. methodusJ hoc est sylla simus dialecticiis, sexistilicet materiis tam ex quibus, quani circa quas propinquas, ct remotas ct quia tacuit mrmam de qua dictum est libro priorum, quis assignans causam cur ibium de syllogismo dialectico vult atere quo ad materias , scribit, inam si sempserimus ad quod scilicet genera problematum non enim intelligit ad quot particulari quia illa sium infinita, s&J ad squa: J hoc est ad qualia problemate secundum speciticam rationem .non enim qui scit problemata esse quarum genere, scit qαalia sent specie
per quae tetigit materias circa quas,quae sitiat problemata.nam sciit materiae,circa quas est demon-matio, iunt quaestiones,quae sint aequales numero his,quae scimus,& materiae circa quas insyllogi
hi, J scilicet syllogisi , totum habebimus si cienter propos nJ hoc est syllogisti iu- , tinent ad praesentem librum. Et fortasse per methodum ut Alexan e monit, intelligit artem dialecticam,quae dicitur topica:ut iit sensius, smini J scilicet in primo in. tigitur,cosiderandum,J qae sint illa omnia, sex quil usJ hoc est per quae sinethod J li est uniuersa topica est,& exponi quod sint tria propositiones & termini ex quibus orationes ta syllogisti et si inductoriae hunt, problemata circa quot & qualia orationes talas sunt, & loca quibus abundamus propositionabis & syllo sinis. nam per haec tria propositum, hoe est si cieter omnia requisita ad methodum habebuntur. Flaec est expositio Alexa.quae satis bona est,per quae innuit Alexa tria esse,quibus dialecticus dicios psectus m arte sis,ut videlicet scia ex quibus dialecticae orationes,hoe est terminis,& propositionibus constent,circa quot problemata renere & qualia specie orationes dialecticet versennir & quomodo λύ- damus propositionibus,& syllo sinis. His enim habetur persecta methodus qua dialecticus erit nG-ctusmo enim spectat ad eum scire forma syllogismorii,de quibus dictu est in prioribus, veluti nec ad 1, perfectu posterioristicu spectat scire formam demostrativorum syllogismo ii:sed propositiora quot& quae,& praedicata ex quibus demo ratio costat e Quo vero ad rem attine animaduersione dignum problema biseriam accip aut antequa sit ad altera partem determinatu,& hoc pacto problenia est materia circa qua sylscsimi dialectici,a inducti s sui alio mo pol aecipi ut determinarii ad altera parte S sic est propostio ex qua sui orationes dialectic Mixit aure siussicieto, i non quod alia libri superflua sed quonia erit suffcieter dictu de methodo quoad eam stem, ure est de dialecticis orationibus in genere theoretice,n5 autem quo adusiim,de quo in aliis libris.
ἱ3 sunt itaque numero aequalia, & eadem ea, ex quibus orati nes, & de quibus syllogismi Fiunt enim orationes , ex propositio- sinibus, de quibus autem syllogismi sunt, pioblemata sunt. Omnis autem propositio, dc omne problema, aut proprium, aut genus,
24쪽
aut accidens indicat Etenim disserentia cum si generalis, cum genere Eordinanda est.
Nune prosequitur,& declarat quid problima st de quo di lactici stilogismi sim & quid propo
sito ex qua flut syllogismi dialectici, di quot sint pro imones atq; Problemata,& quonam modo propositiones &problamata se habet interscant cvero id lare quot sunt problamata I propolitiones & quom o dictran ponit tale coclusionς, Ea ex quibus ii sit orationes,& syllosissimi diale mei,& ea de quibus fiunt orationes,& 0llogismi dialactici irint aequalia numero,quonia quatuor,&eadem quo ag fissistatiam .unde dici Sunt autem numero qualis.J quoniam quatuor. & eadem, ex quibus orationes,&Jea Ne quibus syllogismdiunt.& licet Aristo.haec diuisim protulerit, legis da fiunt copulatim, hoc modo, ea ex quibus, ct ea de quibus sint orationes di sylusistru dialecti ci,ssint aequalia numero ' si cistantia eadem .Et intelligit per ea ex quibus, materiam ex qua: di perea'de quibus, materia circa qua:&per orationes pessimus intelligere disputationes: & per sylk-- sinos argumenta,quabus utimur in disputarionius.Deinde syllogizat coclusinem,& iacit hue syllogismum, Omnis proposio,& Omnς problen a aut proprii aut genus ut accides significat ea ex quibus & ea de quibus sunt orationes:& dialectici syllogismi sunt problemata, & pror nes igitur ea sex quibus,re ea de quibus orationes & syllogismi sunt significat aut enus,aut remi aut accidens.
didicit. Fiunt enim cfut problemata san J& dc x hyec o orationes & dialactici syllogismi,lunt problemata & propon : quae est minor. Deinde tangit mi re,& dicit, Omnis aut cyropositio,&Omne problem aut proprii aut genus, aut accides indicat.J
igitur ea ex quibus,& ea dequabus Orationes di dialactici syllogenii sunt, significant aut Iromu, aut genus,aut accidens. Sed dices hic syllogismus non videtur ad propositum mam coclusio erat, ea ex quibus & ea de quibus sunt syllogismi,& orationes dialecticae sint numero & substantia eadem. At stilo unius Arist probat ea ex quibus & ea de quibus orationes & syllosissimi sun .signis eare eadem, quonia aut genus,aut proprium,aut accidcns:& sic conclusio psentis syllogismi non conuenit eum proposita conclutione. Dicendii,huic rationi esse suppletam iri pacto quae que significat id hunt numero re Bbstacia eadcm sumo conclusione proximi syllogismi, vel aliquid ei aequivalans, videlie sed ea ex quibus & ea de quibus stat orationes dialecticae,& stllo sint, nificant eade: igitur
sunt numero aequalia,& substatia eadem. Et certe huc textu pace Alexiari,& caeterorum exposito- ara dixerim pauci intelligunt. Sed remouet dubitationem,quonia quis posset dicere non esse veru, et, omnis propositio m neque problema,aut proprium,aut genus,aut accidens inruficat:quonia propositio in qua pdicatur diis Tenta,est problema & propos ivo,qui tamen non significat genus,ves proprium vel accides.Respondet,& dicit, Etenim dilicrentia cum sit generalis,cum genere ordinada est C Qv d autem ad rem attinet, animaduersi dignum ut Aristo. ut Alexandianuit Per huiusinodi discursim probauit numeru problematum,& ita problemata esse tria per uuluctione signifieauit unde inductio secundum Alexandrum est haec, problema omne signiscat aliquod hominia, ct nullum aliud praeter hςc tria igitur tria sunt problemata. Sed dices, cur potius differentia est generalis,& ad genus reducitur,4 aliud praedicatu Respondet Alexander quonia disserentia est in substa
de praedicasis, quatenus fiunt partes definiuonis ex eisdem enim non est pars definitionis,sed illud quod definitum genus autem &prima eit, quoniam hie agit sitio & definitio est: at speciesua partes definitiois sunt, proprium & accidens partes descriptionis. Melius autem in nat causim, quoniam vel 'eries prae- udicatur de pluribus differentibus specie,vel stilum de disterentibus numero.s de differentibus specie, est idem quod genus vel generala.Si solum de pluribus dicturentibus numero,non est praedicatu D-blematicu sed subiecta Omnium praedicatorii. CSed ego dubito contra Alaxandrum,quonia distorentia est duplex:quaedam,quae conuertiuir cum iecie:& quaeda generalis,quae ad genus reducitur: igitur non est bene dictu Aristo. praetermisisse disteretica quia reducitur ad senus, O sit aliqua disseresia quet reductur ad specie e Potest dici pro Alexatio, g, sicut disserentia generalis comprehenditur cu genere ta disserentia specifica conuertitur cum specie specialisiima: & quia species non est praedicatum, sed stibiectum praedicatori ideo praetermisit differentiam, quae cum specie conuertitur,quia non est praedicatsi. Fortasse dici ru,test Aristo non accepisse hic genus proprie vi Alexander existimat sta pro omni generali praedicato, siue pro omni superiori, &scinter praedicara comtinentur spectes,substerna saltem,& deserenua,cum sint superiora ad aliqua Melius de his postea.
Quoniam autem proprii hoc quidem quod quid erat esse signim
25쪽
A eat, illud autem non significat diuidatur proprium ἰά utrasque piadiactas panes,& vocetur illud quod fignificat quod quid erat esse, terminus:reliquum vero secundum communem de ipsis asiignatam nominationem,nuncupetur proprium.Manifestum igitur ex iis,quet dicta sunt quoniam secundum prisientem diuisionem,quatuor omnia accidit fie
ri, aut proprium,aut terminum,aut genus,aut accidens.
Sed cim icta Arist remouet dubitationes tres quarum prima est,quia no videtur numerus predicatorum esse sessicienter traditus,& ita nec numerus problematum,quoniam comuniter ab omnia spraedicata enumerannir quanior.CRespondet praedicata esse tria prima diuisione,quatuor vem
si taudatur reptium ui duo & dicit. sciuoma autem proprii, toc qua dem quod quid erat esse si ficat illud aute non innificat J quod quid erat esse,sed accidens ta specie couertibile rdiuidatur δο- pnum in urea'; p ctas partesJhoc est in duo membra,quae dicta fiunt: quod aliud senificet duodquid erat esse aliud vero no, s& vocetur illud quod signat quod quid erat esse terminii ' hoe est d
B nnivo,quae ideo dicitur proprium,quoma uni ibi omni,& semper competit. Reliquum vero λύ- dum communem de ipsis asiunatam nominationem nuncupetur proprium. hoc est alterum memhrum,quod est accidens copetens omni Gli & cmper,dicatur nomine amuni quod dicitur de uno me propris significato, dicans proprium carentia nominis specialis. Tunc re his concludit sel Mone ,& citIM in um igitur ex iis,quae dicta sim quoniam secundum p sentem diuisione I quae est subdalisio,& secundum priniam,quatuor Omnia accidit fieri,aut proprium, aut terminὶ auigenum accidens.quare quatuor sent Problemata,& quatuor ptaedicata.Aristo. initur probauit quatuor elle problemata,& quatuor G praedicata inductione ut Aristo quit CN analoe idem probat syllogisno,quonam omne problema habeat praedicatum,quod de subiecto aliquo praediacatur,vel in nubstantia illius mest,ia quo praedicatur,vel noSiqiudem quod praedicatur de subiecto inest in illius substantia, et ut genus,vel ut definitio praedicatur,& non aliter: sin autem praedicatur
ci non inest in Libstantia eius,de quo praedicatur, praedicabitur aut ut proprium,aut vi accides di noaliter. Quare omne praedicatum erit,aut genus,aut definiuo,aut propram,aut accidens.
2s Nemo autem nos opinetur dicere quod unumquodque horum sech cundum se dictum propositio vel problema sit,sed quod ex iis &pro-
blemata & propositiones fiant. V
n Imra Πςm, m eum problemata enumerasset pro numero presicam 'possit quis credere pmblemata essὸ praedicata enumerat rem et hoc dubium,& dicat. Nemo autem nos opinetur dicere quod unumquodque horum secundum se dictum p ostio,vel mblemati J licet pro numero horum sint problemata enumerata, fsed quod ex his & lemata & pron lationes hin J & mpterea pro numero talium enumerata fiunt pmblemata. Causa autem cut M Mnanquit. quia ad hoc ut aliquid horum fiat mrositio, vel problem oportet addere verta & sebiectum.qin enim dici homo,aut animal ut ritiae, nisi dixerimus Socrates est homo vel homo est animal, vel homo est risibilis ion est propositio,vel problema.
Σs Disserunt autem problema & propositio modo,nam cum sic dicis tu putas ne animal gressibile bipes,definitio est hominis: & putas ne animal genus est hominisZpropositio fit.si autem virum animal gressi Dbile bipes,definitio sit hominis,an non, problema fit.similiter autem &. In aliis .Quare aequalia numero problemata,& propositiones sunt,nam ab omni propositione problema esscies mutans modum.
Hae soluit tertiam dubitationem,quia primo priorum & primo postriorum Arist. Ult mpositionem est e Cius pmblematis:hie autem dixit repositiones & problemata esse eadem numero aequilia e onde quod problema & propositio dialectica idem est secundum rem & disserunt
id in VII UUI Huo protervir sne coniunctione disiunctiva cadenti inter partes eon dia onu: problema vero prosertur eum coniunctione distinctiva cadenti intere tradictionis partes. unde patet limo, nam libro priorum a posteriorum accepitpropositionem fusus pro quodam in
guavd propositiones omnes syllogisticis hic accepit propositione pro dialectica tantum, di dicit. Munt autem relem di repositi modo, scilicet proserendKsed re idem sint. snam cum sic uu putas Marumal gressitae bipes,definitio nominis est:& putas ne animas genus est hominis,
26쪽
tile problema proserfidisiunctione cadenti inter contradictionis partes filmiliteri vi inquit f&ihi,' blematibus 2 mpositionibus dicendum est.Tunc ex iis concludit quo modo problema
es se habeant inter se,ae quo modo inuicem comparentur:& dicit, fouai causam repetit, & dicit. Nam aqualia numem problemata & mpositiones sunt cuilas
Nopositione problema essicio mutans modum & tormam interrogandi. Verum ut Alexan. addit, propositio & problema non selum prolationis modo, sed re disserunt:quoniam repos in interrogatio responsionis,ut sumat consensium,ex quo intendit syllogizare. problema vero est interrogatio contradictionis,non ut ex altera parte captata argumente sed ut contra illam partem, quam opinatur ae fatetur,fiant syllogismi.Quare Utrunq; est interrogatiuum, o si quidem consensum, ut ex illo syllogiaeet,problema alterius partis contradictionis,ut contra eam argumenta faciat Arist. autem non curauit facere hanc disserentiam,quonia insta faciet. Sed occurres,si propos & problema utrunq; sit inter atis,cur positio est inter atio incompleta n qua solsi altera pars explicatur problema vero inter atio completa, in qua explicatur utraq; pars conciudictionis e Smida dubitauo est,quoniam si dialectica repositio est interrogatio,c-: ct - c. t
iniimus tune ex impositione dialactica,non fiet syllogismus. CTertia dubitatio, propositio dialectica est propositio interrogata, prur non interiogatio. Breuibus ut ex his quς dixit Alexan. patet, primo inter propositionem di secticam,& problema dialecticum duplex deserenda est ex parte rei, ct ex parte minureferendi:ex parte res,quoniam pmpositio dialectica est interrogatio res msonis quae nihil aliud est,quam interrogatio alterius partis contradictionis,qui enim interrogat responsi nem nterrogat consensum alterius parias contradictismis,ut ex ea concesssa syllaciare contra opinionem respondentis.Pmblema vero est interrogatio contradictionis,quae nihil aliud est,quam interm-
a. ne--t tam hanc quam illam contra-
pondens Jemonstret sibi alteram partem,quam opinatur, o Mira eam syllogizeLEx hac differentia secundum te patet dissi rentia secundum vocem,& illius cause .cum enim pmpositio sit inter atio responsionis quae nihil aliud est, quam inter atio alterius partis contradictionis eius, delicet ex qua concessa syllogizat,sequitur quod talis inter atio sit sitie disiunctione cadenti inter paries contradictionis.& haec est causi, quare repositio inter atio sit sine disiunctione cadente inter contradictionis partes .qui enim interrogat pmpositionem, petiti Grespondente eam contradictionis panem,quae facit ad suum propositum, & ex 'ua syllogizare potest deo non cum disiunctione inter atquia vem problema est inter satio cotraaictionis,uto' positionis habeat a respondente opinionem, ideo opponens inter at hac vel illam sub disiunmo-ue cadente inter paries contradictionis:per quae patet solumodo ad primam. e Secunda vero solititur,quoniam cui Alexananquit licet ex inter atione responsionis non fiat syllogismus ex respon-
si e fit syllogismus,quonia quae prius est inter patio,habito consensu ac resposione remanet propositio syllogulica,&hoc sufficit. Tertia vero deletur,quoniam Aristo.per interrogatione,& pr positionem interrogatam idem intelligit, veluti fluxum sermae, & mam quentem 'sici m dem accipiunt Animaduerte tamen,quoniam Iuniores alio modo referendi docent inter se te propositiones, & alio Aristoteles,nam Aristoteles per hoc verbum, putasne, docet interimarempositionem explicando alteram contradictionis partem tantum , viburnat consensum eius par-m,quet est ad Gum repostum.1umores vero per Me verbum propono, proponunt eam cotrada-a , ut ex ea concessa sus irent: unde cum dicunt prodionis partem,quae est ad situm p postum, dpono hanc ,omnis numerus seipssim mouens est immortalis: idem est, ac s quaerant,putans ne,c ninis numerus seipsim mouens si immorialis, Si enim dem tunc syllogietant, omnis numerus seipsum mouens est immortalis, animus est numerus seipsum mouens. igitur animus est immortalis.
re vero iusserentia sit, inter repono, de pono,in ludicris explicatum est, Adhuc quaeres, rir, de repter quid dicitur significare quod quid erat esse, de non quod quid
est. Dicendum, x in ludieris quod definitio est terminus essentiae quoniam per ipsam terminaturres essentia icti er subiectum N praedicatum terminatur proposito, & per agri terminum claudi eur ager:& propter hoe triplo terminus est videlicet rei qui astri terminus est: Mentiae, qui definitio dicitur. & propos nis qui subiectum vel prae dieatum appellatur Dicitur autem definitio spuscare quod quid erat est non quod non significet quod quid estsed vi per illud praeteritum ferat' denotetur eue comiternitate definitionis de ei, nuertibilitate in re definita nam quod erat cum aliquo, in illi comitemum.Haec in septimo libro Metaphysicet.
α7 Dicendum autem quid terminus,quid proprium,quid genus, quid
27쪽
TOPICORUM.13 A accidens: est itan; terminus quide, oratio quod quid erat esse signiscas.
Cum accepisset probleniata & propositiones esse numero aequalia & siil,statia eade,& hoe ex eo ne cinu quoniam problema de genere est Vmbiec problema de definitione est definitio siturno recte Alexander continuado dicit,nuc Aristotclcvelle declarare quid sit unuquodque problema: sed quid sit quaesitum problematicum quod Aristoteles superius dixit parte illa: f nemo autem nos opinem sertasse Alexander per problema intellexit quaesitu problematum,quoa pratalicatu est Ῥ- positionis problematicae,ut stipenus dixit ipsemct A lexander: proponit igitur intentionem,& dicit,
- H I /, qui, terminus persectice est caeteris,cu caetera alia contineat. Na & genus,& pro ritu,& accidens in ipse a termino coti inentur. Amplius, Alexander dicit desinitionem a similitudine terminorum agrorudici terminum quius aetti separantur.Et hoe quod Alexander dicat.est scite dictum. Quoniam si t
niam dominus agri acciperet de alieno ita tisinitio M'Ptermittit aliquid Messentia definiti, quo nia no ct ceteret soli definitoinee aecipit aliquid extraesentia definiti quia no copeteret omni recte igitur ut Alexander inquit definitio propter tiae smilitudine terminus dicitur. Dubitatur insuper contra id quod Alexand dixit Ait enim Aristotele ideo prius de definitione sermonem feeisse quia
.- .de genere deinde labri .de proprio at ultimo lib. sale definitione. CQuidam diserunt Aristo.prius egisse de definitione quo ad intentionem, quonia videns definitio finis caeteroru at finis primus intentione es At de caeteris in executione secus agit. Quod vi inihi videtur)commenia est quonia Aristoteles in prae titi textu reponit prius dicere de termino: &recte quia est sinis eaeteris periectior.de statim exeque proposuit,prius de definitide agit u de teris praedicatis. propterea mihi uidetur Aristo hic egisse prius de termino quouia definiendo alia C praedicata utitur definitione,qua uti non posse nisi terminu praedes nisset . e sed adime dubitatur, quonia no videtur et, definitio sue terminus possit desnisi quonia s definiretur ,aut procederetur in infinitu aut esset deuenire ad definitionem,quae seipsam definiret,quod videtur absurdu.4 Alexander eoncedit terminia definiti per delinitioncm ab Aristotele hie es, natam,& tale non ulterius per aliam de hi quonia haec definitio quae termini est, videtur omniti Uefinitionii ,etiam tamet.& indicis tune definitio definiret se dicerem, hoe no esse imp ibile pera ides quoniam h definitio, quae assignatur hic definit definitionem per se in comuni & definiendo per se definitione in comuni per aecides definit stipiam,quoniam despia est utia definitionu. e in od vero ad verba attinet Arist cla dicit: termissi Ale orationem,quae tignificat quod quid erat esse per quod quid erat esse, intelligit ut Alexander inquit pro esse hoc huic inesse,quod est propositionis significatu: sed incomplexe accepit pro essentia, ut sit sensus desnitionem esse orationem quς Mniscat definiti essentiam, ae quiditatem qua res in .quod Z Auermes in huius loci paraphrasi expositit. verbum autem eratJquod graece es,lia , ut Alexan .exponit pro est Aristoaccepit.est enim hic usus familiaris Arist tel. qui periaepe cum dici hoe erat intelligit pro est.vt s quis dixerit, quis erat, qui ianuam pulsat, tantum vult uicere,vt s dicat, quis est qui ianuam pulsat. Sed dubitatur,quoniam s erat, pro est Aria P stoteles sumit, tune esset sensus, terminus est oratio quod quid est esset signiscans modo s poni tur esse: superfuit dicere est: vel si ponitur est,sipetauit dicere esse. Hoc argumento ct Antisthenes prim deinde Stoicipitauerunt illud verbum erat, cum pro est intelligitur,tae superfluum. Alexander autem desindit Aristotelem de asscita tale verbum non esse superfitium, quoniam genus laniscet quid est,non tamen quod quid erat esse. ad hoc enim vi aliquid signiscet quod quid erat esse requiritur ut conuertatur dist quas coaevum ei, ius est: at genus non conuertitur cum specie,delicet promu couertatur,non sPiscat quid eius cuius est propriaversi de his superius.
α8 Assignatur autem aut oratio pro nomine, aut oratio pro oratione.
Possibile enim est,& eoru clut sub oratioe significatii quaeda definiri
cum deseripssset terminum nune ut Alea dieit Aristo declarat quot modas definitio asigneturdi quot sntea pro quibus assignatur.&diei Assignarur aut aut ora J hoc est definitio, quae est oratio impersicia pro nomine. verbi gratia, pro hoe nomine homo ac natur haec oratro imperficia,quae est hominis definitio,videlicti,animal rationale saucasi natur fora J hoc est definitio
28쪽
n est,& tu,quae sub oratione significatura veluti sunt ea,
ce nominis,& sic pro hac oratione quae est eclipsis lunae, assisnanir haec definitio, quod sit luminis inuasio obiectu tetrae:aut cum oratio sedit vicem descriptionis,& sic δ hac oratione scieriae receptiu asi Minoe hae, Melicet animal rationale:aut est oratio gerit vice definitionis,& sic pro hae oratione,quae est Ocillitio sanguinis circa cor assignatur haec,quae est appetitio vidictae propter paruir sionem Assignatur enim definitio de definitione: cum definitum habet diuersas desinitiones ex data sis causis constinuas.Haec autem non sint i mente Alexandri aliena.
29 Quicunque autem quolibet modo nomine assignationem faciunt: manifestium, quoniam non assignant ii rei definitionem, eo quod mnis definitio oratio quaedam est. F
Sed dubitaret iuniosivmim sciat definitio assignati possit de nomine,& de oratione ita Gira no men assignati postat de nomine & de oratione, quali respondens dicit, Quicunqi autem quolibet modo nomine assignationem faciat quesbet mo J hoc est,sive de nomine sitie de oratisie. ΓManifestum,quonia non assignatii rei definitiinemJ nec nomen de nomine,nec nomen de oratione assi- Mado,cuius causim repeti di dicit, seo Omnis definitio oratio quaeda est,J n5 persecta ex nomine &voboscit ex nomine,& nomine Ooltituta:quare qui ratiot de bello troiano hoc nome illas assignatino definitione assignat:& qui Alexatio pelleum,minime definitionem assignabit oportet igiatur qui definitionem assagnaqaut orationem de nomine,aut orationem de oratioe assignare. At cum de nomine nomen assignatur,interpretatio,vel per notius expositio dicenda est.
3o Accommodatum tamen termino,& huiusmodi ponendum est,ut quoniam honestu est decens. Similiter aute,& vita idem sensus & disciplina,vel diuersum sit. Etenim circa definitiones utru ide aut diuersum plurima fit immoratio.Simpliciter itaque accomodata termino omnia odicatur,quς sub eade methodo cum definitionibus sunt. Quod aute o- 'mnia, quae nunc dicta sint, huiusmodi sint, manifestum ex his. Potentes
enim quod idem,& quod diuersu disputare, eodem modo, & ad definitiones argumentari facile poterimus, na ostendentes, quonia no est ideo interimentes erimus definitionem,no tamen couertitur, quod nsic di- est. non enim sussiciens est ad astruendum definitionem ostendere
idem esse: attamen ad destruendum susciens est ostendere, quoniam
Sed contra dubitabis quoniam nos asi amus pro bono viil pro iusto aequale, o honesto de ces,d: no ast amus haec de illis vel pro illis,msi quatenus nobis manifestat ea itur sunt definiti nes quare nomina tanquam definitiones de nominibus assignari possunt Respondet Arist. hore- duci ad definitiones quatenus cotinentur sub hoe praedicatoidem est enim vule ,quod bonianMideo Hexponendo bonum ponimus utile: aequale etiam est idem quod iustum,& propterea pro iusto poni- mus aequale: decens quoque idem quod honestum, & propterea pro honesto decens assignamus, non tanquam definitionem ed tanquam annexum definitioni. Cum enim hoc praedicatum idem, annexum definitioni sit, ct haee sub hoe praedicato itidem contineamur, non definitiones, sed an nexa problemati de definitione simi dicenda. unde dicit, licet nomen quod pro nomine aliquando ponitur, non sit dicenda definitio, moricum tamenJ hoe est accommodatum vel annexum terminrisue desinitiuum f& huiusmodi4 nomen pro nomine sponendum est, ut quoniam honestum est de x,J nam decens cotinctim si fam praedicato idem,quod est annexum definitioni. Est enim doces idem quod honestum di quide notrus, icitur est annexum definitioni: mptem fieri potest δ-blema,vmam deces sit ide quod honestu vel no,& erit problema de eodem annexum probdemati de definitioneέSimiliter aute & utrum idem sensus re disci na vel diuersum sit,Jα erit etia problema
de eode,per quae vult habere tale coclusione quod qua docunq; fit problema petr ita vel ciu ueta,
29쪽
t ut utrum decens sit in quod honestum,& utrum disciplina sit sensius,vel si diuersium tale problema est reducedum ad Dicatu definitiuum,& sic non E pN nomine assignari potest,nsi ut definitio sed ut reducibile ad praedicatum quod est definitio. Deinde probat hac communionem hoc mo si circa finitione fit plumma immoratio,vina definitio sit He aut diuersum ab eo de quo asi matur iasi est ripter aliud nis quia problema de eodE & diuerse,& p blema de definitide,si int annexa sitis eade me thodo:tue addo minore,sid circa dclinatione fit plurima immoratio, vim definitio siti de aut n5 cum sis definito: situr no erit talis immoratio pmptu aliud usi quia pmbicina de definitione & p te ma de eode,sunt annexa c siubeade methodo cincnta.tangit minore,& dicit, Etenim circa definiti es vinim ide aut diuersumJ sint cum eis quoia asi natur, splurima fit immoratio,' haee est mi noctune quasi in nat comunionem,& dicit, Simpliciter itaq; accomodata termino omnia' tali cet haec troblemata de eode sdicatur,quae sub eadem methodo cum definitionibus sitiit 4 quasi dicat, problemata futur de e E & problemata de definitione dicatur annexa,& sub eade methodo co
dicit, stateres enim ' ide & dauersum disputare,) hoc est hiscies loca quibus poterimus disputareum aliquid sit He vel diuersum alicui, seode m vi ac Uin locis f& ad definitiones ardumetari Altae poterimus,J quod exponit,& dicit, L Naos Edentes, quoi J definitis snsi est idem 1 de quo ἀ-
signata est, finierimetes erimus definitione.J No p blamata de eode cGnexa sitiit sub eadE meth do G nmblematibus de definitione,quonia eisdem locis destruuntur haec & illa mblemata a Sed hetabis utrum ci de Iocis c5struatur haec & illa pmblemata,queadmodum euul locis destruuntur: remouedo tale dubitatione resipsidet, no tamen couertitur,qucia nunc dictum est,no enim Lissicies S M 'acfimumcJ de re cuius asi natur, fostedere ita esseJcu ea re, sedJ solii sad destniendum Mucies est ostendere,quoi ita non ide est,J quare problemata de eode,& mblemata de definivitione conexa fiunt sici eade methodo, item quia eisde locis potest destrui problema de eode & problema de definitione. QIod vem ad ratione at CKanimadiienedum ut ex verbis Alex collieitur ide esse supcitiis ad definit nem,quonia omnis definitio est id & no omne idem est definiT& p-pterea quoiam locis cosminir definario,iastruitur idem,quonia a parte in modo ad totuvalet armime tu quibus vero destruitur ide dest in definita inquonia a tot in modo ad partem destructitie est loc O dialectae .Recte igitur dictsi est, posse nome o nomine assignari luoma nome quod assignatur' cit notius,&ide ron tame erit definitio, d definiti annexsi sim eadem methodost de definiri ne narc 'uca Aristo.dixit:nam ut Alexader inquit n posterioribus & in metaphysicis dii DeciusAD Iicit erum aci prie tem do iam haec de definitione esse disti DE PROPRIO.3r Proprium autem est, quod non indicat quod quid erat esse: seli aut inest & conuersim praedicatur de re.vt proprium est hominis,gramaticesesie siusceptiuum, nam si homo est,grammaticessusceptiuum est:& si grammatices susceptiuum est homo est.
D Temo deniq; modo essenda,quomautrunq; inest momnisoli & semper O uare cum determino clixtae'nuc de pro fio a .Verii ammaduersione i tu, pmprium bi Lamia siderari posse,uno mo quatumi ad quid no est,alio modo quatum ad quid est:& cp a rimnum nec est termini,nec genus. eo definiendo ipsam quatum ad Quad no est, dicit. Proprium st. d no' sit dieat quod quid erat essed per qua destriptionem trabesquid nsi est pmprium quonia Diue ilataia
sinetiam a definitione, ut Ariander inquit) quoniam definitio oratio est at prodictim non est
ta intellust semperierit mitur a dicatsi collertibili terde omni eo,cui inest alti pamcilla dicatum pol ur Ἀ- Vnzris,na Omne minum est y dicatu,& no conuertiturisecudo dicitur esiuerti ter ad disse retiam aeris &accidetis, quae no dicatur c5u biliter.Tertio dicitur de eo.cui inest. ad dissi renuam ternum & generis,quae no insim hoc est no inhput Aristaenim per sinestJ inlit et, intelli
30쪽
est quod proprio & accitati Gpetit. Animadume tamen, ut Alex1nuit propria quaedam este per Einodum potentiae ut risibile,& grimatως capax:& hoc pacto,ut arbit mr propria sunt de sectici spe qualitatis quaeda fimi pre modu dispositionis ut ridere,ct gramatica uti. & hoc pacto sunt de prima vel de tertia ipecie qualitatis,deinde Aristodefinitionem per exempla exponit,& dicit Do mimum est homini graniatices esse susceptuum Mam si homo est,gramatices fiasceptiuus est, &J ecouetio Γsi
enim si cies praedicatum et t. Dixerat nonulli pzz couertim praecla cari Aristantellexille proprium αλeciem no se excederealii intellexerui pmmum coucssim iraedicari de specie,secsidum confinen
tiam quonia si est promu,est species,&econvcrib.Melius aut dico speciem praedicari,&ese praedicam de proprio secii dum rationem analyrica, p dica enim 'priu despecie per se se do modo dicessi per se species vem de remo primo modo diccndi per se,no aut secti dii rationem dialectica: nam propria est pmblemaucu Praedicatu de specie,species autem non de proprio.
Nemo enim proprium dicit,quod contingit alii inesse ut homini dormire neq; quidem si sorsitan per aliquod tempus inest seli. s
Quonia ex definitione asi nata de proprio intelligatur tres coditiones,quod videlicet proprium instomm Gli & sempermam ex ea particula quae est ioUntelline omni,& soli: ex ea particula quae in conuersim praedica intelligit semper: propterea cum exposuit illam particulam, quae est omni inesse & ibit pci exemplum, ne probat hanc paniculam sta ineste,& hanc particulam temper inesse per consensum hominum, qui de proelio ipsis verba fecerunt, & dicit, Nemo enim proprium dici quando contingit alii innot homini dormireJ igitur per communem hominum consensum patet remum inesia soli,& non ab .Deinde rebat secundiam,& dicit, fNeque quidem si forsitan per sique i tepus inest Glid igitur per cosensum hominu oportet, et in sit semper.
33 Si autem sorte dicatur aliquod talium proprium, non simpliciter,' sed aliquando,uel ad aliquid proprium dicetur.Nam ex dextris quideesse,aliquando proprium est. Bipes autem ad aliquid proprium est diactum,ut homini aci equum,& ad canem. Quod autem eorum quae contingunt alii inesse,nullum conuersim praedicetur, manifestum est. non es enim necessarium est, si aliquid dormit, hominem esse.
Sed occurret aliquis,na coluetudo loquedi dat ut quidam propria dicatur,quae no semper insunt, di etia quaedam quae no soli.Respod & dici Si autem serie dicatur aliquid tali u p numJ videlicet quod semper,nec Gli inest,respodet tale esse dicedum aut se dum quid teporis aut secunda
quid relationis .ct hoc exponit,& dicit, sta aliquado dicetur myrisit hoc est secudum quid teporis, vel ad aliquidJ hoc est vel secundum quid relationis: haec exponit exelsis,& dicit, INam ex dextris
quide esse,aliqua mu estJ videlicet cum homo magistratu agit,tue enim sededo,& ambulado ex dextris este debet,no aute alio tepore hoc inerit. fBipes aute ad aliquid minu est dictum J qu niam secudum quid relationis sui hominiJ propriu est esse bipede,no simpliciter, sed ratione habitasad equu,& ad cane,J qui quadrupedes lunt no aute coparatioe ad aues. vltimo ostedit altos particula per alteram,hoc in quod propria inst soli & no alii quia praedicatur couersim,& dicit, fauod aute eorum quae Gungui alii inessse,nullum coueium praedicetur,manifim est,' inepto. non enim necta rium est si aliquid dormit hominem esse.J quare cum proprium conuersm p dicetur, portet,vtinsit selimaee de pmpi definitione.
39 Genus autem est, quod de pluribus, & disserentibus specie in eo quod quid est praedicatur.
Nuc de genere,& quidem prius quam de accidere,quo rua genus cum definitione magis auenit.& dicit, fGenus autem est quod de pluribus & disserentibus specie in eo quod quid est, praedicatur. Sed alces si praedicatur de differetibus speciebus igitur de plumbus,quare seposuit dicere de pluribus:propterea verbia,&,tenetur exposita videlicet Im id est,ut sit sensus de pluribus hoe est de Sia serentibus specie:& sic no superflui quonia altem alterius est expostili. Est aute bona haec definirio,quonia ut Porphyrius,& Alexanaexposueru per illam particula disserentibus specie diiseri genus a specie specialistima, quae sola de dii tabus numem praedicatur. per illia vero An eo quod quid est, geniis diiseri a proprio ct ea dii ita ab accidente & a dimissione. remum enim & accides
α diuiset in quale praedicatur,definita aute parum in quid, parum in qua quonia constat S