장음표시 사용
41쪽
A ei mus dictus sent orationesJ stilicet ex quatuor pr dicatis,& nsi pluribus nee ex aliis sent ora Ge,J hoe est disputationes dialecticς & syllogismi, dico stibaudi ex prius dictis,quoma f& p haee,& ad heu a quide fides est a inductioneJ verba eni,&, exposiduu est:nam cum dixisset ex lus orationes est quasi expositiones,quomodo subdit. D&J proa per hςc, intelliges repositioncs.p qias sillo usini dicis putationes fiui, f&ad hς intestiges problemat ad quς dii uracones,& sillogismi filii. Et eum
proposuisset intelion subdit speciem amimeti,qua vult uti a
quidem fides est p inductione. J & una fides quonia alia fides e inquit) proprie inductione & syllo sino ad hoc probatam,quside, sunt in dialecticis, etens excplu,inductio in rhetorica,& in . --- ,- in posita inretione Ae argumcri specie qua vult uti,mox exequitur probatione,& dicit, Si enim quis eo sideret unaquamq; mPositionii,& problematu, apparebit J illud esse faut a termino, aut a proprio, aut a genere aut ab accidetid & a nullis aliis praeter hςc,'uae dicta sent.verbi causa, unu tempus est atat igni secundu - ignis sutium mouetur,aut ninde accitati quaesii tu est, lucrit enim si B tur blema,& omnis propositio ex aliquo pridictorii est,& ex ni i inest motus serium:omne igialio proer haec. et Sed dubita
problema,& omnis propositis ex ali 1 1 tur,quonia hoc est problema,videlicet cur magnes trahit ferru,& hoc, ρος natura est aquaruvaticina
ta .& tame sub nullo talium est. IRes; det Alexa.hςc non esse 'blemata dialectica,quonia l-hlemata dialectica,& proposcones dialectic eaedem sunt At impositiones dialecticae sint intermgationes claradictionis, & cum haec quaesita non sint interrogationes cotradictionis, non ergo erunt pmblemata dialectica, quemadmodum nec dialectica interrogatio est, quaerere quid est homo, aut quae natura aquarum vaticinatarum,non enim principia horum sunt propositiones,quae diculur inter ationes cotradictionis.Quare huiusmodi quςsita non dialectica,sed physica problemata dicuti .Haec enim 'blemata dicuntur, quoniam cause ignoratur,& qu utur. Physica vera, quoniam ignoramr causae a physicis.Et propterea Aristo.consecit tarum problematum physicorum, quς sene quaesita a physicis propter ignorantiam causae.& licet sint problemata physica quaeruntur per m cum problematum dialecticorum mpter ignorantiam causae Sum etiam & quaesita ccientifica,quet non sunt problemata nec 'Isca,nee dialectica, ut sint quaesita enumerata in principio secundi libri posteriorum s est,quid est,quale est,& propter quid est. Ex iis colliguntur trifariam esse ea, quae quaeruntur,aut 'blemata dialectica,& haec sunt,quorum principia sint pmpositiones dialecti e C quae simi contradictionis interrogationes:aut problemata pnysca,& haec sint quorum causae igno-' rantur a physicis,& propterea ab eis assignantur variae causae. Alia sint quaesita scientisca, quae simiquatuor,si est,quid est,quia est,& propter quid est,quae habent vero di proprias causas.
49 Alia autem fides per syllogi sinum,necesse est enim omne, quod de aliquo praedicatur,aut conuersim de re presicari,aut non. Et si conue sim prςdicatur,terminus erit,uel eroprium. Na si significat quid est esse. est terminus.Si autem non significet,proprium .Hoc enim erit propriuquod conuersim pr dicatur,non sgnificans quid est esse. Si autem non conuersim praedicatur de re, aut ex eis, quae in definitione subiecti dicuntur, est, aut non.Et si est ex iis,quς in definitione dicuntur, aut g nus,aut disserentia erit, eo quod definitio ex genere, & disserentiis est i, Si vero ex iis non est, quae in definitione dicuntur,palam est,quoniam accidens erit. Nam accidens dicebatur,quod neque terminus,neque ge
nus,neque Proprium,inest autem rei.
Nunc secundo loco probat eadem conclusionem syllogita quem Alexander suo modo,No v ro sic compon omne quod praedicatur conuersim vel non eonversim, praedicatur ut definiti a vi proprium,aut vi genus, aut vi accidens: omne quod praedatatur, praedicatur conuersim,raut non conuersin. igitur omne quod praedicatur,aut ut rerum aut ut definitio, aut vi genus, aut vi acciadens prareticatur. inde dicit, tAlia autem fidesJest sper syllo mum,J cuius maior quam non explicat . debetesia haec omne quod eonversim aut non conuersiim praealcatur, aut ut proprium, aut ut definitio, aut vi genus, aut accidens prinlicatur . explicat aurem minorem, & dicit, s N cesse est enim omne, quod de aliquo praedicatur, aut conuersim de re praedicari, aut non 3 cmuciam. Haec est minor, cuius consulto, quam non expressit, debet esse haec, igitur omne quod
42쪽
mersim, aut non conuersm praedicatur, erit aut proprium, aut drinitio, aut genus, aut aecidens. EEt licet extent panes omnes possint syllogismis probari,Vt Alax .enititur,non curo:explicat igitur, quae eonversim,quque non conuersim praedicantur, & dicit, Et si conuertim terminus erit vel pin
m J haee pomi tae concluso cuius probationem iii ix, de dicat, Nam si significat quid est esse, est terminus si autem non significe Jest proprium.hoc enim crat propriti, quod conuersim praedi eaturJde significans quid est esse.JEst aute syllogi simus omne significans quid es esse aut i quid est esse, est proprium, aut terminus: omne quod convcrsm praedicarur de re significat quid est
esse. aut no quid est esse, 'tur omne pridicanam conuersim de re, est aut reprium,aut definitio Deinde ponit tertiam conccsonem,& dicit, Si autem non conuersim praedicatur de re, aut ex iis,quae in definitione sebiecti dicuntur est,aut non.JExponit autem membra,& dicit .fEt si est ex iis quae indefinitione dicuntur,aut genus,aut di fierentia est,eo quod definitio ex genere& disserentiis est Si ve ro ex sis non est,quae in definitione dicuntur, palam in quonia acci&ns erit finius caulam assignat, ct dicit, nam accidens dicebamr quod neq; terminus, neq; Smus,neq; proprium: inest autem rei. JAlexander autem componit hic alium syllogi sinum,qucm non curo componere. Alii vem per syllo gismum tellexerunt sufficientiam,quae potius est congeries mista partim ex syllogi sinis hypotheticis disiunctivis, panim etiam ex continuis: qui dicunmr conditi alas etiam, ut patet comitaranu Fuciba Aristotelis.
so Post haec autem oportet determinare genera praedicamentorum:
in quibus sint dictae quatuor disterentiae.
Cum demonstrasset problemata de pro stiones esse in quatuor praedictis senectus predicat rem,a: cum quae dicta sunt,non siprema genera sint sed rursum ipsa sunt in aliis sunt enim in enti hus,quorum suprema genera sunt dece,quae consueuit Arist.praedicamenta proprie vocare hic ostedit quatuor illas disserentias esse in praedicamentis, de propter hoc breuibus quaeda de praedicamentis percurrit.d: dicit, Post haec autem oportet determinare genera ptaedicamentorum, Ruc sunt i- prema genera entium, sin quibus sunt dictae quatuor differentiaeJ subaudi propositionum de probi
uer Sunt autem haec numero decem,quid est, quatum, quale, ad aliquid, ubi,quando,situm esse,habere,facere, pati.Semper enim accidens,&γ- Gnus, & proprium, & definitio in uno horum praedicamentorum erit. Nam omnes ab his propositiones, aut quid est,aut quale est, aut quam tum,aut aliorum aliquod praedicamelorum significant. Manifestum est
autem ex eisdem,quoniam quod quid est significans, quadoq; quidem substantiam fgnificat, quandoq; autem quale, quandoq; vero aliquod
Enumerat autem nune praedicamenta,dicens,decem genera praedicamentorum,de quibus locu rex est in libro proprio :exponit autem de nune ipia de simul haec exponedo illius libri utilitatem,quae
est ad daalecticam per haec demostra tepet quid estJ subsantiam intelligit: proprie enim substantuens est,te definitio substantiae propite es ibum quid est, quavis ipsum quid in pluribus modis dicatur.& dicit,fSunt aute haec numero decem quid est. Untum, quale,ad aliquid)hoc est relatio, ubi, mado situ es hoe est postio, habere,J ui de habitu, dicitur, iacere,Jquod de actio dicitur, pati,J II
quod de passo appellatur.transuit autem breuibus de his, quoniam satis ample in libro p dicamen- 'rum disseruit.de enumeratui haec potius, vel quia proprie concreta sunt in genere, nam formae potius generum rationes sin quam ipsi generat aut quia concreta sunt notiora abstractis.Et eum acce- quatuor disserentias praedicatorum esse in praedieamentis tanquam in supremis entium gen ribus a probat di primo proponit coetusonem de dicit, Semper enim accidens,de genus,& pr prium,& definitio in uno horum praedieamentorum erit Jnaee in concluso,quam p possit,a me replicauit.& dicit Arist accidens genus proprii di de itione esse in uno hora praedicamentcrii, intelligas aut ipsa,aut res suas quas haee significant. desinitio vero est in aliquo hor u Πςdicamento non per se,sed per partes suas ex quibus constat,ut propter genus,& disserentiam quorum res sunt in praedic amento. sta conclusone Arist.probat eam non in omnibus,sed in definitione limat tamen in omnibus ita esse & dicit. Nam omnes ab hisIetheet praeditatis factaespropositiones,Jde problemata, faut quid estJ hoc est substantiam, faut quale est, aut quatum, aut aliquod aliorum reaedic
nimiorum i gnificatJhoc est praedicatum habet, ut Alexander exponit. de , a se ostendit de do
43쪽
A finitione perexempla in omnibus praedicamentis,quae quasi vim inductionis habet.& dicit. Mani fistum est aute ex eisdemJ scilicet praedicares discurrendo,quoniam quod quid est significas 'tesi me ni problematis, aut Tmsitionis presicatum, squadoq; quidem Libstatiam si nifica quad. o. aute
cem pr dicameloru est igitur & paries definitionis esse debet,aut substatia aut quaisi ut id genus &M tota definitio oportet,vist,aut substatis,aut qua tu, aut id genus.Et propter scies ut Alexa quit delim ,& pmblema defini si m vno quoq; pNdicamento est, quoniam posiibile est definire aliquod eorum,quae sentin unoquoq; praedicamentorum.
set. Nam quando posito homine dixerit quod postum est hominem esse vel animal,& quid est dicit,& significat substantiam .Quando colore albo posito,dixerit quod positum est album essevel colorem, quid est B dicit,& quale significat. Similiter autem & si cubitali magnitudine posita dixerit quod positum est cubitalem esse magnitudinem,& quia est dicit,& quantum significat. similiter autem & in aliis. Vnumquodque enim talium siue idem de eodem dicatur, siue genus de hoc,quid est g-
gnificat: quando autem de alio, non quid est significat, sed quatum, aut quale, aut aliquid aliorum praeclicamentorum .Quare de quibus sunt disputationes,& ex quibus,haec & tanta sunt.
Dia accepit quod quid est significare aliquado Ebstatiam,aliquado accidῆs hie ostEdit qi id est significare omne prςdicamem tiam si quid est significat recurisq; pridicameli, & ipsem quod quid est quod est ipsi definitio) est quid est: itur ouod quid est poterit significare re cuiusq; Dicameli.
Nec iniuria hoc iacit:na ex mo prolieadi quo definitio presicam accepit defini ne esse in unoquoq; pr dicania si nuc ex modo prωkad quota genus qua definitios dicans probat illud quod accepit,hoe in I definitione & genus esse in unoquoq; pdicamelom, his syllogismus est quid est circini omne presicametu quod quid est em' est quid est igitur quod quid est,& gentiscircuit omne. pdicamelu.unde dicit Nam quado posito homineJ vem gra.Socrate,dequo fiat inter ratio quideri,siquis Wspondedo saxerit quod positu estJ scilicet Socratem,qui ponebatur, fesse hominem vel hic sic respondes duo dicit,& quid est dicit,& significat sit statiam J hoe est dicit substatia secucium rem& mo .Est enim,ut Boetius inquit in Hudicantetis si iustatia triplex. Ad quide se- cudum rem tanim,ut diTerentia,quae est in genere substaficilixc re fissistatia: quia vem presicatur in '
copiaratur vi quid S subitam Alia vero subtatra est re & modo,ut genera substati respectu suarum specimi sunt enim re substatiae,quia in pr dicamelo sunt substantiae: modo vero quia predicatur in qui LDeinde exeplum affert in qualitate re dicit, finado colore albo postoJ videlicet niueo.quis inter saucrit quid ii ct dixerit J respondedo alius,tale quod posita est,albueslὰ vel colorem hi
duo dicit videbere soliud est dieit4 Ad se si satiam ieen δε--r - - -
quatum significa videlicet seclidum rem. Similiter aute de in aliisJper quae habetur licte ma- or,videlicet,quid est circuit omne prςdicamelum : cui si addatur,sed definino & genus esit quid est istitur definitM de genus circusit omne pridicamelum. Sed occurret ite quispia has quae Arisito. da-xit accepit enim in unoquoq; pra: camelorum accidentium idem esse sit statiam secudum modii, di seredum rem accides illius praedicameli, his accipinu:c5tra quiret, an respectu eiuslem ideac-dens sit substasia cecsidum modum,& s-dsi rem in secsidum diuina Resipodet Arist. & dicit,t siquod a. enim taliumJ scilicet enumeratorum in praedicameciaecidetium D siue ide de eode dicatur hoc est species de indiuiduo, ffiue senus de hoel id est,de specie. quid est significat Q ct dicia
ritu Lbstatu secudum modum.omnii enim genera & species res,ectu suorum inferiorum habet mo. significant 'id, lauado aurem de alto' ut de Socrate vel ligno, no quid est lanianc tJ α iubilatiam, fita quisum, aut quale,aut aliquid aliorum praedicam rumJ hoc est accidi na
44쪽
Gundum rem, & ita unum & idem praedicatum est substantia secundum modum: & aeeiden, se Ecundum rem non quidem respectu eiusdem:sed respectu Sumbrum. de Deridem praedicati de eodeAris specie praedicati de indiuiduo intellexit, quoniam species ad individuum torum est, geniis autepartem.Tunc e logat,deducit, Quare de quibus sint dii utationesJtanquam de problematibus de ex quibusatanquam ex 'opositionibus, haec de tanta fiunt Jh est quatuor praedicata,de dece praedicamenta, iunt enim praedicata in praeda camentas. Quia veroad verba attinet, animadueritone dignu plures esse modos praedicassi, nam aliauid praedicatur in quid, aliquid in quale aliquid in quataeo vel quoto,& in caeteris aliis modis.ostendit autem Blum ipsum quid circuire innire ποῦ dicamentum. primo quia nullus alius modus praedicandi circuit omnePaedicamentu. secundo quia per hoc
α sie proprii erit in ominus generi,is: aut est Blu in generibus accidentium, de sic quod dixit de problematius accidentiu voluit esse intelli dum de proprio. Ex iis Iutet quamor est e prima in D lematu de propositionum genera, quonia totquot sint praedicat subalterna vero dece quoniam calice predicata sint in praedicamentis dedece sint praedicamenta,etiam decem Crunt problematum de propositionu siubali a senera. e Sed quaeres si acciderit substantia accidenti ut in propositioni x praeternaturale,res,ut est hoc,sta est corpus utrum tale problema sit de genere substantiae, an de ρο- nere accidentis. Alexan respondendo asserit huiusnodi problema esse accidentis, quoniam accipitur substantia, ut accidens ipsi accidenti, licet sit propositio praetcmaturalis: per quae patet libria praedicamentoru utile esse ad dialecticam, non enim posset sciri in quo genere entium est problema usi in li
bro praedicamentorum declarata essent Praedicamenta. In E PROPOSITIONE DIALECTICA ET PROBLEMATE.
13 Quomodo autem sumemus, & per quae copiosi erimus, post haee
le integralibus Se simplicibus principiis syllogitam dialecticoru qui sunt termini a dialecticoru syllogiunorum,hic proponit determinare de propositionibus,&Π hieman nam propostiones sunt coplexa principia dialecticorii syllogissimorum Z: materia propinqua: problemata vero sint causa finalis de sima eorum, de dicit, Quomodo aure sumemus jiubaudi
T... si nnorum dialecticorum D de per quae e
yzando,o: disputandospoli haec dico ν t- ndi.Non enim doceret quomodo pr postiones dialecticae & quales int sumendae iis ut in disputationibus,d: svllogismis copiosi euadata rimus de faciles ad disputandum fiamus. quare proponit haec duo, ut per primum assequamur secun dum. e de intentione.
14 Primum igitur determinetur quid est propositio dialectica,& quid
problema dialecticum. No enim omne propositionem, nec omne pro blema dialecticii ponendum.Nullus enim offeret, qui mentem habeat quod nulli videtur, nec proponet, quod omnibus est manifestum, vel plurimis. Nam haec quiaem non habent dubitationem, illa autem n
ino ponet. Nunc pro Mur,& prosequendo intentionem propositam, primo assignat ordinem dc cauam
45쪽
limi dialectici fieri pessu φ, i I - - -
tet quaerere.Huius ordinis Alexan. nam ratione assigna qtiae enim ut inquit Oportet quaerere proniecti odi facultate haec praedefinire oportet,& primum nota esse.Haec de inletione in speciali, & oriadine Deinde assignat causim intentionis & ordinis, & dicit, Non enim omnem propositione, nec omne problema dialecticii ponendum. Oportet igitur definire dialectica repositione,& dialecticu problema quonia non omnis repositio myroposita o dialectica, nec omne problema est problemaclialecticum. Et assignat causim,& dicit, Nullus enim offeret qui mente habeat,J& sani camis est, quod nulli videtur,JIuniores de repositione & problemate intelligunt,ut sit lenius q, nullus offeret propositione quae nulli videtur: aut problema, quod nulli videtur: nec proponet quod omnibus est manitatum vel plurimisJ quod similiter de utroq; intelligat. q. d. nec aliquis proponet propositione, vel problema quod omnibus est manifessum vel plurimis. Alexander aut e rationabilius prima parte de propositionibus intelli sit,secunda aute de problematibus hoc modo situllus enim offeret qui metem habeat,quod nulli videtur.Jhoc est propositione quae nulli videturma repositio dialectica quae tu cotra respondendete non debet est e dubia ut falsa apud omnes quonias proponitur ad syllogizandu- non posset assii mi, ut propositio syli istica in disputatione dialectica nec proponet quod omnibus est manifestum vel plurimisJpm problemate, quonia problema non debet esse omnibus manifestu, sed pro utraq; parie dubiu .nullus enim pro problemate proponet,utrum oportet iniuria prosequi parentes,aut non: c quispiam proponet, utrum oportet esse impios erga deos, aut non nec virum rite existente seria terra dies est, aut non. Cuius caulam Aristoteassignat, & dicit, Nam haec quidemJstilicet problemata s ,roblemata s non habent dubitationem. J cum omnibus sint manifesta, & ita non sunt pro blemata,quoniam problemata & qu sita de aliqucius dubiis & ignotissunt: I lla autemJquet nulli via detur, nemo ponet:Jut impositiones,cu sint apud omnes falsa. 'd dubitatur quonia ibretius dixit propositiones & problemata esse eade ac numero aequalia,& istu differre in modo referendima problema inter at de utraq- contradictionis parte sub disiunctione Per hanc particula vim: P- positio vero interrogat de altera parte cotradictionis tantia per illa particulam ne,vel id genus.At hie dicit problema esse quod dubitatione hab propositionem ver quae est nota.Alexan respondet u- penus Arist. locutu esse de propositionibus & mblematibus unitae saliter no cotrahendo illa ad dialectica: sed generatim asteruit ea Gla rati de litoreint hic cotrahit haec ad dialectica & asserit ea que sunt probabilia esse repostiones:
quae vero sunt quaesit esse problemata. Et sertasse si verba Arist. concierentur non apparet disserentia aliqua praeteream, qua superius dixit:nam hie asserit et, nullus C sint metis,ut propositione propone quod nullividetur,hoc est ignotu vel aperte falsum.nec Oportet ut problema,quod omnibus est manifestu:& sc innuit q, ymblema no debeat esse omnibus notum: nec proposito omnibus ignota. modo hee nodisser tride enim problema potest no omnibus nota, ct no omnibus ignotum esse:quare haec differentia, no tollit conuenientiam quam superius expositat.1 , Est autem propositio dialectica, interrogatio probabilis, aut omnia bus,aut plurimis,aut sapientibus: & his vel omnibus, vel plurimis, vel maxime famigeratis & non inopinabilis. Ponet enim aliquis,quod videtur sapientibus nisi id contrarium sit multorum opinionibus.
Nunc de intentione proposita exequitur,& primo describit pmpos ne dialecticam simulq; cia illius descriptione innuit diuisone in quinque gradus na sicuti ipsum probabile est quinque modis,ita quoq; propositio dialectica est quinque modis.& dicit, Est autem propositio dialectica inter a pinabilis.JIuniores verbum probabilis in genitivo legulat sit sensus, dialectica repostio est inter satio eius quod est pinabile: mouentur ex eo quonia pmbabila est determinatu ad altera contra-D dictionis partem: interrogano vero, non. Quae expositio est contra verba Graeca, scribmir enim tiram: isDIO , 'bi constat verbii probabilis in graeco codice legi in nominatiuo,ut sit sensius, propositio di lectica est inter atio probata:& quonia probatu esse potest, quod in se verissimsi, & ne cessarium est, ubscribit, bala aut omnibus ut innuat primum Madum p ostionum dialecticarum aut plurimis,nualis est secti diis gradus inalecticam pmposition faut sapientibus, ct his vel Gmnibus squalis est tertius gradus dialecticam pmposci si, vel plurimis sapietibus J qualis est quartus gradus vel maxime iam eratisJqualis est quintus dialecticarii propositions Fadus. & addit, &non inopinabilisJ cuius causa est,quonia non omnis propositis,quae apparet maxime ama geratis erit probabilis oportet enim ut appareat maxime famigeratis,& no lit contra opini e comuniem multorum .Sunt enim at quae pmpositiones probatae a maxime semigeratis,quae si nec sint cotra opinionem multorum,nec secundum opinione multorum, probabiles erunt at ubi erunt contra multoriim
opinionem,nd erunt absellite probabiles,tasolii sectatoribus eorum capientia, quorum sunt ρορο-
46쪽
semnes probabilis, I eausidie propositi nihil fit ex nihilo apud Aristotelem probata est & erit Eprobabilis omnibus sectatoribus Aristotelis, non tamen simplicitur probabilis, quoniam in contra opinionem multorum. Est enim coua veritate christianam ct iudaica, &mahumeratiam. hoe di cit, Ponet enim aliquis,quod videtur capientibusJut repositione dialecticam ris id contra risi si ieaehressismultomopmionisis.Jna in hoc casu illa propositio crit rebabilis secudum qiud quoniam solii in secta eorum capientisi,a quibus repositio Imbata est, no aute simpliciter ab onuubus In hae definitione ponitur intenogatio loco generis, quonia omnis dialectica propositio est inter statio Maio e couerib .nam vi Nex.& Eudemus dixerunt, sunt non illς interimationes, quae quaeritiatur novi habeatur cosensu restondentis,ex quo postea syllogiz sed discedi gratia, cu assignata est demu- ,& quaeritur de reprajs accidentibus rei desilutae aut cu quaeritur de substantia, ac rei definitione.
cidat haec est una species interrogationis icientificae. Amplius quaeratur aliquando, quid est' homo ubi quaeritur definitio hominis,α est secunda species interrogationis scientificaedunt & aliae ut secuta do posteriorum patet. At tertia species interrogationis es quando aliquis interrogat de pmpositione petens de ea oosensium res dentis,quae est altera pars contradictionis,ut putas ne mundus in sphael Frieus. Adhue sicut omnis inter atio est proposito dialectica ira etiano omnis propositio est in 'terrogatio:siunt enam propositionu Hiae immediatς ct primae,ut demostratiae aliet litigio ac Pphia me :abae vero dialecticae, quales fiunt probabiles & tales fiunt omnes interrogationes. Qu es mrtasse se aliquaproposio probata a sapientibus,ut ex nihilo nihil fieri,&sit contra multorii opinione virum si sumeta ut propositio dialectica .Alexan. verba Arist. considerando dicitu, non :na Arist dicendo propositione probabile esse,quς apparet maxime iami geratas, subscribi s& no inopinabilisqhoc est propositio probata a sapientibus erit dialectata propositio,& absblute probabilis modo no se inopinabilis hoc est contra multorum opinione. na ubi opinio multorum pugnat,illa propositio. que multorum consense probata est, erit magis pinabilis.multorum enim si elatum est in salutas dbonum si a vem est contra opinione multoriam, nullus hane ut probabile diceret,quonia est contra opinione multorum. Quod enim ens est immobile di unkest Parmenidis:& u, contraria sint eade. Heracliti:& q, no est cotradiceresst Antisthenis:positiones quide Ent apud hoste,no tamen diutis G propositiones. Sed quintur utrum dialectica propositio sit interrogatio:& videturq, non naomnas interrogatio inter extrema contradictorra vertatur,pmpositio aute no :cu sit propositio maior vel minor syllogitat dialectici,quae est altera para cotradictionis.Praeterea, omnis promisitio est vera vel fesca at inae gasio, nec vera,nec falsa est. Ad haec inter atio est actus animae interrogatis,p-Gpositio aute est res in te gala,siue oratio interrogata, sinu no est inter P .Pm dilucidatione autem accipiendum primo intemgatione bificiam accipi posse aut pro motu animae:quo anima indita Putatione inaerrmat:& pro coplexo per verbii copulato cuius consensius petiis a respondente si-do modo ade est inter atio,quod propositio inter ala primo vem modo est actus inrellectus co sitiuus vel diuisiuus,quo propositio ipse inter atur, utrum vera sint, quaestio est praeter hune litatarum. Secudo accipiendu una ct eandem propolitione esse viri consensum, alteri vem dubitatione: nam propositio qua imponit Opponens quaq; inter a opponenti quide atina pars c&tradicti nis est respodenti vero dubitatiovidetur.Tertio accipiamus dialectica propolitionem este orationem copolitam ex subiecto & praedicato,atq; inter andi signo,ut haec, putasne mater omnis diligit filiasiium,vel haec propositio,omne bonsi e si indoles.Signa quide inter adi sunt propono,& putas ne Proposito vero quae in oratio ex subiecto,& praedicato,est,omnis mater diligit fita situm, & omne honii est indolens: propositio aute inter ala erit,propono ubi,omne bonu est indolem,quae opponere ac interrogan ti l postio in K in mente sua est actu syllogismi maior vel minor. Respondecivero est propcilicio quς potentia est maior,aut mino natura:captato respondentis consensit,into tire,& respondeti syllogistica repositio. Ex sis colligina dialecticam posicione esse intcr- FIionem, que vertitur inter contradictoria, magis tamen ad unam quam ad alteram parte prola-
quoniam ad illam quam inter gans inplicat --
trana, in o utra explicantur: na qi suo quae re utraq; sivi parie arsumenta habet problema diciatur, ut vita natindus si aeternus xut i .e Exus patet quid sit dialectica propositio. Est enim intenotatio, hoc est propositio interrogata. quae aut Omnibus videtur probata, aut pluribus, aut sepictibus. biecta vero nulla sent:primsi quidem nihil est,quonia propolitio dialectica pmpostio inter gata est inter eontradictoria,licet sit prolapsa ad altera partem qua quaerit oppones .Secundum etiam re- llitur .nam dialectica repostio vera vel falsa est,pro altera siti parte no tamen patet ad consentari respondentis quae pars sit vera, cum pars quaesita apud ipsim Ariri a sit trinaim rei 1,ari hic inrerrogatio pro repositione interrogata accipitur.
1 G Sunt autem propositiones dialecticae, & ea, quae probabilibus sunt
47쪽
δε similia: & contraria iis,quae videntur probabilia, secundum tamen coim tradictionem pro tensa, & quaecunque opiniones sunt secundum artes inuentas.Si enim probabile est eandem esse contrariorum disciplinam,& sensium eundem esse contrariorum,probabile apparebit: & si unaninumero grammaticam esse, & tibicinariam unam . si autem plures gra-maticas,& plures tibicinarias. Omnia enim similia, & cognata videtur haec esse. Similiter autem & ea, quae probabilibus sunt contraria secum dum contradictionem protensa, probabilia videntur. Si enim probabile est, quoniam oportet amicis benefacere, & quoniam non oportet ambcis malefacere, probabile est. Est autem contrarium quidem, quoniam
B oportet malefacere amicis secundum cotradictionem autem, quoniam non oportet amicis malefacere.Similiter autem & si oportet amicis benefacere , inimicis non oportet. Est enim hoc secundum contradictionem contrarium. similiter autem & in aliis.
Cum determinasse quae sit mrositio Glactica principalis,ae primaria,hie declarat 'possi
nem dialecticam secundariam.Dicitur autem dialectica propositio principalis,ac primaria, quae pers iam est interrogatio probabilis,& non ratione similitudinis,nec ratione contrarietatis.Secundariavem dicitur, quae probabilis est, quia est similis proposivo principaliter probabili: & quia contra ria secundum contradictionem enuntiata: & quia contraria econtrario retensa : & quae secundum inuentas artes est probabilis Quare quinque modis propositio probabilis est,uno modo,quae secun-
is secuta . itur csi dixi isset de primis,nune de secudario probabilibus vult exponere. Et, primo proponitd uisone, & dicit, Sunt aute repositiones dialecticae ultra principales, quae dictae Iunt, & ea quae probabilibus sint similia,& cotraria iis, quae videtur esse probabilia, secudum tamen trarietate. Erit intur propositio dialectica probabilis quatripbciter na alia est probabilis, quia in per aliquod sinite alicui probabili per seAlia est probabilis quonia assiimitur cotraim alicuius per se habilis O cotradimone vel negatione. Alia est probabilis quia accipit cotrariti alicuius per se probabilis cu contrarietate.Alia est probabilis propter opinione alicuius experta in aliqua am,qui probatus est in illa et Ex iis sequitur quid sit propositio dialectica principaliter probabilis.Est enim aut qui est probabilis,ae probata ab omnibus aut a plurimis, aut a sapientibus, ut per inductione vel alio modo probata,vt cotrariorsi eade est disciplina: haec enim probatur,quonia medicinalis est salubriu & insalubrisi & arithmetica parili& imparili,& sic de caeteris.Deinde exponit quae sit repositio dialectita babilis propter analogia atq; timilitudine,& dicit, Stenim probabile est eande esse cotrariorii diasciplina,& sensit in eunde esse contrari a ymbabile aeparebit.JQuddaute probabile sit eandem esse cotrariorii disciplina mani stu est inductione. QSod aute ita sit de sensit respeetii cotrariota, patet: D quonia ut sciencia ad scibilia se habet, & sensius adiensibilia se habebit. Viniq; enim horu indiciu esteorii quae sub ipsis fiunt. Amplius sensiis est sub habim,& sicientia effa.Ad haec 'ensus ad aliquid est,&scietia etia. QSod aute ad excplum amnet,ut recte Alex. animaduerit manisestius est sensium esse cotrariorum quam stientia:verit Arist accepit pro exemplo, vis no veritas quaeritur, sed expositio. Deinde ponit aliud exeplum in eodegenere rebabili & dicit, Et si una munem gramaricam esel probabile est & tibicinaria,Juna erit probabile. Si aute plures gramatica esse prosabile est, & plures tibicinarias N probabile erit. ius causim dicit, Omnia enim similia & crinata videnne ALI haec quae dicta sunt,quonia fiant species seb eode genere. Hic est primus modus pmpositionii dialecticarii pinabiliu quae dicuntur per analoginae similitudine pisabiles,quoniam sint similes alicui. 'iter aute&ea pinabilia ac enunciata. 4 Quod a de interpretatione,
48쪽
iis fiunt uniuersalis Esrmatim,& uniuersilis nesativa ex erae cibiectis c praedicatis copo sit di Eduini, homo est uistus,nullus homo est iustus.Intelligit igitur e comitas,qiram aut cubiecta, aut ρος-
dicata aut utraq; sunt coraria.Excptu primi est,albu cum mini cumt.Hae erum ratione subiectoructuariae dicuntur.Exessum secun equus cum equus quiescitatae enim cotrariae sint ratione praedicatorum.Exeplum tertii,sta currita. nigrum quiescit .hae enim dicuntur coerariae ratione cibiecti &praedicati Et per ei tratias secundit contradictione protenus uitelligit impositiones de subiectis vel praedicatis aut de utrisq; couarias, secundu negatione enunciaras quam quidE primum exeplum est. Album cunisinon nigrum currit uiae enim ratione subiectoru contrariae fiunt tione vero negationis iatradictorie cu altera estimatiu altera negativa sit.Exξpluvero sectati,sbu cum Q albiiquiescit. Hae enim ratione praedicatoru contrariae iunt, propter negavone vero secundum contradictione diacuntur prolatae.Exesum vem tema,album currit,non nagrum quiescit. Sunt enim hae ratione extremorum viroruq; contrariae, propter nefatione λtata secundum contradictionε protenst. Affert igitur Arist exestia ct dicit,fSi enim probabile est,quonia oportet amicis benefacere,& quonia no oportet amici Mnaletice probabile est Est aute contram quide,quoniam oportet malefacere anticis.male-Deere enim ipsi beneiacere contrarium est. igitur sunt coirinae ratione praedicatorii, Fecundum co- tradictiones autem protens , quonia no oportet amicis malin re,nuoniam oportet & no oportet Fsecundum contradictione sivit.Hae igitur fiant contrariae secundum yr dicata. secundum conre dictionem poenis. Deinde assignat excplum secundu,& dicit Similater aut e s oportet amicis ianvicere inimicis non oportetJsubaudi beneficere. Hς enim sunt contravi ex parie subiectorsi seta dum tame cotradictionem retens .quariun prima per se retabilis est iecunda aule, quia est es coutraria secundum contradictione protenu.Et Hed subdi fest aute& hoc secundum contradictionem eontradium subaudi subiectorum.fna contrariu est, quoniam oponet inimicis benefacere. & videlicet oportet amicis benefaceresecundum tamen contradictione enunciatu. similiter aut e & in aliis, ex iis potest deduci quae breuitatis causa fiubticuit. Causa aute imbabilitatis exponit Alexmam si est probabile amicis benefacere, non potest esse probabile contrarium: nam si alterum contrariorum fuerit probabile no est rationi consentaneum,ut alterum eua sit 'babile: quare negatio coctarii erit probabilis. Haec regula uniue salis est,& maxima duorum contrariorum si alterum est probabile nogatio alterius erit probabilis. Tacuit autem contrariam de ut extremo secundum negatione n tensam,quoniam haec non est probabilis secunda , quia non dicit ordinem ad aliquam probabilem
ue Probabile autem & in similitudine. apparet etiam contrarium descontrario,ut si oportet amicis benefacere,& inimicis oportet male.Arparebit enim & contrarium hoc quod est amicis benefacere et,quod est inimicis male. Utrum autem secundum veritatem se habeat,vel non,in iis quae de contrario dicentur ostendetur.
Hic assinat quartum genus propositi si probabilium, quod etia per similitudine est, et si probabile est aliquod praedicatum inesse alicui sebiecto, babile erit contra uir dicatum inesse contrario iniecto & diei Probabile aut e & similitudine apparet etia contrariu de contrario.Jsi enim alta quod praedicatum probabile est ineste alicui subsecto,probabile erit contrarium praedicatu inesse co-trario subiecto, ut si omnet amicis benefacere,Jiueritq; probabile: ct inimicis oponet maleficere,Jα probabile erit Redaei causam,& dicit, Apparebit enim di contrarium Me,quod est amicis beneiancere e quod est inimicis maleticere: lapparebit dico contrarium de contrario lice enim amicis beneticere , & inimicis malefacere apparent contraria. utrum tamen secundum veritare se habeat taut sint vere contraria, vel non in us quae de contrario dicentur,ostendeturJvidelicre secundo huius. Mod ad verba attinet haec dicuntur per similitudine, & apparenter contraria per similitudinem Hquidem quonia secundum reportione,quoniam ira beneticere ad amicos se habe ut maleficere ad inimicos :quare si id est prutabile,& hoc erit probabile apparent aut e cotraria,quonia benefacere,&
maleiacere contraria sint non tamen sunt contraria, quando cum contrariis coniunguntur. Verum
desis dicet libro secundo huius:& dictum est libro periherme.differt autem hoc probabile tertio m do a primo,quoniam illud filii secundum similitudinem hoc autem est secundum reportionem.
8 Palam autem quoniam & quaecunque opiniones secundum artes sunt dialecticet propositiones sunt. Ponet enim aliquis ea, quae videntur iis,qui in eis probati sunt,ut de iis quidem quet in geometria,Vt geometer. te illis autem, quae in medicinali, medicus.
Nunc ponit propositionem pinabile quarto modo,& dicit, Palam auis quoniam & quaeiaque
49쪽
A opiniones sicundum artes stat dialecticae repositiones suntdcurus rationem asignas dicit, sponet etiam aliquis ea quae videntur iis,qui in eis probati sunt: ut de iis quidem, quae in geometriaJea ponet quc ponit medii inuenta itaq; area artis, quae ponunt periti in talibus artibus ut Aleae citiquit sunt
illud, labores spontanei indicant morbos quae Hape ratus ponit in apl de illud, numidae diaetae eonteonueniunt fibricitantibus. Amplius in geometria e quae Euclides pom probabilia fiant, ut illud, tres anguli trianguli duobus recti, sunt aequales:&illud supra data linc contingit triangulum mussitem collocare,dic era id gemis de non intelligit Arist. has inuentiones,quae secundum scientias sunt, aut artes esse probabiles, de no demonstrativas quoniam sint demonstrativae: sed dicit hcc,quonia multi concederent huiusnodi positiones ab nis inuentas etiam si non fiterint demonstratae quoniam communis opinio est, vi nescietes rem aliquam credant expertis in ea re,ut medicis in medicinalibus, de in geometricis, geome tris Sed videtur , talia sint pro abilia secundum se quonia sapientibus videntur. Potin dici haee v ratione esse probabilia secundum se,quatenus videntur sapientibus.probabilia aute per accidens, qua B tenus probantur solis auctoritatibus expertorum in talibus. No enim de si sint probata sed quatenus
probati sunt qui ea ponunt: de se eadem sent probabilia sicundum se, de probasilia secundum aliud. Daec enim probabilia sunt se dum se,quoniam non sunt probata propter aliud probabile, i sunt sta
milia aut contraria secundum negationem protens aut secundum couarietatem enuntiata: sunt tamen probabilia propter aliud,quoniam qui ea ponit, est communiter probatus in arte, in qua poli tur: quare &sropter aliud probabilia sunt Hie possunt quatuor loca annotari, videlicet a simili
trario secundum negationem enuntiato,a contrario secundum proportione de eontrario enunciato, re ab inuentis opinionibus secundum artes,quae non curo exponere,quoniam postea repetentur. 3
DE p ROBLEMATI BUs DIALECTICIS.
1s Problema autem dialecticum est speculatio intendens vel ad ei ctionem & fugam vel aci veritatem & cognitionem, aut per se, aut viam miniculans ad aliquid aliud talita, de quo aut neutro modo opina tur, aut contrariae plerique sapientibus, aut sapientes plerisque, aut virique iidem eisdem.
e Cum dixisset de dialectica pmpositione, nunc de problematae dialectico ordinis autem causa est, quonia prorositiones ordine doctrinς controuersionibus priores sint. Definit aute simul problema, α in species insidit ut Alexander inquit & quide non uuii, nam ut Alexan inquit in libro priorsi, ct in tam de interpretatione,csi genus merit aequivocum, aut anal Num, nulla habes naturam praeter speciem naturas,simul definitur: per sipccies diuiditur. Diuiditur aute problem aut ex parte finis, quae diuisio est ex parte res,aut ex parte nostra: si ex parte finis, sic est triplex morale, cuius finis est electio ni & fuga mali.Aut naturale, ius finis est veritas,& cognitis,quod est aut physcum,aut math maticum,aut metaphysicum. Aut est rationale,quod est cici quod est aut rhetoricum,quod quae ritur gratia moralium p blematum :quaerimus enim ex quibus est excplum,aut enthymema quid si locus:& propositio rhetorica non propter se, sed ut his utamur ad problematum moralissi a sputa tionem. Ain est analyticum problem ut cum in prioribus quaeritur de conuersione,&syllogistica,&asyllogistica coniciugatione. Haec enim non quaeruntur per se, sed quia semiunt ad disputa ne, quae fit de pmblematibus naturalibus. At si diuiditur ex parte nostra,etiam quadruplex,aut quonia neu modo opinatur aut de eo vulgares sapientibus adueriantur,aut sapietes vulgaribus, aut de eo vulgares
vinaribus vel sapientes, sapientibus adueriantur. Aristagitur simul problema ipsum dialecticum dei, sectes in species dissecuit, & dicit, Problema aute dialecticum,in speculatio intendensJhoe est ρος- situm propositum in controuersa ut Alea ader exponit . vel ad electioneJboni, &fugam mali,&hoc est problema morale & de hoc agitur m cosiliis, & cotionibus, & in caeteris disputation bus m ratibus, sol ad veritate & cognitionem J& hoc est problema naturale quod est triplexae. metaphys- cum physicum,& mathematicum, aut per se, aut vi amminaculans ad aliquid aliud talisi,Jut rhet rica & analytica problemat quae non per se, sed horum gratia quaeruntur. unde ut Alexa annotauit, per haee Arist aperte declarauit lasica esse instrumentum caeterarum silentiarum,quo utimur in aliis hientijs: quoniam quae in ea quaerimus,non per se quaerimus,ut illa sciam sed ut eis utamur in aliis scientiis. Deinde addit diuisone ex parte nostra, dicit, De quo aut neutro modo opinantur est nisi inebrum,faut cotra M sapientibus pleriq:Jhoc est vulgares opinatur, aut contrari plerisq;Jopinantur sapientes, aut utrique iidem ei LI Jhoc est sapientes sapientibus, ve iugaribus vulgares Opinantur agitur problema diuisione sumpta ex parte nostra erit quadruplex Quaeres sertasse cum
dialactica politio & mblema sint idem,& circa idem, cur non diuisit ac desti sit propositanε
50쪽
dialectiem per moralem, naturalem, & Iogicam:& etiam ex parte nostra in quadruplicem vi fecit Ede ipsi, problemate. Assignauit huius rei causam Alexander, si verba eius recte percepi, quoniam opositio iasideratur ut probabilis:problema, ut quaestum.& quoniam pinatae ut probabile nointelligit nis respectu nostri ac respectu consensus hominu quaesitum vero respectu materiae, ideo his diuisionibus in propositis chalactici; ratione non est viii, Quod vero ad verba amnet, nulli se legunt problema autem est speculario dialecticapoc est proposita in atrouersa, ct disputati ne Alexander autem legit modo quo diximus, cui est credendum: Doniam cum prius propositione dialecticam defcripsssic consentaneum est,ut d cscribat problema dialecticum. Haee de definitione.
6o Quidam enim problematum utile est scire tantum ad eligendum,
vel fugiendum,ut utrum voluptas sit eligenda, aut non:quaedam autem ad sciendum tantum, ut virum mundus aeternus si aut non. Quaedam
vero ipsa per se quidem ad neutrum horum, adminiculantia aute sunt ad aliqua talia. Pleraq; enim ipsa per se quide non volumus cognoscere, psed aliorum gratia,ut per illa aliud quippiam cognoscamus. Sunt autem 'problemata & de quibus contrarii sunt syllogismi.Dubitationem enim habent,virum sic se habent,an non sic: eo quod de utrisq; sunt rationes fiasibiles. Et de quibus rationem non habemus, cum sint magna, disiiacile arbitrantes esse propter quid assignare, ut virum mundus sit aete nus , aut non .nam huiusmodi quaeret aliquis, problemata ergo & pr positiones ut dictum est determinata sint.
pitur ex parte nostra.De prima parte declarat tria mira,*primo per excplum exponit suid ut problema morale,& dicit, Quidam enim problamatu utile est scire tantum ad eligendumponum vesfigiendumJmalum, ut vim voluptas sit eligenda an non, hoc est problema morale, quod quaeritur non ut sciamus,sed ut boni fiamus. Dcinde exponit problema naturale, & dicit, Q taeda autem ad G
mendum tantuJverbi causa in naturali Philos phia, ut viiii mudus aeternus sit,an no,bin metaphysica, ut quaesiuit Protagoras utrum dii sint,aut nonis mathematicis, utrum stellae sint pares vel impares,quod quaerit in astrologia.aut utrum diameter se comensurabilis costae,an non .Deinde exponit problemata logica, quae quaeruntur in logica,& dici squaedam vero ipsa per se quide ad neutrum
horumJquaeruntur, Dadminiculantia autem stant ad aliqua taliumJut ea problemata quae quaeruntur in logica:vt utrii quatuor sint oppositiones an .utrum figurae sint tres,an nonas lignat causam, &dicit, pleraq; enim ipsa quaeda per se no volumus cognos resed aliorii graua ut per illa aliud qui piam aut in morali philo phia, aut in narurali cognoscamus.Jnon enim finis logicae est ut sciamus ea quae quaeruntur in logica,sed ut illis utamur in a s scientiis. Est enim logica ut Alexis innotauieorganum sciendi non scietia propter se.Deinde declarat mebra diuisonis problematis,quae aecipitur ex parte nostra a dicit Sut autem 'blemataJuno modo di de quibus couarii sent syllogis Jpro utraq; parte,& hoc exponit,& dicit, Dubitatione enim habent,vini sic se habent, anno.sie eos de virisq; poe est utraque parte sunt rationes insibiles sunt dico rationes suasibiles spectates ad genus scien uae cuius sunt: & quia sunt rationes si rasibiles in scientia, ius lunt.ideo aliquando vulgares cum vulgaribus econtrario se habent,& sapientes cum sapienubus,& aliquando sapientes cum vulgaribus uecontrario se haben einde exponit problemata,de quibus neutro modo opinant quia no ni ra- tiones in seientia cuius sunt, rationes accipiuntur in dialectica. & dicit, f&Jsubaudi simi alia problemata, de quibus rationem non habem In ea scientia cuius sunt,Icum sint magna, dissicile arbit,ates esse propter quid aissignare,ut virum mundus sit aeternus,aut no. na huiusmodi quireret aliquis in quibus sunt contrariae opiniones' eoru vero quorum opiniones contrariae sunt, alia fiunt,in quibus sapientes & vulgares econtrario se haben .illa in quibus vulgares cum vulgaribus:alia in quidus sanietes csi sapietibus coorie se habet in opinionibus problemata de quibus neutro modo opinarur: sunt, morum in sciemia cuius sunt, no sunt rationes pro utraque parte sed adducuntur rationes ex logica.
cibi causa,an naturali philosephia,utru stellet sint pareson nomenim in naturali philosophia habe-