장음표시 사용
51쪽
A mus rationes pro utraque parte, sed a lapica eas accipimus , Tobamus enim pares este, ex Leleasie, quod in numeris est optimum, est stellis peculiare. Par in in numeris optimum, Vir peculi1- re est stellis. Impares vero ex logica sic , quod in virtutibus est optimum in stellis peculiare est, ni par in virtutibus est optimum, igitur reculiare est stellis . Amplius, problema neutrum est, utruna
mundus sit attemus,an non& virum sphaericus,an non.Non enim pro utraque parte argumeratur
philosbphus naturalis sed dialecticus. Amplius in morali problemata de quibus neutro modo opina
tur sunt ut virum virtutes sint connexae, an non,& virum viretines sint in parte rationali animae, an
in parte concupiscibili Iraec enim neutra fiant,quoniam pro utraque parte ex dialecticis argumentatamur Adliue in Iogica problemata neutra sunt,ut virum quatuor sint optositiones,an non, vita sint tres figurae,in non urorum enim non sunt rationes pro utraque parte, nisi ex dialectio. Problemata vero, de quibus simi opiniones contrariaesunt quide in quibus vulgares & sapientes differunt,ut vini na animi magis quam corporis bona elagenda an ,α Trum Voluptas si maximum bonorum, an non.Nam vulgares bona corporis & Drtunae esse liora esse opinamur, sapientes contra. Amplius,esse maximum bonorum vulsares,sapientes contra opinantur, in quibus vulgares a vulgaribus disserunt. ut virum vires magis si diuitiae suit eligibiles,an non, in quibus sapientes a sapient buxi veutrum animus sit mortalti,an non v trum vacuum s an non. Sed currus,quoniam illud probleB ma,virum mundus sit aeternus,an non,non videtur problema,de quo neutro modo opinamur,quoniam est problema naturale, de quo Platonici aliter,& Peripatetici aliter opinantur & contrario m do inter se. e Dicendum illicet de eo contrarie opinentur, tamen non opinantur contrarie per rationes naturales,sed per dialecticas rationes. Et ideo dicitur problema neutrii neutralitate argumentorum naturalium At problem de quo contrarie opinantur,est de quo sunt opiniones colaurie per rationes oppositas,quae spectant ad eam scientiam,cuius est.istud est problema neutra in metaphysea,virum dii sint an non, quoniam non siint rationes m utraque parte spectates ad metaphysica,
ad alias scientias, unde Protagoras sophista per se isticas rauones mutro modo opinabatur de illo 'blemate. Haec de problematibus. . CD E post Tros g
Positio autem est opInlo extranea alicuius sam Igeratorii in philosephia,ut quoniam non est contradicere quemadmodum dixit An-
C tisthenes. aut quoniam omnia mouentur,secundum Heraclitu, aut quoniam Vnum in ens, quemadmodum Melissis dixit.
Cum dixisset de prebleniate nunc dicit de positione quae est quNam 'blematis species.Sumitur enim positio multifariam cui Ammonius inquit libro de interpretatione nam uno modo positio est unum decem praedicamentorum. Alio modo positio est proposito immediata, qua non est altera prior, ius duae sunt species,uidelicet suppostio, a definitio. o modo positio accipitur pro quacunque responsione cuiuscunque respondetaris. Quarto veri, modo recipitur pro opinione. quae est contra eonsensum multorum, alicuius tamen philosophi eorum, qui fiunt noti in philos, phia, vel aliqua arte:&hoc quarto modo eam describit,& inquit, sposito autem est opinio alicuius iam eratorum in philosephia extraneaJ tamen hoc est contra consensum multorsi: de hae exponit exemplis,& dicit,t vi quoniam non est contradicere,quemadmodum dixit Antisthenes Jqui tenebat contradictionem nihil esse. Aut quoniam omnia mouentur,secundu Heractium,J qui dixit Gamoueri,& nihil quiestere. aut quonia unum est ens,quemo odii Melissus dixit J& Parmenides qui dixerunt omnia esse unum ens.Zeno vero dixit, ut moueri,Chrysippus dixit sanitate cfleoprii, mum.Omnes enim hae tositiones sent, quoniam stat opiniones alicuius rapientis,uel aliquorum iapientum notorum in D: phia, contra tamen cosinsem multorum. '
σ1 Nam de quouis contraria opinionibus proserent cura habere stul
Hic locus uno modo exponitur,ut dicamus Aristotelem soluere tacitam quaestionem: nam cum opiniones extraneae talium sipientum habeant argumenta, quibus probarunt huiuimodi poscoes, posset quis dicere, cur tu Aristoteles non adduxisti illa argumenta, & soluere illa enixus es Respondet igitur Aristoteles & dicit, fNam de quouis proserente contraria opinionibusJ multorum Duram habere stultum est,Jnon adduxit igitur argumenta obnionum ne stultitiae notam incurreret . Alii exponunt Aristotelem reddere causam,cur posco debeat esse opinio extranea eorum qui
in philosoplita sint famigerati . quasi dicat, diximus f semigeratorum J quoniam si aliquis nestus Proserat contrarium opinionibus multorum , non dinemus curare , sed si sapiens poneret
52쪽
contra tum opinioni multorum est curanduin.Melius autem dico Aristotelem velle asi nare eau Esam cur positio extranea alicuius sapientis sit problema dignu quaesito, & vult hoe esse propter au ctor 'em,qui in philosophia est famigcratus na licet talis positio extranea per se non sit problema diagnam quaesito,tamen propter aut horis celebritatem est dignum quaeri . nam ut inquit quouis
proierente eontraria obmonibus multorum scuram habere,stultum est,Jnon autem de sapiente clatraria opinionibus proferente, est itultum curam habere. .
σι Aut de quibus rationem habemuS contrariam opinionibus,ut quoniam non omne,quod est,uel factium est,uel sternum,quemadmodum sephistae dicunt. Nam musicum Vel grammaticum esse,neque factum, neque esse aeternum. Hoc enim & si alicui non videatur, videbitur utique eo quod rationem habeat suasibilem.
Qui da ut Albertus,copulat haec Verba ad proxime dicta,hoc pacto. a de quouis contraria opinionibus proferente curam habere stultum est aud& stultum est esse colici tu de quibus rationem phabemus contrariam opinionibus,& reliqua.Quae expositio non cosonat ultimis verbis textus, ubi Arista dii causim cur de talibus opinionibus sophistam debeamus cura habere vi propter opinionem in s sed propcer rationem,quae sit pro opinione. e Melius igitur cu Alexandalicamus, q, cum Aristostendisset positionem alicuius iapientis in philosophia,esse dignum problema quaeri,nop pter sse, sed propter authoris dignitatem, nunc ostendat aliquam positionem esse problema dignum quae nec propter se, nec propter dignit Me aut horis,sed Propter dissicultate rationis,qua extranea pos ponitur,& dici autJsubaudi positio est extranea opinio de numero illarii opnionii extraneam,
Ide quibus ratione habemus intrariam opinionibus imultorii. est enim opinio multoru ς, omne qa est aut sit iactum,aut aeternum:at sophistae enituntur probare contraim, ut quoniam non omne qa est vel factum est,uel aeternum est,Jprobant autem hoc per exemplum in accidetibus ii quibus nultilii est faetium,aut aeremum,& dicit, am muscum vel grammaticum esse,neque factum neque aeternum esse Jprobarunt . Alexander aute sophistas intellast probare non omne quod est factum vel aeternum esse,quoniam muscum esse grammaticu Mec cit factum, nec aeternum aetemum quide noest,quia muscus iactus est gramaticus de nouo,sictum vero minime,quias musicus fit grammati cus aut fit ex materia grammatici,vel ex contrario gramatico,quorum nullam datur. Si quis autem civerba legerit cum disiunctione ensem verboru clariorem efficit, sed de exemplis no est curandum.
Tune Aristo ostendit qua ratione postio sephistarii, possit dici problema di si quo & dicit moeenim d est,haec enim positio sophistarum, videlicet in non omne ens sit facium vel aetemum, f& si alicui non videam nee sit positio digna'uaeri per se,videbimr utiqueJ problema dignum qu pri ap-pter ra hem, eo si raconem habeat sta bilcm.J Qua ratione fi ut problema aliud sit quod p sene est dignum qnaeri,ut propter quid noctes in plenilunio sunt calidiores. aliquod aliud ,quod per se
non est dignum quaeri,sed propter aut limem t utrum omne ens sit unum,aut no aut utrum omnia quiescant,aut non .quoddam vero,quod non est dignum qua ri,nec propter se, nec propter dignita
tem aut horis,sed propter rationem qua Probatur,ut no omne quod est factum est vel aetemum. Est igitur positio secundo & tertio modo mo vero modo non postio dicitur,sed quaestum per se. 'lexander respondet ad cauillum sopbistarum,dicit enim muscum fieri grammaticum non p se, sed ratione sitatem quia homo fit grammaticus Mon enim muscum est facium grammaticum, quo muscum, sed quo homo si grammaticu ,nec oporte ut fiat ex alia materia, quam ex materia in qua nec ex alij contraria quam ex ignorantia grammaticae.
σι Est igitur & positio quidem problema, non autem omne probi Hma positio: quonia quaedam problemata talia sunt iam, de quibus neutro modo opinamur. Quod autem est,& positio problema,mani suest. Necesse est enim ex iis,quae dicta sunt,aut plures cu sapientibus cir ca positionem dubitare,aut viroslibet cum semetipsis,co quod opinio
Nunc comparat problema ad positionem & vultu, positio sit ma Bblematis species,& assignat coclusione & dicit,s Est igitur & siuo quide Ablema, non aute omne problema pos . JEst igiatur concluso MAIositio est problcma,& non omne problema est positio.circa qua coclusone prio 'at sedam parte,ve3 u, no Oe probi a sit positio,deinde probat prima re,vc3 τ omnis posivo in problema de prima parte diuit, quonia quaeda Ebleniata taliasunt iam de quibus nerum modo
53쪽
Aopinamur J ut vim stellet sint pares,vel im res . Hoc enim Problema est, x nulla ta parte est potatio.nemo eni allem altera parte eius pro opinione. Amplius, vim guttae pluuiae cum cadan .numero pari vel impari cadant.Hoc enim problema neutru est,quonia pro nulla sui parte est positio alicuius sapientis .Haee similia,simi problemata neutra, propter uicti a partiu .sunt & alia Problemata neutra, propter probabilitate utriusque partis, ut vim mudus si aeternus,aut n5. quod no a citur positis,quo niam neutra pars est extranea opinio,cu utraq; probabilis sit,ut de eo neutro modo opinemur. Patetigitur non omne problema esse positione,& sic patet sectaa pars cockisionis. Deinde probat prima parte,& rone coponit d in quo vulgares, ct sapientes cum sapientibus certant ac dubitan est Ablatanis,ut ex defininone problematis superius assignata patet. Sed circa positionem certant tales inuice itur positio est problema, de rationetasit vim minoris tantum,&dicit, Quia autem est& potatio problem haec est prima pars coclusionis, manisestum est,necesse est enim ex sis qui dicta sui aut pluresJ hoe est vulgares si sapientibus circa positione dubitare,aut utronibet cu semetipsisJhoe est vulgares in vulgaribus,vel sapientes O sapientibus,& l necesse est circa positione dubitare, probat,& dicit, eo Q, hostio est opinio quωa extranea,Jalicuius sapientis cotra multorum opinionem, erit igitur disputabilis salte propter excellentia auctoris aergo erit problema. Ita occurres,quoniam problema complectitur utraque partem,positio vero alteram tantum problematis partem. Diem B cum,u, expresse positio alteram Partem problematis ponit,tamen apud intellectum est dubitatio de
utraque parte, item propter auuroritatem ponentis.
σ3 Pene autem nunc omnia alalectica problemata positiones voca tur. Differt autem nihil quomodolibet alcatur, non enim nomen emn-gere voletes, divisimus sic ea: sed ut non lateant nos, cu quiῖda eoru sint disserentiae.
Sed dubitat cotra se quonia suo ipe ola problemata dialectica eiat tuenes, & ec etio, itur non ne assignata fuit hora disserem, de dicit, frine aute nuneJ.stre tuo sola dialectica problema pones vocatur, 'at tu inter hic posivisti disseretia,escedo problema esle genus ad pone.& dixit, fri-n propcer problemata de quibus neutro modo opinamur,quae nec suo tepore etia dicebatur pones. Rcipodet ad dubitatione,&dicit, Dissertasit ni it quolibet dicaturJquo ad vocis rone,sueens P-blemata voceriir pones, ct ecoueris iue in plus dicatur problema si posi ,nihil dissert. Geni n me effligere voletes divisimus sic e hoe est problemata 1 ponibus,quia cu nota snt ad pia vionc dinemus curare de mimus sed ideo problemata esse genera ponsi,diximus sui non lareat no disse-rcti' problematu, cu sda eom. J.cproblematii sint uis retiae.Juirur posuimus differetias inter problema,& pone,ve intestigatur di retia problematum quae est multiplex:veluti si diceremus holam esse aliud ab Halhut annotetur alal dici multipliciter no seisi de brutis sed de hominibus.
Os Non oportet aut omne problema,nec Oem positione considerare,'
sed qua dubitabit aliquis eoru, qui ratione egent,& n5 poena vel sensurnam qui dubitant,virum oportet deos honorare & paretes diligere, an
non,poena indigent: qui vero utrum nix alba, an non ,sensu.
bus modis,uno moes , ut dicamus il sunt quaeda problemata,quae quaerere & disputare,est clara leges,& pcenale,ut fuit problema Protagorat,videlicet vita dii sint. hoe ens apud Atheniensis disputa re, poenale erat.& pmpterea Protagoras qui de eo di utauit, poena minatus est ab Atheniensibus, ct libri usti. Quodda in problema qd quaerere,demostrat eum qui quaeri egere sensu, ut si quaerere D tur,virum nix ut alba, an nO. Asserit hF no esse qu eda,& dicit,1m oportet aute omne problema, nec omne pone cosiderarq& proponere in disputatione, sed quam dubitat aliquis eorum Jphilos phorum, qui rone indigetJut problema appareat f& nolatiquis eorum,qui si disputaret de eo, indugeret poena vel sensis.J exponit qd dixerat,& dicit, fNa qui dubita virum oportet deos honorare,ci parentes diligere,an non,poena indigentJquia sunt da i poena,quoniam contra leges pecca qui
veroJdubitanti virum nix sit alba,an non. ndigent sentinuoniam non vident nivem esse albam. siees videret,no quaereret. Sed occurres,nam in theolo a catholici quaerunt multa contra des dignitatem,& dii urant pro utraque parie. Dicendum quod de illis n5 dubitant problematae M silanu-sce,ut veritas elucescat non enim dubioni de utraque parte, sed de altera quaerunt,ut pateat. Adhuc quaeres, Aristot.tales propones vocat problemata .igitur stat quaesita .ergo positat quaeri. Dicendum loquatur ad hominen videlicet ad m, qui vellet haec putare esse problemata .dicit eniAristoteles in etiam si haec ab aliquibus dicerentur problemata, non debeant quaeri,quoniam stini essit contra Ne alterum contra sensum. γ
54쪽
6 Neque vero,quorum propinqua est demonstratio, neque quorum Evalde longe. Nam illa quidem non habent dubitationem, hetc aute magis quam secundum facultatcm exercitatiuam.
Amplius ostedit secsido loco,quq problemata sint quaere da,& quae no,ex parte demonstrati inde dicit nee esse quaereda oblemata,quoru demostratio est maluisa & nota nec e quom demonstratio est procul,& valde immanisesta.& dicit, sNeq; Veroya Bblemata sunt quaereda squom de monstratio propinqua est. J hoc est nota & per si: mani sesta. tnequeJ ea problemata quorum e mostratio valde long est,& valde immanii sta. Cuius causam affert,& dicit, Nam illa quidenuorii demostratio est propinqua,ac valde manifesta,fno lista dubitationε:haec auteJproblemata quora demostratio procul est,& valde immanissa magisJdubitatione habetfu secundia facultate exercitatiuaJae dialectica sit.Problemata quom demonstratio est propinqua,ac manifesta cis Alexand. exponit flant,ut problemata stiuola,de quibus disputat Stoici soph istae.Sunt aute haee, virum deeratesi aliquibus emare,aut n5:vtia Vortet auditores philosophora mutare pedes,aut non virum virile viriutate habea aut non:vtrutinus iniusta facia aut nO.vim sapies sit indoctus,aut non.Haec enibat mi iustu esse iniustum, F
tate.haee igitur eu sint facilia,superficialia,& habetia fallacia propter duplicitate dictionis quaerendano fiunt,quo rua facile habet demos ratione Sut etia problematas ut Alexader inquit quae habet eausas&de strationes proprias, ex reponibus probabilibus constructas,sed ex per se,& propriis quo ii nullii est 'blema dialecticii .cu causa sit immani sesta dialectico,& procul a doctrina diale-
citra,vt vim omne trigonu habeat tres ansulos aequalis duobus rectis, aut .vim una omniu sit materia,aut non.vim materia sit ens persectu an invomne moues motii mouea aut nO.vim motus si
ctio sun sed altioris scieriae quonia haec sunt quaesita ca,quae di
bantur,& non dialecticis syllogismis, quare sephistica problemata non est dignit tueri, quonia sunt sicilia,& de facili reprobantur. Scientaca vero,minime, quia ex probabilibus non probanuiuia ex eis,quae transcendunt dialecticam.
DE sPECIEnvs DIALECTICARUM RATIONUM.
68 Determinatis autem his oportet diuidere quot dialecticam ratio. Gnum sunt species. Est autem alia quidem inductio,alia aut syllogismus. Et syllogismus quidem quid est,dictu est prius. Inductio vero,est a singularibus in uniuersalia accesso, ut si est gubernator eruditus, optimus:& auriga,& omnis qui est eruditus in unoquoque,optimus.
Pmponit nite dicere,quot,& qu sunt species mou dialecticam,quibus dialecticu certamἴ fieri solet & dicit, His determinatis oportet diuidere quot dialecticam ianu sunt species.JSsit enimnsi dialecticet plures pies aliae vita integrales:aliae sipecies, res subiectiuς di tur partiti integraliu aliae sunt remotς ut termini,quae sunt quatum edicata .aliR FPnMῖρος ex his coponutur:quam sic ut principia sunt,propones,Vc3 dialecticς:Uς ut coclusOes oblemata videlicet & pones.cu igitur dixisset de partibus integralibus ronu dialecticam nuc de siubiectivis,quet species damnar dicere proponit,& inquit, Est aut alia quidῆ inductio, alia aut syllogismus. reddit causam cur de syllogismo tacere vult sed de inductie dicere,& inquit, Et syllogismus quide quid est,dictu est prius.JExponit asit inductionε,& dicit, Inductio vero in a singularibus in uniuerialia accessio,Jsiue Pgressio per quae patet eos n5 recte sentire,qui asserunt Pgrestum a simili ad simile esse indutiaone. non eni est sinisse uniuersale iis singularibus quς sub ipso sunt.Potius em ut Alex inquit ea a gressio quς a simili ad simile,exEplia est.na ratio,in qua oceditur a singularibus ad uniueriale inductio est. Et si ita si exemplo inedit,& dicit, fui si est gubernator nauis vel exercit' erudinis,optimus,& aurigaJ gubernator cani eruditus,optimus,& sic de singulis f&J pro igitur soli,qui est eruditus in unoquoque, rus ptimus. est igit inductio, hic emiuirus est optimus,demostrato nauis vel exercitus gubernatore, &hic eruditus est optimus demsistrato auriga:& hic eruduus est optimus,demonstrato medico.& hic eruditus est optimus,demonstrato agricolauetitur omnis eruditus,est optimus.
is Et autem inductio verisimilior,& planior, & secundu sensum noctior,& pluribus communis. Syllogismus autem valentior,& ad cotradicendum efficacior.ergo genera, de quibus disputationes,& ex quibus
55쪽
TOPICO RVM.A quemadmodum dictum est antea) determinata sint.
Nue eomparat inductionem & syllogisnii adinvicem,& dicit. st autem inductio veni milior, di planior,& heundu sensum notior, de pluribus commuis. Syllogismus autem valencor,& ad contradicendum essicacior.J4 Quod vero ad verba attinet,animaduersione dignum re quado aliquod
praedicatum inducitur praedicari uniuerialiter de aliquo sibiecto verbi causa,omne eruditu esse opti-'mum tripliciter inducitur:vna ratione secundum similitudinem, nam qua ratione praedicatur opi mum de gubernatore.eadem ratione de auriga,& qua ratione de auriga,eadem ratione de medico:&se verisimiliter de omnibus aliis. Secundo modo aequaliter de omnibus praedicado nam aequaliter hoc praedicatum,optimum, praedicatur de gubernatore, de auriga, ct de medico. Tertio per sensum de omnibus singularibus vere praedicari.per sensum enim acci itur hoc praedicatum optimu Πωicari de gubernatore,de auriga,de medico.Hac ratione Aristotcles dicit,u, inductio sit verisimilior, ratione habita ad verisimilitudinem praedicationis,& clarior hoc est planior,ratione habita ad aequalitatem pr dicationis,& secundum sensum notior ratione habita ad modum co noscendi quo cognosci vir diei praedicatu de cibus si sularibus.Addit aut ef& pluribus comuitibus quonia vulgares itine plures,lia utuntur sensi,& inductione, sapientes, pauciores, qui utuntur syllogii ino. Syllogismus au-- tem valentior,& ad contradicendum erucacior, dixit valentior Jquantum ad syllogismum ostensi-ς uum,dixit ad contradicendum es&actoc quo ad syllo sinum,qui ducit ad impiniae. Tune epilogat,& dicit, D Ergo gener problematum, de quibusJ tanquam de conclusionibus. sunt disputationes,& ex quibus J tanquam ex propositionabus squemadmodum dictu est antea, leterminata sint. Jsubaudi in hunc modum. Sed circa haec dubitatur de numero rationum . primo, quoniam ratio dialectica est argumentum ut Boetius aurumat. argumenti autem quatuor siunt si cies,ut idem Boetius enumerat,vtiyllogismus, inductio enthymema,& exemplum.praeterea Aristineses libro Priori, addit inter racones,rationem neces Iariam no syllo stic de qua in libro Prioriam satis. Iuniores addunt inter rationessam,qua conseque uua vocan iginar non tantum duae sunt dialecticae racones. et Alexander reducit enthymema ad syllo sinum,exemplum ad indigitionem, di nos consequentia reducere possumus ad inductionem: tione necessariam non syllogisticam,ad syllogismu. e Aut dici potest Aristoxnumerasse rationes dialecticas completas,quae Lint duae tantum videlicet inductio α syllo sin iis .non autem incompletas,ut patet. CDeinde dubitatur circa definitionem inductitas, erimo, quia cum inductio sit oratio, non videtur bene definita per accessione,vel progressione.Secu-cio dato. i, recte definiatur per progressione,vel accessione, cu accessio & progretio sit motus & cis motus sit ab uno termino inunii termin Dale dictu est inductione esse progressione a singularibus
C ad uniue salia in numero plurali. Tertio dato,* inductio sit a pluribus singularibus, Arist.videtur diminutus quonia nodeesarauit ab cibus singularibus,an ab aliquibus. Quarto, cu eade sit via ab Athenis ad Thebas,& ec5um,quaeritur vim progressio ab uniuersalibus ad singularia sit inductio, quoacu Arist. no expositisset,videtur diminutus. Quinto dubitatur,cu inductio in oratio queritur, trii sit una oratio,in plures:& si una,qua unitate est una.Sexto quaeritur, lato ip sit una: vim sit hypothe ca,an eategorica. Haec enim sunt,quae dubitatione faciut quania ad desilitione. 42 Quantu vero ad vim proba a, quaeritur primo,quq virmsaiae est,quae inductione facit. secsido quis eli medius terminus per que fit inductio.tertio quς & quot requirit tur ad persecta inductionem, si debet esse ratio Salactica. Ad h respodetur per ordine,& primo ad prima ratione, dico in inductio potuit peroratione describi veru propter duas causas p motii descripta est.primo, quia inductio vi nominis annotat magis motu et syllogitatis.Na inducere motu dat intellisere se do quonia ex parte rei etiam motu annotat na in inductione terminus a quo,& terminus ad que valde diise ut,quonia singulare,
α uniuersale plus differat, i inuiosile & uniueriale,quq stat termini in syllo sino. e Ad seclidam
dico,q, licet terminus a quo sint plura singularia,tamen virtute copulationis subeunt vice unius, terminus vero ad que, est unkieriale:no q3 est opus intellectus aseus,sed quod est uniuersale secutam D modii enuci adh& sic est proposuo uniuersilis. Ad tertia dicamus,m triplex est inducti ut Auermes inquit. Σ.Prioriaden stratam,& in hac nO oponet inducere in o mus singularibus,ut dicit secύ-
do physici auscultationis. Est enim in proponibus p se,quet sunt de omni dialectica,quς est in ipsi
nibus probabilibus.& quonia in talibus ide est iudicia de uno singulari,& de cibus deo noli oportet inducere in omnibus singularibus. Alia est sophistica de qua ad sophistas hae ratione dixit a singula iis, & no ab omnibus singularibus. CAd quartam solutio patuit in ludicris,diximus enim igressem ab uniuersali ad singularia esse descetiam qualis fit siub termino, qui sipponitur in propositione di butive: modo descensus,non inductio ita potius syllogistius est. et Ad quintam & sextam dicamus,quod inductio est una propositio composita unitate consequentis, qui est finis inductionis, &vnitate signi illativi,& unitate medii termini de quo se do Priorum diximus, etiam dicimus inductionem non esse proposibonem hypothetica iee simplicem ed orationem colunctivam, in qua 3posisiones scilicet antecedes & cole lues Giunitur signo raticis,ad alia qu sita, uit quς mar cimo vim aetati . Ad prima,nsinulli dixerin virtute,quae inducit, esse sensum qui singulariu est. U
56쪽
Llsum est, quoniam virtus, Nae inducit, est discursim, at sensus non dis iurit. Alii dixerunt virtutem Eilla Ale intellectu,quod dubium est,quoniam intellactus non cognoscit singularia.Isaac inter virtutes animae posivit unam,quam vocavit collati m :& hanc voluit esse virtutem,quae inducit. Quod nisi aliter exponatur,res noua est haec Peripateticis. CPhiloponus vero assciit virtutem quae inducit, esse dianceam, quae latine dicitur rationatiua, quae si inducit ad vitiuersale quod est in intellectu, facit in ductionem demostrati m.si ad uniue sale, quod est in opinatrice,facit inductionem dialecticam si ad iniuriale quod est in phantasia,facit inductionem sopiricticam. Verum de re irae in libro priora. CAd secundum dicetam,quia medius terminus est hoc quod dicitur, & sic de singulis, vel aliquid litae aequivalen s.hoc enim est medius terminus,quia copulat antecedens,csi consequete,& tu quaereseeundo priorum. CAd tertium quidam dixerunt requiri, primo quod sumantur omnia sinsularia, quoniam no valet,iste homo est musicus,& ille homo est musicus,ergo omnis homo est mulicus. secundo quω tales singulares non repugnent, quoniam non valet, corpus potest esse sine isto loco, desine isto de nullus estIocus quin sine illo possit stare, itur sine omniaest enim unus locus nobis inde terminatus sine quo stare repugnat aliis alec valet materia, test stare sine hac de sine illa se uigiatur sine omni serma propter eandem rationem. Sed haec sum stiperflua, quoniam in inductione de monstrativa non oportet inducere in omnibus,quoniam cum Propositio sit per se,in de omni: in dia Flactio, minime, quoniam est in propositionibus probabilibus,m quibus idem iudicium est de uno singula & de omnibus singularibus.
o Instrumenta autem,per quae abundamus in syllogismis,sunt qua tuor, unum quidem propositiones sumere. Secundum autem, quadri
pliciter unumquodque dicitur, posse distinguere. Tertium disserentias
inuenire. Quartum autem similitudinis consideratio.
sinis abundamus subauditat autem instrumentu s per quod poterimus byllogismis a partes syllogismorum de inductionum, propterea dixit instrumentum esse no propositiones sed propositiones sumere:vt recte animaduemi Alexan. Secundum vero, quod iuuat ad facultatem propo Diionum, est quotupliciter: unumquodque dicitur, poste Mingueredsiue in nominibus sectit haee multiplicitas,sue in orationibus. ut enim distinguit unum nomen subiectum vel praedicarum propositionis,vel qui distinetuit propositionem syllogistica etait A: sic in propositionibus abutat TertiumJinstrumennim estidisserentias inuenire,Jqui enim inuenit disseremias inter aliqua, abundat in propositiones qui enim distingui ct differentias inter distincta exponit syllogisticam facit propositionem. Quartum autemJesis considerauo similitudinisJquae reperitur in Aus differentibus. nam etiam qui similitudinem ponit inter e quς differunt propositionem dialecticam constituit, quare sumere propositiones est instrumentum, quo abundamus in syllogismis, sed posse distinguere, de inter distincta differentias inuenire,& inter disterentia considerare similitudinem instrumenta fiunt quibus surimus abundanter propositiones, dc consequenter quibus abundamus in syllogismis. Quod quidem ut Alexan quit, propositiones sumere utilest ad syllogisnorum abundanuam,patet quonia Heum dialecticas propositiones habuerimus, facile poterimus de omni propositio problemate syllogia zare.Caetera autem instrumenta habere, ut considerare diuisionem eorum, quae multipliciter dicuntur,& posse cognoscere disseretias eorum,quae distincta sint, & disserentium similitudinem conta rare, instrunienta sunt, quibus principaliter in propositionibus abundamus, & consequenter in syllo sismis.& hoe fissidit Aristora textu proximo.
1 Sunt autem & modo quodam etiam tria horti, propositiones. Estcnim unumquodque eorum propositionem facere,ut quoniam eligendum est honestum vel delectabile vel utile.& quoniam differt sensus a disciplina, eo quod amittenti eam, possibile est misiam sumere. Illum autem impossibile, & quoniam similiter se habet silubre ad sanitatem,
57쪽
TOPICORVM. Sth & habile, ad bonam habitudinem. Est autem prima propositio ab iis,
quae multipliciter dicuntur. secunda a disteretiis.tertia vero a similibu ,
meet hie Ain quomodo diuidens,& disserentias faciens,& similitiidines cci derans propos cones syllogisticas iniciat:& hoc mo reponit,& dicit, Sunt autem re modo quodam euam tria horum, propositiones, curis causim astanat,& dicit, Est enim uniiqiiodque eorum pro si nem facere,ut quoniam et edum trifariam eu.Est enim uno modo laonestum,vel delectabile vel utile a ideo qui distinguit ipsum eligendi un facit hanc propositionem syllogisticam omne eliuedum est honestum ves delectabile vel utile, per quam pessumus argumentariia hoc problema, utrum turannis sit elisenda, aut non. Et quoniam distat sensus a disciplina, eo quia amittenti eat possibile est tur sim sumere illum autemJscilicet sensum amitteti, impossibile ii sensium ruritim sumere ex hae dis ferentia accipere haec Propos ivo,quod mi iluin potest resumi distor ab eo quod amissum'non potest resumi. ex hae propositione dialactica possimus a mentari ad hoc problema, utrum disciplina se sensum aut non .hoe pacto quod amissita potest re mi differt ab eo quod amissum non potest resuta mi: disciplina amissa potest ressimi, sensus amissus non potest resimi: igitur disciplina non est Dissi, Et quoniam similiter se habet salubre ad sanitatem, & habile ad bonam habitudinem 'Ex hae proa B positione possumi argumentari ad hoc problema virum causae emctiuae bonae habitudinis sint habiles,aut non.hoe pacto,sicut se habent causae essectiliae sanitatis ad sanum, ita causae effectivae bona, habitudinis ad habile, sed causae essi inuae sinitatis sunt sanae, i tur cause effectiuς bonae habitudinis sunt habiles.maior patet, uoniam sicut se habet senum ad sanitatem: ita habile ad bonam habitudi nem.exponit autem concludendo propositiones, & dici Est autem prima repositio' sumptasabhis: tuae multipliciter dicuntur'videlicet illa, ne eligendum,aut utile, aut honestum, aut desectabia L .fSecunda a disserenvisJvidelicet illa: quae fuit minor, disciplina amissa potest tessimi, sensus amisi sis non potest resumi illaec fuit propositio minor syllo lini secundi, quiet accipiebatur a differentia inter sensium & disciplinam. Tertia vero a similibusJvidelicet illa,sicut unum ad sanitatem ita habila ad bonam habitudinem,quae fuit trobatio maloris interpo syllogismo:i mr diuidens,& dimentias amnans, ct similitudinem considerans propositiones dialecticas sicit. Plura alia exempla tis naripossunt,quae Alex. satis exulicat dco haec semiant.Quida enituntur reducere haec quatuor ad normam hoe pacto, omne instrumetum ordinatur ad hunc finem:vt argumentemur,quando volumus & fieri hoc non possit, nisi per propositiones ' igitur omnia haec instrumenta ordinantur ad propositionem .aut igitur ad totam propositionem: aut ad partem, si ad totam, habetur primum instrumen-C uui ad partem,aut ex parte vocis, aut ex parte rei. si ex parte vocis iliabetur multiplicis distinctiors ex parie rei, aut quo ad disserentiam. & habetur inuentio disserentiae. aut quo ad conueniensiam αhabetur similitudinis consideratio. Haee tamen sufficientia friuola est quoniam omnia tria sunt propositionum sumptio, ut declarauit Aristo. & sic propositiones sumere non ponit in numero.est enim quid communius ad illa tria.
x Ergo propositiones quidem eligendum quotquot modis dete minatum est in propositione, aut omnium opiniones proponenti, aut
plurium, aut sapientium, & horum vel omnium, vel plurimorum' vel
Nue determinat de quatuor his inmunitas in speciali,& primo de pmpositionsi silmptione,& determinado de propcistionum siunmone primo docet sumere proposiones ex parie illius particulae: quc ponebatur in definitione repositionis dialacticet videlicet ex parte definitionis ipsius probabilis D αquonia probabile est dupla primarium, quod ratione si est probabile,& secundarium ideo primo docet sumere propositiones ex parte definitionis retabilis primarii, & dicit, L Ergo propositiones quidem eluendum quotquot modis determinatum est in repositioneJipsa di ira ipsum mi, tale,& primo pisabile primar rimam ipsi proponensia propositiones dialecticς stini opiniones mnium,hoe in hae repositiones,quae videntur omni si aut)hae repositiones,quae fiunt plurium,
aut quae sunt scapientumJ & horum velJhae quae simi somnium sipientum, vel J quae sunt plum
moriun velJquae fiunt notissimorumJiapientum . nibus enim istis modis dialacticae pn,positiones sint verbi causa proposito sariennam quae est omnium,ut omne quod fit,exente fi vel lice nihil fieri nihilo.Hςe est plurium sapientum, ventus est aer velociter motus quoniam est Democriti,& S necae:haec notavinorum Antellectus est quid diuinum & immortala.Praeterea haec est ommum,san eas,&robur,& Gutiae fiant bona.Haee vera plurium diuiuae stat meliores virtutibus .haec est,sipientum virtutes stat meliores diu: s. Omnes enim hae propositiones dialecticae sumuntur ex definiatione prutabilis primant.
58쪽
i Aut etiam contrarias apparentibus, ut quςcunque opiniones secu- Edum artem sunt, aut contrarias apparentibus probabilibus quascunque oportet protendere secundum contradictionem,quemadmoudio dicta
' r doees semere prepositiones ex parte probabiles secundaris, quod, ut dictum est, dicitur in
ordine ad a est aut contrariam de contrario:sed limite in qitalitate,ut si amicis est benefacie dum inimicis est malefaciendum.& hoc dicito euamJoportet sumere contrariasJm si nessam entibus'hoe est probabilibus,quod intelligo secunda vimq; extremum. 'sam si benesaciendum iniicis erit malefisciendum. aut quod est secundum opiniones, & AMJ euendum ouaecundiopiniones secundum artem sunt.J nam si Opinio unius artis probabilis est, imo similis malia arie probabilis erici ut si in geometria probabile est,si ab aequalibus aequalia demas,c era quae remanent Ee aequalia in naturas philosophia erit probabile,si ab aequalibus temporibus ae alia tem Dora remoueas caetera tempora esse qualia,& in geometria n numeris etiam atem ut Alexanquit ianet ut pretabile,quod ab Hippocrate in medicina, ct quod ab Archimenide in seometria,& quod pab Aristoxene in musica ponitur:aut quod est secundum cotranum in contradictione, & dicit, Aut
ficiendum,& si amicis est beneficiendum,amicis r
Vtile autem & facere eas in eligendo, non solum , quq sunt probabiles sied & similes eis,ut quod contrariorum idem sit sensus, quoniam
& scientia contrariorum est eadem. Et quod videamus sustipientes albquid, non emittentes, quoniam & in aliis sensibus sic est 1 nam & aud, mus suscipientes aliquid,non emittentes,& olfacimus eodem modo. imiliter autem & in aliis.
Tertio docet semere propositiones ex parte similitudinis,&rnit exempla quomodo i simili aecipiantur propos nes,& dicit, ille autem subaudi dico & facere eas in eligendo,non solum,quae G sint probabilesJsecundum se,& in ordine ad alitasta & similes eis,J ρος fiunt secundum se pretata Iia:& aikrt exempla,& dies fve quod contrariorum idem sit sensi Jiumit ut probabile, quoniam ct ieienta contrariorum est eadem Jque erit probabilis secundum se, s&quod videamus suseipientes aliquid non extra emittentes ut Plato dixit. Hoc enim accipimus tanquam 'babile, quoniam Min aliis sensibus sic in J& apud omnes probabile secundum se, nam ct audimus suscipientes aliquid non laxtras emittentes,& olfacimus eodem modoIntus ficti endo,& non extramittendo. similiter autem & in alijsJ videlicet gustu & tactu. Quare cum si probabile in caeteris sensibus:& in visu erit
7s Amplius quaecunque in omnibus Vel plurimis videntur,sumendum,ut principium, & apparentem positionemmam ponunt, qui non conspiciunt in aliquo non sic.
Nune tertio docet sumere propositiones, ex quibusdam accidentalibus, & hoc est quando instantia non apprehenditur contra repositionem iniimptam, ut sit propositio uniueis ilis probabilis, in o a non apparet instanti licet reuera sit instantia,& dicit, Amplius quaeinq;J mbabilia accipiun- . tius in omnibus vel pluribus sumendum, ut principium vel positio,J& maxima, pro dialacticis p
positionibus, namJrespondentes pomini a & concedunt qui non conspiciunt in aliquo non se, Jhoe est,qui in promptu non habent instantiam .sunt huius generis,maiori bono maius malum ore nitur.Hςc licet videatur uniue satis,tamen habet reuera instantiam quoniam bona habitudo estius bonum,quam sanitas, ct tamen bonae habidini opponitur mala habitudo, & sanitati aegritudo.& tame maius malum est Vritudo auam mala habitudo. Quod autem bona habitudo si maius bonum quam sanitas, patet.quonia includit sanitatem,& aliquid ultra. Amplius & haec si aliquod praedicarum de aliquo lubiecto dicitur, & contrarium de contrario diceturinam si de dulci dicitur suave, de amaro dicetur austerum,& tamen habet instantiam, moniam de bona habitudine dicitur sanitas, ct tamen de mala habitudine non semper dicitur ritudo. Similiter haec proposivo, cor est principium animalium,ut in omnibus videtur,quae tamen habet instantiam de animalibus insectis, in quiabus non est cor.
59쪽
TOPICORUM. 29 A ς Eligere autem oportet & ex striptis disteptationibus. Descriptio .
nes autem facere in unoquoque genere supponentes seorsiim,ut de bono, aut de animali,& de bono omni incipiendo a quid est. Annotare autem & singuloru opiniones, ut quod Empedocle squatuor dixerit elementa corporum esse. ponet enim aliquis,quod ab aliquo probato dictum est.
Cum docuisset sumere propositiones dialecticas in prompta electione,nuc docet sumere proe sitiones in praeparata elemone,ut Alca a. poni quae praeparata electio fit aut per ea, quae in diae asionibus sunt scripta ab alii aut per descripuones quas quis a se faci antequa veniat ad certamen de unoquoqisaut per opiniones aliorum,& dicit, o praeparata electioe propositionii, eligere oportetJ eas Dex si ρος disceptationibus,J factis ab Massinam disceptata ab abis irimeda sim ut propositiones dialecticae in praeparata electione,quae praeparata electio fit antequam e rediam in ludo li
MI fieri debent de erudentia,praesciendo prudentiam euctura in tepore inconsiderato,& quid sequinar ad pruderiam & contrarium prudentis,quid sequitur ad illud contrariumSimili ratione praescie quod sol sit stella lucens de die, & quid sequitur ad sole& Gtrarium,& ad quid ad cotrarium sequitur. Amplius, sciedo quod bonum sit eligibile,& quod virtus sit optimus habitus,& quod selicitas sit si issicietia in vita.In p parata igitur propositionu lum
tur tria ut Alexa.expostat) neeesatia sint in praeparata electione propositionum dialecticam, quae vero prius diri sunt utilia in praeparata de prompta propositionum dialecticarum sumptione.
c Sunt autem ut figuraliter sit complecti) propositionum & pro
blematum partes tres: nam alis sunt morales propositiones, aliae nat rates,siet rationales. Morales quidem sunt huiusinodi, ut,virum opo teat parentibus magis,an legibus obedire. rationales vero,Vt, trum c trariorum eadem disciplina sit,an non. naturales autem,ut utrum mundus sit sternus,an non .Similiter autem & problemata.
Cum docuisset semere propositiones non cocernendo materi nunc docet sumere propositi scocernendo materia,& repetit diuisionem proposition & problematum,quam ut Alexaninquitamus secit,& dici ut autem,ut figuraliter sit chlecti,proposivonum & problematii partes tres)hoe est genera tria,dixit sui figuraliter sit complectid quonia per haec tria genera omnia vult esse copri hendeta in quada genera tale:& enumerat ea,& dicit, jam aliae sunt morales propositiora aliae naturales aliae rationales.morales qui&m fiunt huiusmodi,ut vim oporteat pa tibus magis,an legiabus obedire rationales vero ut vim cotra m eiae sit disciplina,an no. naturales aut ut virum mu- D dus sit aetemus,an non,& sicut de proposi nibus haec exempla sunt, similiter aut e & problemataqtrifariam fiunt. Quiod aute ad verba attinet, animaduertit haec exempla esse accepta in forma Finmatii,videlicet per verbum virum,inter opposita collocatu ad denotadii omne problema esse propositionem,& ec5ueri quoniam solum desinit muratione verbi vir quod graece ἄρα dictis,non aute re:& intellexit per minalia 'blemat omnia e quς spectat ad praxim:& per naturalia mesa quae spectant ad cognitionem veri:& per rationalia, nia ea,quae sunt ad haec utilia.
8 At vero quales sint singulae earum,quae dictς sunt definitione quidem non facile assignare est ipsas:ea vero assuetudine,quae per inductio
nem est,tentandum cognoscer,evnamquamque earum in alistis exem
plis considerando. Ad philosophiam igitur secundum veritatem de his
60쪽
LIBER I. 'negociandum ,dialectico autem modo ad opinionem: E
V expositio este potest,quod Aristo.se ex seuerit,& dicit. At vero quales sint singulaeJ propositiones,& qualia singula problemata, foruJ trium paritia squς dictae sunt,definitione quidem nohelle assignare est ipsas,J quid enim sit unaqum; propositio moralis,& qiud unaqum; naturalis, αquid unaquςq: rationalis,hoc no est ficile per definitionem curi; propriam determinare,& in specie unumquodq; taliu definire, fra vero assilietudine,quae per inductione est,tentadum cognoscerevna- quamq; ear J in dialectica,ut patet cosideranti in dictis exemplis . nam in unaquaq; scietia discurredo dabatur propriae definitiones omnia. Alexa.aute, si recte verDa eius intellex exponit aliter,& vult Aristode excusare pro tanto, quoniam problemata & proposi es,esse morales vel naturales, vel dia-Ieetica non oscinir deiuvone,quonia qui definit propositiones,& problemata moralia,& dicit ea elle quae spectat ad fugam,vel periecutionem, per hac seneralem definitionem non cognoscit propositiones,& problemata moralia in specie similiter qui dicit naturalia problemata esse,quae spectant ad inquisitionem veri,no cognosciti blemata naturalia in specie. similito qui dicit problemata rationalia esse,quae ad lice sunt utilia,no nouit in sipecie problemata & propositi s rationales Sed tenendum est cognoscere haec ea assuetudine tuae per inductione fit in singudis in unaquaq; scientia seorsum ei siderando in dictis exemplis,hoc est specificando e ut cosiderauimus in dictis exemplis. . Ex iis coeludit differetiam inter c5sderauonem,quae spectat ad philosophia de his,& sideratione,
quae ectat ad dialecticam,& dicit. fAd philosophia igitur secudum veritate de sisJ propositioibus di problematibus negotiadum.J ct per pnilosophia intelligit moralem,naturale,& omnem philois
sitiones quae de propositioe Line, eligendae limi propositiones,quae vere iaciut ad electionem logica,ac rationalem. dialectico autem
modoJ hoe est per dialecticam autem negotiandum est de propositionibus & problematibus moralitas, turalibus,& rationalius quo ad opinionem,J quia per probabilia.
9 Sumendae autem sunt quam maximevn iueriales propositionesmnes,& de una multae faciendς sunt,ut quod oppositorum eadem est disciplina deinde quod contrariorum,& quod ad aliquid.Eodem modo,& ipse rursus diuidendae,quousq; cotingere potest diuisio, ut quod ciboni & mali, & albi & nigri, & frigidi & calidi, similiter autem & in aliis de propositionibus igitur sufficiant praedicta.
Nunc dat unum do metum ad magnam facultatem in propositionibus de syllogisnis habedam ut Aleae exponit de dicit. Sumedae aute sunt ouam maxime utiles repostiones omnes dro maxima facultate propositonii habeda, f&J inta metit necessarium sci una multae faciendi sunt,4 &se per ipsum poterimus syllogizare per multos syllo sinos, assignat exemplum, de dicit. It quod oppositorum eade est distiplina, J haee enim maestio se generatim sumecia est, sdeinde) s opo tet sumatur squod conariorum,& quod ad aliquidJ hoc est, se quod relative oppositorum,eadem est distiplina de timili modo de priuatiue oppositis,de de cotradictorie oppositis omniti enim talium disiiplina eadem est,eode modo de ipse rursus diuidendae quousq; contingere potest diuiso videlicee illa colitiorum eadem est disciplin diuideri est, sut quod boni de mali) eadem in distiplina, de albi de ni J ide est visus, fde m di de calidiJ idem ea tactus, isimiliter aute de in aliis,4 ut quod dies
cis de amari Me sit gusus gratas de acuti idem si auditus. Amplius in oppositionibus priuatiuis excide videntis eadem es distis lina n oppostionibus relativis,ut Uupli de dimidii eadem Di di pluis,&in clarassi ne eius lem disciplina ess,quod altera pars contradictionis vera s altera Aliae sunt de aliae rationes,qitibus oportet in disputationiblis sumere pro stiones utilissimas, primo quia noti res,secundo quia conueniunt dialecticis, quae sunt per communia.
so Ipsum autem quotupliciter negotiandum est,non solum quaecun que dicuntur secuncium alium modum sed & rationes eorum tenta cum asi ignare,ut non solum,quoniam bonum alio quidem modo dicitur iustitia & sortitudo,euecticum autem aut & fanatiuit alto,sed quo
niam & illa quidem eo quod ipsa qualia quaedam sunt, haec autem eo quod effectiva alicuius,& non eo quod qualia quidam illa sunt similia