장음표시 사용
51쪽
ruit: populus Romanus ex bellicis factis: sic Liber pater,quod docuit emere sivendere Ceres,quod arare,
laudatur: LAssyrii,quod primi literas inuenerunt: Amphion quod musicam Atlas, quod astrologiam: Anaximander,quod sphaeram..ces Aristoteles deessectis
Secundus hic dialecticae inuentionis locus quasi a dialectica esset alienus,ab Aristotelepene neglectus,ac pro nihilo habitus est in categoriis quaedam sunt indi cia,ubi agitur de actione: tametsi Aristotele actionem
non effectum,sed progressionem ad effectum vocant: ut edificatio sit actio architecti,aedificiu effectum nos vero commoditatem doctrinae sequuti,eodem nomine comprehedimus .Lib. et poste nor Analyticorii vanae quaestiones,quae huc spectare videntur,exagitantur,de heri facto Se,de his quae circulo gignuntur, iis similes .Et in tertio Topico locus est ab actionibus operibus ad disputadam moralem quaestionem , neque legitime,neque dialectice tractatus. Dialectica enim singularia&propria unius quaestionis praecepta refugit,postulatque, ut post expositum genus causarum finitima, recognata his effecta generatim doceantur revius eorum perspicuis exemplis ostendatur: quod Aristoteles nec fecit,nec facere cogitauit. sv EIECTA ET D IN NAE TAE.
Subiecta&adiuncta, ut caussae inessecta ad se mutuo resertitur. Subiecta sunt quae adiunctis subiiciuntur: Adiuncta quae subie
ctis adiunguntur. Subiectorum nomen in scholis usitatissimum non immutandum arbitror,cum melius nullum habeamus. Adiu-
ctorum nomen hic proprium est, et eo Ci-
52쪽
INs T. DIAL LIB. I. sicero in his praeceptis utitur 3 Subiectorum atque adiunctorum tripertita distincti, ta- etsi rudis, nec satis potata: tam dum melior
inueniatur, non incommoda notari potest.
Alias enim subiectis res sic adiunctae sunt,ut
in his insin Dalias ut circunstent tantum: alias ut neutrum sed ut circa haec occupetur. AD IvNCTA AEI AEinsunt in re. Primo genere animum dicimus subiectum esse virtutis, vitii,solertiae,inertiq:quia
haec in animo insunt Corpus, quantitatis, qualitatis, ut proceritatis,paruitatis, valetudinis roboris, pulchritudinis. scicero de Pro reme., Fannio Chaerea,Nεnne ipsum caput .su , , percilia illa penitus abras olere malitiam,&, clamitare calliditatem videntur Nonne ab , , imis unguibus usque ad verticem summum, si quam coiecturam affert hominibus tacita, corporis figura, ex fraude fallaciis, mendaciis costare totus videtur qui idcirco capitemsuperciliis semper est rasis, ne pilum ullusi viri boni habere dicatur.Martiali de Zoilo, Crine ruber, erore,breuis pede luminet in Libro Rem magnam prae a Zoile si bonim es. Hoc modo terra hominum, mare pi- d. ii.
53쪽
P ET RI RAMI scium, aer auium solum, id est, subiectu ab Ouidio dicitur, Fast. i. Omnesolum fortipatria est. t piscibus aequar, Et dolucri acu quicquid in orbe patet. 8 Hoc modo Virgilius propria arborum quarundam subiecta in Bucolicis designat,nelog. r. Fraxinu inis luis pulcherrima,pinus in hortis, Populus in Iuniis abies in montibus altis.
Secundo genere adiunctorum Dido venatum proficiscens apud Virgilium magnifice pingitur,
AEneu , It portis iubare exorto delecta iuuentus,
Aetia rara plaga latonenabula ferro, Masioraque ruunt equites, odora canum dis: Retinam thalamo cunctantem ad limina primi Poenorum expectant, Froque in gnis in auro Stat sonipes,a renasero Fumantia mandit. Tandem progreditur magnastipante caterua Odoniam picto chlamydem circundata limbo,
Cui pharetra ex humero,crines nodatur in aum:
urea purpurea ivbnectitsibula essem.
Vestitus xcomitatus equitum,peditum, canum, non erant in regina: sed reginam praticis uis circunstabant. tota fere Ciceronis ad Catilinam deprimendum disputatio ex Catili-
54쪽
INs T. DIAL B. I. nae comitatu sumitur, unde sunt illa o Quis, tota Italia veneficus, quis gladiator, quis la- , tro,qui sicarius,quis parricida,quis testame, torum subieci or,quis circuscriptor, quis a D neo, quis nepos, quis adulter, quae mulier infamis,quis corruptor iuuetutis, quis corruptus,quis perditus inueniri potest, qui sese cum Catilina non familiarissime vixisse fa
tur ea quorum subiecta vulgd obiecta dieu- tum ut visus colores, auditus soni, odores odoratus:his enim accidit ut videantur, audiantur,odoratu percipiantur. Sic virtutibus, uitiis subiecta sua sunt,circa qu*occupentur exerceantur Cicero in Verrem,
' Quas res luxuries in flagitiis, crudelitas in ' suppliciis,auaritia in rapinis superbia in G
tumeliis Ecere potuisset, eas omnes sese hoc uno praetore per triennium pertulisse. Propertius, multa debentis,de tauris narrat arator, Libro.1Enumerat miles istare pastor aura.
Simile est illud Virgilii, urebrua leaena lupusquitur, lupis ipsc est. Acte.
55쪽
s PETRI RAMI Florentem cytisum sequituria clua ruperae Te Corydon,o lexi trahit sua ques aluptas.
Huc referenda est grauis illa quaestio de subiectis artium Maccurate partienda.is Aliud enim subiectum ars,aliud artifex qui arte utitur, sibi proponit. Dialectica ars subiectum, propositum habet ad explicandum naturalem rationis usum in magnis ingentis,in certa consuetudine, in persectis exemplis impressum: Dialecticus verd, qui descriptam artem cognitamque exercet, quaestionem omnem pro subiecto sibi statuit, in qua inuentionis de dispositionis definita cexplicata pr*cepta exerceat Medicina quoque cum describitur, proponit sibi omnia, quae ad tuendam: restituendam valetudine pertinent: medicus exercedis medicinae pretceptis, humanum corpus ad curandu intuetur Denique caeteris in generibus, aliud
est artis subiectum, quod praeceptis explicet ut aliud artificis , quod ab eo tractetur expediatur. P mobrem subiectorum
adluctorum usus hic in inuetione teneatur, qui etsi causis&effectis ad rem penitus intuendam minor est, ita frequentior, promptior ad quamuis quaestionem expon edam. Hinc enim sunt i signa, suspiciones, contem
gur*:id est,innumerabilium rerum species
56쪽
sinotae: hinc certae nonnunquam rerum sirismaeque probationes ex propriis affectuonibus, i ut in homine ridendi, lupis vlul di,in canibus latrandi i In artibus persaepe
eae adiunctis qualitatibus magnae confirmationes graues sumuntur: sed non haec vis est omnium adiunctorum. Plerunque enim leuia sunt infirma A quaquam de adiunctis in uniuersum hoc sit veru, si singula non multu ponderis habeant: multa tamen si coniunxeris, plerunque magnam vim sint habitura Quemadmodum de eiusmodi signis ait Ouidius, Forsita hac alitibu nasunt quesbarua,acabit. D. Sed quae non pro Unguia,multa iuuant med
suBIECTIs adiunctis. subiectorum, adiunctorum doctrina una communis est,quod ea relata sunt,& mutuo sese explicant:itaque coniuncte melius, quam disiuncte cogno
In Topicis Cicero adiuncta nominat, in Partitionibus 8 lib. 1.de Oratore coniuncta, Quintilianus etiam circunstantias: Martialis hoc argumento cuiusmodi sint sua epigrammata,indicat: SMilo dunt malassunt mediocria i adam, i s hse,aliter nonsit Avite liber.
Posset argumetum hoc appellari cuAn lugor,id est a cidens,nisi hoc nomen non solum adaucta, sed effecta quoque apud Aristotelem significaret, ut ex secundo
57쪽
Topicorum perspicuum est,nisi Ladiuncti vocabulunt
multa etiam,quae Aristoteli accidentia non sunt, comprehenderet. Haec diuisio ex obseruatione naturalis vlasi lata est,in quo tripertitam varietatem adiunctarum, rum videmus 3 alia insint in re ipsa, quae a philosophis vulgo accidentia dicunturialia: circunstent tantum, Mod id appellentur circunstantiae: aliae circa rem versentur,ut Grammatica circa sermonis emendatione: Rhetorica circa orationis ornatum: quomodo omnes artes
earum rerum quas tractant,adiuncta dici possunt, quia res quae artibus explicantur, artium labiecta vocantur. Exemplaiunt de primogenere iubiectorum dc adiunctorum. Cicero locatur in Chaeream hominem fraudulcium,ex habitu corporis,quod sit rasiis.Tota physio- gnomorum ars & doctrina in hoc pene argumenti genere versatur,quae nihil aliud est nisi diuinativide a lactibus animoru ex adiunctis externis corporis,ut colore,habitu,figura,lineamentis,ex quibus probabilem aliquam coiecturam de moribus hominum facimus ut Topyrus Socratem stupidia dixit esse nardum, quod iugula cocaua non haberet: addidit etiam mulierossim, in quo Alcibiades cachinnum dicitur sustulisse .Maximus ob insignem c portetosam magnitudinem probardo est habitus. Martialis ex quatuor adiunctis corporis coniicit Zoilum essediominen malum. Exempla sunt etiam de primo genere,sed superioribus aliquantum dissimilia non enim sic homines terrae,aut pisces aquis adiunguntur, ut colores Mais gnitudines corporibus:Euader autem cum patrem nees cauisset, suam matris patria Arcadia dimissavenit in Italiam, ubi Carmenta mater interalia, etiam hoc argu mento eum consolatur.Sic Martialis trium Pompeiorixum funera ex tribus labiectis dicis in dicat,
58쪽
Pompelis iuuenes sui atque Europasse Us mTerra tegit Liboes,si tamen ulla tegit. mirum totos spargitur orbe sacere
8 sic plerunque res ex locis,in quibus nascitur aut reperitur,indicari solet.Virgilius lib. i. Georgicco,-nonne vides, immolas odores,
India mittit ebur,molles sua thura Sabaiy.At Chalybes duriferrum,uiro que Pontu
Castorea, .liadumpalma I c rus equarum. Item lib. 2. Georg. Flamiudussalices, era Anepaludibus alui Nascuntur isterilisfaxos montibus orni: Littora myrtetis ratissima,denique apertos Bacchus amat colles, Aquilonem e frigora taxi. Hoc item argumento merces a mercatoribus laudatur, cum eas laudant ex locis ubi reteriuntur, inunde exportantur. ut vinum Falernum a monte Falerno,& Tarentinam lanam a Tarentinis pascuis.
Exempla sunt de secundo genere adiunci orum, quae rem subiectam circunstant, desidcirco circunstatiae in scholis nominantur.Virgilius quarto Eneid. describit Didonem reginam Carthaginensium, quae se mane
parabat ad venationem,primum ex circunstate comitatu iuuenu,retium,equitum, canum, Enipedis deinde ex circunstante habitu, ornatu corporis chlamyde,pharetra,corymbo, fibulis Eius generis exempla etiam sunt:vt actione septima in Verrem, Stetit soleatus praetor populi Romani,cum pallio purpureo,tunicaque talari muliercula nixus in litoro . Secunda Philippica de Antonio,Vehebatur in essedo tribunus plebis, lictores laureati antecedebat,inter quos aperia lectica mima portabatur sequebatur rheda cum lenonibus,comites nequissimi: reiecta mater amicam impuri filii tanquam nurum sequebatur.Ouidius lib. et de Remedio amoris,
59쪽
Phoebis adest, sonuere brae sonuere pharetrae Signa deum agnosco persua: Phoebus de p. Lyiae pharetra non sunt in Apolline, sed circunstanti Martialis in mendicum ex circunstat habitu locatur, riuue quem saepe vides inter penetralia nostra Pallados, O templi limina, 'Cuoui, cum baculo per u emere,cui caua putr*que Stat coma, pectu sordida barba adit: Cerea quem nudi tegit uxor abolla grabati, Cui dat latratos obuia turba cisos: Esseputas conicum deceptus imagine fassa: Non est hi, uicus, Cosme. quid ergo caui . io Veneficus,gladiator, latro de reliqui Catilinae comites non erant in Catilina, sed eum circunstabant. ii Exempla sunt de tertio genere adiunctorii quae
circa rem quampiam occupantur,quam philoseph o lectam solent appellare: ut Physici an explicandis sensuum facultatibus,quid cuique obiectum sit, docent: ut visui color, auditui sonus,odoratui odor, gustui sapor, tactu calor,frigus, humor, siccitas Vmulta alia qualiatates. Ex hoc genere sunt illa quoque poetica,
Vocemque his auribm haus. - Iguiu protium omnia Perlegerent oculis.
ix Virtutum biliorii obiecta ab Aristotele tractantur cap. . lib. 2. de Moribus,ut fortitudo in periculis,temperantia in voluptatibus,liberalitas in pecuniis, magnitudo animi in honoribus,clementia in ira veritas in die is iactis,uerecudia in pueris,iustitia in iure cuique tribuendo versetur: in iisdemque cotraria vitia, sed infra aut supra modum occupetur. Simile est exemplum pro lege Manilia, Non enim sol qiunt illae viri tes imperatoriae,quae vulgo existimantur,labor in negotiis,fortitudo in periculis,industria in agendo,celeritas in conficiedo,consilium inprouidendo. Interdum obiecta praecedunt,quibus adiuncta sua redduntur ut Pa--
60쪽
radoxo primo, Quaero enim a vobis non vlla cogitationem habuisse videntur hi,qui rempublica nobis tam praeclare fundatam reliquerunt,aut auri, aut argenti ad auaritiam: aut amoenitatum ad delectationem: aut supellectilis ad delicias:aut epularu ad voluptates. Ouidius lib. et de Arte amandi,
Scit heu venator, eeruis ubi retia tendat: Scit bene,qua reudens valle moretui aper: Aucupibus noti tiees:quis siluet hamos, Novit quae misit pisce natentur qu a. is Corydon hortatur Alexin ad amorem,ab exemplis similibus,quorum partes sunt adiuncta quaedam
i Subiectum Dialecticae est naturalis rationis exemplar,ut ars ipsa nihil aliud praeceptis suis doceat,nisi quae sit vis humanae mentis in disse redo,quae eius acti nes,&quae species actionum. Hoc autem exemplar animaduertedum est(ut antea diximus in multis excellentium hominum exemplis: congruentibus praeceptis exprimendum. Dialecticus vero no sibi vim illam rationis explicadam proponit, sed dialectica arte utitur ad disputandum de qualibet re proposita Dialecticum hic appello non qui dialecticam artem interpretatur,sed qui disserit, ratiocinatur. is Sic Arithmetica docet numeros Arithmeticus utitur numeris ad addendum,subducendum multiplicandum,diuidendu: LGeometria versatur circa quantitatis continua explicationem,Geometra adiutus arto
repraeceptis lineas ducit, Vfigura essingit. is Expositis subiectorum, adivnliorum generibus,generalis eorum usus indicatur adhibita quadam collatione cum causis, effectis: nam causarum usus est infrequentior,quia saepe nos latent adiunctorum fre- euentior,quia magis nobis in promptu sunt itaque his trequenter apud doctos Vindoctos utimur. i signa enim quae Graece oti. a dicuntur, rebus