Propugnatio philosophiae Thomisticae. Contra Cartesium, Gassendum, Cabeum, Maignanum, caeterosque recentioris philosophiae propagatores. Tomus primus quartus. ... Authore R.P. Josepho Rivalier ..

131쪽

De mundo caelesti. Ir3ferreus, vel aliud quodlibet non magnum, sed valde durum corpus, sola vi manuum vostrarum in duas partes diυidi non possit. Licet enim unamquamque mediam partem sivi clavi, pro uno corpore numerare , cumque ista media pars manu nostra sit minor, videtur quus vi debere posse moveri, atqui sic ab alia media paη- te diυelli. Respondet huic argumento idem Cartesius his verbis. Sed notandum est manus ηψras e se admodum molles, sive ad naturam corporum fluidorum , magis quam duprum accedentes ;ideoque non totas simul agere Iolere in corpus ab ijs mosendum, sed eam tantum ipsarum partem, quae corpus istud tangens, tota simul in illud incumbiι . Suippe sicuti media pars clavi ferrei, quatenus ab alia ejus media parte est disidenda rationem habet unius corporis; sic pars manus nosrae proxime illam tangens O ipsa minor, quatenus reliquis ejusdem manus partibus sejungi potest habet rationem alterius corporis : O

quia facilius a reliqua manu potest separari, quam pars clavi a reliquo claυo , O ilia separatis me doloris sensu fieri nequit , ideῖ clavum ferreum sola manu frangere non possumus: sed si illam malleo, lima forcipe, aliove instruis

mento muniamus, ut ita ejus vis ad partem corporis diυidendi, minorem corpare quo u ιitur, ad illud diυidendum applicetur, quamlibet ejus duritiem poterit puperare. Sed contra Cartesium , dicendum est quod

ibi duo docet maxime a veriIate aliena. i. Docet quod tota manus simul non agit in clavum ferreum dividendum , sed tantum pars manus quae immediate tangit partem

132쪽

II Secunda pars plas e

di videndam. x. Docet quod illa pars manus quae sola agit in p-tem clavi ferrei dividenis dam, non potest illam dividere , quia illa: pars manus minor est quam illa pars clavi 'ferri separanda. Contra primum dico quod tota manus fimul agit, quia certum est quod una pars .

juvatur ab altera, ratione continuitati . Praeterea ratio propter quam , juxta Cartesiuinto Ia manus non agit, certe nullum vidctuthabere robur ; ideo enim ex illo Philosopho tota manus non agit, quia pars manus potest separari ab alia λ quid illa separationis possibilitas probat, nihil certe nisi quod manus non est corpus tam durum quam ferrum, sed tamen semper verum manci, quod una pars manus juvatur ab alia , dum manent

continuae.

Contra secundum dico quod licer pars manus esset minor parte ferri dividenda,potasti tamen partem ferri separare, quia corpus minus potest ad motum impellere maius non enim minor est navis aqua illam tangente : immediate imo major, ct tamen nain vis movetur ab aqua. Obj.in hoc cosistit durities, quod primo co-cipitur in corpore duro, & a quo caetera quae sunt in eorpore duro proveniunt : arqui quies partium est illud quod primo concipitur in corpore duro,& a quo caetera quae sunt in corpore duro proveniunt ι ergo durities consistit in quiete partium. Prob. min. praecipuum quod est in corpore duro est difficilis partium separatio , arqui illa difficillis partium sepa- sio Provenit a quiete partium 3 erbo

133쪽

De mundo caelest . ex Prob. min. dissicilis parti u separatio provenieab illo principio a quo provenit maxima partium unio : atqui maxima partium unio provenit a quiete, quia illud causat unionem sine quo non potest fieri talis unio, non potest autem fieri sine quiete, siquidem non possunt uniri paries nisi quiescant ; ergo,

Resp. neg. duas min. prop. & ad prob. dist. istam minorem : maxima partium uni provenit a quiete i aquam a conditione conc. tanquam a causa formali neg. quia quies sola non potest causare unionem , ut jam pro batum su it; debet tamen reperiri quies tania qua conditio sine qua partes no possunt uniri.

De duritie.

Contra recentiorem Philosophum.

N Oxandum est quod author libri qui

gallice inscribitur , La recherche de laverite , postquam Carissii sententiam circa duritiei naturam rejecit, proponit alteram opinionem longe ab illius Philosophi doctrina remotam, docet enim illam maximam partiu unionem in corpore duro posse provenire a quadam materia subtili, corpus quod dicitur durum, circumdante ; cum enim inquit illa materia invisibilis sit maxime agi

ta a , tanta vi, tantaque violentia comprimit,

ut partes non possint nisi difficillime separ

134쪽

ras Seeundpars Phiscae,ri. Vult ergo ille Philosophus quod duriti

consistit in compressione cujusdam materiae subtilis & maxime agitatae. Dicendum est duritiem non consistere in illa compressione materiae invisibilis & maxime agitatae. Prob. I. non datur illa materia invisibilis quae tantam vim habet ad causandam tam difficilem partium separationem. a. Si dum rities consisteret in illa materiae invisibilis compressione , sequeretur quod omnia coriapora essent dura, quia omnia comprimerenis tur ab illa materia invisibili quae ubique diffusa viget: atqui illud est contra experientiam ue ergo , &c. 3. vacuo divinitus in troducto , lapis qui in vacuo remaneret, non esset durus , quia ex suppositione in illa materia subtili & maxime agitata non esset citacumdatus: non potest dici quod lapis in vacuo non sit durus sicut antea, ergo , Sc.

ARTICULUS III.

t An durities consistat in seia con-

eatenatione partium. CONTRA NONNULLOS

Cartesianos.

Noxandum est quod Cartesiani nonnulli

duritiem explicant per solam conca tenationem partium. Dicunt ergo quod corpus est durum , quia partes corporis sunt a

135쪽

ze mundo coelesti. III gulosiae & hamatae , & ideo inter se connectuntur. Illud idem videtur docere Cartesius, S ut jam dictum fuit. Dicendum est duritiem non consistere in

concatenatione partium.

Prob. concatenatio non est illud in quo consistit Idurities , si praeter illam partium Concatenationem requiratur aliquid aliud ratqui requiritur aliquid aliud in funibus. V. g. ergo concatenatio non est illud in quo consistit durities. Prob. min. in singulis par tibus requiritur durities aliqua ; fi enim sinis gulae partes inter se connexae & concatenatae non haberent aliquam duritiem , facile separarentur, quia non possent resistere viillius qui vellet illas ab invicem separare ι ergo in quibusdam corporibus praeter con- Catenationem partium requiritur aliquid aliud.

ARTICULUS IRDe duritie. CONTRA GASSENDUM.

Notandum est omnia corpora juxta Gansendi sententiam componi ex atomis solidissimis & maxime duris ; quaedam tamen corpora sunt dura, alia fluida: illa sunt dura in quibus est minor vacuolorum copia ; cum enim inter illorum corporum partes non sint spatiola vacua , partes illae facilius conne

136쪽

it g Secunda pars Physicae,ctuntur, quia magis immedia ce se tangunt propter vacriolorum defectum corppra fluida sunt illa in quibus major est vacuoloia

rum numerus.

Dicendum est fallam esse Gassendi senistentiam. Prob. carentia vacuolorum non potest esse causa cur partes corporis maxime uniantur

inter se; ergo falsa est Gassendi sententia;

prob. an r. si eareotia vacuolorum posset eia se causa cur partes corporis maxime inter

se unirentur , quia ut aiunt Gassendi discipuli non admissis in corpore vacuolis, partes magis immediate se tanFant , &proinde magis inter se uniantur. ita ut immediatus partium contactus faciat inter paris es unionem : argui falsum est quod solus contactus partium possit unionem e Scere, quamvis enim duo corpora per longum temporis spatium sese immediare tangant , non tamen inter se uniuntur; ergo , Re.

Respondent nonnulli Gagendi discipuli quod fimplex partium contactus non facit unionem , sed ad ipsam concurrit fisura

atomorum quae cum sint hamatae, Acile inter se connectuntur , cum se tanguiar.

Sed eonita hos Philosophos dicendum, quod frustra ad atomorum hamatarum fi- Suram confugiunt ; potest enim fieri uni. indepcndenter ab illis particulis hamatis, &de facto talis fit in qualibet atomo; quamvis enim atomus quaelibet sit indivisibilis , habet tamen partem dextram & sinistram, quia ex ipsis Philosophis quaelibet habet magnitudinem et pars erso dextra atomi

137쪽

De mundo Coelas1. II suuitur eum parte sinistra independenter a pactium concatenatione & independenter a figura hamata , quia atomus non habet par-

eS separatas ι ergo unio fit sine illa figura hamata. Q, Obj. durities consistit in carentia vacuo-lorum , si corpus fiat minus durum , ubi inclincipiunt esse plura vacuola , & s idem corpus magis indurescat, ubi cessant esse plura vacuo la ' atqui corpus fit minus durum , ubi racipiunt esse vacuola , & corpus idem magis indiescit, ubi cessant vacuo la ; ergo,&e. Prob. min. constat experientia quod ferrum mediante ignis calore fit minus durum. Constat quod idem ferrum candens R calefactum , si immittatur in aquam, indures.cit magis. Constat insuper experientia quod

si ferrum rursus incalescat, tunc minus duiarum evadit , & mollitiem recupcrat suam ratqui illa tria experimento comprobata pro ibant quod corpus fit minus durum, ubi incipiunt esse vacuola , & quod corpus indu rescit magis, ubi cessiat esse vacuola Niso, Sc.

'ante ignis calore fit minus durum , quia ex

Ga flendo pag. 3 o. caloris corpusculam Ierri poros subeuntia, sic illius particulas

movent, ac exagitant, ut , intercepi is noυιε

aiiolu , rarefactim exi flens , possit percutien- ' , stut premen Ii cedere , seu recedere a superm inerη seipsum. i. Si idem ferrum candens &calefactum , immitatur in aquam , indurescit gis, quia ex ipso Galiendo loco jam citato, Laxatis calore corpusculis ferri, corpuscuta

sit ia in illius porulos subeant, neque duni feriri

138쪽

I xo Secunda pars Physica , particulae repetunt, stringuntque se mutuo, e

cedere υaleant, sed inclusa reneantur, occupentque adeo statiola futura alioqui, lania , ex quo fiat, ut ferrum solidius , ac proinde δε-rius eυadat. 3. Si ferrum rursus incalescat, tum ferrum minus durum fit, quia exeodemGassendo. Si ferrum rursus incalescat, adeo uι partiemia ipsius laxentur , ct corpuscula aquae , porulis ampliatis , eυaporari, exsilis que valaeant, raque ipsa exflliant, tura ferrum molirilem recuperat suam , Ergo illa tria probant, quod corpus fit minus durum , ubi incipiunt esse vaeuola , & quod corpus indurescit magis, ubi cessant vacuola. Resp. dist. maj. durities consistit in earenistia vacuolorum taquam in conditione, cone.

tanquam in causa formali neg. quia carentia vacuolorum non potest sola unire partes, ut jam probatum fuit, & ideo non potest esse cauta krmalis duritiei, Sc tamen est conditionecessaria ut corpus sit durum, quia illa sorma accidentalis quam pro causa formali admittimus non potest unire partes per vacuola separaras, & proinde ad unionem partium equiritur carentia vacuolorum tanquam konditio. ARTO.

139쪽

De mlindo caelesti. m

ARTICULUS V.

ne fluiditate.

CONTRA CARTESIUM. N Oxandum est quod, ut patet ex dictis

fluiditas consistit in motu partium juxta Cartesii mentem. Dicendum est contra Cartesium fluiditarem non consistere in motu partium. Prob. I. particular aquae stagirantis , vel aquae cxistentis in aliquo vase, non moveniatur, & tamen ibi est liquiditas ; ergo liquid itaς non consistit in motu partium. Dicet sorte Cartesius quod illae particulae continuo moventur, sed quod ille motus no a percipitur sensibus. Sed dicendum Cartesio quod licet illen otus in se non percipiatur sensibus, deberet saltem percipi in festucis & paleis in aqua existentibus ; illa enim ad motum aquae simul moverentur, ficut in aqua calescente

moventur, & ex eorum motu aquam mo

veri constat : atqui ille motus non percipitur in festucis & paleis in aqua existentibus, ergo signum cst quod particulae aquae stagnantis, vel in vase existentis, non moventur,& proinde quod liquiditas non consistit ia . motu partium. Prob. 2. ex ipsa opinione Cartesii seque retur quod omne corpus liquidum esset cali-

140쪽

xx x Secunda pars Physica, dum, quia ex ipso Philosopho motus partium constituit calorem, cum ergo omne eorpus liquidum habeat motum partium , . habet & consequenter calorem.

Respondent nonnulli Cartesiani quod maximum intercedit discrimen inter motum partium qui reddit corpus liquidum, & inter partium motum qui reddit corpus calidum. Motus partium , qui reddit corpus liquidum , est simplex. Motus, qui reddit cor-- pus liquidum , est circularis qui facit ut partes circa proprium centrum moveantur.

Sed contra Cartesianos dicendum quod ex ipsis principiis Cartesii partes corporis liquidi move utur motu circulari, aeque ac partes corporis calidi;ergo omne corpus liquiduelset calidum. Prob. ant.aer est corpus liqui.

dum : atqui ex ipsis Cartesii principiis partes

aeris moventur motu circulari ; ergo , &c. Prob. min. partes aeris moventur eodem motu , quo partes ignis ; ergo cum ex ipso partes ignis moveantur motu circulari, eodem motu moventur partes aeris. Prob. an r. motus ignis & aeris motus non differunt in specie , sed tantum in celeritate, Prima, inquit , prima parte prine. num. 8 P.

O praecipua inter aerem O ignem disserentia est, quod multo celerim hujus quam illius particulae agiιetitur ; ergo partes aeris moventur codem motu, quo partes ignis.

Obj. constat experientia quod liquores aliqui idissolvunt alia corpora valde dura, aqua v. g. dissolvit saccharum; similiter coninstat quod ubi saccharum est dissolutum, pa ves sacchari commiscentur cum partibus