장음표시 사용
171쪽
rum planetarum, quae umbrae continuo deis crescunt, quando planctae ab ori Zonte in meridiem c inscendunt, & crescunt quando ipsi. planetae in occasum prolabuntur: atqui hujusmodi phoenomena non possunt explicari, nisi per motum diurnum quo planetae moventur ad motum suorum orbium I ergo orbes coelestes moventur motu diurno ab ortu in occasium.
Prob. quoad x. pari. certum est secundum astronomos quod stellae fixae non oriuntur in eisdem punctis orizonris, in quibus olim oriebatur: atqui haec no possunt explicari,nisi quia coelum movetur ab occasu in orrum ; ergo orbes coelastes moventur ab occasu in ortum. Prob. quoad pari. diligenti astronomorum observatione compertum fuit, maximam solis de elinationem ab aequarore non fuisse semper aequalem,& proinde aestivum tempus
8t hyemale non fuit se semper aequale ; ergo oportet ut linea quam dicunt Zodiacum quem desti ibit sol, ab alia Iinea quam AEquatorem vocant, magis declinet uno tempore, quam alio,nune versus meridiem, nune versus
septentrionem et arqui talis declinatio non potest esse nisi per mo um rrepidationis 3 ergo datur motus trepidationis.
172쪽
Vtrum corpora caelestia realiter o
Phisice influant in ista corpora
DIcendum est corpora eoelestia realiter &Physice influere per lucem & motum in
haec inferiora. Prob. conc. quoad I. pari corpora inferio. ra non possimi producere suos effictus corporales sine influxu reali & Physico corporum coelestium; ergo corpora coelestia realiter &physice influunt iu haec inferiora. Prob. ant. corpora sublunaria subordinantur coelestibus& secundum esse , & secundum operari: co pora enim coelcstia sunt prima corpora, quia motus illorum ut pote regulares & uniformes sunt primi inter omnes motus corpora Ics: arqui corpora inferiora subordinari suis perioribus secundum operati , idem est aenon posse producere suos effectus corporales sine influxu reali & physico corporum coeleis stium; ergo corpora coelestia realiter & Physicelin fluunt in haec inferiora non tamen corpora coelestia producunt effectum sibi fimilem , quia sunt causa aequivoca. Si veroi sint aliquae authoritates ex patribus desumptae quae videantur affirmare corpora coelestia non esse causam generationis & corruptionis, Sancti Patres illis aut horitatibus volunt doce-
173쪽
WDe mundo caelesti. Is sre contra Paganos qui coelos tanquam Deos venerabamur corpora coelestia non esse cauissam simpliciter plina am generationis Sc cor- raptio His , non tamen volunt docere quod coeli rcaliter & Physice non influant in hec inferiora. Prob. quoad x. pari. scilicet corpora coelestia influere in haec inferiora per lucem. Constat experientia quod lux lolis calorem producit , constat inquam ex diversitate tempestatum , t cilicet hyemis & aestaris : atqui solem sua luce calorem producere, idem est a sua luce tanquam virtute activa realiter &Physice influere in haec inferiora ; ergo corpora coelestia realiter & physice influunt in haec inferiora per lucem. Quod autem dicitur de sole , potest etiam dici de caeteris planetis ; quod si omnes non producant calorem, illud est per accidens, quia lux in ipsis planetis est conjuncta cum quibusdam alii, qualitatibus propter quas lux potest humectare ,& alios diversos effectus producere. Prob. quoad 3. pari. scilicet corpora cceialestia per motu in influere in haec inferiora. Primum in unoqusque genere est causa caeterorum quae sunt in eodem genere : atqui Ho- Ius coelorum , ut pote nragis regularis & uniformis est primus inter omneS motuS corporaler; ergo est causa omnium motuum , &proinde corpora coelestia per motum tanquam per virtutem activam agunt & influunt in haec inferiora; ita ut si cessaret omnis motus corporum coelestium , ccssaret etiam omnis motus corporum sublunarium : Et ita quando
judari pugnaverunt dum imperio Iosue
174쪽
Is 6 Sec da pars Physicae, quiesceret sol, dicendum quod pugnaverunt
Firtute motus praecedentis, & quod illorum motus brevi cessassent, nisi iterum coelorum motus incoepisci.
Vtrum anima rationalis si subjectum influxus calorum.
D Icendum est corpora coelestia in direEte sol una & mediate influere in animam
Prob. quandiu natura informat corpus , ab ho dependet in suis operationibus ; crgo potentiarum spiritualium animae recta dispositio dependet a recta di spositione organorum materialium corporis; ergo coelum influendo directe & bene vel male assiciendo corporea organa , dicitur in directe & mediate influere in potentias lpirituales animae, scilicet in intellectum & voluntatem; siquidem male astecta imaginatione & phantasia , perturbamur operationcs intellcctus , ut patet in fraeneticis: Similiter malo affecto appetitu sensit iro, & per infles xus coelestes inclinato ad varias passiones scilicet ad iram , volupta tem , & hiijusmodi ; ad illas quoque inclinatur voluntas; ergo certum est quod corpora coelestia influendo directe & immediate in Potentias & organa corporea,todirecte etiam S mediate influunt in potentias spirituales animae rationalis. TRACT.
175쪽
Postquam de nobilissima mundi parte
nempe coelo egerimus, reliquum est ut de caeteris corporibus, nempe de elementis diiseramus. In hoc ergo tractatu agetur de e ementis in communi, de qualitatibus cle Mentorum , de quolibet elemento in particum lari , & varia mundi sisthemata examinabuntur. Haec omnia plurimis in quaestionibus discutientur.
CIrca elementa in communi , tria exa minada occurrunt, nempe numerus, locus , & transmutatio.
176쪽
De ns mero elementorum. Dicendum est dari quatuor elementa, nec
plura nec pauciora. Prob. tot. dantur elementa , quot possunt
dari combinationes quatuor primarum qualitatum scilicet caloris , frigoris, siccitatis , &humiditatis. Hae ratione utiturArist. 1. de gen. cap. 3. atqui pollunt tantum fiet i quatuor primarii qualitatum combinationes ι ergo dantur
tantum quatuor elementa. Prob. min. I. po
test fieri combinatio caliditatis cuin siccitate,& haec convenit igni a. potest fieri combinatio caliditatis cum humiditate, & c convenit aeri si combinatio frigiditatis cum humiditate , S haec convenit aquae. 4. Potest fieri combinatio frigiditatis cum siccitate , Rhaec convenit terrae I ergo possunt dari quatuor tantum combinationes quatuor primarum qualitatum: si quidem combinatio caliditatiscum' frigiditate & combinatio humiditatis cum siccitate, sunt inutiles, imo impossibiles naturaliter , si una ex his qualitatibus contrariis sit in summo , ut esse debet in elemmentis , quia propriu mixtorum est eas omnes temperatas habere. Praeterea constat experientia dari ignem , aerem , aquam, & te ram, quae omnia sunt elementa, ut probabi
tur, ubi agetur de quolibet in particulari.
177쪽
Vtrum elementa gravitent vel le
mitent in centro. Notandum est aliud esse , corpus esse graisve vel leve , aliud vero , corpus gravitare vel levitare. Corpus aliquod ejse grave vel Teve, nihil aliud est, quam corpus habere aliis quam qualitatem per quam corpus grave potest tendere deorsum , vcl corpus leve potest sursum moveri r corpus vero gravitare vel levitare , est corpus cxercere actum gravitatis vel levitatis , hoc est, actu tendere dcorsum vel sursum. Quando ergo quaeritur utrum Elementa gravitent vel levitent in centro , idem est ac si quaereretur , utrum elementa gravia , ut sunt terra & aqua , in suo loco naturali existentia , exerceant aliquem actum &conatum, quo ad ipsum tendant, & utrum similiter elementa levia , ut sunt aer & ignis, exerccant actum levitatis, ut moveantur ad centrum , in quo sunt. Dicendum est elementa in propriis & naturalibus locis neque gravitare neque levitare , sive non exercere actum gravitatis vcl le vitatis quo deorsum vel sursum tendant.
Prob. elementa magno conatu moventur
& tendunt ad centrum , ut ibi quiescant Scconserventur , ergo cum elemcnta in locis propriis & naturalibus quiescant tanquam ia
178쪽
centro , Sy non moveantur ibi, non gravitant neque levitant. Praeterea experientia constat quod natantes sub aquis non sentiunt aquarum pondus : si maliter quando quis haurit aquam ex pureo, quandiu vas existit in aqua absque ulla difficultate extrahitur , quod provenit ex eo quod aqua non gravitat ἱ ergo elementa non gravitant neque levitant ; & ita quando Aristoteles dicit quod elementa me. dia , scilicet aer & aqua gravitant in propriis locis , loquitur de elementis impuris. Aer autem hujus infimae regionis est admixtus plurimis corpusculis aqueis & terrestribus
Obl. i. eodem modo se habet aqua in fluvio , quo se habet in navi: atqui aqua gravitat in navi ; ergo & in fluvio , & consequenter in naturali & proprio loco. Resp. neg. nia j. quia aqua est in fluvio tanquam in proprio & naturali loco , non vero in navi - & ideo fi quis nataret sub aqua in
navi existente , non tam facile nataret quam in fluvio. Si vero natans magnum non sentiat pondus , illud provenit ex eo quod aqua illa maxima ex parte sustentatur ab alia aqua' circumposta , & ob cohaerentiam quam om nes ejus partes habent inter se, ideo parum sentitur, Obj. h. constat texperientia quod lignum centum librarum magis in aere ponderat , quam libra auri, nainus vero in aqua ; aurum enim immergitur , non vero lignum : atqui illa major ligni gravitatio non provenit , ni si ex eo quod major aeris gravitantis copia magis impellit lignum, quam aurum ; ergo illa
179쪽
De vim do elementari. a di x duo probant aerem gravitare in centro.
Resp. ad primum , quodullud majus iligni
pondus non provenit ex aeos gravitate quae
nulla est, ut probatum fuit in prima parte Phys. Sed provenit ex propria gravitate quae major est in ligno centum librarum , quam in libra auri. Resp. ad secundum, quod vera est experientia in qua dicitur, quod lignum centum librarum aquae superpositum non immergitur , licet libra auri immergatur ; sed illa
experientia non probat aerem gravitare, imo si aer gravitaret , lignum centum libraiarum deberet potius immergi, quam libra auis Ti, quia ma)or aeris gravitantis copia lignum impellit , ut patet , contrarium tamen con- tingit; ergo illa experientia non probat aerem gravitare. Lignum autem aquae superpositum, non immergitur , vel ex eo quod habet multum aeris intra suos poros , & ita participat illius levitate , non autem plumbum , ut poto magis condensatum , S minui porosum i vel ex eo quod , ut ait Aichimedes , illud corpus aquae superpositum non immergitur , quando aequalis aquae extensio est gravior : si utrumque sit atque grave in aequali deprcssione cum aquae superficie subsistit : Si autem corpus aquae superpositum sit gravius , infra descen- dit expellendo laquam : unde cum aequalis moles ligni fit minus gravis quam aqua , non autem aequalis moles plumbi, inde fit quod plumbum immergitur , non vero lignum. Obi. 3. corpus grave elicit aliquem actum
S conatum , ut maneat in centro , ita ut non
possit nisi maxima vi ab illo avelli r atqui
180쪽
Me minis element r. M Ibola sunt illa quae conveniunt in una qualitate & differunt in alia. Dissymbola quae in utraque qualitate repugnanti Sic ignis est elementum symbolum eum aese di terra ueconvenit enim cum aere in caliditate , &cum terra in siccitate; ignis vero cstet ementum dissymbolum cum aqua , quia contraria
tur ipsi in utraque qualitate ; siquidem ignis est calidus & siccus, aqua vero est frigida &humida. .
Dicendum est elementa posse generari ex alterutris, facilius quidem symbolum ex sym. bolo, difficilius vero dissymbolum ex dissymbolo.
Prob. cone. quoad primam partem experientia & ratione i. quidem operientia, quia videmus aquam evaporari in aerem, & aerem condenseri & distillare in aquam a. ratione, 'quia cum elementum sit cx contrariis & in contraria, ut sunt elementa, &cum praeterea materia unius clementi partialis possit recipere dispositiones ad sortiram contrariam &ad expulsionem propriae, evidenter insertur vinum elamentum posse immediate ex alio generari.
Prob. cone. quoad secundam partem : illa aransmutatio facilius fit, in qua invenitur minor testantia vincendar atqui in clementis symbolis invenitur minor resistentia ; siquidem una est tantum qualitas vincenda , in .dissymbolis vel b duae sunt qualitates superandae; ergo caeteris paribus transmutatio et eis mentorum symbolorum facilius fit, quam disesymbolorum