장음표시 사용
191쪽
scintillas dat . prima experientia refertur a plurimis. Secunda ab auctore Philosophiae veteris & novae loco jam citato : atqui illae duae experietiae probant calorem consistere in motu partium ; ideo enim per affrictum fel inae pellis scintillae evolant, quia per affrictum seolis particulae maxime agitantur, & in ipsa partium agitatione consistit calor, eodem modo ratiocinandum est de particulis lintei albi; ergo, &c. Resp. neg. min. R dico quod illae duae experientiae probant tantum, motum concurrere
ad productionem caloris & ignis. Prima ergo experientia sic cxplicatur ab honorato Fabri tract. 7. Phys. lib. a . de elementis prop.68.eonstat inquit fetis multo igne, cujus particulae inter pilorum flamina adhaerent ; igitur, quid mirum , si per agrictum, cum humore simul edueantur : atque adeo humore facilius avolante , colligantur , hinc ignis. Secunda experientia potest eodem modo explicari r ideo linteum album bene calefactum scintillas dat, quando premitur, quia per illam pressionem particu lar lintei maxime calidae avolant, & in unum colliguntur, & cum in unum collectae maiorem vim habeant, & majorem proinde calorem , ignem concipiunt. Si vero quaerat aliquis eur illae scintillae in tenebris tantum , vel obncuro loco appareantae spondeo cum Honorato Fabri in loco jam citato, quia propter majorem vim lucis diurnae lux illa tenuis extinguitur, major enim lux minorem extingiat.
192쪽
N Oxandum est a. quod juxta gassiendum
cap. de calore S frigore pag. 3Ι7. caloreoncipitur ex relatione, quam habet ad senseum seu quaten ues esciens est passonis illius acutae ita a platone υocatur quae in ipsa cute, alioυe organo tactin exprimitur , dum urimur aut cale. simus ; υerum , cum is sit specialis essectus , quo calor agit in animal, idcirco calor agnoscendus
es ex efectis generaliore, a qβo iste specialis pendeat. Cum ergo in nobis calefactio , usio Θ con. sequenter dolor ex eo creet Ur, quod calor subeat corporis poros , ac variὸ per partes ejus pene trans , ipsas a se mutuo diuellat, O solutionem continui faciat ue ea propter, cum videamin etiam calorem caetera corpora subire , O dissociatis partibus , ipsa denique e oluere , dicendum vi detur ealorem ex hoc generali essectu syectandum potismum esse. Ex quibus conjiciendum est quod gassendus per ciorem intelligit illud quod partes corporis divellit , concutit &solutionem continui facit, quae omnia a quibusdam atomis provenire alserit, & proinde vult calorem consistere in quibusdam ato mis, exilibus, Sphaericis , & multum agitatatis r. debent esse exiles , ut intra angustissimos omnium corporum poros possint
193쪽
introduci x. debent elia Sphaericae, ut facilius moveantur, & sic intra omnes corporis partes sese insinuent debent esse multum
agitatae , ut vehementissima morus rapiditate concutiant, separent, & dissolvant corporum partes: ita Bernerius lib. I. de qualitatibus cap. 7.
Notandum est quod juxta gessendi
doctrinam , Omnia corpora quae ignescunt , incalescunr, Scalorem in alia immittunt, diverso modo continent illas atomos in quibus consistit calor, corpora quae ita illas continent , & ex se omittere possint, ea debent calida haberi, quatenus emissione hujuscemodi atomorum excitare calorem possunt, & si actu quidem emittat , ut puta libertate exsiliendi atomis facta, tunc dicuntur calida actu& formaliter, quemadmodum ignis. Corpora vero quae cohibent atomos , factis ut pote exsilitioni obstaculis, dicuntur calida in polentia, quemadmodum vinum, piper, imo S lignum, cera, adeps ,& quaecumque igneiacere, incalescere, & calorem in alia immittere possunt, . nimirum haec omnia sic concipi
debent , ut intelligantur continere atomoS , quae donec revinctae cohibentur, calorem non creant, & quam primum libertatem adipi Lcuntur , calorem creare incipi uor.
Norandum est 3. quod juxta eundem Philosophum, atomi quae in quibusdam corporibus revinctae tenentur , duplici modo pollunt liberari, & ita calorem creare i. quando intra corpus introducuntur similes atomi quae aditum inclusis atomis pandant , ita sese e X tricant atomi quae in ligno , cera , oleo, adi-
194쪽
m mundo elementari. rq rpetunt, eum flamma externa ipsis admove- rur x. sese extricant & libertatem adipiscunis tur atomi, vel motu proprio aromorum , vel motu totius corporis in quo continentur ato. ini, sic quando calor producitur m acervo tritici vel in. Eno , asserit gassendus illum ea. Iorem provenire ex motu atomorum, qua cum semper conarentur exire , post multas tandem revolutiones , mole culas heterogoneas, quibus concludebantur , discutiunt. Similiter calor in animali producitur, quia
quando totum animalis corpus movetur , Omnes corporis partes dilatantur, & ita in poris inclusae atomi facilius moventur, & sic calo-rzm excitant.
Notandum est ε. quod atomi illae non ponsunt contineri nisi in corporibus quae habent pinguem & vilcosam materiam , & proin re cum aqua nullam pinguedinem & viscositatem habear, non tam dicitur calescere , quam calefieri: calcfit autem aqua per introducti
Dicendum est contra gassendum , calorem non consistere in corpusculis exilibum, Sphax ricis, & multum agitatis. Prob. I. potest reiici sententia gassenda eodem fere modo quo refutata fuit sementiaeartesii asserentis calorem consistere in motu partium a. ex opinione gastendi sequeretur quod lignum, cera , adeps , & plurima alia corpora semper elsent calida , quia ex , ipso gassendo illa corpora habent intra se atomos exiles , sphaericas & multum agitatas ; fatetur quidem gallendus, quod illae atomi sunt exi
les & sphaericae, sed dicit quod illae atomi non.
195쪽
a 8 secunda pars Thysicae , sunt agitatae , quia non habent libertatem seis movendi : sed potest facile probari contragassendum quod illae atomi habent libertatem se movendi t. quia ex ipso, motus est propri eas essentialis atomorum 1. quia in omnibus corporibus sunt spatiola propter quae iPsae ato mi possunt moveri.
Norandum est quod juxta nonnullos reiscentiores, calor consistit in quibusdam corpusculis ignitis quae subeunt Poros corporum quas calessuntia
Dicendum est calorem non consistere in illis eorpusculisi ignitis quae introducamur intra corpus quod calefit. Prob. I. axis cujusdam rotae calefit per motum , ut constat experientia; atqui axis non calefit per introductionem quorumdam cor pustulorum ignitorum ; ergo, &c. Prob. min. non potest explicari , unde proveniant illa ignita corpuscula; nam vel motus de novo illa producit , vel illa jam producta avellit ab alio corpore,& ad axem trahit I. non potest diei, quod motus i Ila corpuscula de novo pro- durae , quia sic motus produceret calorem, di proinde motus non esset calor , sed citet
196쪽
r e mundo e&mentari. I scausa caloris, ut volunt peripatetici 2. non potest dici, quod motus ab alio corpore avellat & trahat illa corpustula , nullum enim potest alii gnari corpus a quo illa possitnt cxtrahi corpuscula, non quidem ex aere in quo aliquando non sunt hujusmodi corpuscula, eum interdum a ei sit frigidus ; ergo axis rotae non calefit per introductionem corpuscuis
Prob. a. ex hac opinione sequeretur, quod corpora quaedam semel calefacta, nusquam possent pristinum frigus recuperare, quia illa ignita corpuscula semel intra angustissimos
quorundam corporum poros introducta ex
illis poris nusquam possent expelli, neque ab
is aere, neque ab aqua , cum non possent illos
poros, qui angustissimi supponuntur, subire Orgo, &c. Prob. a. si eator consisteret in eorpusculis multum agitatis , & introductis intra poros corporis quod calefit, sequeretur quod auus nusquam posset calefieri et atqui illud est coniatra experientiam 3 ergo calor non consistit in Illis corpusculis. Prob. seq. mai. illa ignis corpuscula non possent in aqua subsistere . ergo aqua nusquam pos ct fieri calida. Prob anr. ignis scintillula non posset in aqua subsistere, licet habeat majorcm vim quam ipsa. corpuscula ; ergo illa corpuscula , eum debiliorat , . non possunt vim aquae
ι ι . φρα ςonsequenter non possunt in aqua
197쪽
De catore , juxta peripateticos.
Notandum est quod refutatis omnium recentiorum opinionibus , exponenda nunc pcripateticorii sententia circa calorem. Examinandum ergo, an sit qualitas distincta' realiter a subjecto, & quomodo definiatur. Dicendum cst r. calorem esse qualitatem distinctam realiter a subjecto. Prob. calor non consstit in motu partium, ut vult Cartesius: non consistit in atomis exis libus, sphaericis, S multum agitatis, ut vult Gassendus. Non consistit in corpusculis igni- ais quae introducantur intra poros corporis quod calefit ; ergo calor est qualitas distincta ixaliter a subjeGO. . . . Obj. nulla est ratio qua possit probari,in isne esse calorem distinctum a substantia ignis; crgo , Sc. Prob. an r. ideo forte ignis dicitur habere calorem , quia ignis. producit calorem 'lin manu: atqui illa ratio nulla est; ergo nulla est ratio qua possit probari, in igne esse ea lorem distinctum a substantia ignis. Prob. min. acicula producit dolosem in manu , &tamen ipsa acicula non habet dolorem ; ergo licet ignis producat calorem in manu , noniamen habet calorem. Resp. neg. ant. & maj. quia peripatetici non dicunt ignem habere calorem , quia ignis l
198쪽
De mundo elementari. Is Isais producit calorem in manu , sed quia producit calore in omnibus subjectis sublunatibus: siquido quado causa producit diversos eia fectus in diversis subjectis , sicuti ignis indurat lutum, & emollit ceram, potest quidem dici, quod diversorum effectuum productio
provenit a d sversitate materiar. Sed cum eadem causa efficiens producit eunde effectum, productio effectus non provenire potest a materiae diversitate, cum materia sit diversa,& tamen effectus sit idem; & ideo dicendum quod ignis habet calorem, quia illum producit in omnibus subjectis , non vero a cicula dolorem , quia illum non producit in omnibus subjects , licet in plurimis faciat caudem partium separationem. Dicendum cst a. calorem definiri ab Aristotele, illud quod congrcgat homogenea , sive res ejusde gcneris, & dis gregat heterogenea. Prob. & cxplicatur, conc. tunc qualitas satis apte definitur , quando definitur per quemdam praecipuum & notissimum effectum : sed rerum similium congregatio , &dissimilium separatio, est piaecipuus effectus
caloris. Cum enim calor quaedam corpora rarefacit, tunc partes graviores subsidunt,te viores sursum osteruntur, ac proprias quaeque
sibi sedes eligunt , ergo calor satis apte definitur ab Arist. illud quod congregat homogenea, & disgregat heterogenea. εObj. I. vinum & aqua congelata, si in aliis quo vale reponantur, igne suppofito misceniatur di congregantur.Beneficio caloris in venistriculo, diversa alimenta in eandem Chylimatςtiam abeunt, & coguntur pcr concoctio-
199쪽
nem a calore peractam ; calor enim congregat ceram & picem ; ergo calor congregathaeterogenea , non vero homogenea.
Resp. i. quod aliqui dicunt, suod Aristoteles non loquutus est in propria sententia, sed in sententia alloinm Philosophoiia,& po. sito quod loquutus fuerit in propria sente tia. Resp. i. quod illa definitio non est propria,
quia non traditur per effectum primarium caloris, qui est calefacere , sed tantum per quemdam effectum secundarium , & proinde quando dicit quod calor congregat homogenea , non intelligit quod semper congreget, scd aliquando tantum ; congregat aliquando, quia rarefacit, & ex rarefactione, ut plurimum sequitur conjunctio eorum quae ejusdem naturae sunt, & segregatio eorum quae
sunt naturae diversae , & si illa definitio dicatur propria & legitima.
Resp. 3. dist. ant. calor congregat vinum& aquam congelatam , non servata eorum forma substantiali, conc. servata eorum forisma substantiali, ne g. quia qoando calor dictiscitur congregare homogenea, intelligi debet
servata forma substantiali corum quae congregantur,& ita nullam habet vim argumentum propositum : illa autem quae commiscentur , amittunt proprias formas, & assumunt sormas mixtit similiter diversia elementa in chyli naturam transeunt, proprias amittendo formas; vel potest concedi ant. & negari conseq. quia illa omnia quae recensentur in praedicto argumento, sunt secundum quid homogenea, licet simpliciter & absolute sint heterogenea. Dicuntur Rutem secundum quid homUe-
200쪽
De mundo elementari. I 83nea, vel quia pollunt venire ad unius naturae compositionem , vel quia habent similem materiae consistentiam, & similem partium contextum . illud docet author Philosophiae veteris & novae tract. Phys. Gen. dis. a. Advertendum tamen, res dici congeneres aut homogeneas, non tam ob naturae similitudinem,
quam propter similem naturae consipentiam: bine calor picem cum cera , O metalla inter se con
fundit. Sic in digestione tam dissimiles succi in
eundem liquoνem abeunt. Sed tamen ubique calor quae seunt superflua excernit, ex quibus sane multa quae recentiores adversus hanc caloris ab Aristotele allatam desinitioηem opponunt sta
Obj. E. & ult. calor disgregat homogenea, ut dum frangit vasa vitrea, dum subtiliores aquae partes sursu in evocat, vel dum lique- facit 3 ergo calor non congregat homo geliea. Resp. i. quod quando calor frangit vasa vitrea, disgregat homogenea per accidens ; siquidem illorum temperamentum corrumpir, S ex aquae corruptione sequitur fractio. Resp.1. quod qua do partes subtiliores aquae sursu in evocat , non disgregat homogenea, sed hae terogenea, qHia illae partes quae furosum evocantur, quatenus subtiliores & calidiores , sunt hae terogeneae secundu uin quid ;licet simpliciter & secundum substantiam sint
Resp.3 . quod quando calor liquefacit metalista non disgregat, quia metallorum partes a se invicem non sepasantur.