장음표시 사용
181쪽
P Riusquam dicamus, quaenam sint qualiis
tales quae cuilibet elemento conveniuor, Inquirenda est illarum qualitatum natura R
ARTICULUS I. R ct q sit sunt qualitates
Dreendum est. 1. Qualitates elemento tum definiri in communi illas quae nec ex seipsis , neque ex prioribus fiunt , sed ex
ipsis caeterae oriuntu'. Prob. i. dicuntur non fieri ex seipsis, nam calor producit tantum ea lotem, siccitas sicci. tatem , & huiusmodi; si vero calor dicatur aliquando exsiccare, illud tantum facit secundarid, per accidens & in directe, quia calor solum exsiccae dissipando humores. Σ. Dicuntur non fieri ex aliis , quia nullae ollant cile quas non anteceda M saltem ori
182쪽
ve mundo clemeηtari. res gine & causalitate : unde illae qualitates dicuntur qualitates primae. 3. Denique aliae qualitates dicuntur ex ipsis
fieri, nam ex illarum temperie mutua actio isne oriuntur aliae qualitares, v. g. sapores ε Odores r illae autem qualitates elementorum
sunt quatuor , scilicet calor , frigus, siccitas& humi di ias .
De calore. CONTRA C ARΤESIUM .
Notandum est quod secundum Cartesia in
nos, calor, sicut & aliae qualitates, sum μtur duobus modis. r. Per calorem intelliis gunt Cartesiani, percoptionem , sive operationem particularem animae. t. Per calorem intelligunt facultatem quam corpora habent ad causandam Malem sensationem in anima et illa autem facultas quam ignis, v. g. habet ad calefaciendum , non est aliqua qualitas , sed tantum est motus partium ignis; ita ut ignis calefaciat, non per qtialitatem dictinctam a se, sed tantum per motum suarum Partium , & proinde dicunt quod calor consi stie in motu partium. Dicendum est contra Cartesium , calorem non consistere in motu partium. Prob. i. ex illa opinione sequeretur quod ignis scintillulae non possent in ignem converis
183쪽
tere maximum pulveris nitrati acervum, imo non possent ipsum pulverem calefacere: atin
qui illud est contra experientiam; ergo falsa est opinio ex qua illud sequitur. Prob. seq.maj. calefacere pulverem nitratum, est communieare motum ipsi pulveri, eum calor conis sistat in motu partium et atqui ignis scintillula non posset communicare motum pulveri, si enim motum communicaret, tanta motus copia deberet prius esse in ignis scintil-Iula , quanta postea videtur in pulvere nitrato. Siquidem , secundum Cartesium, quando unum corpus movet aliud corpus, rantum de suo motu perdit, quantum alteri communicat ; ergo tanta molus copia deberet esse in
scintillula , quanta postea videtur in pulvere nitrato, quod tamen non ita contingit 3 ergo ex illa opinione sequeretur quod ignis scintillula non posset in ignem convertere Pul
Prob. a. fi calor consisteret in motu partium , ubi repireretur motus partium , ibi reperiretur calor: atqui falsum quod ubi reperitur motus partium, ibi reperiatur calor e nam in omni corpore liquido reperitur partium morus , cum ex ipso Cartesio liquiditas con-sstit in motu partium , tamen in corpore liis quid o non reperitur calor ue ergo, S C. Respodent Cartesiani quod calor non consiste in quacumque agitatione , sed in ea dum-ta Xas,quae habet vim, lentum tactus assici edi, S nervorum filamenta concutiendi, Requiritur, inquit ant. Legi and parte sexta de qua
tuor corporibus art. 8. ut paritu agitatio pro ca
184쪽
De mundo elementari. 167 veniat manum,aut cujuscumque alterius comporis nostri partis nervoru extremitates feriat.
corpora igitur fluida, si, prout sunt in seipsis,
considerentur . siυe prout nullum respectum adsensus nostros habent, calida nominari possunt, . non autem comparative, sive prout ad sensumta ctus referuntur, nise accidat quod parιicula manui , quae ordinarium est, tactus organum, tardius agitentur , quam corporis particulae , quod attrectature uti contingit, si tepido compori unam manum , quae callia est applicemM ,
illud nobis frigidum apparet ; ct idem cogitamus esse calidum , si manum aliam quae frigidiores, admoυeamus. Aqua itaqua simpliciter Oabsolut e calida dici potes , quum aliquem c lorem in se contineat, ct multis gradibus reddi possit frigidior, ut dum paulatim concrestat. Oin glaciem demum transmutatur. Suoad sensum autem frigida est, quia nullum talem sensum in
organis nostris excitat, qui a vulgo calor appetatur Tria ergo docet ille Philosophus in alia responsione. I. Quod corpus omne liqui- dum absolute est calidum. 1. Quod non sen tItur calidum a manu , quia major est motus in manu , quam in corpore liquido , quia partes sanguinis & spirituum qui sunt in manu.celerrime agitantur. 3. Denique quod calor non consistit in quocumque motu, sed tantum in celerrimo & perturbato motu Pa taum insensibilium. Sed contra : ex illa responsione sequeretue quoia aqua posset fastem marmor calefaeere, quia ex illis Carresanis, major est in aquam Olus , quam in marmore, cum aquae liqui ditas consistat in motu partium, marmoris
185쪽
vero durities in quiete : atqui falsum est auod aqua marmor calcfaeiat, quamvis ip-um diu abluat & tangat ; ergo , &c. Obj. I. calor consistit in motu partium, si interveniat tantum motus in quibusdam cor-Ῥoribus , dum calida fiunt: atqui rantum inis tervenit partium motus in quibusdam corporibus, dum calida fiunt ; ergo calor consistit in motu partium tantum. Prob. n in . calx quae frigida sentitur, si aspergatur aqua, mox calida percipitur: atqui non percipitur ealida, nisi quia per aquam acquirit aliquem motum partium: si quidem, ut ait Roaltus art. 63. cap. 23. de calore, & frigore, ut be ne explicetur quare calx calida sit, dum aqua aspergitur, advertendum est quod lapis ex quo calx efformatur, exiguos adco habet poros , ut vix aqua possit illos penetrare, sed post decoctionem in fornace factam dilatanis eur illi ori per ignem, ita ut partes aquae materia primi elementi solum circumdatae,& quasi expetitae a materia secundi elementi, illos poros subeunt,& acquirunt totam motus velocitatem quae est in materia primi elementi : inde si quod illae partes aquae, quae tanta velocitate moventur, calcis partem ab invicem separent, & secum trahant, & movent subtiliores calcis particulas, & in illo subtiliorum particularum motu consistit calcis calor; partium ergo motus intervenit tan
tum in quibusdam corpusculis , dum calida
Resp. I.neg. utramque min. propter dupli-eem rationem. I. Quia non apparet, quomodo
qua possit se expedire a globulis secundi
186쪽
Dem vado elem rerari. 16s et moti, Quado intra poros calcis se se insinuat; cum enim illi globuli sint sumi Iiores , & ma-3ori cclaritate concitati , quam aqua , prius .in illos meatus subibunt, ct ingressum aquae in illos impedient. a. si aqua per suum motum produceret calorem in calce , eundem effectum produceret in aliis corporibus quae poros sufficientes habent , ut aqua illos pe- Merret, cujusmodi gypsum , quod simili set modo ad ignem cum calce coquitur e si vero quaerat aliquis eur calx fit calida, quando aqua aspergitur. Resp. a. cum S. Aug. lib. 2I. de civ. Dei cap. 4. ignem in calce contineri actu & foris In aliter quasi consopitum, qui a contrari urgente velut excitatus, & in se collectus ap- Saret ; quod si negetur ignem contineri formaliter & actu in calce. non potest saltem negari quin spiritus ignei producantur & rein linquantur in calce ab igne antecedente, qui spiritus abi aqua hinc & inde interrupi, diversimode agitantur , ex ipsa agitatione, at que ipsius contrari j anti per ista si & circum ob insessione magis incalescunt,& in igncm,flam
Obj. a. in tano recenter exciso quod in calcfcie ,& flammam concipit, si recondatur antequam sit siccum , nihil aliud intervenit Praeter motum partium; ideo autem incalencit & flammam concipit foenum, quia in sceis ni poris remanent spiritus aliqui, vel terrestres succi qui spiritus ex unis . herbis in alias migrant, quando foenum angustiori loco
ponitur: sed illi pori fiunt angusti, quando faenum incipit arescere; ita ut illi spiritus rein
187쪽
jectis globulis secundi elementi,cum solis priis mi elementi globulis poros angustos subeunt; illi autem globuli primi elementi agitant ilolos spiritus , illique spiritus agitati irruunt in duriores foeni particulas , ipsasque ab invicem separant N agitant, & in ipso parti
cularum motu consistit calor ex quo fit ignis ergo calor consistit in motu partium.
Resp. neg. anr. quia illud non provenit ex illis spiritibus qui migrent ex unis herbis in 'alias ; non enim apparet, inquit R. P. Vinincentius in sua discussione peripatetica, turparticulae succorum terrestrium in herbis excisiis remanentium cursent O recur i , murento transeant ex unis herbis tu alias , quom sum enim illi exibunt , ut aliis locum cedant,
ct ru sum cur isti ab unis egressi in alias sub
bant, cis haerbae simi omnes ejusdem condiιionis. Sed ideo scenum concipit flammam , quia in illis herbis excisis sunt aliqui succi calidi temperamenti, quia ex con)unctione hujusmodi herbarum congregantur & uniuntur , tum juvante calore aeris aliarum veriusarum tum particularium, tu in univcrsalium maiorem vim calefactivam acquirunt;
cumque herbae paulatim siccentur, fiunt materia igni concipiendo idonea , quae tandem
Obj. 3. idem aer quem respiratione attra- imus, modo sentitur calidus , modo frigidus , secundum diversum modum quo cxit - ab 're ' sentitur autem calidus, si aperto ore
emitti atur, frigidus vero , si labiis compressis Propellatur: atqui illae experientiae probane
188쪽
De moundo elementari.' I Iealorem consistere in peculiari quodam motatu partium , siquidem aut diversam habet mguram , & diversimode movetur ex diversa
labiorum dispositione ; ergo calor consistit in
Resp. I. neg. min. quia si illae experientiae probarent calorem consistere in motu paristium , sequeretur quod ubi esset major par tium motus & agitatio, ibi deberet esse mainior calor, & consequenter aer deberet sentiri calidior , quando compressis labiis propellitur, quia tunc major est agitatio in aere, ut patet ι illud autem est contra experientias allatas 3 ergo illae experientiae non probant calorem consistere in motu partium. Resp. h. quod aer sentitur frigidus quando compressis labiis emittitur, quia sic pellitur aer qui calidior est : novus vero frigidior succedit. Propter cam dem rationem, aer flabellis ventilatus refrigerat, quia aer contactu vultus calefactus alio pellitur,& alius aer mi- .nus calidus succedit, frigidior sentitur: aer vero deducto ore evulsus sentitur calidus, quia a pulmone calidus exit, & in majori coispia existens, sensus magis afficit. Obj. 4. aliqui liquores inter se commixti incalescta & ebulliunt, & nihil aliud intervenit praeter motum : ideo autem ebulliunt,quia eorum partes talis figurae sunt, ut sic melius coniungantur , quam dum seorsim existunt, S proinde solum innatant soli materiae primi elementi aqua materia moventur partes liquorum, & in illo partium motu consistit calor ; ergo calor consistit in motu.
Rese. nos. ant. quia si explicatio Cartesii
189쪽
valeret , sequeretur quod liquores Omner,. qui facile inter se miscentur, & quorum con sequenter' parres melius conjunguntur , ac
proinde soli materiae primi elementi innarant , illi , inquam , liquores deberent in calescere & ebullire t illud tamen non contingit in omnibus liquoribus ; dicendum ergo quod liquores illi inter se commixti chulia sunt , quia illi liquores habent contrarias qualitates ; ita ut ex illa qualitatum oppositione fit anti peristasiS. ιObj . constat experientia. r. Quod dum lima politur aliquis clavus, calefit clavus non vero lima. i. Quod ferrum incalescit, non plumbum. 3. Quod serra lignum secando, calcfit, non vero lignum. 4. Quod clauus , dum malleo in lignum adigitur , non ita incalescit, ac si jam adactus contunda
tur : atqui omnes illae experientiae probant calorem consistere in motu partium insensibilium , non vero in motu totius corporis; ergo, Sc. Prob. min. quod omnes partes. I. Ideo calefit clavux, quia omnes clavi partes simul & eodem tempore concutiutur, & comis moventur a lima, sed cum lima majorem habeat extensonem , quam clavus , non simul secundum omnes partes tangitur a clavo, ita ut modo una pars tagatur, modo altera, & sic quando secunda limae pars movetur , prima prius mota amittit suum motum , sive suum calorem : & ob hanc causam limam non calefieri as erit Rohatriis L. parte cap. 23. arr. 22..
secundo ferrum incalescit, non vero plumbii, quia in plumbo non sunt partes adeo rigidar& contumaces , ac sunt in ferro. Unde qui-
190쪽
De mundo elementari. 173busdam abrasis plumbi particulis aliae succedunt, neque easdem partes lima saepius comis movet. laa Rohaltus loco jam citato a. serraeale fit, non vero lignum , quia partes serrae ex utraque parIe moventur a ligno, partes verb ligni, dum a serra incipiunt moveri, deincidunt & a ligno separantur 4. clavus , dum malleo in lignum adigitur, non ita incalescir, quia ubi clavus subit lignum , motus in to- . tum clavum transfertur : sed ubi jam subiit, partes illius minutiorcs malici vi contusae sese agitant. Ita auctor Philosophiae novae &veteris tract. x. Phys. gen. diss. 1. cap. I. cone. prima ; ergo omnes illae experientiae probant calorem consistere in motu partium insensibilium , non vero in motu loti . corporis. Resp. ne g. min. & ad probationem dico quod illae omnes experientiae probat tantum motum producere calorem , sed non probant calorem consistere in solo partium motu, cum Ergo motus concurrat ad productionem caloris , ubi major est motus , ibi major est calor , inde fit, quod quia ' minor est motus inlima, in plumbo, & in ligno, quam in clavo
ferro & serra, propter rationes etiam allatas
ab ipsis adversariis , ideo lima , plumbum &lignum non tu calescunt, dum maximum calorem habent clavus , ferrum , & serra. Obj. ult. constat experientia I. quod pera Trictum felinae pellis scintillae avolant L. quod linteum album aut sudarium , aui mantile igni admotum S bene calefactum , si statim in locum obscuriorem inferatur, evolvatur, & unguibus motu celeri prematur, mille