장음표시 사용
241쪽
De mundo elementari. ais 'Prob. r. quia illud systhema admittit fluiditatem in coelis, quod tamen non potest dici, ut iam probatum fuit a. quia soli & lunae tribuit motus oppositos per se, nempe motum diurnum ab ortu in occasum & alium in Eo- diaco ab occasu in ortum ; vult enim Tycho quod sol & luna per se moventur motu diurno circa terram , & quod non tantum per ac icidens moveantur a primo mobili, ut volunt
peripatetici 3. quia illud systhema doeet solem trahere alios planetas, sed admissa fluidi- rates non satis apparet quomodo sol planetas
242쪽
secum comportet, seu dietim circa terram, seu annuatim in zodiaco.
Notandum est quod juxta prolemai eum
systhema , ita mundana corpora dispois nuntur, ut terra quidem sit constituta in cenistro mundi , cum reliquis elementis cam amis hientibus, & circa terram girent omnia corpora coelestia r. quidem luna x. Mercurius 3. Venus 4. Sol s. Mars 6. Iupiter 7. baturinnus S. demum firmamentum.
Dieendum est systhema Copernicum non
esse admittendum. Prob. I. constat experientia, quod luna te
git alia sidera , cum ipsa a nullo sidere tegatur di siquidem luna solum eclypsim patitur ex umbra terrae quae impedit ne radii solis possint ad ipsam pervenire. Ex quo patet orbem lunae esse omnium infimum i deinde sequitur orbis mercurii qui veneri & soli oppositus visus est. Venus vero visa fuit opposita soli, non tamen mercurius & venus possunt in sole eclypsim creare . quia nulla est proportio inter globos illorum planetarum , & inter globum solis, sed sub sole tanquam globi lucidi conspiciuntur. In superioribus vero Planetis non tam certo potest ordo stabiliri, sed talis ordo superiorum planetarum poterit probari ex majori vel minori motus velocitate.
243쪽
m e mundo Mementari. 2 27 Prob. h. quo magis planeta vel illius orbis recedit a materia primi mobilis, eo etiam magis recedit secundum sedem & locum a primo mobili. atqui ille orbis coelestis magis recedit a natura primi , mobilis quo velocius
movetur ab occasu in ortum. Plurimis auistem experientiis comprobaverunt astrono tui, quod orbis lunae maxima velocitate movetur
ab occasu in ortum ; siquidom perficit suum cursum spatio 3. dierum: deinde Mercurius
perficit suum cursum mensibus tr. & aliquot diebus : proxime sequitur orbis veneris suum cursum perficiens spatio fete unius anni et orbis solis intra unum annum integrum e orbis martis intra duos annos : orbis j ovis 'intra annos m. orbis saturni intra 38. annos. Fi mamentum denique suum cursum absolvit
triginta & sex annorum millibus ; ergo hoe fere modo disponendi & ordinandi sunt orisbes coelestes.
Prob. 3. quo planeta est rerrae propinquior
eo maiorem habet parallaxim et minorem vero quo est remotior : atqui secundum plurimas experientias factas ab altronomis, luna habet majorem parallaxim , mercurius minorem, venus adhuc minorem , & sic de eaeteris: illae autem experientiae non essent verae, si orbescae oste, non disponerentur,juxtalPtolemaei &Αrist. menicm ι ergo systhema peripateticum est admittendum.
244쪽
R IS T o T E L E S post libros
de generatione, de mixtiS corpo-.tibus tam perfectis quam imperfectis anima carentibus, agit in quatuor libris qui inscribuntur των μετεωρων sive μιετεωρολογικων id est eorum quae in sublimi fiunt: non tamen arist teles solum loquitur de his quae in sublimi contingunt 3 agit enim de his quae in locis subterraneis oriuntur ; sed quia illa quae in sublimi fiunt, majorem hominibus afferunt . admirationem , ideo ab illis librorum inscriptio sumpta est. De his ergo omnibus in quatuor quaestionibus agetur. Prima erit de meteoris ignitis. Secunda de meteoris aereis. Tertia de meteoris aqueis. Quarta de meteoris terrestribus.
245쪽
C Erium est quod virtute siderum ex rerra& aqua elevantur quidam fumi , qui
sunt materia meteororum. Fumus qui ex aqua clevatur , dicitur vapor. Fumus qui e terra extrahitur, dicitur exhalatio. Omnes autem exhalationes quae e terra extrahuntur,
non se habeat eodem modo ; aliae enim sunt bituminosae vel nitrosae, quaedam pingues &Oleaginois , ita ut semper habeant conditioianem terrae e qua extrahuntur. Ex his praeis dictis exhalationibus sunt meteora ignita , quia illae exhalationes sulphureae & bituminosae facilius concipiunt flammam. Hine Oriuntur fulmina, fulgura, tonitrua , come rete, stellae cadentes, ignes fatui, caprae saltanis res, dracones volantes & plurimae aliae impreiasiones ignitae , de quibus omnibus hac in quaestione agetur.
246쪽
ARTICULUS I De fulmine , fulgure , se tonitru
Nolandum est l. quod fulmen , fulgur &tonitru habent eandem causam, nempe exhalationem calidam S siccam , naturae sulphureae & nitrosae , quae cum densissimis nu- bibus includatur , vel motu proprio , Vel scintillulis ignis elementaris, quae cum exhalatione commiscentur, vel nubis frigiditate , excitatur, irritatur & ignem concipit, & cum per cavitates nubis discurrat, magno impetu se se diffundit & rarescit , velut puluis tor-mcntarius in bombarda, aut in cuniculo, mugitum illum &strepitum edit, quem vocamus tonitru . Notandum est , . quod illud diserimen intercedit inter fulmen & fulgur, quod fulmen est exhalatio calida & sicca thd crassa S densa, &intra nubes crassiores inclusa,quq maximo impetu vibratur, aliquando sui sum versus supremam regionem, aliquando deorsum ad terra; ful Sur vero cst ex exhalatio calida S sicca, sed rarissima S intra nubes minus craisas sed frigidissimas inclusa, & quae ex collisi orae ad nubem, vel ex motu proprio intra Carid cim nubem, vel denique per ante peristasi ira circumobsistentis contrarii inardescens , exieMm quaerit, rumpit nubem , & pcr aerem otia
247쪽
ve meteoris. 23 spatur. Uel, ut ait Seneca sulgur est late ignis explicitus ; sulmen est coactus ignis , &impetu jactus: vcl ut clare ait recentior Philosophus. Hoc tantum a fulmine fulgur di fert, quod istud fiat ex mates la rariori, & dum
ex nube erumpit, innoxio tantum strepitu saeviente , ut striat tormentorum globulis destitutorum ictuis: at vero fulminis materia denis fior diuturno rem flammam sustinet, ad terras usque perseverantem.
Notandum cst quod tonitru est sonus ab exhalatione calida S sicca editus; quando enim exhalatio est sicca & calida, & includitur intra nubem crassam, & densam , atque
frigidissimam motu proprio , vel ami peristasi
magis ae magis incalesccns & rarescens quaerit ampliorem locum huc & illuc discutrendo: nubes e eontra frigore mediae re ionis magis condensatur , & magis condensata eo murio mit illam exhalationem quae crescente ea Iora& raritate exitum quaerit, nubem contundit& disrumpit, cx qua diruptione causatur fortis ille & horrendus sonus , qui voeatue Τonitru . Ad hujusmodi sonitus generationem explicandam, utitur Arist. quadam similitudine nimirum s quod sicuti, eum ligna quae multum sieeae spirationis habetu in svis poris, ut Laurus , Castaneae , & alia huiusmodi,
comburuntur, illae spirationes magis inardes. centes & rareseentes , majorem locum qua inrunt, & cum non inveniant, quasi quosdam
conatus edunt , lignumque disrumpunt, ut ex ipsis meatibus possint erumpere , & ita strepitum concitant i ita cum calidae & siccae cxhalationes intra nubem in ciuiae quaerundu a
248쪽
exitum , & nubem frangunt, & ex illa nubis fractione ingentes illos sonitus edunt. Quamvis autem tonitrua fiant ex illo praedicto modo, possunt tamen contingere per mutuam nubium inter se collisionem , praesertim cum
in grandinem proxime sunt dissolvendae
Dicendum est r. fulmen esse exhalationem ignitam & crassam. Prob. & expli. fulmen non est aliquod eorpus solidum & durum, sicut lapis , sed est
corpus subtile, cum corpora trajiciat, poros subintret, meatus angustissimos subeat, & motu valde irregulari descendat: atqui haec omnia Phoenomena non possunt explicari 3 nisi dicatur fulmen esse exhalationem ignit m &cralsam ', ergo fulmen est exhalatio ignita &crassa si vero fulmen distinet alia corpora ad modum lapidis duri, tunc dicendum quod fulmen defert secum lapidem in nube ipsa
productum ex vapore veluti lutoso , sive multum exhalationis terrestris habente, ipsa exishalatione sicea & calida illum vaporem siccante & indurante , re decoquente , simul &impellente; sicut pulvis tormentarius in cata pulta accensus defert globum plumbeum sergo fulmen est exhalatio ignita & crassa. Dicendum est a. fulgur esse exhalationem igni tam , sed raram. Prob. fulgur dissipatur in aere, ubi primum exit a nube ; ergo non est corpus solidum sed substantia quaeaam ratissimar atqui illa substantia rarissima non potest esse alia quam eX-halatio ignita & rara ; ergo fulgur est exhala tio ignita & rara: illa autem exhalatio in-
249쪽
De me te oris. flammatur per ipsam collisionem & concussio. nem nubis ; saepe tamen audimus tonitru , &tamen nubes non fulgurant , quia illa exhalaistio non est idonea ad concipiendum ignem et fulgurat autem aliquando , & tamen non auditur tonitru , & illud contingit quando nubes adeo tenuis est ut licet lassiciat ad excitanis dum ignem in exhalatione, non potest tamen
De fulmine , fulgura, ct tonitru.
Otandum est quod juxta Cartesi mentem,tonitru causatur a nube supra aliam dilabente;ait enim meteororum cap. 7.num.J.
quod ad illas tempestates attinet, inquit, quae tonitru, fulgure, IurbinibM O fulmine comitataeello solent, non dubito , quin oriantur ex eo quod cum plures nubes , tabulatorum instar, unae aliis seuperstratae punt , inserdum contingit ut superiores magno impetu in inferiores dilabantur iacto ut ex s superioris nobis 2 partibus, quae altissimae sunt, prima descendentes , alias quae ipsis in via occurrunt, deturbent O secum rapiant: atque ita omnes stimul magno fragoreo sonitu in nubem inseriorem ruant. Eodem modo . quo in alibita olim circa menstm majum me vidisse memini, vi solia calefacta nive, mini-
250쪽
s Secunda pars Physicae,mum aerIs motum, subit Θ magnas illim moles deυomise , quae in υossibus resonantes satis beriὸ Ionitrus sonitum imitabantur.
Notandum est a. quod Cartessus docet fulmen Sc fulgur cfformari ex exhalationibus quae inter duas nubes reperiuntur. Docet
enim num. 8. quod disserentiae quae sunt inter fulgura, turbines O fulmina non pendent nisi a diversa natura exhalationum , quae in statio quod duas nubes interjacet, reperirentur , ct amodo quo harum nubium superior in inferiorem tagit. Si enim magnin aestus , ct siccitas praecessierit, atque ita hoc spatium exhalationes copiosas , maxime subtiles , O ad concipiendam flammam apso contineat, superior nubes fere tam exigua esse nequit , nec tam lente desiendere,
quin impulso aere inter se ct inferiorem medio , fulgur aliquod edat , id est flammam letiem eodem momento e Dascentem : atque ita tum hujusmodi fulgura cernere prisumus , Tullo θmnino tonitrus murmure exaudito , interdum etiam
nubibus non ita densis ut consspici possint. Contra υero si nullae in aere exhalationes inflammationi idoneae adsint, boatum quendam toni trus audire possumus , nulla coruscatione apparente. Et cum superior nubes non nisi per partes se mutuῖ consequentes delabitur , υix quidquam aliud quam fulgura ct tonitrua producit. Sed cum tota simul satis oelociter decidit, potes elium turbines O fulmina genersire. Notandum est 3. quod Cartesius num. jam citato docet causam propter quam nubes supcrior in inseriorem dilabitur, & dicit quod aer calidior fertur circa superiorem , quam circa inferiorem , & quod calor huius acci