장음표시 사용
351쪽
Te motibus qui tendunt, M. 3 9- cui inesse postulat, non quomodocumques sed tali & tali modo. Resp. a. cum quibusdam Τho m. neg. anti. quia qualita, separata a subjecto non est magis, vel minus intensa; siquidem intensio non convcnit qualitati , nisi quia magis, vel minus actualiter a subjecto participatur. Illud videtur docere S. Th. 6. Phys. lect. 7. Cymoduna pars inquit sit magis, vel minus alba, non est ex ipsa ratione albedinis , quia si esset
separata , non diceretur Rondum magis O minus , sed ex diιerso modo part ici,aridi albedinem ex parte subjecti dissibilis. Obj. ult. remissio qualita ijs non fit per
minorem radicationcm in subjecto ergo intensio qualitatis non fit per majorem radicationcm in subjecto. Prob. an quando calor aqua productus remititur , tunc deberet acquiri novus modus quo calor mious radiis
caretur in subjecto; v. g. quando aqua calefacta ut quatuor, reducit se ad pristinum frigus, perit modus quo calor erat in quarto gradu , & produci debet novus modus quo calor sit in aqua ut duo; atqui talis novus moiadus non potest produci ue ergo remissio qualitatis non fit per minorem radicationem in subjecto. Prob. min. nulla potest assignari causa productiva talis novi modi s posito enim quod calefaciens suerit amotum , &quod saeviat summum frigus , aqua nec aer circumstans possunt producere illum modum, quia non possunt producere calorem ; ergo talis novuS modus non potest produci. Resp. ne g. an r. ad cuius Prob. ueg. min. quia vera assignatur causia prodii Ilva talis
352쪽
modi; si quidem producitur a calore adhuc remanente in aqua,& ab illo calore producitur talis modus cx vi praecedentis calefactionis ab igne provenientisi; sicut reductio aquae ad pristinum frigus provenit ab ipsa ex vi actionis generativae ipsus aquae.
TRes complectetur articulos i sta quaestio.
In I quaeretur , utrum simile agat in simile. In a. utrum agens possit agere in seipsum per Antiperistasim. In ultimo utrum agens agendo repatiaIur.
ARTICULUS I. Vtrum simile agat in simile.
Norandum est , quod duo possunt esse similia inter se triplici modo. I. POD sunt esse similia in specie qualitatis, in gradaqualitatis, & in materia, ita utroque modo materia aeque rara vel densa. x. Possunt esse similia in specie qualitatis, & in gradu qualitatis , non vero in materia s ut sunt duo ig- 's , quorum unus est in ferro , & alter in
353쪽
Te motibus quἰ teηdunt, Oc. 4 Istupa. 3. Possunt esse similia in specie qualitatis, non vero in gradu qualitatis. Quaestio procedit de illa triplici similitudine, &quaeritur utrum similia illo triplici modo pos. sint in se invicem agere.; Dicendum est l. similia primo modo non posse in se invicem agere secundum quod similia sunt. Prob. omne agens intendit sibi assimilare passum ; ergo agens non potest agere, quando cessat talis intentionis finis': atqui quando pastum est in omnibus simile agenti,tune censat talis intentionis finis ; ergo agens non agit in simile. Illud etiam constat experientia; nam si aqua frigida commisceatur eum aqua aequaliter frigida , nullatenus si frigidior ; similiter si aqua calida commisceatur
cum aqua aequaliter calida , nullatenus fitealidior. Prxverea calidum ut quinque non potest ageret in aliud calidum, ut quinque, quia unum non potest aliud perscere ; ergo simile non agit in fimile. Prob. ant. unum calidum, ut quinque perficere aliud calidum, ut quinque, est producere sextum gradum vir tualem caloris : atqui calidum , ut quinque non potest producere sextum gradum caloris , ageret enim supra vires suas, quia proin
potest perficere aliud calidum, ut quin
Obj. r. agens facilius agit in passum, quando passum illi minus resistit i atqui si passum sit omnino simile agenti , illi minus
auceret aliquia per tectiuS., liqui cem lex
gradus ea loris est quid perfectius calido,
uuinque ergo unum calidum, ut quinque r
354쪽
1 Tertia pars Thisicie , resistit; ergo agens potest agere in passum quod est simile.
Resp. dist. maj. agens facilius agit in passum quando passum illi minust resistit resistenistia tam positiva quam negativa , conc. resistentia positiva tantum , neg. quia ut agens agat in passium , non tam sim requiritur, ut passum non resistat resistentia positiva , quae eonsstu in contrariis qualitatibus quκ repe
eritin tuisti subiecto; sed etiam requiritur, ut illintili resistat resistentia negativa quae dein init ili incapacita e reeigiendi effectum ι Et autem sibi ectum habεat es est astu iri, enfectis in reeipietidi, iri)4llo debet esse aliqua dissimilitud6 ut alii probitum est.i ' '
Obj. r. si duae phialas vitheae aequaliωs duci inter se collidantur, se se nitituo difflinis gent; ergo simile agit iti simile. t Resp. i. neg. supposititidem , quia mota iter est impossibile , ut duae phialae habeant
Resp. a. data suppositirine, ne g. conseq. quia illla phialarum fractio non provenit exactione unius aduersus aliam, sed ex impuliua collidente impresso. Οη. 3 . S ult. major igni consumit mino- . em : 1ed duo ignhs sunt omnimode similes ergo simile agit in simile. Resp. dist. mai. major ignis consumit minorem per accidens , conc. pes se, neg. quia major ignis consumit pabulum ignis minoris ex cuius pabuli desectu sequitur destructio
Dicendum est a. similia seeundo modo sumo 'eta non posse im se invicem agere.
355쪽
De motibus qu/ undunt, Oc. I- Prob. quidquid agit , eo fine agit , ut pos. se pallam sibi simile reddere, juxta istud axioma , Omne agens intendit sibi assimulare passum: atqui calidum densius est simile in specie &gradu qualitatis, talido rarior; ergo caὶidum densius nullomodo potest agere In calidum ratius. Praeterea ex hoc sequeretur, quod duo calida v. g. in quinto gladu possent senstituo perficere usque ad supremum gradum: at liti illud est contra omnem experientiam Iergo talidum densius non potest agere in ca lidum rarius, Prob. sequela maj. ponantur
N lignum calida scilicet in quin 'gradu; tunc ferrum densius posset in-thndere talotem ligni usque ad sex eum gradunt volunt adversari j deinde lignum calidum ., ut sex, posset intendere calorem in ferro usque ad sextuna gradum'; ita ut pollet stilum calidum ut sex , postea intendere ca-lbrem in ligno usque ad septimum gradum, S sic eqnsequenter usque ad summum gradum ; ergo duo calida, ut quinque pollent
se mutuo perficere usque ad surrimum gra
yp Obj. densitas potest efficere ,. ut unum agat in aliud et ergo similia secundo modo dissunt in' se invicem agere. Resp. dist. ant. dbnatas potest essecre, ut unum agat in aliud velocius & facilius, conceut agat 8t producat aliqud intensas, neg.quia verum quidem fatemur,quod subiectum densius agit facilius & velocius, quia densitas est dispositio & eonditio ad agendum: sed ta men subjectum densius non potest producere
viali tatem intensiorem illa , quam haber,
356쪽
nam vel illa qualitas intensior proveniret ex sola densitate subjecti, vel ex ipsa qualitate subjecti agentis et non potest provenire ex sola densitate, quia densitas non est qualitas
ctiva ; non provenit etiam ex qualitate agen-xis , quia ipsa qualitas non continet in se formaliter & eminenter qualitatem int*nsiorem; proinde ferrum produceret in stup1 non calorem ut quatuor , quia supponitur, quod stupa habet calorem in illo gradu , neque ea lorem ut sex , quia eator ut quatuor non continet calorem in sexto gradu. ι Inst. atqui densitas efficit ,. ut agens prod
eat aliquid intensius; ergo nulla solutio. Prob. subc radii solares speculo ustorio condensati ignem producunt quem in aere dissipari producere non possent ; ergo densitas efficit ut a gens producat aliquid intensius. Resp neg. sub L ad cujus prob. dico ad ant.
quod radii solares non adenantur per speculum, quia adensatio propria pertinet tantum ad corpus; lux autem est tantum qualitas, non vero eorpus ; ideo radii fiunt tantum intenissiores , quia illi radii solis per densitatem speculi fiunt sibi propinquiores,quae propinquitas facie , ut se mutuo juvent de intensiores fiant ;proinde non mirum, si radii ita uniti producant, intensiorem effectum quem in aere dissipati, producere non possenr. Dicendum est 3. & ult. similia tertio mota
do, hoe est in specie qualitatis non vero in
gradu I posse in te invicem agere; ita ut margis intensum agat in minus intensum , non verb minus intensum in magis intςnsum. Prob. conclusio quoad omnes parte .. I. qui
357쪽
De moribus qui tendunt, Oc. 4sdem pars probatur experientia ; minus enim ea lidum intenditur a calidiori , ut aer ab ignea. Etiam pars manifesta est; nam debilius non potest agere in fortius ; ergo minus intensum non potest agere in magis intensum.
ARTICULUS II. Vtrum agens possit agere in seipsum per antiperistasim.
Notandum est l. duplicem esse actionem
reflexam. I. est, quando qualitas ab agente per medium diffusa invenit aliquod impedimentum , ne ulterius transeat , tune vel in medium per quod transivit,vel in agensa quo est egressa , revertitur, & seipsam dicitur intendere. a. est , quando qualitas aliqua est circumdata a contrario fortiori, tunc ex
illa cireumobsistentia quae graece appellatur Anti peristasis, fit, ut illa qualitas vires in se colligat & se ipsam dicatur intendere aliqua actione reflexa ; ideo quaeritur quomodo illa qualitas agat in se ipsam , & a quo profluat illa actio Antiperistica.
Notandum est x. 8c ult. circa Anti perista issim plurimas esse opiniones. I. Sententia est Galeni qui lib. 3. de simplicibus medicameniatis cap. docet non dari in natura actionem ex Anti peristasi ; ita ut aquae puteales per hyemem sint calidiores tantum apparenter;
358쪽
sentiuntur enim calidiores per hyemem, quia tanguntur a corp oribus frigidioribus, & sen. tiuntur per aestatem frigidiores, quia tanguntur a corporibus calidioribus. 1. Sententia est quorumdam Philosophorum qui dicunt actionem ex Anti peristasi, esse quidem realem, sed illam provenire ex speciebus intentionalibunita ut aqua putealis per aestatem circumdata corpore calidissimo, immittat speciem in illud corpus calidissimum , quae species repulsa a corpore calidissimo iterum intra aquam intro inducitur , & illam frigidiore teddit. 3. Sen
tentia est quorumdam qui volunt , intensionem illam qualitatis provenire ex rarefactione & condensatione ; & quod ideo aqua putealis frigidior est per aestatem, quia condensatur , & calidior per hyemem, quia rare fit ; ita ut concludant illi Philosophi, quod rarefactio& condensatio sunt causae proximae caloris Stfrigoris, substantia vero est causa radicatis. . Sententia est aliorum Philosophorum qui dicunt, qualitatem intendi per Anti peristasim sive circumobfistentiam agentis contrarii
vi ejusdem.actionis per quam fuit producta ,
quae ultima sententia ut vera probabitur , reis
futatis aliorum Philosophorum opinionibus. Dicendum est r. contra Galenum dari in natura actionem ex Anti peristas. Prob. intensio qualitatis ex Anti perista finbn est apparens ; ergo datur actio ex Antiis peristasi . Prob. an r. frigus per aestatem in aqua puteali intensum,non est apparen. , ergo intensio qualitatis ex Anti peristasi non est apparens. Prob. an r. non sentitur illud frigus propter dispositionem manus tangentis i e SO
359쪽
z e maribus qui tendunt, sec. 47 frigus in aqua intensum non est apparens. Prob. ant. si illud frigus sentiretur propter
dispositio in manus rangentis , sequeretur quod per aestatem manus aeque calida tangens aquam putealem & non putealem deberet utramque aquam sentire eodem modo frigidam, quia eodem modo manus est disposita ratqui non sentiret utramque aquam eodem
modo frigidam, sentiret enim putealem frigidiorem ut patet experientia ) ergo illud frigus non sentitur propter dispositionem manus rangentiS.
Dicendum est a. realem intensionem quain litatum factam ex Antiperistasi , non fieri per specios intentionales. Prob. frigoris species receptae in eorpore calido non reflectuntur, & redeunt ad frigus ut illud intendant 3 ergo frigus non intenditur per speciem intentionalem. Prob. ant. speetes frigoris redeunt ad ipsum subiectum
frigidum secundum adversarios propter re sistentiam& contrarietatem quam reperiunt in subjecto in quo recipiuntur: atqui species frigoris non reperiunt resistentiam& contra rietatem in corpore calido , siquidem species frigoris non sunt contrariae calori,nec specieis bus illius; ergo species frigoris non redeunt ad ipsum subjectum a quo Oriuntur. ι Dicendum est 3. intensionem qualitatum factam ex Anti perstasi nou provenire ex rare factione & condensatione. Prob. aqua putealis per aestatem sentitur frigidior, & tamen non est condensata erilo intensio qualitatis facta ex Anti peristac non provenit ex coadensatione. Prob. ant. nulla
360쪽
potest esse causa talis condensationis; ergo aqua putealis quae per aestatem sentitur frigidior, non est condensata. Prob. ant .aer cir cumstans non potest esse causa talis condensationis , quia cum aer circumstans sit calidus , deberet prius aquam rarefacere ; ergo nulla est causa talis condensationis.
Dicendum est 4. & ult. qualitates intendi lex Anti petistasi, sive circumobsistentia agentis contrarii vi ejusdem actionis per quam
fuerunt productae. Prob. constat e1 perientia aquas pute
Ies aestivo tempore esse frigidiores , hyein mali vero esse calidiores, quia hyemali tempore circumobsistente frigore, calor qui ibi est inclusus, exeundi facultatem non haber, S ita in se reflexus, se ipsum intendit ; aestate vero dato exitu egreditur calor, & aqua se reducit ad con naturale fribus et atqui illa major intensio caloris vel frigoris cum sit es-fectus realis vel Physicus) debet fieri peractionem realem & Physicam, quae actio non potest esse alia quam illa per quam agens pro duxit calorem vel frigus ; siquidem qualitates conservantur & perficiuntur per eandem actionem per quam fuerunt productae 3 ergo qualitates ex Antiperistasi agunt in se ipsas, S Ie intendunt vi ejusdem actionis perquam fuerunt productae.