장음표시 사용
61쪽
sic mollis ac minime resistens ad calamitales perserendas
XX. 1. Eodem fere tempore Publius Crassus, cum in Aquilaniam pervenisset, - quae pars, ut ante dictum est 'et regionum latitudine et mullitudine hominum tertia pars Galliae est existimanda, - cum intellegeret, in iis locis sibi bellum gerendum, ubi paucis ante annis Lucius Valerius PraeconinuS legaluS, exercitu pulso, interfectus eSset, atque Unde Lucius Mallius proconsul impedimentis amissis profugiSSet, non mediocrem sibi diligentiam adhibendam intellegebat. 2. Itaque re frumentaria provisa, auxiliis equitatuque eonparato, multis praeterea viris sortibus Tolosa et Narbone, quae sunt civitates Galliae provinciae finitimae his regionibus, nominatim evocatis, in Sonlialum fines exercitum introduxit. 3. Cuius adventu cognito, Sontiales magnis copiis coacliS equitatuque, quo plurimum Valebant, in itinere agmen nostrum adorti, primum equestre proelium commiSerunt, . deinde equitatu Suo pulSO ulque insequentibus nostris, subito pede- SireS copias, quas in convalle in insidiis conlocaVerant, OSlen derunt. Hi nostros disiectos adorti, proelium renoVarunt. XXL 1. Pugnatum est diu atque acriter, eum Sontiales Superioribus victoriis Deli in sua virtute totius Aquitaniae Salutem poSilam putarent, nostri autem, quid Sine imperatore et sine reliquis legionibus, adolescentulo duce, essicere pOSSent, perspici cuperent: tandem conlaeli vulneribus hostes terga Vertere. 2. Quorum magno numero interfecto, CrasSus extilinere oppidum Sontialum oppugnare coepit. Quibus sortiter reSistentibus, vineaS turreSque egit. 3. Illi alias eruptione lem plata, alias cuniculiS ad aggerem Vineasque BeliS, - cuius rei sunt longe peritissimi Aquilani, propterea quod multis locis apud eos aerariae Secturaeque sunt, - ubi diligentia nostrorum nihil his rebus prosici posse intellexerunt, legatos ad Crassum miliunt, seque in deditionem ut recipiat, petunt. Qua re impetrala, arma tradere iuSSi, faciunt. XXII. 1. Atque in ea re omnium nostrorum intentiS animis, alia ex parte oppidi, Adiatunnus, qui summam imperii lenebat, cum DC devolis, quos illi soldurioS appellant, - qusrum haec eSt condicio, 2. vli Omnibus in vita commodis una cum iis
62쪽
COMM. III. CAP. XVIIII XXIIII. 55 fruantur, quorum Se amiciliae dederint; si quid his per vim
accidat, aut eundem casum una ferant aut sibi mortem consciscant; 3. neque adhuc hominum memoria repertus eSt, quisquam , qui eo interseclo cuius se amicitiae devoviSset, mori recusaret: - 4. cum his AdiatunnuS eruptionem facere conatus
clamore ab ea parte munitionis sublato, cum ad arma milites concurrissent vehementerque ibi pugnatum eSSet, repulsus in oppidum, tamen, uti eadem deditionis condicione uteretur ab Crasso impetravit. XXIII. 1. Armis obsidibusque acceptis, Crassus in sines Vocatium et TaruSalium profectus est. 2. Τum vero barbari commoli, quod oppidum et natura loci et manu munitum paucis diebuS, quibuS eO Venium erat, eX pugnatum cogno- Verant, legalOS quoque verSum dimittere, eoniurare, obsides inter Se dare, eo piaS parare coeperunt. 3. Mittuntur etiam ad eas civitates legati, quae sunt citerioris Hispaniae sinitumae Aquitaniae: inde auxilia ducesque accerSuntur. 4. QuOrum adventu magna eum auctoritate et magna cum hominum multitudine bellum gerere conantur. 5. Duces vero ii deliguntur, qui una cum Quinto Sertorio omnes annoS fuerant, Summamque Scientiam rei militaris habere existimabantur. 6. Hi con Suetudine populi Romani loca capere, caStra munire, commeatibuS noStros intercludere instituunt. I. Quod ubi CraSSUS animadvertit, SuaS copias propter exiguitalem n0n facile diduci, hostem et vagari et vias obsidere, et castris salis praesidii relinquere; ob eam causam minuS commode frumentum commeatumque Sibi supportari, in dies hostium numerum augeri; non cunctandum exiSlimavit, quin pugna decertaret. 8. Hac re ad con Silium delata, ubi omnes idem sentire intellexit, poSlerum diem pugnae conSlituit. XXIIlI. 1. Prima luce, productis omnibus copiiS, duplici. acie instituta, auxiliis in mediam aciem coniectis, quid hostes consilii caperent, expectabat. 2. Illi, etsi propter multitudinem et velerem belli gloriam pauci talemque nostrorum Se tulo di- mieaturos existimabant, tamen tuli uS eSSe arbitrabantur, ObSeS-SiS Viis, commeatu intercluSO, Sine ullo vulnere victoria poliri, 3. et, si propter inopiam rei frumentariae Romani Sese recipere coepissent, impeditos in agmine et Sub Sarcinis, infirmiore
63쪽
animo, adoriri cogitabant. 4. Hoc consilio probato ab ducibus riproduciis Romanorum copiis, SeSe castris tenebant. 5. Hac re perspecta CraSSus, cum Sua cunctatione atque Opinione timoris, hostes nostros milites alacriores ad pugnandum essecisSeni, atque omnium voceS audirentur, expectari diutiuS non oportere, quin ad castra iretur, cohortatus suos, omnibuS cupientibus, ad hostium castra contendit.
XXV. 1. Ibi cum alii fossas conplerent, alii multis telis coniectis defensores vallo munitionibusque depellerent, auxiliareSque, quibus ad pugnam non multum Crassus considebat, lapidibus telisque subministrandis et ad aggerem cespitibuS conportandis speciem atque opinionem pugnantium praebe rent , cum item ab hostibus constanter ac non timide pugnaretur telaque ex loco superiore missa non fruStra acciderent, 2. equites, circumilis hoSlium castris, CraSso renuntiaverunt, non eadem esse diligentia ab decumana porta caStra munita, facilemque aditum habere. XXVI. 1. Crassus equitum praesectos cohortatuS, ut magnis praemiis pollicitationibusque suos excitarent, quid fleri Velii, ostendit. 2 Illi, ut erat imperatum, eductis iis cohortibus, quae praeSidio castris relictae intritae ab labore erant, et longiore itinere circumductis, ne ex hostium caStris conSpici POSSent, omnium oculis mentibusque ad pugnam intentis, celeriter ad eas, quas diximus, munitiones perVenerunt, δ. atque, his prorutis, prius in hostium castris constiterunt, quam plane ab his videri, aut, quid rei gereretur, cognosci poSSet. 4. Tum Vero clamore ab ea parte audito, nostri, redintegratis Viribus,
quod plerumque in spe victoriae accidere conSUeVit, . acriuSin pugnare coeperunt. 5. ΗΟSles undique circumventi desperatis omnibus rebus, se per munitiones deicere et suga Sal tem petere inlenderunt. 6. QuoS equitatus apertissimis campiseonSectatus, ex milium L numero, quae ex Aquitania CantabriSque conveniSSe constabat, Vix quarta parte relicta, multa nocte Se in castra recepit.
XXVII. l. Hac audita pugna, maxima pars Aquitaniae Sese Crasso dedidit obsidesque ultro misit; quo in numero fuerunt Tarbelli, Bigerriones, Ptianii, Vocales, TaruSateS, Elusates, Gates, Auset, Garummi, Sibugales, CocosateS; 2. Paucae ultimae
64쪽
COMM. IIL CAP. XXIlII XXVIIII. N
naliones, anni tempore confisae, quod hiemS Suberat, hoc sa-
XXVIlI. 1. Eodem fere tempore Caesar, elSi prope exacta iam aestaS erat, lamen, quod omni Gallia pacata, Morini Menapiique supererant, qui in armis esSent neque ad eum umquam legatos de pace misissent, arbitratus, id bellum celeriter eon-sci posse, eo exercitum adduxit; qui longe alia ratione ac reliqui Galli bellum gerere coeperunt. 2. Nam quod intellegebant, maximas nationeS, quae proelio conlendisSent, pulsas SuperataSque eSSe, continenteSque Silvas ac paludeS habebant, eo Se Suaque omnia contulerunt. 3. Ad quarum initium silvarum cum Caesar perveniSSet caStraque munire instituisset, neque hostis interim Visus eSSet, diSperaiS in opere BOSiriS, Subito ex omnibus partibus Silvae evolaverunt et in nostros impeium secerunt. 4. Nostri celeriter arma ceperunt eoSque in
Silvas reppulernnt et, conpluribus intersectis, longius inpeditioribus locis secuti, paucoS ex Suis deperdiderunt. XXVIIII. 1. Reliquis deinceps diebus Caesar silvas cae dere instituit et, ne quis inermibus imprudentibusque militibus ab latere impetus seri poSSet, omnem eam materiam, quae erat caesa, converSam ad hostem conlocabat ei pro vallo ad utrumque latus extruebat. 2. Incredibili celeritate magno Spatio paueis diebus consecto, cum iam pecus atque extrema inpedimenta ab nostris tenerentur, ipsi densiores Silvas peterent, eiusmodi Sunt tempestales conSeculae, uti opus neceSSario intermitteretur, et continuatione imbrium, diutius sub pellibus milites contineri non posSent. 3. Itaque Vastalis omnibus eorum agris, vicis aedisciisque incensis, Caesar exercitum reduxit et in Aulercis Lexobjisque, reliquis item civitatibus, quae proxime bellum secerant, in hibernis conlocaVit.
65쪽
A. U. DCLXXXXVIIII.J I. Bollum Usipetum et Tencterorum. II. Caesar Rhenum tranSit. III. Res in Britannia geStae. IIII. Morini subacti. Menapii vexati.
I. 1. Ea, quae Secuta est, hieme, qui fuit annus Gneo Pompeio, Marco Crasso consulibus, Usipetes Germani et item Τencteri magna cum multitudine hominum numen Rhenum/transierunt non longe a mari, quo Rhenus innuit. 2. Causa transeundi fuit, quod ab Suebis conplures annos exagitati bello premebantur et agricoltura prohibebantur. 3. Sueborum gens est longe maxima et bellicosissima Germanorum omnium. I 4. Hi incentum pagos habere dicuntur, ex quibus quotannis singula mi-lIa armatorum bellandi causa ex sinibus educunt. 5. Reliqui, qui domi manserunt, se atque illos alunt; hi rursus in Vicem anno post in armis sunt, illi domi remanent. 6. Sic neque agricu tura, nec ratio atque usus belli, intermittitur. I. Sed privati ac separali agri apud eos nihil est, neque longiuS anno remanere uno in loco incolendi causa licet. 8. Neque multum frumento sed maximam partem lacle, atque pecore ViVUnt, multumque Sunt in venationibus; s. quae res et cibi genere et cotidiana exercitatione et libertate vitae, quod, a pueris nullo ossicio aut disciplina adsuefacit, nihil omnino contra Volunta lem faciant, et vires alit et immani corporum magnitudine homines emcit. 10. Αlque in eam Se consuetudinem adduxerunt,
66쪽
COMM. IIII. CAP. I-IIII. Is ut locis frigidissimis neque vestilus praeter pellis haberent
quicquam, quarum propter exiguitatem, magna est corporis pars aperta, et lavarentu Un numinibus.ν II. 1. Mercatoribus est aditus magis eo, ut, quae bello ceperint, quibus vendant habeant, quam quo ullam rem ad Se inportari desiderent. 2. Quin etiam iumenti ovibus maxime Galli delectantur quaeque inpenso parant pretio, in natis non utuntur, Sed quae sunt apud eos nata, psa va atque deformia, haec eo li-diana exercitatione, summi ut Sint laboris, emciuntA 3. Equestribus proeliis Saepe ex equis desiliunt ac pedibus proeliantur, equOSque eodem remanere VeStigio adSuefecerunt, ad quos Se celeriter, eum uSus eSt, recipiunt; 4. neque eorum moribus turpius quicquam aut inertius habetur, quam ephippiis uti. 5. Itaque ad quemviS numerum ephippiatorum equitum, quam-Vis pauci, adire audent. 6. Vinum ad se omnino inportari non sinunt, quod ea re ad laborem serendum remollescere homines atque esseminari arbitrantur. III. 1. Publice maximam pulant esse laudem, quam latissime a suis sinibus vacare agroS: hac re Significari, magnum numerum civi latium suam Vim SuStinere non posse. 2. Itaque una ex parte a Suebis ei rei ter milia passuum sexcenta agri vacare dicuntur. 3. Ad alteram partem succedunt Ubii, quorum suit ei vitas ampla atque florens, ut est capius Germanorum,el paulo, quam eiusdem generis ceteri, sunt humanioreS, propterea quod Rhenum allingunt multumque ad eos mercatoreS Ventilant, et ipsi propter propinquitatem Gallicis sunt moribus
adsuesaeli. 4. HOS cum Suebi, multis saepe bellis experii, propter amplitudinem gravitatemque civitatis sinibus expellere n0n potuiSSent, tamen vectigales sibi fecerunt ac multo humiliores infirmioreSque redegerunt. IlII. 1. In eadem causa suerunt Usipeles et Tencteri, quos supra diximus, qui complures annos Sueborum Vim Sustinuerunt; ad extremum tamen, agris expulsi, et mullis locis Germaniae triennium vagati ad Rhenum pervenerunt. 2. Qua Sregiones Menapii incolebant et ad utramque ripam numinis agros, aedilicia vicosque habebant; 3. sed iantae multitudinis aditu perterriti, ex iis aedificiis, quae trans numen habuerant, demigraverant ei, cis Rhenum dispositis praesidiis, Germa-
67쪽
nos transire prohibebant. 4. Illi, omnia experti, eum neque vi contendere propter inopiam navium neque clam transire propter cuSlodias Menapiorum poSSent, reverti Se in Suas sedes regionesque SimulaVerunt, et tridui Viam progreSSi, rursus reverterunt atque, 5. omni hoc itinere una nocte equi latueonlacio, inSeios inopinantesque MenapiOS oppreSSerunt, 6ι qui, de Germanorum diSeeSSu per exploratores certories facii, sine metu trans Rhenum in Suos vicos remigraverant. I. His inlerseelis navibusque eorum Occupatis, priuSquam ea parS Menapiorum, quae citra Rhenum erat, certior fieret, numen transierunt atque omnibus eorum aedisiciis occupatis, reliquam partem hiemis se eorum copiis aluerunt. V. i. His de rebus Caesar certior factus et infirmitatem Gallorum veritus, quod sunt in consiliis capiendis mobiles et novis plerumque rebus Student. nihil his commitendum existimavit. 2. Est autem hoc Gallicae consuetudinis, uti et viatores etiam invitos consistere cogant et, quid quiSque eorum de qua-.que re audierit aut cognoverit, quaerant, ei mercatores in oppidis vulgus circumsistat, quibuSque eX regionibus veniant quasque ibi res cognoVerint, pronuntiare cogant. 3. His rebus atque auditionibus permoti de Summis Saepe rebus consilia ineunt, quorum eos in Vestigio paenitere neeeSSeeSt, cum incertis rumoribus serviani et plerique ad Voluntatem eorum scia respondeant. I. 1. Qua consuetudine cognita Caesar, ne graviori bello occurreret, maturius, quam conSuerat, ad exercitum prosiciscitur. 2. ΕΟ cum VeniSSet, ea quae fore SuSpicatus erat, facta cognovit: 3. misSas legationes ab nonnullis civitatibus ad Ger- manos invitalosque eos, uti ab Rheno diScederent, omniaque quae poStulasSent, ab Se fore parala. 4. Qua Spe adducit Gemmani iam latius vagabantur et in sines Eburonum et Condru-Sorum, qui Sunt TreVerorum clientes, pervenerant. 5. Principibus Galliae evocalis, Caesar ea, quae cognoVerat, diSSimulanda sibi existimavit eorumque animis permulsis et conssse malis equitatuque imperato, bellum cum Germanis gerere
VIl. 1. Re frumentaria comparala equilibusque delectis, in ea loca sacere coepit, quibus in locis esSe Germanos
68쪽
audiebat. 2. Α quibus cum paucorum dierum iter abesSet, legali ab his venerunt, quorum haec fuit oratio: 3. Germanos neque priores p0pulo R0mano bellum infrere, neque tamen recusare, Si lacesSantur, quin armis contendant, quod Germanorum consuetudo haec sit a maioribus tradita, quicumqus bellum inferunt, resistere neque deprecari. 4. Haec tamen dicere, venisse invit0s, eiectos domo; si suam gratiam Romani velint, posse iis utiles esse amicos; vel sibi agros ad re buunt vel pallantur eos tenere, quos armis p0ssederint: Sese unis Suebis concedere, quibus ne dii quidem imm0rtutes pares esse possent; reliquum quidem in terris esse neminem, quem ι
. Vill. 1. Ad haec, quae ViSum eSt, Caesar respondit; Sed exilus fuit orationis: Sibi nullum eum his amicitiam esse posse si in Gallia remanerent; neque verum esse qui su0s sine8 tueri non potuerint, alienos occupare; 2. neque ullos in GaIlia vacare agros, qui dari tantae praesertim multitudini sine iniuria possint; 3. sed licere, si velint, in Ubiorum sinibus con- Sidere, quorum sint legati apud se et de Sueborum iniuriis queruntur et a se auaeilium petunt hoc se Ubiis imperaturum. VIIII. 1. Legati haec se ad suos relaturos dixerunt et re deliberata post diem tertium ad CaeSarem reverSuros: interea ne PropiuS Se castra moveret, petierunt. 2. Ne id quidem Caesar ab se impetrari posse dixit. 3. CognoVerat enim, magnam pariem equitatus ab iis aliquot diebus ante praedandi frumentandique causa ad Ambivaritos trans MoSam missam: hos expectari equites atque eius rei cauSa moram interponi, arbitrabalur.
X. 1. Mosa profluit ex monte VoSego, qui est in sinibus
Lingonum, et parte quadam ex Rheno recepta, quae appellatur a Vacalus, 2. inSulam emcit Balavorum neque longius d Oceanc se milibus passuum Lxxx in Rhenum innuit 3. Rhenus autem Ori- Giur ex Lepontiis, qui Alpes incolunt, et stongo spatio per sines Sarvnelium, Helvetiorum, Sequanorum, Mediomatricum, Tri- b Orum, TreVerorum citatus fertur et, ubi Oceano adpropinquavit, 4. in pIures denuit partes mullis ingentibusque insulis esseclis, quarum pars magna a seris barbarisque nationibus incolitur, d. ex quibus sunt, qui piscibus atque ovis avium Vivere
existimantur, mullisque capitibus in Oceanum inssuitq
69쪽
XI. 1. Caesar cum ab hOSle non amplius pasSuum XII milibus abesset, ui erat constitutum; ad eum legali revertuntur, qui in itinere congreSSi, magnopere, ne longiuS progrederetur orabant. 2. Cum id non impetrassent, petebant, uti ad eos equiles, qui agmen an leceSSiSSent, praemilleret eOSque pugna prohiberet, sibique ut potestatem saceret in Ubios legatos mil- iendi: 3. quorum si principes uo senatus sibi iureiurando fidem fecisset, ea condici0ne, quae a CaeSare ferretur, Se uSuros Ostendebant: ad has res conliciendas sibi tridui spatium daret. 4. Haec Omnia CaeSar eodem pertinere arbitrabatur ut tridui mora interposita, equites eia m, qui abeSSent, reVerterentur; lamen Sese non longius milibus passuum quattuor aquationiS causa procesSurum eo die dixit: 5. huc postero die quam frequentissimi convenirent, ut de eorum postulatis co gnOSeeret. 6. Interim ad pracsectoS, qui cum omni equitatu anteceSSerant, millit, qui nuntiarent, ne hostes proelio lacesserent et, si ipsi laceSSerentur, SuStinerent, quoad ipSe cum exercitu proprius acceSSiSSel. XII. 1. At hostes, ubi primum nostros equiteS conSpex runt, quorum erat V milium numerus, cum ipSi non amplius octingentos equites haberet, - quod ii, qui frumentandi causa ierant trans Mosam, nondum redierant, - nihil limentibus noStris, quod legali eorum paulo ante a CaeSare diScesserant atque is dies indutiis erat ab his petitus, impectu laclo, celeriter BOSlros perturbaVerunt; 2. rursus reSiSlentibus, conSuetudine sua ad pedes desiluerunt, SublasSis equiS conpluribusque nostris deiectis, reliquos in fugam coniecerunt atque ila perterritos egerunt, ut non prius fuga desisterent, quam in conspectum agminis noSiri veniSSent. 3. In eo proelio ex equitibuS nostris intersiciuntur quattuor et septuaginta, 4. in his vir sortissimus Piso Aquitanus, ampliSsimo genere natuS, cuius aVus in civitate sua regnum obtinuerat, amicus ab senatu nOSiro appellatus. 5. Hic cum fratri intercluso ab hostibus auxilium ferret, illum ex periculo eripuit, ipSe equo vulnerato deiectusqu0ad potuit, fortissime restitit; 6. cum circumventus multis vulneribus acceptis cecidisset atque id frater, qui iam proelio exceSSerat, procul animadvertisset, incitato equo se hostibus obtulit atque intersectus eSt.
70쪽
XIII. 1. Hoc facto proelio, CaeSar neque iam sibi legatos audiendos neque condiciones accipiendas arbitrabatur ab iis, qui per dolum atque insidias, pelila pace, ultro bellum inlu- issent; 2. expectare vero, dum hOSlium copiae augerentur equitatuSque reverteretur, Summae dementiae eSSe iudicabat et cognita Gallorum infirmitate , 3. quantum iam apud eos hostes uno proelio auctoritaliS eSSent eOnSecuti, Sentiebat; quibus ad consilia capienda nihil spatii dandum existimabat. 4. His consillulis rebus et conSilio cum legalis ei quaestore communicato, ne quem diem pugnae praetermitteret, opportunissimares accidit, quod poStridie eius diei, mane, eadem et perfidia et simulatione u ermani, frequenteS, OmnibuS principibus maioribusque nali redhibitis, ad eum in caStra Venerunt, Simul, ut dicebatur, Sui purgandi cauSa, qu0d contra atque eSSet dictum et ipsi petissent, proelium pridie commiSiSSent, Simul ut, si quid possent, de indutiis sallendo impetrarent. 6. Quos sibi Caesar oblatos gavisus, illos relineri iuSSil; ipse omnes copias castris eduxit equi latumque, quod recenti proelio perterritum esSe existimabat, agmen SubSequi iusSil. XIIII. 1. Acie triplici institula et celeriter octo milium ilinere consecto prius ad hoSlium castra pervenit, quam, quid ageretur, Germani Sentire 90SSent. 2. Qui omnibus rebus Subito perlerriti, et celeritate adventuS nostri et discessu Suorum, neque eonSilii habendi neque arma capiendi spatio dato, perturbantur, copiaSne adverSuS hOSlem ducere, an caSira defendere, an suga Salutem petere, praeStaret. 3. Quorum timoreum fremitu et concurSu significaretur, milites nostri pristini diei persidia incitati, in castra inruperunt. 4. Quo loco, qui geleriter arma capere potuerunt, paulisper nOStriS restilerunt atque inter carros impedimentaque proelium commiserunt; 5. ut reliqua molli ludo puerorum mulierumque - nam cum omnibus Suis domo excesSerani Rhenumque transierant passim sugere coepit; ad quOS consectandos Caesar equitatum misit. XV. 1. Germani, post tergum clamore audito cum suos intersei viderent, armis abiectis signisque mili laribus relictis, Se eX caSiris eiecerunt, 2. et cum ad consuentem Mosae et Rheni pervenissent, reliqua fuga desperata, magno numero in