장음표시 사용
111쪽
itingebatur, utrimque , vel in utramque porticum , de in his habebat, unde custodes come abant senaper namque ii ea , 3 omani millae residebant, cum arniis apposita custodes , ne quid populus se Itis diebus noui comimitteret, obseruabant: Castium enim erat impositum opido , castro quidem templum,
templo vel J Antonia. Exstat quoque Egesippi simile testimonium de Antonia is enim de exornato ab Herode templo locutus subdit Nec minor tuendi quam ornandi intentio siquidem castrum
Aquiloni subiacens communiuit, quod appella Di Antoniam propter Antoni gratiam, nulli inferius superiorum palatiorum. Haec ille. Qui bii nihil addi posse videtur ad turris huius Xactam cognitionem nisi forte illud addendum vi deatur, quod varijs pacis, belli, seditionis tem Bporibus rerum euentus ibidem accidisse pluribus locis enarrat idem Iosephus , quos apud eundem quiuis nullo negotio reperiet. Nobis aliquid duntaxat quaerendum est de antiquo
turris nomines nam Barin a primis conditoribus dictam accepimus Eam vocem Graecam fuisse scribit Iosephus . Eius tamen interpretationem inueniemus apud Hieronymum a qui dum interpretatur illa verba se aes Et Iudas multiplicauit,rbes munitas est mittam ignem in ciuitates eius , ct deuorabit aedes illius , sic scribit orbes munitas non auxilio Dei , sed arti flai mendacio , igne sui spiritus succensurum esse se dicit Dominus is deuo Craturum βλο ς aris eius, id est, magnas, sin modum turrium aedificatas domos,& fundamenta male posita subuersurum. Talia Hieronymus.
Atque haec quidem vocis notio aptissime turri huic , vel arci conueniet, si quae supra attulimus , perpendantur . Vertim ea vox Hebraea,
quod a multis habetur, mihi magis probatur. Qui enim Machabaei natione clingua Hebraei, vocem imposuisse peregrinam suae arci credendi senes Accedit quod . Hieronymus docet Nocem hanc est Palaestinae propriam:& domos ex omni parte conclusas, in modum publicorumn oenium, ac turrium aedificatas, usque ad sua locus, inquit, in quo castrum postea Antoni vocabulo conditum inter duas iacens porticiis, septemtrionalis, hoc est Brios nuncupabatur. Haec ille Qua nivocem quasi contra citam Graecam βίοιος, borios, hoc est borealis,vel septemtriontilis
accepisse videtur Egesippus , nisi mendum est
scriptoris Graeci vel Latini, aut interpreti vi tium. Huic quoque turri aliud suus nomen te
statur idem Egesippus , qui postquam dolo di
xoris Aristobuli, eiusdemque ignari, atque imprudentis Aristobuli Regis, ac fratris iussu Antigonum peremptum in Antonia turri commemorauit Is locus, inquit, Stratonis turris appellatur, quo deceptum vocabulo Iudam, qui erat Effenus genere, opinio est frequens quem siue probitate vitae suae, siue mystica obseruatione, haepe quae futura erant, an mincia si historia vetus prodidit. Haec ille . Exstat quoque apud Aristaeam huius arcis, eiusque militum luculentis sinuim testimonium, quod diligentissima sol licitudine arcem seruari testatur his verbis. Hinc ad contemplandam arcem conscendimus, quae altissimo loco , frequentibus turribus , quae & ipsae magnis lapicii bus constructae sunt iuxta templum communitur quantum coniectura colligere possumus , veluti ipsius templi propugnaculum me si quando seditio, aut tumultus, hostiumve impetus ingruat, quispiam viam ad templi claustra penetranda
inuenire possit limis adiacentibus speculis, arcisque turribus tum dispositas ubique m chinis, atque praerupti ipsius loci, ubi murias
surgunt, difficultate arceantur . Seruatur a
tem arx ipsa dispositis intus robustissimorum iuuenum fidissimis excubijs , qui bene de
se meritae patriae plurimum debeant. His a cem egrediendi nulla potestas datur , praeter
quam cum festus dies affulserit idque non nisi
ex parte quadam , ac per vices conceditur intromittendi quemquam nemini est facultas
Nam summa diligentia perspicuitateque arcis Praefectus, si quando aut rediens quis , aut tempora α'l baris appellari consueuisse. Atque D nouus admittatur, ita cuncta explorat, ut falli
iterum eandem vocem per errorem explicari testatur, quasi Graeca fuisset. Quapropter vos satis apte deduci posset a
radice tinia ara , quae creare significat indeque nomen rem bari, significans, pinguem ,
crassiim , obesum, quasi bene creatum , quod
Hispane dicimus , bien antenido , nitidum ,
c spicuum pulcrum . hae enim corporis habitudines pinguedinem in animalibus consequuntur . Quare palati huius pulcritudinem,
nitorem, ac firmitatem significare videtur Ararbica,&antiqua vox Bari. Summi namque Pontificis ac principis Hircani potestatem, magnificentiam, gloriam illius inquam viri dignitatem, pene quem erat summum iustam Ecclesiasticum quam Regium& saeculare, turris illa situ, preciola materia , egregia forma , ac firmissima munitione repraesentabat . At quanta fuerit postremis Iudaici Regni temporibus huius turris, quamque eximia pulcritudo, hinc prudens lector colligat, quod ad priorem 1llam a magnificentiam accessit Herodis ambitiosa iactantia , qua Antoni Romani Principis beneuolentiam, gratiam promereri sperabat. Idem sorte nomen ab Egesippo alia ratione scriptum alia quoque ratione declaratum est. Nam: ipse prorsus neque atra quemadmodum nobis contigit , qui inermes , ac multa rogando soli duo vix tandem ad inspicienda sacra recepti sumus. Dicebant enim o sacramento idem firmabant, omnes, qui quingenti ad huius custodiam semper aderant, sacro iureiurando adactos, ne supra quinque eodem tempore recipiant; quoniam omnis templi custodia salusque in arce consistat qua victa nullum superesset templi propugnaculum. Hucusque Aristeas nos vero ad ulteriora progrediamur.
112쪽
quo loco , qua occasione coepta fuerit aedificari.
Cap. XII. MNIA quae hactenus a
nobis pertractata sunt, aptChuius libri argumento conueniunt, qui de amplifica tione urbis inscribitur. Nam
bus in monte Sion aedificatam, urbem Salem in monte Acra exstructam
iam olim ab antiquis temporibus una exstitisse, probatum sit superiore libro huius libri par te esse videbantur ostendere , quomodo Hquibus Regibus aucta, ampl1ficata fuerit ciuitas . Quapropter primo Iudae, totius Is raelis Rege Saul praetermistb is enim inferiorem tantummodo Vrbem Salem obtinuit ne que eam auxisse, aut quidquam in ea aedificas se legitur ad Dauidem secundum Regem veniendum est . Hunc ostendimus statim , atque Rex intinetus est totius Israelis, nihil magis in votis habuisse , quam Regni sedem ac Regiam intra tribus suae terminos redigeres; ne forte dum Beniam initica tribus Regiam urbem , ac Hierosolymam sedem possideret , ipsius Regni principatum, ac iura sibi aliquando retinere ,
aut usurpare conaretur . Ac propterea arcem
Iebus oppugnauit ibidemque Regiam suam eκ- strusit, plures tribus suae ibidem secum ad
habitandum inuitans, totum montem Sion inovarias distribuit domorum insulas, vias, 4icos, urbem priori mulio latiorem intra tribum suam aedificandam curauit quam firmisse simo muro , ac celsis turribus cinXit , exorna
uit, atque muniuit . De his apte Egesippus'. gesis lib. Ea, inquit, ciuitas a principio suos incolas habuit de gente Chananaeorum . David primus vir Hebraeus Chananaeos expulit , constituit suos, qui in ea domum sibi Regiam fecit. Voluit templum Deo condere , sed prohibitus oraculo , Salomonem haeredem reliquit, qui templum, quod ipse voluerat, aedificaret. Haec ille Quibus si addas, quod satis a nobis probatum cst supra, templum aedificatum fuisse in monte
Moria, extra utramque ciuitatem inter montem
Sion,& Acram ad orientem sito, silata quadam valle atque profi da ab utroque monte diuiso, reliquum fiet, aedificatores templi, quos suo loco probabimus ad ducentorum usque millium hominum numerum excreuisse loca templo vicina elegisse, in quibus aedificatis, ut cuique commodum videbatur, sibi casis aut domi bus, opportune, absque longi itineris labore ac dilii cultate, labsique ciuium reliquorum molisti templo aedificando incumberent. Cumque accessus ad templum triplici ex parte im- timis, ita: pCklittin omnino esset Onam ex parte orientali ibit, inter substruistis aggeribus area templi, trecentos
aessum eo amplius cubitos super Ophel Nathinae Tom. 3. ApparatuS.
rum habitationem erigebatur ex parte meridiana separabatur a monte Sion profunda illa valle, dicita a Iosepho Tyropoeon, quae a sacris historicis vorago ciuitatis Dauid vocatur: ex parte vero occidentali, a monte Acra ciuitatis Salem, lata profunda valle mons templi di uisus erat , quarta vallem Iosephus ipse testatur postea ab Assamonaeis aggeribus opple tam , ut templo ciuitas coniungeretur reli
quum erat, ut a parte tantummodo aquilon
ri templi aedificatores domicilia sibi exstruere possent , atque ex ea tantiim parte exuberans frequentia ciuium extra moenia ciuitas, excresceret ac dilataretur . Hanc nostram conicisturam sibo suffragio vide tu confirmare Iosephus, ctim de muro secundo, hoc est, huius secundae ciuitatis,quam modo inquirimus, haec scribit. Capit autem hac parte aurum Titus die quincto, postquam primum ceperat fugatisque inde
Iudaeis, intro cum lectis mille trans hi, quos circa se liabebat, armatis ubi noua ciuitas , quis lanae venditores erant, fabrique aerari; vestiumque mercatus, ad murum angustae viae transiuersae tendebant Haec ille
atque iterum ac tertio repetit angustias vi rum, ac sinuosos calles, quibus muniti habitatores, urbe potitos expulerunt Romanos. Quo fit verisimiles, urbem ab artificibus templi aedificatam, ab eiu simodi artificibus inhabitatam usque ad ea tempora fuisse ; quoniam iuxta eorundem indigentiam exstruictiae erant ibidem domus viae autem compita, abiectis illis ac pusillis opificum animis respondebant. Vix enim ad magna erigi possunt hortun hominum humi te animi labieciti, quantumuis facultas suppetat potestas . Huius praeterea ciuitatis meminit Iosephus, ubi tribus celebrioribus urbis collibus Sione , Acra moria commemoratis, subdit Quin de quartus collis incolebatur , cui nomen est Beret , situs quidem ex adiuerso Antoniae fossis autem altissimis separatus, quae de industria ductae sunt, ne Antoniae fundamentis colli cohaerentibus , de accessui facilis sit, .minus edita , unde etiam fossae altitudo plurimum turribus celsitudinis adi; ciebat. Nominata est autem pars addita ciuitati voce indigena Beret , quod Latino sermone dicim noua ciuitas . Eliud finem eiusdem capitis Beret autem collis inquit, ita ut di
xi ab Antonia separabatur , qui cum omnium esset altissimus , etiam parti nouae ciuitatis coniungebatur , templo
que septemtrionali solus obstabat. Quibus verbis illud
plane significatur, collem Begeta totum septemtrionalem templi tractum occupasse At quo pacto, inquies, Iosephus coniunditim collem hunc affirmat parti nouae ciuitatis, siri ipse collis, ut supra attigimus, noua ciuitas di catur Respondeo hunc nodum ficile dissolui, si intelligamus aliam huic nouae ciuitati po- steriorem superadditam ciuitatem, quam Graeca lingua Caenopolim idem auditor vocat, Vt infra tractabimus. Vertim illud difficultatem in uoluere videtur inextricabilem, quo pacto hunc collem Beret omnium celsi mimum Iosephus vocaverit, quod nisi in Graeco etiam codice pari ratione legeretur, facile negarem a Ioseph di citum quoniam multo celsiorem fuisse putamus
Sionem, tum rationum fortistinarum momenti Sinnixi, tum ipsius Iosephi testimonio supra allato. Sed hic quoque nodus solui facile potest, si dicatur, Sionem, Acram ac Moria, quippe montium, in quibus insedebat urbs Hierololyma I a reli-
noua ciuitas praeter Be-Zetam dicta Caenopolis.
113쪽
a reliqui Iosephum distinxisses collium nomine editiora quidem loca , sed montibus humiliora significasse, quorum omnium celsissimus
tuerit Bercta, si cum collibus Antoniae, inferioris Caenopolis, domus Salomonis, imilibus, hac ipsa montium voces appellatione insignitis, conferatur. Ergo nouae huius ciuitatis origo, habitationis exordium huiusmodi fuit. At absoluto iam templo, quid opus fuerit ea noua urbe ac Begetae habitatione quaeret aliquis, curri vix ullus tot artificium operis , absoluto ut dicimus templo, locus superesse videaturi Respondeo i tot artificibus opus tum non fuerit, quot in templi exaediticatione opus
fuisse certo nouimus; non minus tamen necessa
ria ibit eiusmodi Begetae habitatio post absolutum templum, ad eiusdem templi ministeria commodius obeunda, quam dum templi abricae instabant artifices , ut supra manifestissimis argumentis comprobatum est . Cuius rei argumentum quoque non inualidum petes ex
urbis singulis partibus, quas in superiori eiusdem
ciuitatis figura a nobis notatas reperies. Nam in muro orientali huius nouae urbis aperta erat porta illa celebris , dicta Gregis, cuius nominis omnes sere Patres scriptores eandem assi gnare videntur rationem, quia peream greges immolandi de valle Hennone venientes in templum inferebantur . Quapropter etiam forum ei lenia portae vicinum, usque ad angulum templi pertinens, Probaticum dicebatur hoc est pecuarium, ii scina in eodem foro sita dicebatur Probatica .
orta Genath, qttae, Gregis dicebatur. cap. XIII. 3VITATIS Begetae muros disertis verbis describit
Iosephus . Secundus autem murus, inquit, a porta quidem ha
bebat initium , quam enat appellabant. Haec autem fuerat muri prioris: septemtrionalem vero tantummodo tractum ambiens, usque ad Antoniam ascendebat.
Quibus verbis clim ipsitus muri proprius situs exprimatur, nempe templo a Septemptrione tantummodo obiectus; isque valde consonet allatis supra testimoni js, qui biis urbis Begetae situs ostendebatur templo septemptrionali oppositus manifestum fit, quaenam urbis porta Genath diceretur, id quod ex ipsius etiam vocis notione manifestius fiet. Et quidem primum, qui ipsam urbem quasi ob oculos positam in descriptione nostra contemplatus fuerit , facile agnoscet, portam hanc templo , atque ipsi Begetae vicinam fuisse , atque in orientali latere muri perdam , ut ex verbis Ioseph prin bari facile potest . Neque enim ulla alia ratione murus egetae obiectus septemtrionali templi lateri, ad Antoniam ab hac porta ascendere potuisset, nisi porta templo proYima, Orientali aquilonari eiusdem templi angulo responderet: ngm si proxima, non esset, cur aquilonari potius templi lateri, quam toti illi sp cio, quo a templo distaret, illa obiecta diceretur Quid plures Silegetae finitima non esset haec portari nulla ratione initium praestare posset muro eius urbis. Quod excipia portae
descriptione exemplisque in positione adductis quisque intelliget. Quapropter cum nulli ex
portis vrbis haec omnia conuenire possint, prae terquam portae regis, eam certo statuere cogimur, dictam quoque Iosepho portam Genath. Quare autem ea sic dicta suerit , non erit vidi si dissicile perscrutari 1 prius , quid ea vox si gnitae volgniti et , inuestigemus . Graece sic scribitur, ς tu.
tius quam Graecis fontibus duci, vel ipse vocis sonus, ac litterarum series ostendit quam enim huic similem, aut amnem in Graecorum lexicis reperia. Sed hoc verum est ea quoque testantur, quae mox ad nostram sententiam confirmandam afferemus . ea enim Hebraice scribi posset et a ginath, quae hortum significat, ut mox exemplis demonstrabimus. Et prim im illa in Graeco litterae ν ni geminatio confirmare videtur sententiam Rabbi Dauidis, arbitrantis huiusmodi vocem deduci a radice ua ganan, quae protegete significat, circumcludere, vel circummunire septo, vel scuto quare vox genath ho tum significabit circum quaque munitum acvalblatum. Cuius deducitionis argumentum est, inquit, punctulum illud , quod agiles vocant Hebraei inscriptum litterae a nim, tantam numero hougs multitudinis huius voci S, quam clim ea prono Mesbraeo minibus iungitur atque figitur. Huius enim rum pun- puncti prolatio vis nulla alia ratione, quam um
gemmata littera aliarum gentium charactCri' , inbus exprimitur. Huius quidem vocis Otionem rino lim exprimere voluisse videtur sponsus in Canticis m te proscr-
illis verbis . Hortus conclusus, Inqim, ror mea Ion hortus conclusus, hoc est, hortus vallo aut muro septus, circurramunitus, alijs omnibus illibatus, tamquam domino caruS, ne cui piam in eum ingredi, aut fructu praeterquam domino decerpere liceret Vertim in propria fere brma reperitur haec vox iterum in Canticis. Sescendi, inquit sponsus, in hortum ma gin-nahi, nucum,ut viderem poma convallium. Quem locum Hebraei fere omnes convallis reddunt, HORTvs Quo imitatus est Pagninus. Septusto inta vero, in '
hortum nucis descendi, Πqtuunt, Videre gem ηmmdch. mina torrentis . Symmachus ad considerandos rate=pheti fructus convallisci alius vero interpres Graecus, Graec ira
ad videndum scripsit fructum torrentium Va notat. Si tablus Graecos sequutus, ut spectarem, inquit, ni is virentes plantas ad torrentem. Quae omnes huius verbi versiones ita cum vulgata nostra lectione conspirant, ut locum huius horti manifeste ostendant nempe vallem Hen non, inquam utpote humili loco sitam a Regia Salomonis descendendum omnino erat. Irrigabat autem vallem hanc &legitim hortum torren Cedron. Quare merito descendit, ut videret pomifera ligna horti, quae iuxta torrentis fluenta , uberiores pulcriore fructus afferebant.
114쪽
Vel si mali iuxta vulgatam interpretari , descendi videre uetus , vel poma lignorum , quae iuxta diductos per decliuia convallis plures rivulos plantata sunt . Quo enim plurium horti sui seu tuuin copiam commendet, non convallis , sed conuaPitim di&1 , per quas de-pORTA currunt aquarum riuuli, proptereaque et1am Senat b, hoc citatus Graecus interpres , torrentium dixit non torrentis, cum unus tantummodo Cedron
torrens legatur, aut hodierna die conspiciatur propter Hierosolymam fluere. . Ergo merito porta regis , quae ad dictum hortum duce bat, porta horti dicetur. Verum est tamen , non ob hunc hortum tantiim vocari potui si e portam horti, vel hortorum, sed etiam propter plures hortos vallis Iosaphat, quolum i que in hodiernum diem memoria manet δε illius potissimum sacratissimi horti , cui Gethsemani nomen erat, in quo nocte illa passionis suae CHRISTUS Dominus ficius in agonia prolixius orabat . Ex cuius nominis etymolo gia deducere contendit Benedictus Ariasmontanus plures ibidem hortos suiste consimili murorum, portarum, interiacentium viarum forma, atque tota exteriori facie paene confusos, sola numerorum ferie distinctos quare diraefixis numeris denominabantur, primus, qui Π-cius, septimus , vel octauus , idque significari putat voce Gethsemani. Eius verba referre νσri mont libet, ut res magi perspicue videatur Tempo- , Mutib re , inquit , Christi Hierosolymorum suburba 26. . 36. na elegantissimis hortis ornata erant, Vt para disius voluptatis a Iosepho auctore Hebraico appellata illa fuerint. Hortorum autem nona ina e notarum numero erant imposita, alias ipsa murorum portatum facies primassimilis erat,
quae elegantis operis este solet ratio Triden-gTAsg ti huiusmodi hortorum vias vidimus . Gethseam signa mani idem Latinis , quod hortus octauus , vel
' inguis significat. Haec ille . Vertim licet, quidquid ordinis, quidquid pulcritudinis quidquid urbanitatis excogitari possit, id omne illi Hierosolymorum urbi tribuendum ipse quoque profitear, propter Salomonis in ea excolenda cillustranda sapientiam,atque incredibilem paene sollicitudinem, atque omnia ordine, numeroque constare potuiste non abnuam tamen sim villae, non horto tribuatur hocn
men ab Euangelistis, hodieque absit a villa ho
tus, haec vocis interpretatio quomodo in villam quadret, plane non video, nisi forte nomen mutuata sit villa ab horto, quod haec illi esset loco proxima, ille hac cultu pulcritudine multo e
lebrior Hoc Vnum tamen notatum Volo, non
hac interpretatione indigere nos, ut probemuSDv plures filisse in valle Hennon hortos nam id plu-γrtos tuisse ribus sacrae Scripturae testimoni j ostendi ac, 4 h 6 rQOari nullo negotio potest. Unicum vero e
in Deiae remiae tantummodo a feremus, cum sanciti Hieronymi interpretatione . Est autem huiusmodi. Et aedisca erunt excelsa Topheth , quae est Pej iij Ennom. Et subdit Ideo ecce dies Deniunt dicit Tominus is non dicetur amplius Topheth, ct valgis sistimum, sed vadis interfe- his, bis cito se , sec. Vbi Hieronymus, illum locum significat, inquit, qui Siloe fontibus irrigatur,&eli amoenus, atque nemorosuS, hodieque hor-- Ἀε M torum praebet delicias. Confirmari praeterea Tophelli possunt, quae dicimus, ipsa nominis Topheth in- Tom. 3. Apparatus.
A terpretatione, quam fusili siro loco tra Laturi sumus . Interim tamen Hebraeorum omnium consensu voce tympanum significat, sicque dictam putant vallem hanc scriptorum quamplures, propter tympana in ea perli,nari consuet dum coram parentibus vivi intantes Idolo MO Ioc comburerentur, ut eo strepitu ac fragore tympanorum, iugiter parentum auribus obstre pente, neque filiorum illi voces exaudirent, in que eorum gemitibus tangerentur. Verum si ea tant in de causa a tympanis denona inaretur valutis, non apte videretur conuenire elegans illa,
ac totius artifici plena anthitesis , quam paulis ante retulimus, non dicetur amplius Topheth, B sed abis occisonis . Nam si nomen ipsum Topheth immanem illam innocentum puerorum scarnificinam significat, quam vix alia quam diabolica impietas, in humanum genus acerbis simum odium excogitare, aut sustinere potuis set, quid huic voci opponitur An vox occisi nisὸ quasi velo alia occisionis ratio posset excogitari hac ipsi vel immanior vel crudelior Quare dicendum arbitramur, non antlim propter eiusmodi tympana dictam vallem Topheth, siue tympani vertim etiam propter festiua ympana, quae in hortis, amoenisque eius vallis lucis, ac loci choreas ducentes, vel idolis, vel sibi ipsis indulgentes hilariter tangere consueue- rant Hierosolymitani ciues quoi uni laetitiae ac voluptati debitas comminatus poenas Isaias, effauit, inquit gaudium v anorum, quieuit δε-
nitus laetantium, conticuit dulcedo cit irae. Ergo his omnibus collatis argumentis scite comprobari videtur , portam regis, quae in Vallem Hennon descendit, vocari intuoque a Ios pho Genath, hoc est horti, vel hortorum. Vertim non hoc tantummodo,sed & fere omnia
alia, quae de Beret urbe, eiusque portis dicta sunt , comprobari videntur insigni illa , ac celebri historia, eversionis Hierosolymae, qualia liber Regum atque Ieremias reserunt , sed luculentius Ieremias pros qui tu , plura ena I rans . Undecimo, inquit, anno Sedeciae, men
fe quarto, quincta mensis aperta es ciuitas, ingressi sunt omnes principes Regis Babylonis ct sederunt in porta media . Quibus quidem
verbis eam captae urbis historiam referre videtur Ieremias eisdem fere signis , quibus non multo antea ituram eandem praedi Xerat o phonias . Et erit in die Pa , absque dubio quam vocaverat idem hostiae Domini , quaque visitaturum se mox Ierusalem in lucer nis dicit Dominus , o clamoris a porta piscium cirruentibus , inquam, per eam Chaldaeis, ut a nobis id firmissi in is argumentis ostendetur idemque ipsum testatur Ieremias, dicens , aperta es ciuitas , porta inquam piscium extimi muri de uastata lulatus fecunda . Haec est porta secundi muri Lege tae, portae piscium in directum obiecta, cuius meminit quoque Ieremias dicens , se ede-rtιnt in porta media hoc est muri medij, inter tertium .primum . Cumque Misit eos Sedecias Rex Iuda, or omnes viri bellatores, quassi desperantes, reliquas se urbis munitiones tueri posse, duobus firmissimis muris ab hostibus iam obtentis , fugeram , ct egressi fot nocte de ciuitate per iam horti Regis , is per str-
Zetae pro-XIma , per quam irra perunt Vr
115쪽
.st rum: o dirupta es ciuitas ct omnes viri bel A scinae fuisse, quam plateae vel Ioci, quo pi-
latores eius iugerunt , exierunt ue de ciuitate nocre per viam portae, quae es intercitio muros , o ducit ad hortum siegis. Et totidem fere verbis liber Regum L interrupta estis uitas , is omnes viri bellatores nocte fugerunt per viam portae, quae es inter duplicem murum ad hortum Regis. Quorum omnium testimoniorum Uerbis commentarium adiecisse vide tur Iosephus loco allato, dum portam Genathfuisse inquit muri prioris . principium muri secundi, quos duo muros, vel duplicem murum commemorant sacri textus , eamque Genath appellari. In libris autem stegum,4 proxime allat Ieremiae loco Hebraice sic habetur. M aes m sit ut Ereces ita bentari, o notaram a se phal pan : melechri viam porPar inter duos, vel duplicem murum, quae ad nor-rum Regis; eadem est vox, quae refertur a Iosepho
tae, Probatica si tua, nec non desero. porta Gregis. Cap. XVII.
in me confirmata manebunt, fra elim huius ciuitatis nomen idi UMI: attenti is inspexerimus. Vo-- in catur enim a Ioseph allatis testimonij ς ε έθω erem , quam vocem in Ddigenam vocat, hoc est, Hebraeam de Hieroso lyma enim loquebatur, quam ipse, quippe Hebraeus genere ac lingua, cum alijs Hebraeis indigenis incolebat. Iterum tamen idem Iosephus vocat eandem ciuitatem βεθε etheran . Neque vero librariorum incuria mendum irrepsit, quae ipsorum quoque interpretum Latin rum, qui constanteribique legunt Begeta, coniectura fuit; id vero dit Mile contingere potuisset, binas illas litteras, e suis locis ac sedibus commutare . Vertim ijs Omnibus coniecturis certius est Egesippi testimonium,qui eadem fere Iosephi verba referens, Bethesdam legit. Quasi vero eadem omnino sit vox haec clim illa, quam
est de enisis hierosolymis epicii probatici colvmbuthra Lepilogomen hebraist ibit hcsda Latini velo non pauci codices Graecos imitati ii legunt . Ut autem Ierofobmis super Probaticam , vel apud Probaticam, vel in Probatica piscina , eos enim omnes sensus admittit Graeca praepositio Cis epiiuncta dativo casui et om 8 Hi κη ti probatici Quasi vel illud innuere contendant praealtatae lectiones, nomen Probatica , non tam piscina illa ista erat . Quae lectiones quamui S subtiliter in speciem afferantur multit mela plures absque dubio vetustiores , ac nobiliores codices vocem Probatica in recto legunt, quasi sit ipsius piscinae nomen quam ccca nem docte sane Toletus e Cyrili , Chrys stomo, Theophylactoque Graecis, e ex Hiero Tolat. Isto. nymo utriusque linguae peritissimo viro con 't firmat. Verum super haec omnia confirmatur' lectione vulgata emendatissimi codicis Sixti 1-
b, 3 1 38. ni, qui sic habet . Ut autem Ierosolymis Pro Theobs.
batica piscina . Et quamuis rei sensu Vnu Ioau. r. atque idem fere ex utraque cetione elicia Hieron. tu , siue forum denominetur a piscina , si locu et/r.ue haec ab illo illud tamen omnino ros re γ' henidendum videretur, si quis ita vellet Graecae insistere estioni , ut negaret piscinam
Probaticam denominatam , tum propter Vulgatae auctoritatem , tum etiam propter a trum, ac doctorum communem hac in re consensum Eam autem vocem Graecam esse probat ipsemet uangelista Graece scribens ,
Hebraicuri subiungens nomen . Graeca autem vocis originem atque notionem me vlla controuersi1 tradunt scriptores deducitur
namque περ g-73κη probatici a Voce α βατον probaton , quae ovem significat , quam conue
tere licebit in uinam, vel pecuariam. Quare autem sic diceretur , quoniam a plerisque viris doctis in controuersiam adducitur, alibi per
tractandum praetermittimus . Illud tantiun hic obiter dictum volumus , Probaticam in PROBATUnium consensu piscinam dictam hanc, immo e ina forum, praeterea portam ipsam, quae bro, q& piscinae , ac mox templo viam aperiebat, quod ovibus , ac reliquis animalibus ad templi ministeria neces larijs haec tria in urbe potissimum deseruirent porta inducendis, brum detinendis ac distrahendis , dc piscina
laui di ovibus, ac pecoribus . Quae tria loca, sibi inuicem cohaerentia, ac paene. coniuncta, in ciuitate noua , quae Vocaba tur Beret , ad septemtrionalem partem templi ita fuisse, nullus, qui aut descriptionem nostram perspexerit, aut loca illa huius partis, quibus sigillatim de unaquaque rerum eiusmodi agitur, perlegerit, dubitare poterit ullo modo Sed ad Hebraicum piscinae nomen veniamus , ipsumque si placet Euangeli locum perpendamus Ad nullum aliud nomen referri potest relatiuum illud, quae praeterquam ad nomen piscinae nullumque alium sensum admittere potest praeter eum quem diXimus,ut cuilibet perspicuus est . quae cognominatur Hebraice Tethsaida , inquit Euangelista . Hanc autem vulgatae lectionem amplexatus videtur Cyrillus, ChrysostomuS, Euthymius, Hieronymus eamque retinendam arbitramur quamui chrysis.cia Ian senius cum neotericis Graecam lectionem 3 tui. tueatur.Toletus Variam arbitratur voces has duas Ueniuo sortiri apud Hebraeos significationem , sicut concord.c.
3rili ervarias Otagines Betheldam enim componi putat ab Hebraea voce via belli, quae domum significat, ac consequenter cuiuscumque rei 3 Ceptaculum, dein re sed , quae effusionem denotat quasi diceret domum effussionis, vel propteres fluentes in eam pluuiales aquas, vel propter effusas e templo, eoque deductas per canales.
116쪽
da SS. Petri, Andreae patri , domus pisc tionis, vel piscatorum herpreta
est alienae singuae Verba proferre,
cilius scribere, di ficillimum si
vocem vero Bethsaidam non quidem eodem modo , aut eisdem characiteribus scribi putat;
neque idem propterea significare , sed longe
diuersum . Nam vel iuxta aliquorum sententiam deducitur a Chaldaica voce rura chesda, quae misericordiam significat, quasi diceret,
Bethcheia domus misericordiae, propterasti duam in sanandis aegrotis Domini misericordiam. Vel iuxta Euthymi sententiam, tu domum piscationis, conuertit hanc vocem eamque deduxiste videtur a voce 'a sat id quae piscationem significat, ex qua componi putat vocem Bethsaida , quae S. Petri Andreae patriam denominabat; eam lite domum piscationis, vel piscatorum licet interpretari. Tandem in eam sententiam venit Toletus, ut putaret eandem omni novocem est e Bethelda, atque Bethsaida deductam a voce e sed, quae et fusionem significat; aliter tamen aut aliter proferri. Nam iam alieno idiomate propria alicuius linguae nomina esse runtur, litteras saepe demi, alias assumi, aut mutari contingit, ut diomate alieno accommodentur. Et quidem haec vir ille doctissmius satis acute quis enim inficietur voces alieno idiomate proferri, arit scribi filicillimum esse, ex Hebraeo maYime, ub litteras prolatione, ac potestate ab omnibus alijs aliorum diomatum litteris diuersissimas usurpat Quis quoque m- quam Latine scripsit, prout scribere potuit He
braicas litteras. xv nota es clim tamen eae
nequentissime Hebraeis verbis in sint Ex quo fit, ut clim Latino sermone , aut Graeco scribuntur haec verba, aliae addantur litterae, aliae ver auferantur, quibus quisque putat eiusnodi litterarum sonum melius exprimi posse . Quod, ne testimoni j segere videamur, vel ex eo constare maxime poterit, quod supra a nobis de voce Golgotha disputatum est citius tot diuersas lectiones , varias circa easdem opiniones , ex hac tantummodo vocis in alienam linguam translatione originem duxisse nullus dis litetur . Idem ipsum praeterea ut unicum adhuc tantummodo proferam huius rei exemplum, idque celeberrimum patet ex alio Euangeliorum loco si attente verba illa IESU Christi Domini nostri in cruce pendentis per pendantur , quae a Matthaeo , marco referuntur : E L I ELI AMASABA- T A I. Haec autem verba ex salmo Vi sesimo primo desumpta esse testatur Hieronymus & Theodoretus, patibulo, inquit, sustixus in hanc vocem prorupit, ipsa Hebraica voce usus , Heli Heli lama bathani. Et Chryso sostomus' dicit enim , inquit Eliali lamnia
sabachthani, ut usque ad extremum spiritum honorari ab eo patrem, non esse illi aduersa rium discerent. Quapropter propheticam vocem emisit , veterem approbando scripturam, Hebraice dixit, ut probe eiusdem ipsum esse cum Patre voluntatis perciperent. Haec Chrysostomus. Verba autem psalmi Hebraice sicha bentur, anara n , , , teli eli lamin glia abiliani, quo modo corrigendos vulgatae teXtus putat Li- ranus, sed falso; nam in Graeco codice Regio tan apud Matthaeum, quam Marcum legitur:
λαικιῶ γαβαλὶ ta lamma sabachthani quae quidem
vocis prolatio Hebraicam potius videtur sequi proferendi rationem quam Chaldaicam, quae sic habet, an pia laci, lammati sebachthani Qua Tom. 3. ApparatuS. propter non defuere quam plures tam ira no, qui hanc vocem esse Chaldaicam alia ς praeterea, quas eius inodi adducunt ex Euangelijs, ex eadem lingua deductas fuisse arbitrarentur. Verum ut patrum , immo Euangelistarum testimonijs attestantibus, illi similia verba Hebraica esse, respondeant , nouam quandam Hebraicam linguam confinxerunt post reditum Babylone Babyloniorum propriam, nempe Chaldaicam, vel Syrochaldaicam. Sed demus AN Imhoc istis facillimum fictu fit iste, ut natiuum gen- Vbraitis dioma peregrinae gentis quam plurimis ver Ubi,
bis, ac vocibus propter septuaginta annorum s ea in brumutuam consuetudinem permisceretur. At quis QR
B tandem dicere sinus audebit, tam bretii tempore Myi ij gentem aliquam proprii diomatis oblitam fuisse,&alieno tantummodo locutam Nullus plane. Sed enim quoniam de hac quaestione certi aliquid hoc loco statuere nostri instituti non est, ii
lud omnino propter tantolum patrum allata testimonia fateamur necesse est, verba illa psalmi eodem prorsus tenore verborum , quo scripta erant in legis voluminibus, quoue assidue, dum diuina peragerentur sacrificia, toti populo decantabantur in templo, eidem populo adstantia IES V Christo Domino nostro, dum suum sperageret sacrificium, pronunciata fuisse . Nimirum ut hac quoque verborum prolatione si gnificaretur, id tum in cruce sacrificii in Deo o ferri, quo reliquorum omnium veritas meritum continebatur, & cuius gratia sacrificia illa, ritus , caerimoniae , cantica , ac psalmi instituta fuere , ac sollemni ritu saepius aeter no Patri proponi iussa sunt. Quare varium an tummodo proferendi modum, tu potius ali na lingua scribendi vocem hanc diuersam a seipsis effinxisse crediderim maxime sim eo tempore sc1iberetur, quo nondum inuenta fuerata Masoretis punctorum, quae pro vocalibus es sent, distinctio praeterea eandem vocem es
se harabibami, atque faba bibani hoc vel illo modo prolatam, non mutatis characusibus; inquamuis positmodum diuerso modo scripserint Hebraei atque Chaldaei, suam quique exprimere volentes prolationem. Iam vero ut ad instituti nostri rationem reuer tamur, citius gratia paululum quasi a via defleximus, non mediocrem nobis intulit dissicultatem ipsemet Euangelistae contextus, quod Graecum nomen Myβαπκη probatici Hebraico coniunxit PROBATDβη creta bi thesida quod non temere, nec sine mira bili consilio fictum crediderim idem enim Vtra rabili consit que Voce mysterium, eadem resignificata osten lio nulsum, rationabili coniectura ductus, innui existi Lum No
mo quod ego in uestigare dum cupio, idem mihi praedicitae portae regis Hebraicum nomen in mentem venit, quod huius inodi est tuan in sagar atis , porta regis, vel pecoris . Quodsi 8, ni belli halso coni ponas, aut sine punctis litteram tu Meph in Latinam, a conueΓtaS, re
soluasque illicitem Latinis Hebraicae litteraex fide prolationem incis, vel iis, aut in Graecum c itha, quod in di, resoluitur facile inuenies vocem Bethhasdam, vel Bethesdam, siue Graecam, βάζου betheran aut βε ata berethan simulque intelliges has omnes non diuersas esse voces, sed eiusdem varias iuxta aliena diomata pronunciationes meque ab his dissimilesia es se vocem illam Bethsaida . Etenim ciuia liti
117쪽
raci epsin haud dissimilis prolatione 11 diphthongo, X , alpna tota compositae facile potuit utpote peregrina vox consimili littera malepti composita per diphthongum hoc modo scribi βίσαι δὴ bellis aeda, quam alius diuisa diphthongo Bethsaida proferret. His porro Omnibus coniecturis eo adducor ut credam portam, forum, piscinam immo verb& totam nouam illam ciuitatem a pecoribus denominatam; quoniam ut dixi, pecorum potissimum usibus, quae immolabantur in templo , deseruiebat tota fere ciuitas illa, quae Egesippo perantiquo historico teste, Bethesida olim denominata suit. Sed unus adhuc uellendus est scrupulus, qui ratiocinationis nos trae cursum impedire posse videtur . Is autem huiusmodi est , quod Iosephus propri idiomatis periti stimus vocem eZetam,
vel Bethegantia κανη πόλια caeni polis, hoc est nouam ciuitatem conuertendam tradidit. Et quidem quod ad ciuitatis nomen attinet, nulla in ea voce reperitur particula, quae ciuitatem imgnificare possit, praeter illam 'a belli , quae ad plura significanda transfertur. Quare' quamplurimis ciuitatum nominibus praeponitur ea vox, ut Beth auen, leth phogor, Bethiames;&alia paene innumera inuenies eiusmodi ciuitatum nomina altera vero vocis pars deduci Iosepho videtur a radice ridicia ad , quam si feminino more termines, I ias dati leges , compones le X utraque vocem a belli essia, vel qui Uscent , ut aiunt peio Bethgeda assini sono Be Zeta. Vox vero I ias adfundare significat . . lamentum autem initium ei cuiuscumque aedificii, ideoque fundare nonnumquam Usurpatur pro eo, quod est inciperes ut videre est in libro Regum, ubi quod semel dicitur, in anno quarto aediscari coepit domus Domino: Iterum e&plicatur dum scribitur, anno quarto fundata es
muna fundationis conuerti possit vel domum fundatam denuo , sensum expressisse videtur Iosephus,dum nouam ciuitatem eam compellauit. Et quidem si pari ratione piscinae illius quae Bethesida dicebatur , notrae interpreteris, fundamenti piscinam mei sit eam vocabis ; nam iuxta historiam fundamentis templi adiacebat: vel fundatam piscinam dices , quod non minori apparatu, ques sumptu a Salomone pro usu templi fundata fuerit . Quod si myst rium exquiras , quamplurimi ex patribus , ac doctoribus Ecclesiasticis testantur, ea piscina, ac sanitate, quae in ea reddebatur infirmis, Baptismi sacramentum, atque eius mirabilem virtutem Ypreissam fuit te, quod Christianae vitae fundamentum metito appelles. Sed de hac re
A tandem, quod ad Beretae tractationeis attinet illud tantummodo de ea adhuc quaerendum videtur,
quisnam fuerit huius urbis iam auctor, aut primus fundator;
eamque qui munierit, ac muris cinxerit. Non de iere , qui arbitrarentur ab Agrippa Rege fundatam atque munitam ciuitatem hanc, quibusdam confisi Iosephi testimoni jS,perperam ex Graeco conuersis, haud secus quam adducitis. De quibus quoniam mox agendum est sigillatim, dum inferiorem Caenopolim, ac murum urbis tertium inuestigamus, nunc eisdem supersedendum di iximus. Illud in terim firmainus, quod tunc maxime patebit, neque rationem aliquam dubitandi in hac re dedissse Iosephum, quinimmo eius testimoniis con stabit, antiquiorem fuisse urbem, ac murum C eZetae ipsomet Agrippa . Quare clan Iosephi vel aliorum scriptorum nullum omnino supersit inanifestum de hac re testimonium, quideYsacra Scriptura, ac rationibus excogitatis adduci possit, ostendemus. Et quidem hoc certum est HIEROSO. in sacris historiis, urbem Hierosolymam muro lyna m mu- quodam circummunitam a Salomone fuisse , . ' μ'
1bi nun Ic crib1tur Giai t quoque Hiram Salomon. ad Eegem Salomonem centum viginti talenta 3 m. s.
auri . Haec est summa expensarum , quam ob 'x' ς tulit Rex Salomon ad aedificandam domum Domini, O domum suam Uello, ct murum Ierusalem , c. Clim ergo murus urbis superioris, ante quadraginta, aut paulo ampliuS an nos . David Patre suo aedi catus fuisset , ut supra probauimus non videtur verisimile eundem murum aedificatum a Salomone fuisse . Pari quoque ratione coniici potest , murum ciuitatis Salem instauratum fuisse ab eodem Dauide. Quid enim exercitatissimo militi profuisse set, circummunire celsissimum, ac naturamum nitissimum montem Sionem, si eiusdem ciuita tis maximam partem , quae, utpote inferior,
magis hostium incursionibus patebativi patuis
se eam deinde probauit euentus eam inquam omni quidem munitione destitutam relinqueret uapropter non tantis albitramur an Mustustiquum inferioris urbis murum instauratum fuisse Sionis. 5a se a Dauides immo vero munitissimum esse ἰς DRut
ctum, atque ubi pus erat , OUIS muri aedi noui, super
scatis, muro urbis superioris, quam denuo aedi additis mu-ficabat atque cingebat ipsi Dauid , undequa ΠΤ
que coniunctum fui fle ita ut una ea lenaque ciuitas ex utraque constans, eodem quoque qu-ro cingeretur ne i aut aliquae parte interruptum, aut minu firmum aditum aliquando hostibus aperiret. Quod vel ex eo magi meeῖOnstabit, quod supra ex Iosepho retulimus nempe portam Genath fuisse muri prioris 4rio rem autem murum, seu vetustissimum vocat ibi alibi saepe Iosephus, murum a Dauide Onstructum
118쪽
structum . Quare intes ligendum est totus , Ophel, de quo supra, muro quoque a Daui de vallatum fui se . Ac cum postea Salomon, eXtra utriusque urbis moenia, hi area , inquam, Ornan Iebusaei, in loco a Deo mirabilibus prodigi j , ac signis electo, atque ipsi demonstrato, templum aedificasset, illud quoque firmissimis muris ac turribus muniuit, ne infinitis diuitiarum copi j locupletatum , hostibus', quos auri fulgore allicere posset , vlla ratione pateret praesertim clim templi ministerijs ac usui aquilonare tant in eius latus commodiorem viam accedentibus aperiret.Siquidem ob editis-suna templi findamenta orientale latus nulla ratione adiri poterat meridianum vero latus binis tantummodo portis,angustioribusque vi)s,quippe supra fornices, ac pilas immensae profunditatis exstructis adiri poterat quos saepisti me impediri contigisset, infinita vitulorum , tauro
rum, ac aliorum animalium multitudine quae in templum ad sacrificia ducebantur. Pars autem occidua paene infinitam hominum ac mulierum multitudinem tam ex superiori, quam es inscriori urbe venientium quattuor tantummodo portis excipiebat. Quare neque animalibus, neque ipsi ministris templi expeditum iter reliquisset praeterquam quod reliqua late ra longe aberant a valle Iosaphat, ex qua animalia in templum deferebantur. Quae omnia reliquarum partium templi incommoda, blitisseque aquilonaris partis usus, ac praeterea ipsam et templi dispositio, porta quoque, serum,
atque piscina regis , seu Probatica , ad Aquilonem sita, de quibus paulo superius agebamus , facile demonstrant , aquilonarem urbis partem, ac potissimum egetam templo maxime necessaria fuisse . Cui ergo verisimile fiet, prudentissimum, ac ditissimum Salomo nem eam partem templi, eiuSque portas, anima' libus inferendis diu noctuque patentes hostium incursionibus accestum propterea percommodum, quod non admodum acclivis atque arduus foret, sine ulla anteriore custodia, aut mur reliquisse ξ Huc accedit , id quod supra non mediocri coniectura ducti probauimus , quod
urbs ea ex parte, tum artificum templi, tum e tiam eiusdem templi ministrorum opera mirum in modum excreuit. Haec vero coniectura tum
ex ibi allatis, tum vel maxime ex hoc Iosephi testimonio comprobari potest: tradit enim, in
media BeZeta forum materiarum , vel trabium seque ad Cesiij tempora , quibus conflagrauit,
perdurasse. Quo milii fit verisimile, in eo soro deponi solita ligna, quae de monte Libano Salomoni ad aedificandum templum afferebantur: cuiuis etiam rationi id valde consentaneum videbitur, situm templi consideranti Templi enim funda menta undequaque valde exstabant, ita ut ex nulla alia parte quam aquilonari , commodius ligna invehi possent; quorum paene Infinita multitudo ac longitudo maxima, templi Xstructioni atque usibus necessaria commodissimum Iocum, clivum nempe molliter arduum cogebat inquirere, arduum atque difficilem omnino vi
lare . Nos igitur omnibus rationum momentis diu perpentis, haud linere audemus asserere , laturum eZetae a Salomone fuisse constructum, qui a porta regis sive Genath, quae iuerat muri prioris, hoc est, avidici, a parte orientali initium sumens procurrebat atque a parte occidua muro antiquae urbis Salem coniunctus , totum aquilonare latus templi , atque Ophel unde quaque muniebat. Postquam
vero tertio muro urbs ex ea parte iterum vallata fuit; Hircanus AstamonaeuS, eius nomini primus Pontifex, arcem termino occiden tali huius muri coniunctam exstruxit , Barim dictam . deinceps Antoniam. Ergo manente toto aquilonari tractu muri huius templo obiecto , murus antiquae urbis Salem ab Antonia in Occidentem tendens, pro commodiori urbis usu interruptus filii atque ita hic muru B eZetae templo aquilonaris, quasi quod dam munimentum iit, quo ipse templi murus ex ea parte munitione maxime indigens tutior esset . Minus tutam ex ea parte urbem
fuisse expresse testatur idem Iosephus haec
scribens Pompeius ei a septemtriolarili templi latere, quod maxime erat oppugnationi obnoxium, admouit mili tes. Erant autem hac quoque parte turres altae , de fossa manufacta praeter profundam vallem , quae templum cingebat Nam etiam versus urbem abrupta erant omnia .
Haec ille Vertim non haec tanti ina, sed le-liqua omnia a nobis allata certa atque explorata , ac veritati maxime consentanea fuisse
facile intelliget , qui historiam captae urbis a Tito legerit apud osephum de Egesippum
C c haec omnia in nostra descriptione attentius perpenderit. Sed iam tandem antiquiorem Agrippae temporibus ac vetustiorem murum hunc fuisse praeter ea, quae dicta sunt , facile ostendunt ea fere omnia argumenta , quibus infla ostendemus tertium quoque murum ante Agrippae tempora exstructum fuisse cilia tamen plane constet secundum murum multo ante tertium exaedificatum fuisse ; sed pergamus ad reliqua. Vltimo loco huius muri quantitas a Iosepho commemorata Xaminanda erat ; quare si eidem credimus, tanta fuit, ut in quattuordecim turres aequalis mensurae cum su- perioribus , ac paris inter se distantiae murus diuideretur. Qii fit, ut chin singulae turres vicenum cubitorum sint, ducentisque a se dissitae, quattuordecimque turres murum in quindecim pacia dividant ducentos viginti cubitos per quindecim multiplices, murum inuenies ter mille trecentis cubitis longum a. Quem numerum si per quadringentos unius sta- dij cubitos diuidas, inuenies murum eZetae
longum fuisse stadia octo, insuper adi se
re quartam partem quoniam ab eo centena
rio numero , qui ex diuisione superest, ause rendi sunt viginti cubiti unius turris, quae in eo nuinero computata est nec debuit turres enim quattuordecim sunt, spacia quindecim 1. Itaque huius muri quantitas nonnihil excedit milliaris longitudinem loquor tamen de milliari eius aetatis.
nus primus huius nominis Pontifex
119쪽
IV μ ibid. V MERUM montium Hierosolymae , eorumque ordinem persecuti hucusque fuimus. Diuersis enim ac successuis temporibus ostendi-m S, quattuor urbis partes diuersi Regibus constructas filisse atque munitas Salem olim in monte Acra a Melchisedecho, quam inferiorem ciuitatem vocavimus superiorem in monte Sione a Davide deinde in monte Moria a Salomone templum a fundamenti erectum fuisse, quod integram ac munitissimam ciuitatem imitari videbatur; urbem insuper Begetam, eiusque murum ab eodem Salomone constructum. Quo fultum fuit , ut ii trium collium meminisset Iosephus , quartum collem eZeta appellatum 1, una cum alijs incoli testaretur . Quapropterctim adhuc alia urbis pars nobis explicanda 1 superesset, quae Caenopolis vocabatur eam quinctam, distinctionis gratia, compellare voluimus Huius autem Caenopolis situm di sertis verbis describit Iosephus non quidem ut cum Latine conuertiti vel si verum dicere licet, peruertit interpres , sed ex ipso Graeco fori te, si eruatur germana ac Vera verborum eius interpretatio . Nam clam ter iij muri, de quomo agemus, confinia vel terminos designasset,
subdit. Hoc muro eam partem ciuitatis, quam p.
indiderat Agrippa cinxerat. In Graeco vero nihil a
te de addita ab Agrippa ciuitate : sic enim scri
ad verbum sic reddes hunc mempe murum additae urbi circumdedit Agrippas, subdit,
clim esset omnis ante nuda. Exuberans enim multitudine paulatim extra moenia r Ei βόλων ton peribolon .
tra murum serpebat. Cuius autem muri mentio
in praesentia fiat a Ioseptio, ex antecedentibus consequentibus facile liquet mox enim ii te de septemtrionalibus templi partibus loquitur; cumque eodem Iosephi testimonio iam allato, alijs argumentis constet , non alio, quam muro eZetae septemtrionalem templi regionem primiam cingi , ac deinde tertio quem ab Agrippa additum exuberanti extra
moenia urbi commemorauerat manifestum omnino sit, eum de muro B eZetae nunc loqui, extra quem ciuitas multitudine exuberans serpebat.
His adde quod supra a nobis saepe assiimpium , hic probandum est , partem scilicet aut latus templi septemtrionale , muro tant i m eZetae vallatum aut circumdatum fui sese nec intra muri eius ac templi pacia ali quem alium murum exstitisse. ntiquus namque nil dis murus templo ipso interruptus fuit , ut manifestis verbis testatus est Iosephus Absoluta Enim urbis commemoratione, civi a primiti ad templi tractationem aggreditur cum loci , quo templum X struendum
erat, angustias commemorasset, si ibdit . eri upto autem septemtrionali quinque muro , abs ti dubio
Dauidi; nullus enim a parte antiquior, tantum
assumpsere pactum quantum postea totius fani ambitus in
cluserat . Quibus consonant, quae ab eodem Iosepho commemorata sunt de antiquo muro Sio nis eum enim meridianum montem circumdedisse commemorat, atqueeX altera part in
occiduam templi porticum desiisse , ex altera Vero cum orientali porticu templi coniungi. Quo fit ut necessaria ratione sequattur, partem septemtrionalem templi extra murum Dauidis, aut saltem cum eo coniunctam, nulla vero ratione eo circumdatam fuisse. Illud quoque manifesta ratione probari vi R. dethir, quod supra ostendere conabamur, in I ME B dem Beretae muro templum naunitum Z a templi lomone fuisse. Quis enim credet murum urbis, urbi latus quili Inc unicus tant inierat, templi aedificati α' 'Tne perruptum fuisse neque alium exstruetum, qui Luit. aquilonare templi latus tueretur Sed pergamus ad reliqua, quae in Latino. in Graeco codice non leti lectoribus negotium facessunt; sunt enim ac praecipue in Latina versione corruptissima ; quiduis potius quam scriptoris en
tentiam referentia. Ea sunt: Exuberan in q- Ospputitudine paulatim extra moenia serpebat , tenni lique Cus restibi emtrionali regione colli proxima ciuitati adiuncta non paululum processerat Graece, 6 του ἱερου - PN - ο ἶ- νυ τώ λτ συμι βολίδονπς ἐπ Ἐκ ὀλιγον - :ῆλ- θον cae tu hi eruta prosirclia pros to opho sumboli rontes
emouc ligon proiithon quae sic Latine vertere ii
cet & templi septemtrionalia prope collem coniungentes, non parum processerant. Ollis au tem meminit, de quo mox subdit in hanc aduersaliuam particulam non recte addidit La tinus interpres, nam in Graeco potius addenda
tu circum habitaretur collis, cui nomen est Beget . Sensus igitur Iosephi perspicuus est, si
non ut habent Latina, legamus, quini quartus collis incolebatur, sed ut habent manifeste Graeca,
circit habitabat turri quoniam iamdiu ab ipsis Salomonis temporibus tanta incolarum requentia quartus hic collis refertus erat, ut domibus viarum paci occupantibus, vix angustae viae apertae essent, per quas ciuibus aditus paterer, hostibus quasi intercluderetur. Nam ut Iosphus auctor est, Romani secundo muro potiti, ab opidanis non absque plurimorum militiam pernicie,&interitu repulsi sunt. Nec enim, inquit
ille, multis simul fugiendi copia per angustias muri pate
bat omnesque paene qui transieranti perempti fuissent, nisi Titus eis opem tulisset . Dispositis enim per summa viarum sagittari)s, c. tamdiu eos prohibuit irruere, donec omnes mi
lites recessere. Haec Iosephus. Quae omnia facile ostendunt, prae allato Iosephi testimonio se E monem fieri de septemtrionali regione templi, ac ipsius egetae, circum extra moenia habitatae . Atque his praeterea eisdem locis ipsius Caenopolis situs aperte significatur. Sed de ipsius urbis nomine, Melius origine post C AE N O.
pauca subdit idem Iosephiis . Nominata est autem pars polis
addita ciuitati voce indigena Beret , quod I. at in sermo - ' ne dicitur noua ciuitas. Et quidem chim paulo ante collem ipsum Antoniae obiectum ab iniente, templo vero ab Aquilone , Begeta quoque nominari dixisset manifestum fit, hoc nomen& ipsius ciuitatis fuisse, quae secundo muro cin cgebatur: eius deinde suburbi, inditum . Haec vero Begetae suburbia postquam tertio
120쪽
miar in unam cum B Zeta urbem coaluere is,
eodem quoque nomi re denominata sunt ita ut quasi una noua ciuitas diceretur, ex colle septemtrionali templi, De circum exstructis domibus, atque alijs aedifici, conflata , quae tota simul Bereta dicebatur. At vero mox distinctionis gratia Hebraicum nomen, antiquum Regeta antiquiori nouae ciuitati relictum, recentiori nouae oraecum nomen inditum fuit Caenopolis,
idem omnino significans κανος caenos enim n uum significat ac recens, quod vetustati opponitur senio. λι polis vero ciuitatis nomen
est quare Caenopolis nouam ciuitatem significabit, haud secus quam Begeta Huius rei manifestum, meo iudicio, argumentum ducitur ex eo, quod ut iusque ciuitatis simul meminit idem Iosephus , Dum enim oppugnatam a Cestio commemora ciuitatem populus quidem, inquit, a sedi
tiosis custodiebatur ipsi autem Romanorum disciplina te riti , exterioribus cessere partibus ciuitatis in partem interiorem templi refugerunt . Cestius vero transi ressus
-ρρλων patet hon, introgressus, vel ingressus
Berctam, quae sic vocatur, α aenopolim rum , quod appellatur materiarum, δικαν docon Iabium, alit ma
teriae potius dicendum erat plurali enim materia ligna significans caret, incendit deinde clim ad
superiorem ciuitatem ver istet, c.
Neque hoc tantiam loco Caenopolim a Be- 1 et distinguit Iosephus, sed etiam altero, quo
murum describit a Tito constri icium circa superiorem ciuitatem tota inferiore iam capta .
Coeptum enim, inquit, a castris Assyriorum, ubi ipse tendebat ad inferiorem Caenopolim murum duxit hinc per Cedr
nem,&c. His vero verbis duo videtur significare Iosephus Piimum, fuisse quidem aliam superiorem Caenopolim, nempe eam,quae Hebraica voce dicebatur Bereta idem enim, ut ostendimus, haec vox Hebraeis, ac illa Graecis significat. Secundo , inferiorem Caenopolim vicinam fuisse torrenti Cedron , atque iuxta eam olim Assyrios , tunc Titum castrametatum fuisse a. Vbi animaduertendum illud videtur pro maiori Caenopolis cognitione oportere lectorem primum attente perpendere , quae de muro urbis superioris a Dauid construcra. de muro in ferioris Salem, ac tandem de muro Begetae diximus. Nam si praedicti muri, eorumque si ne in descriptione considerentur , mox appurebit recessus quidam in angulo aquilonari orientali, qui inferiore Caenopoli repletus filii. Hanc vero ubi primum circumdedit tertius mi rus, tum tota Hierosolyma in quadrum redacta est. Sed de hoc infra latius agendum a nobis; si
tamen prius de Caenepoti si viro, necnon toto tertio, quatenus lilii eidem coniungitur,&t tam urbem circumdat ac tandem de eius auctore, proximo ac sequentibus capitibus dixerimus.
Cap. XVII. ET A TIS iam ordine sin
gulis murorum partibus, quibun urbs ante inferioris Caenopolis fundationem circum data, atque munita fuerat, quilibet facile coni j Certa nobis etiam tacentibus poterit , quaenam muri pars exstruenda superes set Pars enim illa duntaxat, quae nouae ciuitati addita est, munitione carebit ideoque muri tantundem aedificandum erat, quantum a porta Gregis siue Genath usque ad murum antiquae Salem ascendit, e scit lite quasi normam , seu angulum quendam, cuius alterum latus Orien tem alterini vero Septemtrionem spectat . hic fili tertius isti inius urbis murus . Tertius quidem, quia quicumque ex superiore urbe ad Aquilonem vellet descendere, Mextra ciuitatem egredi, eum oportebat prius murum transgredi, qui unde quaque sit periorem urbem ingebat Veinde secundum murum eZetae , ac tandem hunc xteriorem inferioris urbis mururum . Vltimum vero murum vocare hunc libuit, quoniam reliqui omnes , quo a nobis tractati sunt ordine, eodem postea vasto processu tem porum exstrueti fuerunt. Hic vero ultimo tandem loco exaedificatus est, ita ut a Ioseph v que ad Herodis tempora muris nudam perdurast inferiorem CXenopolim memoriae prodi tum sit; quod nos infra examinabimus ii mulque in huius muri aquilonari latere apertam fuisse pol tam piscium, rnus rationibus osten
Interim notandum est Iosephum , clan terti j muri meminit, non tantisim huius additae partis mena in iste, sed totius muri ambientis in se riorem ciuitatem, quatenus si vetustiori muro, eiusque angulo occidentali, laquilonari inci piens, in eiusdem muri angulum orientalem &aquilonarem desinit, ut e eiusdem verbis mox patebit. Neque eodem modo semper loquitur Iosephus, non enim semper cum terti muri emi nit, eiusdem muri ambitum intelligit. Nam citru
murum tertium in nonaginta turres ditiis tuo testatur, totum murum extimum, ambientem unde quaque ciuitatem intelligi voluit , hoc est,
totum murum inferioris urbis, ac murum prae
terea Veterem, qui circuit montem Sionem Di te re occiduo, merid1 an , atque orientalici ut quamlibet harum notationum firmis nioni bus suis locis confirmabimus. Vertim ad Iosephum et Ieriamur, qui tertium murum his ve
bis describit . Tertio muro turri Hippicos principium
dabat, unde ad Boreae tractum pertinens , deinde ad Psephinam turrim veniens contra monumentum Helenae , quas Adiabenorum Regina fuerat, Iratae egi mater se per sipe luncas Regias in longum ductus, a turri quidem in angulo posita stinebatur contra Fulloniς, quod dicitur, monumentum Clim vetere autem ambitu iunctus in Cedron vallem, quae
sic dicitur, desinebat. Haetenus ille, si se est dicere
haec Iosephi esse, quae longe diuersim sentcntiam continent ab ea, quam Iosephus Graece scripsit.