장음표시 사용
121쪽
scripsit. Et quidem, qub haec Iosephi verba niendi expurgata legentibus pateant, situm singularum turrituin, partium urbis, quas ipse Iosephus numerat, oportet ob oculos ponere.
Turrim quide in Hippicos iam satis supra ostendimus a Ioseph locari in angulo occidentali aquilonari montis Sion, fuisseque in vetustiori Dauidis muro ab Herode Agrippa exaedificatam , velit proprie loquamur, instauratam, maioremque exsectam .cuius sit tum si recte inspicias, Caluariae monti a Meridie proXimum reperies. Huic ergo turri tertius murus annectitur, quod diserte Iolephus, tertio muro, inquit, turris Hippicos principium dabat sequentia vero peruersa,
A iam contingere poterit Quae clim neque sint, neque esse possint in ea descriptione, aliam proserat oportet, in hac ipse se deceptum fateatur. Interim tamen his praetermissis si mentem Iosephi, immo rem ipsam, ut fuit, quodque salijs praeterea validissimis argumentis confirmabimus, assequi cupimus, tria inferioris urbis latera, quae hic a Iosepho describuntur, ob oculos ponamus necesse est occidentale nimirum boreale, Orientale, ea ille quattuor terminis clausa. Latus enim occidentale finitur a Meridie , turri Hippicos, ab Aquilone turri Plephina . Latus aquilonare ab Occidente terminatur turri Psephina, ab Oriente turri altera in angulo po- non conuersa videntur e Graecis, quae sicaa B sita, quam suo loco ostendemus dietam fui se Hananeel. Latus denique orientale ab Aquilone clauditur turri Hananeel, a Meridie vor gine, quae in vallem Cedron exibat sed de his ad calcem. Ac de occidentali quidem latere atque eius terminis cinia pleraque supra dixerimus, hic ea nequaquam repetenis duximus itaque hie nihil addemu S. In secundi tractus descriptione meminitI sephus monumenti Helenae Adiabenorum Reginae , quae mi Regis mater , non Θυγέτηρ Isi' 6.
Quae verba sic licet Latine reddere . Tertio vero muro principium dabat Hippicos turris, unde utque ad Boreae clima tendens ad sephi
nam turrim Ex qua quidem versione longe diuersus sensus eruitur; namque e X ea, quam supra retulimus, colligi videtur murum a turri Hippico ad Boreae tractum pertinuisse, ac inde ad turrim lephinam quasi vero turris Psephina post borealem tractum stetisset aut saltem prius potuerit muriis ad septemtrionalem tractum pertinere, quam ad Psephinam turrim quod utrumque falsum est, & ipsius Iosephi verbis adhuersum; non hoc loco tantiam, vertim etiam ubi semel testatur sephinam turrim ad Septemtrionen ta Occidentemque surgere in angulo atque iterum,
Titus , inquit, chi in prope duobus stadij abelset a muro :ad anguli eius partem contra turrim, quae appellatur se-phinos, castra ponit, ad quam muri ambitus ex Aquilone pertinens flectitur ad Occidentem . Haec ille . Qua propter allatis Iosephi testimonij facile ostenditur, sic intelligendum, osephum testari, murum
a tum i Hippicos ad Boreae tractum, hoc est, versus Boream tetendisse ad sephinam turrim . aliae quidem omnia argumenta omnino conuincunt, de medio remouendam eam descriptio nena Hiero Iblymae, quam supra retulimus, fini tui his argumentis probauimus non se retinendam. Cum enim in ea omnia per tuabat lacera a antur, montibus, vallibus ac alijs partibus confusis, muros quoque confundi nec eis est. Quod vel ex hoc facile apparebit si quidem ea de scpptio turrim Hippico turri in se phinam in eiusdem superioris urbis muro antiquo constituit in eodem eiusdem muri septem trionali latere. Quomodo ergo fieri poterit, ut tertium nouae urbis murrina describens Iosephus, eum a stirna et ab Hippico ad Psephinam thirrim venire; ac tandem cum veteri ambitu coniungi e At huic dubitationi,dicit quispiam, eius auctores responderint ergo aliis tunc quoque aduersus eam descriptionem rationibus urgeremus. Nam de Adric homi descriptione non est cur plura dicamus tot enim hic et fingit citi itates, quot ciuitatis partibus indita si rea multis nomina , . Vnum tamen ab eo exigere non grauabori qui fieri poterit, ut tertius in sua descriptione murus a Psephina turri veniens , veterem murum contingat, interiacentibus binis ciuitatis partibus quas secundam ωinferiorem ciuitates appellat e aut qua ratione murus egetae Antose
thygati talia fuit , ut nunc Orperam , ac cor ben- Vbi
rupte legitur in Graeco teX tum quem locum 1 fuerit. ex altero eiusdem Iosephi correxisse videtur L C tinus interpres , scribens , mater . Hoc monumentum in nostra descriptione turri Psephinae directe opposuum statui 1Mus, ut ab utroque latere M occidentali, aquilonari videri facile posset, Iosephi testimonio fulti, asse lentis,
thicon anticry ton Helenis nimion, deinde pertinens contra Helenae monumenta . quae plura Vocat
propter tres ibi erectas pyramides, ut suo loco ostendemus praeterea Sancti Hieronyiniau ritate permoti, qui de hoc eodem monumento haec litteris mandauit Paula e portu Oppae, soch. t . . qui inter Occidentem, Septemtrionem istitur Hierosolymae, ad laeuammata soleo Helenaer derelicto, quae Adiabenorum Regina, in fame populum frumento iuuerat cingresta est Hieroso lymam. Absque dubio per portam occidentalem, quam ipse Hieronymus alias testatur Ioppen dii cere . Est alius locus huic tractui aquilonari
oppositus in eius medio, qui Graece vocatur myηλαίων βαmλικιῶν pilaeon basilicos significat alitem ea Graeca vo speluncam, exesam inquam petram, quam apte Latinus interpres conuertit;& per speluncas Regia 1 fuerunt autem eae monumenta Regum, de quibus infra suo loco Superest menta Re- tandem, orientalem urbis inferioris, atque eius Rin f -ςl. muri tractum explicemus.
Et quidem , quod ad eius aquilonarem ter E minum spe stat, manifesta res est, turri illa fi niri, quam Latinus Iosephi interpres in angulo positam dixit , Graecus codex Hi yic me' 'cy gonicae pyrgo angulari turri , scribit . quae vox duplicem admittere poste videtur sensum alterum , ut angularis dicatur ea turris , utpote in angulo sita quem sensum sequutus est in terpres Latinu alterum vero, fortas te magis genuinum, ut angularis dicatiar, quantam in plures angulos efformata fuisset. Quasi vero TVR Rr haec turris, quae ab oriente in eodem muricia Hananeel
tere obiecta erat Psephinae turri, similis eidem Psephinae multitudine angulorum a Ioseph lor uni suit. fuisse
122쪽
PARM L DE URBE LIB. II. C A P. XUII.
fuisse dicatur. Quae utraque interpretatio vehementer omnes sere dec pit Hierosolymae chorographos, ad hanc turrim portam anguli sta-tUentes, quam suo loco demonstrabimus ad turrim sephinam statuendam . Hanc autem turrim, Hananeel, vocari a scriptoribus sacris,paulo ante suo loco me probatui una promissi. Et quidem priusquam huius muri tractus meridionalem terminum assignemus, examinanda VC-niunt Iosephi verba sequentia. Gu SDn Hi γουνι-
ecampto meligonicaeo pyrgo cata to tu napheos profagoreuomenon nima. Flectebatur quidem in angulari turri ad fullonis, quod appellatur monumentum . Quae Verba Ἀ
quod ad monumentum fullonis attinet, duplici modo exponi possunt aut enim significant mu-
ruria in angulari turri deflexum, ad monumentum fullonis tetendisse , aut monumentum X aduerso turris illius angularis stetisse. Priorem sensum inseritis examinabimus,4 sequemur alterum sensum sequutus videtur Latinus interpres, particulam illam Graecam orta cata acculandi casui unetam, in contra, verten S, quod nullus Graecorum admitteret. Atque eundem sensum amplexatus videtur Adlichomius, O numentum Fullonis non longe situm affirmans a porta anguli sic enim vocat eam turrim,quam Iosephus angularem appellauerat, alia sacrae Scripturae loca non aduertens, de quibus suo loco Ergo quod ad fullonis monumentum spectat,
clim incredibile videatur, Iosephum eiusmodi monumenti meminisse, nisi vel propter aedificii magnitudinem, vel propter sepulti hominis dignitatem, vel propter loci celeberrimam reco dationem locus celeberrimus fuisset, ac omnibus valde notus quis enim existimet aut eius rationem habuisse , aut celebrem locum illum Iosephum eYistimasse, cuius in historia mentionem faceret, in quo tantum sepultus esset fullonicae artis vilissimus artifex Nonne ipsamet ratio exigere videtur, ut aliquod aliud exquiratur celebre monumentum, quod fullonis diceretur; cuiusque merito credatur meministe Iosephuc quo in uento planus ac facilis mox erit loci sensuS.
Et quidem Epiphanius si Epiphani est li
ber de vita Prophetarum sic scribit de Isaia . Tumulatus est, inquit, sub quercu Rogel; post
multa subdit Exstat autem monumentum Isaiae finitimum sepulturae principum, post sepulcra sacerdotum versus Notum, partemque meridionalem existit autem Orientem versus Sion.
Haec ille. Qitibus verbis duo manifeste testatur Epiphanius, quod ad huius sepulari attinet situm , nempe sepulcris Regum stetisse ad Meridiem, Sioni monti ad Orientem quod sane
Vtrumque verum est , ut in nostra descriptione apparet. Nam clim& paulo ante proposuerimus Iosephum Regalium sepulcrorum memini se speluncas Regias ea vocans, inta innuens ad Aquilonem urbis si sepulcrum Isaiae
statuatur ad Orientem Sionis, necessarium quo'que est, ut ad Meridiem stet sepulcris, siue spelunci. Regum. Quae omnia plurimum congruunt cum ijs, quae supra de fonte I oget comme norauimus, attestante historia Iosue fontem hoc nomine insignitum, in valle Hennon scaturire; de cuius fontis situ alias plura . Verum quod huic nostrae sententiae plui imum Dueat ipsum
cum monumento denominantur, hoc indicat , et quare sic
quod istud nomen ab Hebraeis significare ullo to
nem, traditur; sicque dictum putant h,m reget pedem significante, quod nillo pedibus conculcans pannos lavet. Quo fit ut Targhum locum illum Regum, quo Adonias ad fontem an roges
conuiuium instruxisse refertur , interpretetur,renaei chirsira, hoc est, fontem fullonis. Atque adeo monumentum fullonis intelligemus monumentum Isaiae, non quod Isaias illonicam exe cuerit artem , vel quod hoc nomen prophetae tribuatur; sed quia a Fullone locus ille nomen ,
accepit quippe qui fonti erat proximus , sub lonis leto duos innuere videtur Iosephus,
dicens, monumentum , quod fullonis dicebatur, quasi diceret an roget Graece cnapheos Latine ulloni . Neque Veio temere, aut sine rationabili causit ad fontem hunc sepultum Isaiam accepimus, sed merito, ea ratione, qua eiusdem ntis nomen monumento indi tum nempe, quia referente Epiphanio, eiusdem Prophetae meritis intercessione fons ille de nuo,&non sine magno miraculo scaturivit,in nente usque ad sua tempora eiusdem celeberrima commemoratione, de qua suo loco His igitur sic statutis liquido constat, a Iosepho monumentum fullonis pro termino meridiano orient
C is muri ciuitatis inferioris statui loci sensum esse, murum quidem flecti ab aquilonari ad
orientalem regionem versus montana mum Is
iae, quod dicitur Rogel,hoc est,fullonis. Neque mirum cuiquam videri debet , Iosephum proprium nomen Rogel in Graecam vocem κναφέως
napheos, hoc est, fullonis transtulisse, clim alias simile quidpiam fecisse videamus. Nam ctim refert, quomodo Iudaei cauebant a lapidibus iactis
contra eos Romanorum machinis speculatores,in Iol b. ae
quit, in turribus praesidentes, praedicebant,quando impelle bell. cap.7.
retur machina, sexumque ferretur, patria lingua clamantes,
filius venit lapidem interpretatur filium, non quod eadem vox utrumque significet, sed quod o benD filius, atquem eben lapis fere consimili pros rantur voce : quanto igitur magis in praesenti
vocem ipsam Rogel in Graecam, quae idem significet, credi potest vertisse λAlia quoque duo loca , quibus terminatur
hic murus, ostendit ibidem, nempe veterem murum, quem ad portam regis, siue Genathi tuimus, ubi tres muri, antiquus, medius, atque hic tertius insimul conueniunt . Ultimus verbliuius muri terminus assignatur, quod in Cedron vallem , quae sic dicitur, desinebat. Et quidem si ut Latina verba sonant, accipiantur, Valde commune signum illud censendum est, quod non
termino solum conuenit, ver u toti tractii o-
rientali muri qui tractus totus secundum hanc
vallem extenditur. At in Graeco vox habetur φαρα α pharanga , quae VOX licet nonnumquam communi notione accipiatur pro valle aut On-
ualle multo tamen magis proprie accipitu pro
voragine, quam Cicero vocat terrae fauces .ci Vat. Seneca Ingens vorago faucibus vastis pat t. senec tu Quare haec vox ab interprete Aristophanis et Herc.
τῆς γης βαραθρον, tis is barathron, terrae barathrum Aristoph.
dicitur nos sic accipimus, quasi terrae abruptum 'praecipitium, quale ad finem terti muri depinximus in nostra descriptione. Neque hac tantiim ductus coniectura hoc asesero; verum etiam dissinu, Maccuratistim Cc
123쪽
lati testis Domini Danesii Politiani peculiari de
hac re testimonio, quem libenter nomino, quΟ-niam huius nostri studi dessiderio quam maxime tenetur; ut qui in eodem omnem suam operam ac diligentiam multorum annorum sollicitudine posuerit Ver uri ut ad Iosephum reuertamur; ipse quoque alibi cierti muri, plurium urbis partium meminit, clim in varias seditionis partes distractam commemorat ciuitatem sub Simone Joanne Pontifice. Tenebat autem , inquit, Simon quidem superiorem ciuitatem , murumque maiorem usque ad Cedronem . Hic est murus
tertius, quem supra commemorauimus, eumque --γα εἰ cesto me gatichos, magnum murum VO-cat , quoniam maximam urbis partem circuit, secundumque murum prioris magnam partem concludit. Quare Iosephus subdit, antiquioris,
quantum a Siloa , occidentali rates, flectitur ad Orientem usque ad Monobari aulam descendit . Hanc
nos constituimus prope Regiam Salomonis, duplici huius textus coniectura ducti. Prima , quoniam murus, qui ab Occidente deflexus erat, ad Orientem in eam incidit; neque aliquid ultra obtinere potuit, quoniam Ioannes huius Simonis inimicus tenebat Ophlam. Altera, quoniam eo usque descendit murus, a porta equorum iter ut ascensurus, ut sequenti libro patebit.
Addit autem Iosephus, isque ad Monobari aulam descendit,&e. Tenebat etiam montem Acrae, Graece ei L C-γου , is τακρον, caestiti pigin cae in acran,
fontem absque dubio Siloam non enim Graeca vox stagnum, aut diductam aquam significare solet, sed primam fontis originem &Acram,
quae inferior est ciuitas, usque ad Helenae Regiam, quae Monabar fuerat mater . Ioannes autem templum, circum templum * μ λιγγ e ouc ligon ad non parum, aliquatenus, itemque Ophlama vallein, quae Cedron appellatur. Eadem prorsus verba habentur in Graeco, quae loco stupra allato a nobis relata sunt; atque in eo ad eandem voragiriem finem accepisse murum tertium testatur Iosephus sequitur: ali)s,
quae interiacebant, incensis belloaluod inter se gerebant, spa-
cium aperuere. Haec ille. Quibus & plures urbis Dpartes,&plura moenia commemorata sunt, a se inuicem loco dissita, intestino ac ciuili bello quam aptissim . Iam vero nos ad inuestigat dum huius muri auctorem pergamuS.
fui , Iosephi, ac sacrae Scripturae
restimonij probatur. Cap. XVIII. s ERTII muri assignatis fini
bus, ad eius primum constructorem demonstrandum a cedit Iosephus. Quocirc
duo tradere videtur Latinus codex alterum, quod Ioseph tal sc imponit alterum, quo ipsum sibi aduersari facit Iosephum. Quare utrumque aeque falsum, atque a veritate alienum iudicamus; quorum primum iam supra discustiam a nobis est. Hoc enim muro, inquit, eam
partem ciuitatis , quam ipse addiderat Agrippa cinxerat
quod aliter haberi in Graeco ostendimus cinterpretandumque, hunc scilicet murum aedificatae urbi circumdedit Agrippas. Ex qua, ut dixi, interpretatione manifestum sit, non urbem nouam addidisse Agrippam, sed additae urbi murum tantummodo circumdedisse. Cuius muri prohibitam a Caesare magnis centiam idem historicus testatur his verbis. Nominata es autem pars addita ciuitati de in fenori loquitur Caenopoli antiquior enim erat superio risi egetae, seu Caenopolis aedificati od muniti, ut supra ostensium a iobis esto voce indigena Be
zeta quod Latino sermone dicitur noua ciuitas. Eius autem
partes incolis protegi desiderantibus, longe aliter in Graeco, licet forte etiam non sine vitio δομένων aries ταυ amo, nisi forte legendum ne pro mi, vel δε ομων - σα ται pρχε p. deomenon out lautis iis cepis, cum indigerent igitur ab hac parte munitione, vel hac munitione cum egerent,
pater huius Regis eodem nomine Agrippa , tirum quidem ita ut praediximus, inchoarat Veritus autem Claudium Caesarem , ne magnificentiam constructionis ad nouar bina rerum ac discordiae suspicionem traheret , fundamentis tantummodo iactis ab opere destitit . Nec enim expugnabilis euet ciuitas , si perfeci siet muros ut coeperat Saxa enim viginti cubitis longa, decem lata contexebantur , quae neque ferro facile suffodi possent, neque machinis dimoueri, hisque murus dilatabatur. Profecto autem altitudinis quoque plus habuisset, si eius magnificentia, qui aedificium aggressus erat, minime uiuet inhibita . Rursus autem idem murus etiam Iudaeorum studio fabricatus ad viginti cubitos
creuit, c. Quae Iosephi verba eiusdem verbis interpretanda sunt, quae alibi praedixisse testatur: reser autem ea, quae in libris de antiquitate de hoc Agrippa his verbis commemorauerat. Con
uersus autem ad Hierosolymorum curam , nauros nouae, quae
vocatur urbis lis cον ι πόλιν caenii neuonta polin muniebat sumptu publico , latioresque, altiores, quam antet fuerant, reddebat, Tecisset aduersus omnem humanam vim inexpugnabiles , ni Marcus Syriae praeses Claudio Caesari significasset eam rem per litteras . Qui suspicatus molituros aliquid noui diligenter scripsit Agrippae , t a munienda vineta
desisteret, atque ille mox paruit. Haec Ioseplius. Quae historia veritati maxime consentanea videtur.
Murum enim inferioris nouae ciuitatis iam olim aedificatum firmiorem, atque latiorem efiicere curantem Agrippam inhibitum fuisse a Caesare, magis fit verisimile quam quod denuo exstruere, es fundamentis prim im eriger e ciuitatem coeperit tunc Agrippa Alias enim,qui fieri posset, ut clam noui muri exaedificationem inhibui siet Agrippae Caeser, eandem aut Iudaei contra Caesaris rescriptum aggressi fuissent, vel obtentae facultatis non meminisset Iosephus, chmimmediate subdat, murum, quem impeditus Agrippa absoluere ut coeperat, non potuerat, Iudaeos& coepisse, ad perfecitum usque duxisses Quare mens ipsa Iosephi, ac constans historia illud exigere videtur, ut asseramus, murum te tium ab antiquis Regibus exstructum, munitione indiguisse, utpote ruinosum, atque hostii fincursionibus magis expositum inuod opus nimio apparatu atque magnificent1acum coeptum es se ab Herode Agrippa, iacetis tantummodo alicuius partis fundamenti sineque enim credi potest, totam urbem semel muro destitutam ab
opere Caesaris monitu destitit Iudaei vero ab omni
apud Io ephum a veritate aliet Sup. c. schium libri Ioseph lib
M VI Vnon coepi aedificari Agrippa, slatior instat
itaurari at Agrippa coptus fuit; se inhibiti pari formet sui in stata,
124쪽
Hl. c. F. ab omni suspicione nouitatis, ac propterea ab omni magnificentia abstinentes , murum, sicut prilis exstructus fuerat, erexerunt. Quod ex eiusdem Iosephi sequentibus verbis apertius erit quibus huius muri fabricam, altitudinem, turres, earumque interualla ad omnium totius umbis murorum conssimiles parteS,ac mensuras prae finiendas, quasi certam mensuram assumit cum tamen non reliqui vetustiores muri adluitis noui formam accommodari potuerint, sed hic contra ad illorum normam.
His quidem argumentis confirmata satis videbatur nostra sententia ; vertim , quoniam multorum animis Iosephi error ita fixus manet , ut vix ab eo dimoueri posse videantur cunia Bhoc maxime fundamento inniti videatur magna pars eorum, quae sequenti libro de instaurati ne urbis dicenda sunt age, dipsum, quod verum manifestumque rationibus allatis iam satis est, nouis quoque rationibus confirmemus. Et primiim quidem in memoriam reuocanda legenti sunt, quae supra pluribus attulimus,clim urbem Salem, hoc est, inferiorem ciuitatem, atque Sion superiorem , ab antiquo conditas probauimus, quas a multis olim incolis habitatas, nequaquam credibile est moenibus caruisse ; fuisseque omnibus bellorum incursionibus, atque hostium depraedationibus expositas, quamui S ut attigi, etiam usque ad Dauidem loco sepositae fuerint. Vertim postquam laxata est ciuitas superior per
totum Sionis clivum, ac muro circumdata mediusque mons Moria, exstru to deinde templo, a Salomone urbi adiunctus , ac propter templum etiam egetae quartu mons domibu S, atque
alijs aedificij refertus fuit, muroque ab eodem Salomone aedificato circumdatus , tunc C-tiam templum, ac noua ciuita munita fuere .
Ac mihi quidem hanc utriusque urbis contu etionem prophetice commemorasse videtur Psaltes illis verbis Ierusalem, inquit, quae aediscatur, citiitas, cuius participatio eius in idipsum.
quae coniuncta, associata, vel copulata est sibi si Dmul, vel coagmentata est in unum . quod qui dem ad ipsam urbem referendum videtur, quae primiam duplex urbs a duplici ramilia, vel tribu possidebatur : Sionem enim occupabant Iudaei, Salem Beniaminitae incolebant, ac aedificato inter eas templo, atque BeZetae muro CD
nexo utriusque urbis muro Salem & Sion in unam ciuitatem coaluerunt atque ex duplici familia una effecta est, quae celebriori nomine Iuda, vocitata est uti videre est apud Ieremiam, alibi saepe . Harum autem duarum tribuum exemplo prouocatae reliquae tamiliae Iacob , municipatum ipsi expetiere tam sanctae, tam celebris, tamque Deo gratae ciuitatis: Illuc enim Eascenderunt, inquit, tribus tribus Domini testimonium Israel , ad confitendum nomini omini vel ut habet Chaldaeus tribus tribus Dei testificantis Is ael, quod diuinitas eius habitauit inter eos , iam accesserunt ad confitendum nomen Domini. Quo factum est, ut crescente in colarum multitudine, exuberanSeXtra moenia
civ. as non paululum processerit, ut ait Iosephus: quare cilia noua ciuitas circumhabitaretur priori, eaque suo quoque muro cincta . Atque hanc nobilissimam ciuitatem e pluribus co positam describens, mirificis encom ijs commen-TOm. 3. ApparatuS.
dat Psaltes . Fundatur, inquit, exultatione Uni I. 7. uer et terrae mons Sion latera Aquilonis , ciuiatas Regis magni . Ex Hebraeo sic ad verbum reddunt nonnulli . Pulcherrimo frutice laeti GCan Omnem terram, monte Sion lateribus aquilonis, ciuitate Regis magni Pullulanti pulcherrimo frutici comparat Sionem montem, ac reliquos illi ab Aquilone adiacentes , quibus fundata est ciuita ; quod soluta allegoria expressit vulgatus, scribens, fundatur; Graecus pro exultatione laetificans omnem terram; id enim significat eius nomen Hierusalem , visio pacis, exultationis ac laetitiae . Eam autem suis cir cumscribit terminis mons Sion latera auia ALIA RA-lonis sunt ciuitas Reeis mis i. svndeton enim O,qua pr0
tigura est, ut notat Genebramus, non appoli mo te, Hie tio. Mons enim Sion totus meridianus est, non rosolymae aquilonaris, ut e ijs, quae a nobis supra allata M S sunt, liquido cernetur, ex Nicephori historia.
Quapropter quae sint ista Aquilonis latera
Quod si montem Acra, ciuitatem Salem, .hs. c. 3 o. quae ad Aquilonem est, intelligere tantiam velis, latus est, non latera quare eandem Salem , Begetam,&Caenopoli mi animaduertas, tria Aquilonis latera inuenies, quae si monti australi Sion coniunxeris , ciuitatem magni Regis iam unam ex multis compleueris. Quod quidem ipsum comprobare videtur Isaias. Descendet, in Is i. r. quit, ominus exercituum υ praelietur super l montem Sion, O super costem eius . Hierosolymam duplicis collis commemoratione describit, quam tam superiorem, quam inferiorem ciuit tem vocat Iosephus . Atque iterum super duos colles conditam urbem testatur contrari j frontibus semet inspicientibus. Quin cornelius Tacitus Hierosolymaeium Corn.Tacit. nitionem describens ait: nam duos colles inim lib. 2I. mensum editos claudebant muri per artem obliqui c. Et quidem duo erant, ut diximus, prae D Vocipui montes , Sion incra vertim in plures colles Hi
colles diuisi, potissim in vero inserior ciuitas
cuius colles vallibus profundioribus , ac magis separatis iugibus discernebantur . Quod significare voluisse videntur Septuaginta interpretes, qui sic vertunt Descendet Dominus Sabaoth, ut praelietur super montem Sion , super colles eius , quasi dicerent, super latera Aquilo nis . Quibus si accedat . Thomae Aquinatis . . interpretatio, facile intelligemus ' antiquiorem per Mi. 31. fuisse murum tertium ipso Agrippa utpote quem Eliasib sacerdos magnus cum socijs instaurauerat, ctim primi in postliminio reuersus est lescendet Dominus ut praelietur inquit, tamquam a
defensor contra illos, qui impediebant aedificationem templi post reditum e captiuitate. Cum igitur tam aedificatores templi, quam murorum urbis a Sanaballat & sociis vehementer ii peditos fuisse sacris historijs constet liquido quoque constabit, non minus Dei praeliantis auxilio indiguis te aedificatores urbis, super collibus Salem, egeta Caenopoli, quam super colle Sione quibus parem quoque protectionem, consimile auxilium pollicetur placa tus Deus sui ipsius , qui plurium ac terribilium exercituum dux est a Dominus , praesentia. Quod egregie opere completum esse indicabit subsequens liber , quo manifestum on nino erit, murum ipsum tertium, ac Niremum ciuitati S,
125쪽
ANTE CA-ptiuitatem aedificat un tertiuin marum ex Sophoniaeve bis proba
II Ociuitatis, cum portis turribus ac omnibus alijs insignioribus iusdem locis instauratum fuisse hortatu arque auxilio Nehemiae. Verum&an te captiuitatem aedificatum fuisse tertium murumi verbis Sophoniae apertissimum est. Et erit, inquit, in die illa dicit ominus, etwx clamoris a porta piscium, o Utilatus a fecunda Vbi Hieronymus de irruptione Assyriorum vaticinari Sophoniam putat, quos ingressos innuit per portam piscium secundam vero portam secundi muri in eadem regione sistam fui e idem arbitratur. Haec porto Hieronymi sententia maxime confirmari videtur ipsamet nuptionis histori , quam refert Ieremias. Undecimo, inquit, anno Sedeciae mems quarto quincta mensis aperta es ciuitas, capta , videlicet porta Piscium, quae in tertio, hoc est, exteriori muro sita eratu ratio enim ipsa demonstrat, exteriora prius ab hostibus petita fuisses, atque occupata: hoc probatione non eget, cum certum omnino videatur. Et ingressi funt omnes Trincipes Regis ablonis , ct sederunt in porta media, quae est eadem cum secunda secundi muri vel medi porta Medius autem muru eXtremos duos necessario exigit. Nam quod doctus quidam vir Iosephum ut putat sequutus, huic argumento respondisse videthir, nempe mediam dictam, quod inter duas prioris muri partes sita esset, figmentum est, ut aliquis effugio esset locus nam pari quoque ratione quaevis alia diceretur media porta,&haec nulla ratione dici potuisset secunda Neque vero obtenta priori piscium jecundae meminisse oporteret clim enim unicam muri po tam obtinent hostes, totam quoque ciuitat m a possident, nisi ali muri, vel aliae obstent munitioni es. Sed mirandum est quam scriptor hic minime sibi constet admittit enim portam hanc secundam dici, quia iuxta Hieronymi sententiam secundi muri porta fuerit; non aduertit, aliam anterioris muri piscium dictam fius captam is se, quarum neutra iuxta ipsiuis sententiam prioris muri csse potuit, quia ab Aquilone ingressos vrbem Chaldaeos constat tam ex sacris nouo muro exstructo,ut isti somniant, sed Antonia turri . Veri in superuacaneum omnino cuipiam videbitur, nos in hac falsa opinione confutanda diutius immorari, clim sacrae Scripturae testimo-n ijs mox probanduin nobis sit, quinam fuerint muri terti auctores. Ergo ut unico verbo hanc disputationem absoluam, sentiendum est clan Iosepho supra relato, Agrippam muri terti j insta ratorem, non vero clim his Iosephi interpretibus, auctorem eius fuisse a.
quique instauratores muri tertij,ante uniuersalem urbis uersionem per Nabuchodonoso= factam.
a nobis superiori capite disputatio, quam si ipsum primum tertii muri aedificatorem Agrippa vetustiorem protulerimus, idque firmiori auctoritate innixi, quouis Iosephi testimonio. Et quidem de hoc muro tertio, quem falso putant neoterici ab Agrippa aedificatum, loquutum fuisse si crum historicum, ambigendum non est. Is enim enumerans Ezechiae Regis praeclara facinora, 'bi Sennacheribum Assyriorum ducem Iudaeam inuasisse commemorauit, haec subdit uod cism Didisset E chras, et rarisse scilicet Sennacherib, profanis historijs ex ea vero tantummodo partem totum belli impetum verti contra Ierni
ratio ex duplici mensiura urbis desumpta.
muniebant urbem tres muri, nempe Acrae, atque Caenopolis murus, ac secundus legetae, te
lius Sionis; ut ex pluribus supra allatis, omnino manifestum, descriptionem nostram intuenti, fiet. Veriunciam tandem unico antlim eodemque validissimo Ioseph testimonio hos omnes Iosephi sectatores conuincere satis est. Namque ipsemet refert Hecataeum , qui temporibus Ptolemaei Lagi multis ante Agrippam saeculis vixit, scribemtem de Hierosolyma , patere in circuitu vir quaginta maxime stadia qui stadiorum numerus exaete resipondere, atque idem omnino fuisse clim eiusd2m Iosephi mensura , statim a nobis pro- habitur diuidit enim tertium murum in non Z-ginta turres viginti cubitorum ducentos a se inuicem illitas ridemque omnino Ezechielis testimonio muri ambitus ostendetur. Quo fit ut nihil credendum sit murorum, longitudini additum
ab Agrippa. Id quod & Egesippi luculentum testi
1 d eae id monium indicare ac probare videtur Ciam igitur, cap. Io Inquit, munita esset undique ciuitas plurimorum Regum operibus,& maxime Herodis, qui castrum, cui nomen Antoniae, ad summi operis magnificentiam communiuit, amplissimo ornauit dec re, circumibat Caesar c.Haec Egesippus Quibus
munitam urbem ab Agrippa testatur, non quidem
to cum principibus con iis , virisque forti imis
mi obturarent capita fontium , qui erant extra urbem; ct hoc omnium decernente sententia, ongregauit plurimam multitudinem , ct ob rau runt cunctos fontes se riuum, qui sciebat in medio terrae , dicentes ne veniant Reges AEDiorum, se inueniant aquarum abundantiam. Aedia scauit quoque, agens indusrte, omnem murum,
qui fuerat Assipatus , se e buxit turres defu-per, forinsecus alterum murum, instaurauitque ello in ciuitate auid . Quibus verbis tria potissimum provide exsequutum Zechiam commemorat . Primitin quidem obturasse eorum omnium fontium capita, qui hostibus aquarum subsidium praestare poterant; inter fontes ipsum quoque torrentem Cedron exsiccasse, ut suo loco patebit Secundiim, ad subsidium ci uitatis fontes intra ciuitatem multiplicasse , ac prouidisse , ut in omnibus urbis partibus pisci-
nae, ac putet estent; tum, ne earum partium in ria valui, colae aquarum penuria laborarent tum etiam, ab hostibus ne incolae per urbem vagari quocumque obsidio
ni tempore cogerentur: id enim perturba io
nes, ac rumores inter milites noctu excubias earum in v-
in compitis, alijsque locis agentes excitare solet, N
praesertim in ea urbe, quae quod pluribus in a ' et esset
126쪽
Dreta esset muris, pluribus etiam militum excubias A quae supereminebant ipsis muris. Quod ita fa-
agentium praesidi j indigebat ideoque milites multis ira locis perpetu vigilasse haud dubium
est. Quare luteum,&lacum inter duos muros exstri ictum fuisse ab Erechia mox ostende mus. Tandem hoc postremo loco curauit EZ chias, ut firmissima essent urbis moenia ideoque muro denuo excitato primum ac secundum egregio opere instaurauit, firmauitque , ne antiquis moenibus ac turribus non satis munita esset ciuitas . Sed haec omnia, Ut totie inculcauimus,
ita facile vera esse cognoscet is , qui describptionem nostram attentitis inspexerit, ac singulas eius parte , quae hic enumerantur, suis distinctas locis animo, cogitatione comprehenderit. Ipsa vero murorum eaestrucrarum series sic se habet. Et quidem primum murum,totam urbem und quaque ambientem, eum inquam murum, qui re lietus fuerat a Salomone, quique totum meridianum, orientalem, occidentalem antiqui muri tractum claudebat, instaurauit EZechias Instaurauit etiam occidentalem, aquilonarem muri terti j partem, quae urbem Salem, incra complectebatu necnon totum murum secundum Vrbis Begetae . Quae omnia instaurata fuisse patet ex illis eiusdem textus verbis Aedificauit quoque, agens in Uriὰ omnem murum , qui fuerat
dissipatus, ct exspuxit turres desuper Hebraice
fortare significat. Quam vocem non satis explicatam putant Hebraei Latino verbo, confortandi illa enim Hebraica voce firma apprehensio significatur, vel clim comprehensione firma retentio ut clim quis vel corpus, vel corporis neruos constringit, ac etiam spiritus retentione confirmat, ut firmior&compactior esse possit. Quare
quam vocem in confortatum, vel roboratum conuertunt neoterici, possentque conuertere con γtans, vel roborans sese aptimi me vulgatus vim voci exprimens conuertit , agens indu strieci id enim est quodammodo vires animi corporis colliger confortare, atque roborare aedificauit,
primam aedificationem alicuius rei significat, erum etiam instaurationem , vel reaedificationem ut videre est apud Iosue: Maledictus vir coram Domino, qui suscitaueritis aedis cauerit ciuitatem Iericho , quam scilicet ipse deuastauerat: omnem murum, quisuerat dissipatus, Septuaginta,
onanem murum dirutum,& turres vertunt. EX Hebraeo, omnem murum dirutum, vel omnes muros dii uptos transferunt nonnulli,& merito is enim videtur eruendus loci sensus, nempe aedificatum vel instauratum fuisse ab Egechia, omnem murum, quoniam interruptus fuerat, senio inquam, vel curia aedificantium, vel custodien tium muros. Quapropter nulli dubium esse pote rit de omni illo muro sermonem fieri, qui iam olim aedificatus fuerat. Cumque satis iam a nobis probatum sit, quae ut i partes usque ad EZechiae tempora exstructae fuerint, perspicuum quoque erit cas omnes ab Egechia instauratas fuisse, nempe murum Sion, Salem,& eZetae.
Illuc autem eoruxit turres desuper , Obscure satis atablus; excitauit inquit munitiones super turres magis iuxta Hebraicam 1 phrasim Pagninus, ascendere fecit super turres, Inoc est, exstruxit quoque, vel instaurauit turres,
etum fuisse iam satis probatum a nobis est ex Iosephi testimonio , qui turres supra altitudinem
murorum dimensus est excelsas in quo sensu apte interpretaberis verba Vulgatae. Iam vero de tertio muro denuo exstructo nar rationem instituit sacer historicus , subdens; forinsecus alterum murum aedificauit idem EZechias Hunc esse tertium Caenopolis murum,per spicuum est urbis formam intuentibus quoniam muro tantummodo Begetae obiectus est hic ter lius murus . Quapropter de eo tantummodo in
telligi possunt 3raedicta verba, quae Hebraice sic
habent mn nurn ng n, vel actui sali a chomach achereth ea vero sic licet conuertere 4 ab extra vel ab X teriori parte murum alium, vel murum posteriorem,Y mcliuis enim extra, soras,significat;
cui addita in fine littera n e motum denotat, praeposita vero b aulaMarticulus solet est datiui, hoc est,&a partes Yteriori ipsi muro in stati
rato, fecit inquam murum mniachereth, quae vox femininam inducit vocis terminationem
'anta char, quae post, postea, posteriorem partein significat, alteram, aliam, siue alienam ut videre est in Genesi. Fiat, inquit, Dan coluber inoia , cerases inimita , mordens ingulas equi, ut cadat ascensor eius retro, cecidit equitans super illum mnmacho retrorsum. Quare sensus loci erit , aedificatum nouum murum extra secundum in parte posteriore vel postrema urbis rquae si attente perpendas , inurosque consideres, de nullo alio muro intelligi posse cognosces,
quam de muro Caenopolis. Nam si muro B eZetae, quasi non fuisset aedificatus antea, applicare textum velis, nulla ratione id fieri posse aduertes quoniam murus egetae septemtr1onali templo solus obstabat, Iosepho teste quare non ab extra est alicui muro. Neque antiquo muro conuenire id vita ratione poterit tum quia voce hac, non antiquus murus, sed ille murus describitur, de quo sermo est, qui tum prim ita aedificabatur tum quia est ille interior omni bus alijs muris , hic vero extra omines ab Odem Rege instauratos constructus . Ac tandem non potest de tertio muro textus hic accipi clim eundem ab Aquilone quoqtie instauratum ab Erechia fuisse idem sacer historicus testetur, dum subdit In urnuitque . Metro in ciuitate David. rrv vaijcha recti idem verbum est,
quod paulo superi sis interpretati sumus , quod
confortare, roborare, seu firmare significat Mello autem, satis iam supra ostensum a nobis est, ubi fuerit, hoc est, advoraginem illam, seu vallem, quae Tyropolon dicitur a Iosepho, diuiditque superiorem ab inferiori ciuitate. Hanc nos voraginem supra aggeratam diximus a parte meridianae
templi, ad laxandam eiusdem templi aream, Q parte aquilonari urbis superioris aedificatam quoque, seu aggeratam fuisse eandem voraginem ad
aedificandam domum Salomonis,urbemque superiorem muniendam . Atque eandem munitionem postmodum roboratam, siue instauratam ab EZechia fuisse accepimus. Neque id mirandum; nam
idipsum urbis luperioris aquilonare latus multis post saeculis roboratum, seu instauraturi fuit ab Herode Agrippa, tum scilicet, cuin Regiam suam
magnificentissime ibi exstruxit, in muro tres illas celeberrimas turres aedificauit,HippicOS,Pha-saelon, MarianameS.
tertius assa cro historico comme moratuS.
hi non videntur de alio, quam de tertio
127쪽
Iam vero quoni tm reliqua perspicua sunt, ac A Upexi is ad eum, qui fecit eam, operirio,
proprijs locis fusi is splicati illud unum,introdhuius capitis proprium est , nempe erilum murum exstructum ab Erech1 afuisse, alijs quoque testimonij confici emus non quod noua Onfirmatione hoc egeat, sed quo veritas pluribus testimoni j confirmata clari is elucescat . qui dem , primit in haec fere eadem commemorantur in Ecclesiastico, ubi inter praeclaras virorum gloria dignissimorum laudes haec verba in EZelaiae habentur elogio . zechias munitiis ciuitatem suam, is induxit in medium ipsius aquam,
O di ferro rupem , ct aedis cauit ad aquam
quae sic vertit Sixtianiis codex Latinae editionis Septuaginta interpretum : Ezeclitas muniuit ciuitatem suam induxit in medio ipsorum Gog notatque in aliis codicibus legi υτὸν τι, νὼ - on con gog, ipsum Gog, in alijs ob L autis o Lydor, ipsius quam aut αἰ S i ἴδω auton to hyd si ipsorum quam subditque suspica ri licere prodes Discribendum γμων gion qu 1aiam sic denominati sentis aquas introduXisse in vi bona scribitur in libro Paralipornenon. Sed ut sententia commodius eliciatur, singula verba perpendenda sunt Verbum υχύρω ochyros muniuit, de tu scium videtur ab ἐχυρος chyros, quod derivat Etymologicus ab χα, echo habeo , quasi οτέ - am o antehabeo' quare significare videtur primaeva siti institutione munitionem, quae primo obijcitur . Atque hinc , per
cem exica , quasi sit murus magnus subhmis quae interpretatio aptissime quadrat prae- allato ex eadem historia libri Paralipomenon loco, ubi Xtrinseco muro circumdatam vidimus ciuitatem, itiitatem inquam, quam suam, hoc est, Erechiae, vocat Ecclesiasti us - aut i, quasi αυτ heautu sui ipsius; non quidem, sicut aliorum Regum Iuda leva est Hierosolyma ciui 1 tas, utpote suae ditionis, ac imperij metropolis caput sed quemadmoduin Iebusaei ciuitas postquam munita fuit a Dauides, ab eodem denominata in ciuitas Dauid . Pari etiam ratio
ne Caenopolis ritiae quondam extra moenia erat, munita ab eodem, hoc est, nouo muro cin- ta,EZechiae ciuitas denominari coepta est hoc innuit praesens textus nisi enilia, in- qtiit, ciuitatem suam, neque muro tantilm, tur
a V A ribus, ac firmis aedificijs vertim etiam aquarum praesidis , quae maxima esse solent inter belli discrimina quorumque defectu perire necesse est infinitam homilium , ac iumentorum multitudinem . Etenim cum primitia comperit Rex Israel defecisse aqtiam' diXit, Heu, Heu, Heu,
congregauit nos Dominus tres Reges, ut traderet
in m inus Moab . Hac igitur ratione urbem ab hostibus liberari posse putauit pectatas, si abi tam ijs aquarum copiam in urbem tuarii indu ceret hoc est, quod subditur induxit in medium ipsius quam Quae etiam omnia disertis verbis recensentur ab I alari Et congre gastis , aquas piscinae inferioris, mos Ieru em numerasis spumistis domos ad muniendum murtim, uncum fecistis inter duos muros ad aquam piscinae veteris , non
ciuitas EZechiae. Tum copiatamquam maximo
tuentur in urbibu ci Ues,defectu pereunt.
eius de longe non vidisti Docabit ominus cuius Zeus exercituum in die illa ad stetum ouae Pyς δ 'Q1equuntur . tuus loci sensum ex ipsa diu agi fiam voctata controuersia eruere se posse putat Leo Hie pur ronymum enim citat, duas referentem senten L .
tias: Hebraei cuiusdam alteram de Sennacheri bo totum illud Isaiae caput in teipretantem Eusebi Caesariensis alteram, idem ipsum caput longe diuersa ratione interpretanti S. Et quoniam has duas sententias sibi inuicem ad itersari bitat , meditumque tenuisse Hieronymum inter eas callem , utpote qui neutram fellat , ad suam sententiam confirmandam Eu- sebi Hieronymum adiungit, at ille omnium Patrum consensum imploratis appellat', quorum auctoritate se tueatur a Iudi agant turn phalangibus, quas sibi omnes imminere putat, illic trepidans timore, ubi non erat timor Patrurn enim sententiae ita firmiter inhaerendum illi videtur, ut quicquid noui afferatur, illico profligandum sit: tiorum sententiam esse putat hoc loco, ut de nulla alia Hierosolymorum vastati ne quam de ultima a Tito peracta intelligi possit locuta haec prophetia ; id lite propter subseqtientia verba , . Et revelata es, inquit, in acipibus meis , phrasi Hebraica in auribu , pro DL, . auribus meis et o Tomini exercituum , si dia mittetur. Itirantis est , ut illud salmi uita Si DIMI bus iuraui in ira mea si introibunt in reotilem
meam . Humano more subintelligendum Vide modus tu
tur, quod Dauid dixit ad Amasa . Hae mihi randi faciat Deus, ct haec addat, s non magis , Mili Hς η 0β
tum fueris &c. Si dimittetur iniqurtas .aec vobis donec moriamini, quasi dicat in perpetuum, dicit Dominus omnipotens . Etenim curi' omni
bus alijs populi Hebraici sceleribus placatus Deris indulgentiam illis tandem usque ad aduentum
Christi praestiterit; attamen unum hoc omnium maximum, grauissiimumque flagitium, quod occiderint scilicet Christum Dominum, numquam QUOMODetum Iudaeis, in sua pervicacia permanentibus, o Hebraei, condonaturum vateSostendit; neqtie remissionem, aut mi ericordiam ab eo ij sum quam adhibitam, vel adhibendam fore, neque in hoc saeculo, ne mi; ndumque in futuro, nisi prisis inueteratis ritibus accae pςζςRxum rimoni j morientes, renascantur denuo exa tia ' - ς'
ct Spiritu sancto. Qu*dsi iniquitas pro iniquitatis poena acci
piatur, ut in Leuitico, nisi indicauerit, portabit a pro poein ut ιδε .m suam, id est, poenam iniquitati suae 3 Diq K debitam; profecto huius ultimi, ac maximi H braeorum peccati non dimittetur poena, donec moriantur, hoc est, numquam. Neque vero habitatoribus tantummodo urbis haec perpetui supplici comminatio facLa videtur, verit m etiam ipsi urbi, cui iis antiquas omnes vastationes subsequuta semper est instauratio 'anc vero vitimam perpetua consequuta est vastitas niseitis asitas ct post Inem belli statuta desolatio. Deliacvltima igitur urbis vastitate sine dubiolo cutus fuisse Propheta credendus est.
Veliam non propterea negamus , multa interim referri ab eodem Propheta, quae ultimae vastitati nulla ratione accommodari possunt Nam licet totum euoluat Iosephum hic au tor, numquam, ni fallor , inueniet, aquas piscinae inferioris atque superioris uix rbem inductas, aut lacum inter duos muros exstructum tempor1bus vltimae
128쪽
ultimae vastitatis, cum ea maxime omnia item A infima urbis Darir, nempe Caenopoli, constructa
poribus EZechiae peralia fuerint. Quare non est, quod huic ultimae vastitati intelligendae repugnet illa altera vastitatis a Sennacheribo
comminatae commemoratio : immo vero nisi utraque ob oculos ponatur, vix loci contextum
persequi erit cuiquam integrum , qui sic habet. Recenset vates primi in futuras Titi aetate urbis calamitates , quas miris exornat coloribus , qualis ille eximius Recedite a me amare sebo , nolite incumbere, consoletis me super Dastitate sitae populi mei, quae sequuntur deinde rem comparatione auget, dum subdit 4 congregasi aquas , quasi dicat , numquid ad naturae, industriae, virium praesidia confugietis, sicut olim sapienti munus EZechias: quando congregasisse c. Septuaginta in Sixti a no codice quia avertit aquam , legunt ut eundem referant sensum, quasi subintelligi velint, Erechias ab antiquo natatorio in ciuitatem. Eundemque sensum referunt haec cum vulgata lectione , quae sic habet . Congrega
sis aquas piscinae inferioris, hoc est, in pisci
na inferiori maximam aquarum copiam congregastis, in eam deducentes aquas piscinae superioris. Et haec eadem superiora interpreta
. hi tus repetit in inferioribus, ii bdens lacum
fecit inter duos muros ad aquam piscinae vete-
Iterusalem, ris I uas itaque piscinas commemorat alte Is νὴ i. ram superiorem, quam teterem vocat alterque altera ram inferiorem inter duos muros denuo aedi serior in ficatam , ambas eiusdem fontis aquas conti
Et quidem hanc veterem piscinam esse illam crediderim, cuius meminit Nehemias, pia
scinam eam vocans , quae grandi opere constru
cta es: citerum piscinam Regis . Nam bi
nos legimus, aquaeductum exis, Hebraice rici inbera cath, piscinam Regis aquae ductu enim, ma- in imo sumptu in infinitis paene operis confecto, aqua in piscinam illam deducta fuit, quae ad Meridiem Sionis montis arcis in eo e structae sita erat , ut sequenti libro patebit Hanc autem piscinam a Salomon olim constructam coni j cere licet, ut magna aquarumco pia in ea collecta per occultos canales in hom cti tos Regios vallis Iosaphat deduceretur. Hic ego non supe- stagnum, quod Salomonis dictum est a Iosepho, iorem pisci suisse coni j cio ex eo, quod ab eodem Salomone
scriptum accepimus. Et exstruxi, inquit, mihi piscinas aquarum, ut irrigarem siluam ignorum germinantium; sic Hebraica phrasi vocantur pomiferi horti Auctoris huius piscinae superioris meminit etiam Isaias, subdens is non Distexi sis ad eum, qui fecerat eam, se operatorem eius de longe non espexistis inuali dicat, exsiccastis, vel exsiccauit EZechias , vel magis proprie illo praecipiente exsiccastis superiorem piscinam, Regiorum hortorum pulcritudinem, fructus, ac dignitatem penitus abolentes immo vero eius memoriae ac nomini non parcentes, qui summo debuit a vobis honore coli, ac maxima veneratione celebrari. Hoc vero factum ita refert Isaias, ut quasi reprehendere laccusare videatur , non qucri accusatione dignum putaret, sed tantum
pristi modo , Ut illa rei amplificatione piissimi Regis
num est in Zechiae in summi periculis singularem, ac ma-Σimam prouidentiam exaggeraret. Et lacum cisis inter duos muros. Hunc lacum paulo supc- escultates ritus vocaverat piscinam inferiorem quoniam in To m. S. Apparatuo.
filii. Quod intelleXisse videtur . Hieronymus clim inter duos muros explicat , inter murum veterem nouum . Nouum autem eum intelligere oportet, qui nouissime tunc constructus ab Erechia fuerat. Iam vero haec omnia confirmari videntur praealtatis Paralipomenon ve bis Muniti it enim EZechias videlicet, ciuitatem suam, o induxit in medium ipsius quam velit ibi retulimus ex nonnullis Septuaginta inter pretum codicibus, in medio ipsorum, Cmpe murorum introduxit aquam. Et hunc putamus esse lacum, cuius meminit Iosephus, illum vocans lacum Amygdalon , eum te constituens ab Aquilone templo Antoniae. Et unus quidem, inquit Iosephuc, agger, qui erat ad Antoniam, Qquincta legione fuerat exstructus contra medium stagnum , quod struthium vocatur alter vero a duodecima viginti cubitis distans . Decima vero legio, quae supra memoratis praestat, in septemtrionali parte opus erexerat, Vbi stagnum
est, quod appellatur amygdalon . Hanc alitem Vocem
Hebraeam, Graeco more inflexam, deduci posse arbitramur a radices, a gadat, quae magnum el- se vel fieri significat, quantitate, qualitate M , tempore, duratione grandescere posses uno verbo conuertere. Vnde deducitur O , o midi dat, quae pro magno aedificio usurpari consti uit, turrem seu arcem frequenter significat; cui cum additur demonstrativa littera n e , fit, ala hamigdal, ut videre est in Genesi. Descendit
autem Dominus, ut videret ciuitatem muri Raveeth amigdal turrim, quam aediscabant f lj Adam. Quare cum nomen hoc lacui tribuitur, magnum fuisse lacum ostendit, laquarum copia, Iructurae operibus. Quod innuit Isaiae locus, quem interpretamur: Et congregasis, inquit, aquas piscinae inferioris ves in piscina inferiori. Haec vero piscina tum m aYime celebris erat, utpote murorum celsitudine, ac firmitate ita munita, ut turris nomen merito sibi assu
Praeterea, haec omnia, quae de Ezechia a nobis dicta sunt, paucis perstrinxisse videtur ibber Reguli r Reliqua, caula, fermonum ζ chiae ct omnis fortitudo eius , ct quomodo secerit piscinam ct aquaeductum. introduxerit aquas in ciuitatem , absque dubio suam, quae dicta fuit Graeca voce a Ioseph Caenopolis, nonne haec scripta sunt in libro sermo=ium di rum Regum Iudi His igitur, quae ad rei commemoratae Veritatem percipiendam conducere
poterant, liquido perspectis confirmatis, superest ut verum loci Isaiae sensum contexere
conemur alias enim, quae dicta sint, omnia facile corruent , si conteXtus perpetua serie
ostensa non stabiliantur. Sensus igitur loci est, quem paulo ante insinuaui . Deus ut ineuitabilem urbis cladem is populi oscitantiam a quam elegantissimis verbis descripserat , miri fice exaggerare , commemorat Erechiae Regis sollertiam , indusii riam, ac sollicitudinem , quando a Sennacherib Assyrio inuasus est quae licet tunc maxima fuisse ostendantur; non tamen eorum praesidio , sed diuino implorato auxilio Erechiam liberatum dicit , quando angelo , caelest inquam, potentis lima vi
tute Regi , diuino iussit suppetias fierente, ab imminente periculo ereptus mirabiliter It Et vos ijs, inquit Isaias , omnibus praesidiis, consilijs 4 auxilijs destituti euadere cladgnet 1, quam
dicatur stagnum amygdalon. Gen. II. . Reg. 2 a
tus perpetua serie in pu larum partium interpretationes stabiliuntur a
quam quolibet humano liberant arpopulι.
129쪽
O ZI AI, siue Ararias terti muri
occidentalemur inferiori a porta anguli
2. Par. 33. DIFFICI I s locus de
quam vobis comminatus est idem Dominus, praesumetisse stuli qui clem praesumitis .iino vero nec cogitatis, siquidem, Cocauit io minus Deus exercisuum in die illa ad fetum, O ad plancrum, c. Et ecce gaudium se lae titia, occidere itiaos , c. quibus, nihil omnino futurorum praeuidentes, stulte indulgetis, subaudi, haec faciat mihi Deus , haec addat, si dimittetur iniquitas haec vobis , donec, hoc est , quin immo moriamin , vel moriemini. Iam vero ad reliquos huius terti muri in
stauratores enumerando accedamus portet
Ac primum Zias , qui a Zarias dicitur, filius
Amasiae, cu infecisset rec Luna in oculis Domini, adiutus a Deo, multa sane praeclare essit, ani muriaque ad munienda in urbem applicauit. Quare de eo scribitur aediscatiitque O ias turres in Ie
rusalem super portam anguli, fi super portam
chem quae quidem ad verbum sit licet conuertere Maedificauit OZias turres in Hierusalem su per iel ad aut prope portam anguli, Iuper portam vallis, super angulum,4 roborauit eas. Septuaginta vero interpretes phrasim Hebrai cam innuere voluisse vis sunt , dum vocem , an p uri ammici agh, angulum, in Graecam γγανιων onmonion super an illos conuerterunt,qua
si dicant reliquos urbis angulos pro turribus accipiendo, ut alias saepe solet. Quem loci sensum magis aperte sequutus est vulgatus is retia quas, scribens, in eodem muri latere Quod autem fuerat hoc muri latus,liquid perspicere licet intuenti descriptionem nostram, ea, quae infra de siti portarum scribentur qui bus ostendetur porta anguli in aquilonari, oc cidentali vibis inferioris angulo ita fuisse, portavero vallis in altero eiusdem urbis an ut occidentali mel idionali. Ex quo haud dubie cololigi potest, latus occidentale vibis inferioris to I tum instauratu in ab OZia ; neque illud tantummodo latus, verum etiam aquilonare, nisi e ptuaginta interpretum eccio abi j cienda sit quam vero similem valde reddit eiusdem aquilonaris lateri indigentia, in quo erat porta Ephraim ab angulari, quam diximus, porta, quadringentos distans muri cubitos quod muri spacium deuicto Amasia, eiusdem Ziae patres Regni praedecessore, arrogans Ioas Re Isbael paulo ante demolitus fuerat . Hinc facilis est coniectura viai uersum murum Salem 1Jue Acrae instauraturn fuisse ab Ogia qui quidem magnam continet terti muri partem. At eandem ipsam muri partem, quam aedificauerat Ezechias , instaurauit, communiuit Manasses, eiusdem Ezechiae filius, Regni non pietatis heres priusquam seruitutis aerumnis premeretur. Tum enim Regno restitutus est, quando seipsum pietati, ac diuino cultui restituit. Huius porro nil aurationis meminit sacer te tus, iam , is haec , inquit , ediscauit murum extra ciuitatem inuid ad Occide; item iahon in rim sto, ob introiiti portae fotum per circla itum C que ad Ophel, ct exaltacii illum vehementer. Qui locus ne quid intactum in lectoris gratiam relinquamus & dissicilis est,& si1 ciim Hebraico extun Graeco conferatura insuperabi lam uidetur continere dissicultatem. Veritim Deo dante speramus ea omnia, quae obscuritate beetorem initio deterrent, postquam explicata sigillatim fuerint lar ac plane perspicua futura; ut vel ipsi dissicultas rei ob curae sit, Vt speramus, lucem allatura.
veachareceniana choma chitsona legi David ma gharaba legi chon annacha vel avo vesaghar addagina vel aba lia,
ghophel aiagbbihelia meo : quae ad cibum sic licet conuertere . Et post hoc aedificati it murum exteriorem ad ciuitatem, vel ciuitati David ad Occidentem, ad Gihon , in convalle M a veniendo in porta piscium is circum ad Ophel,
hypsese phodra . Et post haec aedificauit murum extra ciuitatem Dauid , ab Africo ad Notum , in torrente, ad introitum, qui per portam piscium egredientibus portam in circuitu, in Ophel,&exaltavi valde. Eiqii idem nonnulla ita clare patent, in omnibus versionibus, codicum mul- titudine, ut disputatione non indigea lat. Illud enim primum certum apud omnes videtur, de muro inferioris ciuitatis termonem hic fieri quoniam sati testatum habemus, ciuitatem superiorem, utpote a Davide aedificatam, Dauidis ciuitatem dici. Quare ciuia extra eam aedificatum murum a Rege Manasse accipiamus, in ciuitate in seriori aedificatum intelligamus oportet. Praeterea cum porta piscium, cuius meminit prae SECUNDA sens textus, in muro exteriori, hoc est, tertio ab
EZechia exstrua aperta fuisse probandum it, idque manifeste testetur tam Ophoniae locus, quam ali simul allati, clan de BeZeta scriberenius; manifestum etiam fit, de tertio muro, non , Si p. lib. 2. vero de secundo Begetae sermonem fieri. Et id b c ia. DE MURO
quidem vel ex eo maxime conij cere licet, quod . A aduerso portae piscium alia, quae secunda diei R '
tur, vel media, aperta fuerit in muro Be Zetae quapropter non potuit in muro Begetae constitui
porta piscium Ctim igitur a porta piscium usque ad Ophel aedificatu fuerit hic murus, nulla a
tione potest confundi cum secundo muro Bege tae Superest ergo tantummodo Xaminandum, quae pars, aut partes ter iij muri intelligendae , sint aedificatae, vel instauratae a Manasse. Et quidem tota huius loci dissicultas inde videtur pendere, quod duae Hebraicae litterae, nempe mem, , lanae dietiosa ibus ianv magharaba, pitu legi chon superadditae, multiplicem possit intadmittere sensum Primum enim littera n em memsignificare Hebraeis solet idem , quod Latinis Hesmucu pracpossitiones a vel ab Graecis vero ΣΠ, apor, P. quare Voci ygis arab,quae vesperam signifiear let, ve occidentem Solem, adiuncta, significabit ab Occidente, nempe partem inferioris urbis, quae respicit Occidentem quod aptissime vulgatus sensum reddens, ad Occidentem vertit. Septuaginta vero x λιs; apo ibo a Libyco, vel Ap RI Cus Africo conuertunt , idem significantes , licet ventus unde non sine magna doctissimorum virorum admirata PR tione Vitruvio namque teste Africus ventus in Vii, si, titer Austrum Fauonium ab Occidente hiberno cap. s.
130쪽
spirat. At verboccidens, qliotiescumque ab Iste
ponitur, aequino talem, hoc est, medium agniti cat, non autem hibernum , vel aestiuum extremos
occidentes; ideoque ellexisse videntur ab Hebra 1 calectione Septuaginta . Vertim non ita dei)ssentiendum est ullo paeto siquidem idem quod Hebrae ad Latina, tradidere. Nam clim in Aegypto constituti Septuaginta interpretes scripserint, Aeg3 pto ver Africa occidentalis omnino 1t,
quae tamen Romanis a Graecis ad hibernuin Occidentem inter Fauonium meridiem constituitur, eo usi sunt venti nomine, qui ipsit ad Occidentem esset, Austro nimirum, aut Libyco. Alteri quoque littera , lanie suam non paruam ingerit dispicultatem' nonnumquam enim articu tus dat tu casus solet esse: verum alias significat idem, quod super, apud , vel iuYta v videre est
in Numerorum libro. γ, et. Ibuntur titem, inquit, Osra si foras unu urique per turmau
cuneos, atque I Xo, etsibotham, prope, Vel iuXta
exercitum suum. Atque in Genesi: Zabulon in litore maris habitabit pn, echoph uYta, vel prope litus maris, in quo sensu accipienda videtur hoc loco, quasi dicat, a parte occidentali aedificasse Manasten iuxta G1hon quem sensu in amplexati fuisse videntur Septuaginta interpretes sic enim
habent in Sixtiano codice, ta noton, Adiel prope, vel iuxta Notum, vel australem plagam .
Qui enim Gihonem montem in nostra descriptione perspexerit, facile agnoscet eum situm est ad Occidentem quidem ciuitatis Dauid ad Meri diem vero montis Salem, in quo ciuitas inferior exstructa erat; cumque de huius ciuitatis muro loqui textum hunc, quem interpretamur, paul5 ante ostenderimus, facile utraque conciliatur lectio,&quae ad , vel prope Gionem aedificatum testatur murum, quae iuxta Meridiem, hoc est, iuxta montem eidem muro meridianum Veli tius, quoniam eiusdem inferioris muri occidentalis pars antlim exstructa est, haec ipsa non tota, sed meridiana tantum eam prestius signi ficare volens sacer textus, subdit , in convalle,
Hebraice naz bannachath quae VOX torrentem nonnumquam significare solet. Quapropter Septuaginta interpretes verterunt, Vρρc' in chim arro, hoc est in torrente. Verum ipsa Hebrai cavo propritis alueum, siue vallem, per quam aqua decurrere solet hiberno tempore , significare consueuit quod cuilibet originem & vim vocis perpendenti, cognoscere in promptu est. Quare aptissime vulgatus in conualis transtulit, uae haud sane alia potest intelligi, quam vallis cadauerum nulla enim alia est urbis inferioris occidentalis convallis praeter eam , quae superiorem ciuitatem dirimit ab inferiore, iursum ab Oriente ascendens, ut primit m ad caluariae montem peruenit, in duas seiungitur partes, quaru in sinistra Sioni vicina vallis cadaue ruina appellata est, dextra vero ad montem Acrae de lecten ς, eidem monti,4 in seriori urbi Salem pro vallo est, atque in faucibus earum voraginum p aduerso montis caluariae exstructus erat hic murus, quem tot assignatis eiusdem termini aedificatum commemorat face his oricus a Rege Manasse, quique utpote in ima valle depressus, maxime indiguill emunitione ci edendus est. Reliquum autem huius muri, quod tum occidentale, tum etiam aquilonare urbis Salem latus ambit, utpote in celso monte, ac natura munito situm, ac proptet ea a temporis, hostium iniu-
i iis magis tutium pra termissum fuit; Ma i in e rioris Caenopolis murum ventum est, ab introitu riportae pisitum. quo loco&in Hebraeo, o Graeco troitu por- textu,&, coniuncti O praetermittitur, ita ut sensus p λζὸβ
sit, aedificasse in convalle, ab introitu portae piscium, ubi introitum portae oportet obseruare siquidem phrasim Hebraeis ramiliarem, atque usu maxime communem redolet: vox enim uri, velabo, sic potest conuerti, a veniendo, vel ab introitu significatque extremum rei terminum, qui primum venienti occurrit, ut videre est in libris
Regum . Ipse, inquit, Ieroboam filius Ioas res
tui terminos V ad ab introitu Emath que ad . m. . . mare folitudinis quae verba alibi quoque refe- s. '
runtur. Hunc alitem locum,& similes apte inter Amos .
pretatur Ilibera, non esse ita intelligendos con 'r tendera S, ut significent, ex quo ingrediaris Vrbem ηι Emath, sed introitum Emath vocari docet est feta 'i' mitatem illam aquilonarem terrae fanctae cruoniam Emath non ad promissionis terram pertinebat, sed potius ad Syriam Damasci, ut ex his verbis Ieremiae liquido annaret. Ad Damascum Ierem. 9.
inquit, confusi estim it Arpbariis c. Sensus .is.
ergo loci est, coepisse Manassen aedificare a meri diano termino occidentalis partis muri inferio ris, praetermisi urbe Salem aedifica si quoque 1 mirum Caenopolis,per circuitum a porta piscium
C Ex quo manifestum fieri censeo, murum ae nopolis coniunctum fuisse muro Salem prope portam piscium , vel portam piscium apertam a PORTA fuisse in muro Caenopolis , ad eum terminum pisci m in eiusdem Caenopolis, quo muro antiquo urbis Salem coniungitur nouus ab Erechia prim timaedificatus, postea a Manasse instauratus
Quod ipsum ostendi ac probari etiam potest ex
eo, quod proxima fuerit portae piscium porta vetus, ut ex Nehemia late infra patebit, Win ipsa nostra descriptione monstratu . Sed iam reliqua textus explicemus per circuitu queis Ophel . Quae omnia duplici verbo expresia sit Hebraeus esse a ad vetaba lagophel: circum
Ophel, vel ad Ophel, duplicemque sensum ad
mittere posse videntur Hebraea, vel circumdedisse ipsum quoque Ophel, ita ut littera , lamed sit LITTER
nota lati uicasius, ut alias solet, idem sionificata lame nota
res a lib. 3. quod ad , vel usque ad;&tunc sensus erit, aedi et ς seda-ficatum murum Caenopolis usque ad eius extrinsecum terminum, qui erat in Ophel Nathina eorum vico . Quem sensum utpote vulgatae nostrae consentaneum magis probandum puto cuius e X-plicandi gratia sit intelligendum videtur, ciuitatis, vel Caenopolis, vel quid simile, tun per cir-
Neque vero temere opinamur murum Ophel snon aedificatum fuisse a Manasse, c union uillo
ante instauratus is suisset a Ioatham proauo ipsius Manastis. De illo enim scribitur in libris Paralipomenon. Ioatham e sotii portam do 1. Par. 17.mus Domini excelsim, ct in muro Ophel multa , 3. confruxit Hebraice In nida analarob, aedinca AEDIFI-uit ad inulta vel ad naagna quae unica voesmul Cir mustati plicare, augescere significat, numero, magnitu fig0 dine forma quacumque alia praeclara vel 'quantitate, vel qualitate. Quare cum amplificatus, Munitus dicatur proauo hic murus, non indiguisse videtur noua instaura oneri Et hunc eundem sensum Septuaginta inplexati sunt, intellectu tamen dissiciliorem, quoniam phrasim