장음표시 사용
181쪽
singulis instaurat Vibri singulae iam ri
sputationem incertam in-gorentiuD4.
ctat, portam, quam Anguli propterea dictam suis Ase existimamus, constituendam duximus. Qua cctim ita sint , manifesta omnino fiet tota ratio, quam in assi et nandis cuiuscumque instauratoris partibus sequuti sumus : nam ubi sacer textu , quantum cuique attributum sit, indicat, plane totum sine ullo fictae interpretationis diuerticulo aut tergiversatione eisdem tribuimus: in alijsvero, quas aut ratio loci, aut scriptorum auctoritas sine praeiudicio sacri textus longi is abesse, vel propitis constituendas suadet , eundem omnino modi in tenui 1 nusci in reliquis coniectura potius ducti sumus, quam firma ratione. In qu coniectandi arte nonnihil nobis tribuendum a peritis ac pijs viris, non distidimus quamuis enim ingenio superiores nos esse quoquam non praesumimus usu tamen, atque octodecim annorum a
studio, tot lite per uestigatis huiusmodi difficultatibus, lucubr ationibus, & experientia, an alteri pares esse possimus, ipsi viderint. Nobis enim iam illud ultimo huius capitis loco pertractandum videtur,' tuod eius initio proposuimus, nempe, an
continuara serie Nehemias muros, turre , ac po taS percensent, an, Pro perturbata ξAtque in primis nemo non videt, quam sit rationi contentaneum , sacrum historicum ordinate processiile, commetΓOrasteque portam Pisciun post turri in Hananeel, quoniam ea porta proxima
fuit eiuli nodi turri,Msic de ceteris. Quod ita sanis legentium mentibus planum, atque exploratum csse prima facie iudicaui, ut reprehensione non videar vacare, si in re alioqui perspicua, manifesta argumentis comprobanda diutius immorer. Vertim , parcant hi ne ceste est. aequi boni liue consulant; si quidem a nulla alia, quod sciam, pro positione magis refiugiunt scriptores, siue effigia tores omnes illi urbis antiquae Hierusalem, quiquam plurimi hac nostra tempestate exstiterunt; nihil magis timent quam sibi probari serie Inias quam tenuit Nehemias, est onmino seruandam in statuendis turribus, ac portis quoniam hoc solo
argumento conuincuntur totam urbem confudisse.
Quod si illis opponeretur necessario concedendum Deste, aut ipsos perturbasse urbis ordinem , orientalesque portas cum occidentalibus commutasse,& has rursus cum alijs aut si ipsi rectum tramitem tenuerunt, urbemque, sicut aedificata fuit, estin Xerunt, fateantur necessarium est, Nehemiam perturbata serie retuliste portas, post primam, verbi gratia, decimam, post quartam, quinctum hoc, cum nulla ratione ita faciendum probent, reliquum est ut vitio id vertant historico, quod non ferunt aures piae, culi eius potissim uia perturbationis nulla possit aequa assignari ratio. Sed cum praecipiti gressu quis se in disputationem aliquam ingerit, cuius non certa, sed utilia sibi effingit
fundamenta, mo cogitur, ne misere in oculis omnium comprehensus cadat, diuerticula quaerere, aut etiam somniare , atque omni ratione nonnumquam spreta , iure etiam aliquando violato sibi stiga praesidium parare non dubitat Fateor equidem in hac una re probanda, huiusque mani- fellissi inae veritatis rationibus demonstrandis meptu: im in laborasse, displitationibus usque ad contentionem intentum fuiste: an, quod Volebam , , persuaserim, non certo statuo hoc tamen plane profiteor, me nihil petere mihi in hac re tribui, nihil exoptare immo nec credi velle, nisi id tanti im, quod manifesta ratione probauero nam ut id ipsum, quod nos probare contendimus, certa qua
dam ratione statueret Nehemias, subiungit id, quod tertio quoque verbo repetit. Et iuxta eum, Eliasib una nempe,aedi cauerunt II. viri Iericho, ct iuxta eum aedi cauit Zachur, ' O B lius Amri. Septuaginta Et ad manu Virorum a s rite Ne ' filio im Iericho, super manus, Lachur filius Am hemiae. ri. Et quam iis dictio lin hyon filioris in , desit in multis codicibus nihil tamen propterea insensu immutatur id enim phrasis Hebraica obtinuit, quam imitati sunt Septuaginta, ut cuiuscumque avrbis, aut opidi incolas filios eiusdem nuncupet . iuxta quam phrasim Dominum dies ille legimus: μζ. 3. Filiae, hoc est incolae, Ierusalem, noli ester ver me ed per os ipsas flete, 'superflios vestros ii Complutensii vero codice sic scribitur Guωχει-
hyos Amari: Et super manus eius aedificauerunt viri Iericho, super manus eius aedificauit Lachur filius Amari. Ex Hebraeo sic in Regio codice. Et super manum eius aedi hic auerunt viri Iericho,&super manum eius aedificavit Zachur filius Imri. Phrasis illa mi Dal adii, quam vulgatus conuertit, iuxta eum, frequens est in sacris, quam sic interpretatur Fors erus quoniam termini alicuius potes, M. ditionis, potestatis, aut regionis, manus dicitur, idque propterea, quod in limitibus constituebant D Α- manus, quibus finis territori j indicabatur ideo Π ' μμ super manum alicuius idem prorsu significabit, eodem .sus atque si Latine dixisset, iuxta sines, aut termino patur, atque eius. Sic in libris Paralipomenon: Suscitauit emo in fini J
go Dominus contra Ioram spiritum Philistinorum, ct Arabum, qui ni I hal ad super manum, vel ad imanum Aetsi opum , phrasim aptissime intel pretatus est vulgatus , qui confines sunt, inquiens,
Aethiopum Atque in Numerorum libro Pars, lim. et . inquit meridiana incipiet.ὶ solitudine Sion, quae est ghal ad , super manus iuxta Edom atque alijs quoque pluribus locis eius nodi Hebraica duo verba aptissime interpretatur vulgatus, Vnica tantii particula iuxta Quare liquido ex dictis constare videtur, quid significare voluerit Nehemias his dii obus locis, atque alijsinii amplurimis huius capitis, quando enumerata Elia ibi, verbi gratia, superstructione, stibi fingit , iuxta eum aediscauerunt viri Iericho, nempe nulla intermedia muri parte, ab eodem loco, quo terminum aedificio constituit vltim sim Eliasibus, inde initium duxerunt viri Iericho. Ex quibus verbis duo plane asserere conuincuntur aduersari j liceat modo Mathematicorum more aduersarios vocare eos omnes, qui oppositam a volunt quoquo modo tueri sententiam primum, non longe ab ea parte, quam reparauit Eliasibus, aedificalle viros Iericho alias enim non aedificassent iuxta eum , sicut dicit textus alterum est,ntillam si idem aedifici partem reliquam fuisse instaurandam inter ea in quam aedificauit Eliasibus cum loci js, iam, quam aedificauerunt iri Iericho alias enim, ctim totus inurus Instauratus dicatur, a pars, quae in medio iacuisset, ab alio quopiam instaurata credenda foret quare Vi ri Iericho, non iuYta , vel ad manum Eliasibi instaurassent, sed tu et a illum, qui mediam pertem R Oinstaura et, hi odist textui omnino contrarium, . Ἀφ' L
ac propterea re ij ciendum quare hoc certo statua uatum a Nemus, ordine in quoqii aedificantium traditum , , 'mi m
182쪽
Tatae instau- Tationis in eandem re
xisse videtur a tablus sic scribens: Hoc capite describitur, quo iano do, quo ordine murus Hierusalem instauratus sit , a quibus . Vertim neque his etiam argumentis conuincitur aduersari j mens, quae nihil aliud veretur ac metuit, quinaveritatis viribus constringi Fatetur iam tandem in js omnibus locis, in quibus facer historicus verba illa habet, iuxta eum aesti cauit, c. ordinem quoque tradi, nihilque relinqui in medio vertim,
quoniam non omnibus continenter aedificatoribus commemorandis ea verba subiungit Nehe naias propterea neque series, aut dispositio carum omnium partium , qua commemorat, conuinci manifeste potest praesiertim in portis, de quarum locis ac ordine maior est controuersia &in quibus totius di ficultatis cardo versatur. Quotiescumque autem portas commemorat Nehemias ea particula non habetur, sicut videre est in sequenti versu . Portam autem Piscium, inquit, non addens, iuXta eum aedi cauerunt iij naa . Quo quidem commento triumphum iam canere poste putat, Omnemque manifestandae veritatis viam interclusisse gloriatur. Quasi vero Eliassibum commemoret Nehemias usque ad turrim Hananeel aedificasse, o iuxta eum viros Iericho, hosque ordine subsequutum Zachur, postmodum vero Nehemiam ordine posthabito,
ad angulum urbis, eidem, quem tunc narrare
inceperat , ferme oppositum , nempe ad Occidentem, Meridiem transili ste, ibique portam Piscium aedificatam a filijs Asnaa retulisse, iuxta quos Mari mulli, sic ordine reliqui, nempe 1, Mosollam, Sadoc, Thecueni aedificauerunt: atque hoc ordine iterum praetermisso, ad medium occidentalis tractus rediisse, ibique portam Veterem aedificatam fuist ea Ioiada, Mosollamo,
recensiuisse . Quam perturbatam confusamque enarrationem qua ratione probare pollini ac tueri, non habent; ubi enim prodierit in publicum, sua leuitate evanescat, sua debilitate nemine impellente labefactata corruat necesse est Rogarem sane libenter huius nouae interpretationis artifices, num totum hoc Nehemiae caput
perlegerines quod si fecerunt, ut credes non enim disputarent omnino de ijs, quae non legissent sed legerint sane numquid perpenderunt Nehemiam
a porta regis exordium commemorandae murorum instaurationis sumpsit si , in eandemque regressiam portam, finem secisse Totum ergo nata rum in circuitu peragrauit, nihil in eo praetermittens sit liudem sequenti mox capite ita subiungit. Itaque aedi cauimus murtim, tar coniunximus totum. Continenti ergo ac perpetua serie aedificantes commemora iii Nehennas eodem prorsus
ordine, quo ipsi aedificabant. Nam si multiplici cepto itinere progressius fuister, non utique ad eandem redijsset portam, aqua discesserat, nisi eandem semel, sis, ac tertio canum more redi j siet viam , quod cogitatione omnino indignum est, nedum lingua, quanto magis ergo calamo Sed
age rem hanc tractemus serio, ac priusquam vite riit; progrediatur lector, in memoriam reuocet
verba illa capitis duodecim Nehemiae, quae paulo inserius apponemus, in quibus absolutum iam, auque perfectum murum dedicare Deo sta titit Nehemias, dii tributis Licet dotibus, Levitis, cantoribus, iopulo in duos magnos choros lau- , dantium: lini quidem cliori a porta stercorissimul super murum procesi runt; unus quidem ad dexteram, alter vero ad sinistram, amboque simul
steterunt in porta Custodiae tete uiue duo chori obem. i.
laudantium in domo Dei. Ex quo illud primo pro p. 39. bari videtur, portam Custodiae domo Dei proxi postr Amam ita suisse, ut neuter chorus super murum am Cullodia
bulans intemplum ingredi potuerit, nisi per u ις pi pz0stodiae portam transir c, quod, qua ratione frie 'rit, quisque in nostra descriptione agnoscet Secundo illud rationi consentaneum aYime videtur, portam stercoris aequis interuallis hinc Minde a porta Custodiae sepositam suille. Cum enim totum in circuitu lustrare murum statuisset Nehemias, simul digressis a porta stercoris duobus choris, qui statuto tempore pariter conuenirent in porta Custodiae, ut una ingrederentur in domum Domini 1 nulla omnino ratione credendus videtur, non aequalia praedictis choris sipaci ape
agenda designast Alias enim , si, ut pra dicti auctores suae ratione ulla, ac sine testimonio probati alicuius scriptoris portam stercoris templo vicinam statuunt si, inquam, sic res se haberet, alteri choro totus murus lustrandus foret, quo tempore alter chorus bina tantummodo, aut
telia a paci peragraturus esset. Quibus adde primo quidem choro a porta stercoris digresib, ad portam Fontis venienti mox gradus ciuitatis
Dauid , domum David occurriste, quae ad Occidentem urbis sita fuisse latilis supra proba
Et quamuis haec ita certa sint, ut vere sunt certo tamen certius illud, quod ad ordinem por iritarum pertinet, probatur hoc textu. Nam chorus pro ursecundus ex aduerso primi venit a porta sterco cum eo, ris super murum , turrim furnorum, murum lati ita vς 'pi' uix
mum , portam Ephraim, portam Antiquam , Or tertio Neli tam Piscium turrim Hananeel, turrim Emath,
portam regis, portam Custodiae hunc enim ordinem prosequitur expressis verbis sacer textus praecitato Nehemiae duodecimo capite. Quod
si eadem inuerso ordine referamus, portam videlicet Gregis, turrim Emath, siue centum, turri In Hananeel, portam Piscium, portam Veterem, siue Antiquam portam Ephraim, murum, suae plateam latissimam, turrim furnorum, portam stercoris, regressi iam erimus eandem viam, quam secundus chorus peregit. Quod si modo sequamur priorem chorum ad portam Fontis, ad gradus civitatis David, mox ad portam Aquarum ad Orientem, ac tandem ad portam Custodiae veniemus: atque eundem Oidinem tenuisse Nehemiam hoc capite tertio, in commemorandis portis ac turribus comperiemus. Quare necessario dicendum vi detur Nehemiam hoc capite tertio, ordine singulas partes urbis retuliste atque eundem tenuisse ipsa portas, jurres urbis, quem ipsemet Nehemias, hoc tertio&duodecimo sequenti capite, Deratissima Spiritus sancti auctoritate, in perpetuam
rei memoriam consignatum reliquit. Quocirca grauiter errant , erraretque modo is o proterve, quicumque negaret portam, verbi ra piuntur, quitia, Piscium, non uisse olim Hierosolymis inter p0 Pi- turrim Hananeel,&portam Veterem: sic etiam riuuii 'in
de aliarum , quae commemorantur partium dis ter turrina
quere ij ciendum, quod Dionysius commentatus
hoc loco; inque ad turrim centum cubitorum ex Dion. Carib. Vna parte, Nwqre ad turrim Hananeel ex alte ra parte Turrim enim centum, siue eath necesse est statuere inter portam regis , turrim Hananeel, prout supra ostensum est non tamen, quia dicimus turrim hanc centum , mediam inter praedib
183쪽
4. a itia. cap. s. v IRI IE-richo extribu Beniamin obiectam suae tribuimur Aqui-
praedictam portam, turrim statuendam neces Asario, propterea grauiori centi ira damnare intendimus eos, qui alibi eam, aut alias urbis partes statuunt, quam quo ordine a nobis ostensae sunt collocandae; nam aliam quoque eiusdem nominis alibi sitam fuisse a iudiceret, non ita facile coargui posset; sed is, qua ratione id dicat, 'uibus ca figmenta suadeat, in quipiat necessie est: nos enim quemque in suo sensu abundare permittentes,Ordi nem, quem aggressi sumus, continuo prosequemur. Atque de viris Iericho illud primo notandum occurrit eos quidem optile in illi mos fuisse
oportere, propter uberem terrae glebam, quZα
illis omnia abundanter suppeditabat bona, tum propter soli secunditatem, tum vel maxime pro B pter saluberrimarum aquarum copiosissimi in son tem , qui quidem fons cum aliquando ferretur
non itim terrae , atque ignotiis fructuς, sed etiam feminarum partum obtundere solitus , cuinclaque pariter morbo , ac peste corrumpere postica ver mansueuisse, contraque sal berrimum ac feracillimum esse facti m ab Helisaeo propheta , qui Heliae notus fuerat, atque successerat, prout tradit Iosephus Atque ubi retulisset lagenam fictilem salis pie
nam in profluentem aquam illam,& ritum precationis Helisaei: Fontem , inquit, immutauit, de qui antea caiis
erat his orbitatis , ac iam is, idem victus , ac secunditatis auctor
est effectus . Amplissimam quoque planitiem irrigat, atqtie optimos in ea paradisos ac densissimos educat, palmarumque irriguarum genera, tam sapore, quam nominibus varia, quarum pinguissima c. illibus prestae plurimum mellis emittunt, non multum alio melle deterius quamquam heltilis altrix est illa regio, opobalsami ferax, qui omnium carisiimus est fructus ibi nasccntium rite atque cyprum , myrobolanum gignit ut qui diuinis esse illum tractum dixerit, non errauerit, bio larga, 7 optima generantur, quae sunt carissima . Sed ne in aliis ei fructibus aliqua facile toto orbe Ictio certauerit, adeo indiltiplicatum , quod satum est, reddit.
Subdit autem, ut totum compleat huius loci boni
tatem : Tanta est autem caeli temperies, ut quo tempore in alia Iudaeae regione ningit, lino illic tantii indigenae vestiantur: Distat alitem ab Hierosolymis centum quinquaginta
stadi s. Hadtenus Iosephus Et quamuis feracita tem huius loci fructuumque omnis generis abun Ddantiam fonti per Helisaeum sanato adscribat Iosephus idem tamen alibi, palmis, ac balsam ab unldasse eam urbem tradit Moysis tempore. Vertim cur viris Hierichuntinis sor SiroXima , summo sacerdoti obtigerit, non aliam puto assit gnari facile posse rationem, quam quod tu minata Hananeel, quae in angulo urbis orientali laquilonari sita erat, aedificauerat Eliasibus; in qua turri aperta erat porta Beniamin inferior cumque Iericho ciuitas nobilissima olim fuisset, ac terminus orientalis, atque aquilonaris Beniam initi caestribus, ut videre est apud Iosue, iuxta Masi interpretationem, condecens omnino videbatur, ut suae urbi obiecit a muri pars illis aedificanda tribueretur Quein morem tenuisse videtur in ita stribuenda urbe Nehemias, dum saepius notat ali quo contra domos, vel gagophylacia sua aedificasse . Clim vero incolas Iericho ditissimos ac potentissimos fuisse a nobis probatum sit, propterea illis bina muri interualla aedificandalas ligna,
Et juxta tum aedificavit Zachur. Cum pli res viros Iericho commemorasset, quomodo vulgatus noster Hebraea imitatus, iuxta eum, di Xit,
non iuxta eos cui dubio ita facile nos respondere poste putamus, si viros hos Hierichuntinos non quidem turmatim, aut consus e murum pariter aedificasse dicamus; sed tu priuatim eam illius partem, quae assignata sibi fuerat, acceperunt, eam ipsi rursum inter sese partiti sunt, unicuique partem ita X tali res, atque facultates suas distribuentes. Ex quo sensus loci clare patebit, si hoc modo componatur; ct iuxta eum, subaudi, qui ultimo loco aedificauit , aedi cauit Zachur lius Amri. Hunc etiam opibus, ac dignitate potentem fuisse coniicere licet ex eo, quod inter potentissimos annumeratur. Quare iidem duo inter ualla aedificanda assignauimus. Sed modus finisque aliquis sit huic capiti longa enim quae superest via, nos ut respitamus aliquantulum horta
principibus, sese ab opere Tomini subtrahentibus. cap. IX. Terno' ORTAM autem Tisitim
aedi cauerunt filii in ira. Fateor equidem hanc por
aliter de ea sentientium, maximum nobis facessere negotium . Et primit m a quoniam in celeberrimo illo Sophoniae vaticinio, quod supra a nobis nonnihil illustratum est, manifestum huius portae, atque eius regionis, in qua sita fuerat, perhibetur testimonium: illud ipsum una cuna Hieronymi interpretatione, quae ipsam Plophetae mentem in multis expressit, pertractandum iterum fuit. Et erit in die Pa, dicit Tominus, Vox clamoris a porta Piscium, se Diti latus a Secunda Hieronymus sic: In die hostiae Domini, quando extenderit manum sua II super Iudam, super omnes habitantes Hierusa lem. hostilis eam vallaverit exercitus, erit vox clamoris a porta Piscium is vlulatus Secunda, est contritio magna a codibus. Portam Pisciun eam vocabant, quae Dio spolim ducit,4 Ioppen, civicinio mari erat inter cunctas vias Hierusalem, de qua Esdras refert: Portam vero iasium aedis cauerunt Ity Asnaa. Quod autem ait, se ululatus a Secunda, secundi muri in eodem climate portam significat Longam vel 5 disputationem, an de ultimo excidio, quod per Titum urbi illatum est, intelligendus sit locus, an non tandem concludit his verbis vel certe prior cin captiuitatem typum esse secundae,& perfectae euersionis Hie usalem. Haec HieronymUS. Ab huius sancitissimi Patris sententia, quae asserit portam Piscium, atque Secundam in eodem climate sitas, recedere nulla ratione possiimus; quoniam ipsa res sic se habet. Hanc enim eand cm, quam vocat hic Secundam Sophonias, docauit Ieremias portam mediam vidissertis verbis illud tradit Sanctus Thomas, qui ad illa verba Iere mi ae: Ab Aquilone pandetur omne malum super
omnes habitatores terrae quia ecce ego com Cabo
184쪽
icundam Hie-irosolymisi invasere.
ptemtrionali parte agri gresti sunt
omnes cognationes Regnortim Aquilonis, ait Domianus , ct venient, est ponent et nusquisque folium suum in introitu portarum Ierusalem. Haec addit Ab Aquilone, id est, Rege Babylonis, si=lium, tentorium, in introitu portarum, quasi is que ad muros obsidebunt Isaias ait : Equites ponent de fuas in porta σreuelabitur operimeu-
tum Iudae. Vel ponit ipsam captiuationem v bis, Stangitur id, quod habetur infra: Ingressi funt omnes principes egis Tabylonis , sederunt
in porta Media Hactenus Sanctus Thomas. Pari quoque ratione Riberae testimonium a
cipimus, qui, qu magis in huius portae assignanda regione dissidet, eo magis quam improbare conatur, probabit sententiam, qui veritate compulsus, negare non potuit, quod plane ex historiis sacris, atque profanis conuincitur . Ergo, inquit, tertius murus non erat, scribente haec Sophonia , aut postea Chaldaeis urbem oppugnantibus. Quod allum it, falsum omnino esse pluribus supra probauimus vera tamen ac certa esse, quae subiungit, non dubitamus. Recte, inquit, intelligimus eos per portam Piscium irrupisse, aqua clamor auditus est deinde ad Secundam po tam veniste, id est, ad portam secundi muri, portae Piscium aduersam. Haec ille. Astumamus ergo tamquam probatum , quod conceditur verum enim id esse plurium ficrae Scripturae locorum consensus plane conuincit, Chaldaeos per portam Piscium primo irrupisse, ac mox ad Secundam portam impetum fecisti .
Ciuitas autem Iosepho teste trino muro circumdata erat, nisi qua vallibus inui; cingebatur rex ea namque parte unius
muri habebat ambitum . Qui post pauca subdit: Trium
vel murorum vetustissimus quidem propter valles, imminentemque his desuper collem, quo erat conditus, facile capi non
poterat. X quo fit, ut omnes, quotquot videre potui Hierosolymae tractatores, affirment, siue cani explicent scriptis, siue delineationibus efforment montem Sionem, atque adeo totam urbem a Meridie uno tantii in muro cinctam misese qui murus propter loci dissicultatem nulla paene ratione capi poterat. Statuamus item, Ut
certum, Chaldaeos a Meridie quidem nulla ratione ingrestas ab Oriente nullus, quod viderim, id somniauit quare in ea confutanda sententia non est immorandum solum probandum superest, ab Occidente nulla ratione urbem a gressOS. Et prim lim, chm mons Sion etiam ab Occi dente unico muro tantum cingeretur, ubi pri-m im quamlibet eius muri portam obtinuissent, totam pariter urbem inuadere libere potuissent: quomodo igitur ad Secundam urbis deinde portam irrumpere potuerunt, sicut tradit Propheta, si nullae ea parte Secunda porta fuit Huc accedit, qud Secunda porta, siue porta Media nulla alia ratione sic dicenda videretur, nisi quia in muro secundo, aut medio aperiebatur: medius
autem murus minimum inter duos extremos statuendus est, ut ratio ipsa Xisit. Secundum Ve-1 murum septemtrionalem solummodo tractum ambientem usque ad Antoniam ascendisse , testatur Iosephus post pauca septemtrionalem hunc tractum templo tantummodo obieetum
seisiet adit. Quae iam ita sint, impossibile videtur, ut sacris, atque profanis historijs aptari
possit, Chaldaeos a septemtrionali parte non aggressos urbem immo & necessario asserendum videtur, eo templo inhiantes, eiusque opes velle'TOm 3. AppalatuS.
menter sitientes, ex ea parte Vrbem
Pisicium in tertio muro inferioris urbi fuit aperta Borchar.
gnasse, eamque expugnasse, quae templo vicinior fuisset,&propter loci aequalitatem facili is capi
Quapropter hoc certo statuendum videtur, portam Piscium in tertio, extimo urbis interioris quaed aquilonaris tota erat muro apertam fuisse: huic portae ex aduerso respondisse portam alteram in muro eZetae, qui Secundus,&Medius dicebatur. Quae omnia si in nostra descriptione attenti is perspicias, tum Piscium, tum a Mediam portam ex aduerso aquilonarem resipexisse ipsius templi portam intelliges. Quod Dxime consentit ijs, quae sunt a nobis superiore a
B pite demonstrata. Nam cum manifestum inde fiat, portam Piscium collocandam inter portam Ephraim, quam nullus aquilonarem fuisse negabit, inter turrim Hananeel, quaed ipsa terminus est muri aquilonaris, necessario portam quoque Piscium ad Aquilonem, non ad Occidentem constituendam. Vnde autem Sancti Hieronymi, S. Hieron. Bedae , atque plurium praeterea scriptorum, Becta. qui hos Patres sequuntur, sententia originem, a que incrementium sumpserit, examinandum vid tur Borchardus inprimis portam Piscium, po tam quoque David dici arbitratur, tamque suis se affrmat in latere montis Sion, ubi duae vor gines a se inuicem separabantur; eratque ibi, in quit, testudo ficta ultra voraginem contra portam eam, quam portam Piscium a Nehemia dictam putat . nec non portam negotiatorum eam dici cxistimat quoniam per eam variarum gentium negotiatores varias pretiosas merces afferre consueuerant . Illud tamen serendum nulla ratione puto, Iosephum tamquam huius sententiae auctorem a Dionysio Carthusiano citari , quod neque somniauit Iosephus neque nostri codices p. ebe. tale quidquam habent , atque donec alios proferat, quibus id testetur Iosephus, non credimus quidquam huiusmodi a Iosepho scriptum. Et certe ratio inuehendorum pisciurn nomen portae praestare nullo modo potui siet: nam clim D plures olim ad mare, hoc est, occidentem Solem prospicientes portae Hierosolymis fuissent, qui fieri posse probabitur, hanc tantummodo po tam Piscium dictam fuisse, non aliam erat non , de hac tantummodo porta, sed & de alijs conqueritur ipse Nehemias, quod piscatoribus, haud secus, quam alijs negotiatoribus paterent in die sabbati )rij, inquit, habitauerunt in ea, absque dubio Hierosolyma, de qua locutus paulo ante fuerat, inferentes pisces, , omnia Gnalia, ct endebant in abbatis si, Iuda, ct I rusalem e se obiurgati optimates Iuda, ct dixi eis; quae es haec res mala, quam υos facitis, profanatis diem bbatia numquid non haec os runt patres no riξ c. Et post pauca: Factum es autem cym quieuissent portae Ieru Iem, non quidem una negotiatorum, si scium, sed omnes in die sibbati, dixi se clauserunt ianuas, e c. Et manserunt negotiatores , ct vendentes Α-- uersa enalia foris erinalem femel, O bis Et contestatus sum eos, ct dixi eis quare manetis exaduerso muri Θ&c. Quibus verbis manifeste in sinuari videtur, non potiti per hanc, quam per aliam portam ingredi solitos mercatores sed per illam , quae illis vel vicinio venientibus, vel commodior foret aut habitationi illi, in qua distrahendae merces fuissent. Quare ratio illa a G.so Riberae omnino infirma est,qua simili argumento . n. 3. probare
185쪽
Galilaeae G rientale di. citur, mare novit limum, seu occidentale, quod nos medi
nunc dicitur Dauidis , dc Pucium, ibidem fuerit
instaurationis tempore: Ierem. I. v. .
probare contendit, portam ab inuehendi piscibus Piscium dictam sicut altera a glegibus per
eam inducitis, regis cognomentum accepit. Nam quamuis, si rationes utriusque denominationis in ceteris essent pares, nonnitu momenti ac ponderis ad persuadendum ea ratio habere crederetur; tamen clim in reliquis sint dissimiles, in hoc maxime sunt disti miles, quod reges sacrarum victimarum per illam tantummodo portam in templum impoliabantur; at pisces non per unam tantum, sed per plures induci solitos nec ecte est, chinalios e longinquiore, eoque late patenti mari navximo, occidentali, quod nostris mediterraneum dicitur, aduehi solitos, piaealtato Nehemiae testimonio comperiamus alios verbi viciniore GDlilaeae mari, quod orientale urbi erat. Atque id cxpresse tradit Lacharias Exibunt enim, inquit, aquae tuae de Ierusalem, medium earum ad mareo; ient.ale, medium earum ad mare noui Imum. Mare nouissimum vocat teste Hieronymo, quod ducit ad Aegyptum, facit litora Palaestinae P. Orientale veto est mare Galilaeae, eX quo pisces in urbem aduehi solitos assidua Apostolorum piscandi exercitatio in sacra Euangelistarum historia saepe commemorata conuincit praeterquam quod portae regis nomen antiquius fuisse ipsbtemplo, in quod inferebantur peream greges,&alio potiori iure sic didiam a tempore Patriarchae Iacobi, satis supra probauerimu S. Quare eas omnes Richardi, immori Sancti Hieronymi, Maliorum eiusmodi rationes, ex Aeliae,
quae ab eisdem conspecta est Hierosolymis, disepolitione portis,ac partibus desumptas esse facile
peritia demur. Et quoniam ab Occidente Aeliae avia a porta conspicitur, vicina ea quidem celeberrimo Sionis monti, eique eius angulo, in quo Regiam olim Dauidis sitam fuisse credunt, ideo Dauidis portam eam dictam astruunt. Sed esto, nuncea Dauidis porta dicatur, numquid sic olim dicta fuit At non memini me legisse, curn attentius legerim Scripturas sacras, eiusmodi nomen neque propterea negamus eam, si olim ibidem sita fuisset, Dauidis portam pari ratione dici potuisse at hoc inquirimus, an ea tempore Nehemiae, eo dem, quo nunc est, loco sita sueris Quod negent necesse est, ciun ea porta in muro occidentali Aeliae aperta sit, quem murum longe processisse ultra antiquae urbis moenia, demonstra Ieremiae vaticinium, infla a nobis suo loco pertractandum: idemque receptissimorum omnium scriptorum sententia probari facile poterit; quoniam Caluariae locum ille Aeliae murus includit, in quo te
ste Paulo extra portam passus es Christus. Clim ergo noua haec sit porta, nihil rationes eius adprobandum quidquam de alia aliqua antiquae v
bis porta moment habent, aut ponderis. Quare sicut portam negotiatorum ad Orientem statuendam probaturi suinus, proptet ea, quod hi una cum aurificibus, iuxta rum pecuarium merces suas vendendas exponerent: ita quoque portam Piscium, quam ad Aquilonem statuendam probauimus, propterea sic dictam putamus, quod pisces emari Galilaeae illic ex aduerso existente per caminuehebantur in quo fere omnium scriptorum sententiam habemus. Neque tamen propterea
sententiam Vat abii abiicimus, qui ideo sic dictam portam putauit, quos ro piscario proxima fuisset: immo vero exemplo a nobis portae negotiutorum allato inagis videtur conuenire sententia.
Atque adeo Chaldaeos per eam portam urbem
A inuasisse , totumque populum , omnisque aetatis, sexus, conditionis ciues sine ulla commiseratione trucidasse, reliquiasque inter rectorum in Babyloniam transtulisse, credendi sunt, haud secus, quam piscator solet in omnes maris pisces impune grastari Qtio id significare videtur Habacuc, dum miseram hanc , de qua paulo superitis loquebamur, populi sui vastationem, quam Deo reuelante praeuiderat, sic deplorat Et facies homines, populi tui filios Iudae, Hierusalem , , quasi pi es maris, quasi reptile, non habens pri=rcipem, cur inquam sominibus populi tui, quasi epulo quodam lautissimo immanis limum barbarum saginare. cur denique homines tuae here ditatis, atque peculi j non secus,ac pisces, qui nublius sunt, pro libito Babylonio huic capiendos,& expiscandos permittere: nullo namque legitimo suffultus iure, nulla prorsus lacessitus iniuria vertim pro effrenata dominandi libidine i tum in hamo subleuauit, traxit Pud in sagena sua, ct congregauit in rete suum: sic enim locum
hunc sollers interpretatur Gue vara . Propterea
ad portam Piscium primo aduentasse Chaldaeum tradit vates, ut non secus ciues invasurus crederetur, qua in pisce piscator. Illud tandem animaduertendum videtur quod notauit Sanctus Hieronymus, ab ij ciendam cana Septuaginta interpretum lectionem, quae C portam hanc pungentium, non piscium, in Hebraeis, ac Latinis codicibus legit idem etiam in correctioribus Graecis codicibus , quos imi latus est Sixtianus codex , legi credendum est. Neque vero aliquis vlla ratione arbitretur, contra hanc nostram sententiam aliquid probari posse e loco illo Paralipomenon, qui sic de Manasse loquitur Oos haec aedi auit murum extra ciuitatem David ad Occidentem Gihon, in convade ab introitu portae Piscium , t sitie ad Ophel, ct exaltauit dum vehementer. Quasi vero propterea ad Occidentem statuenda credatur porta Piscium, quod murus luc ad Occidentem aedificatus, a porta Piscium initium sumpse-mrit. Nam si attenti iis perpendatur hic locus, nostram potitis confirmare, quam labefactare sententiam poterit tres enim muri a Manasse aedificati partes designantur, initium, medium, ac finis. Initium namque sumit a monte Gihon, qui occidentalis est ciuitati Dauid , atque hunc sensum admittit Ciuitati David ad Occidentem, hoc est, ad Gihon erat enim mons Gihon, quasi terminus occidentalis . aquilonaris ipsius ciuitatis David. Medium huius muri fuit in convade; linae quidem convallis incipiens ab aquilonari latere Begetae, ac templo exaduerso positae indeque versu S Orientem tendens, coniungitur valli Iosaphat. Et hunc quidem muri tractum illis verbis describit, ab introitu portae Piscium et u ad mphel. Sed hic locus, quoniam copiosi is est supra a nobis expositus , nihil amplitis desiderare videtur, quam ut istud Beati Hieronymi dijciamus: Ad Occidentem Gihon, inquit, id est, a torrente Gelion , aedificare coepit usque ad portam Piscium, quae est porta de parte Ioppen . Haec ille In quibus nomen Gison non videtur esse proprium loci, sed valli Hen non, perquam defluit torrens Cedron, commune Cui accipitoni consonat illa huius nominis notio, quam tradit Benedictus Arias ea enim voce vallem pulcherrimam significari putat haud aliterquam si vox pnu ichon composita sit a vocem tale vallis,&voce
uersio sinistis piscationi suit. Habac. I P. I A. S. Hlaron. O R. ΑPiscium ν pungentium recte dici-2. Par. 33.
186쪽
praeliant inbmuro in istauratore S: ali omnino aedificant, ali tandum modo resaria eiunt. V
leri clitaran, quam supra interpretati sumus, clinia de turri Hananeel loqueremur inuasi dicas, vallis gratiarum, pulcherrim ad gratissima vallis, cuius arnodi erat vallis Hen non Hieronymus igitur, qui portam Pisciuria ad Occidentem exstitisse opinabatur, ab Oriente in Occidentem aedificationem duxit a termino inquam Occidentali torrentis Cedron, usque ad portam Piscium, quae occiden talis erat urbi Dauid . Nos vero, qui aliter sitam fuisse portam arbitramur, iuxta eundem loquendi modum sic intelligemus sacri historici verba , . Aedi cauit Manasses murum extra ciuitatem David, hoc est, in urbe inferiore ad Occidentem Gihon hoc est, in ea parte muri, quae occidentalis erat valli Hen non, eidemque vicina, in conual Ie hoc est, is introitu portae Pisicium siue ad Ophel. Quae loca qui attenti iis in nostra descriptione perspexerit, facile murum inferioris Ca nopolis a Manasse instauratum intelliget, ut supra
Et iuxta eos aedis cauit Sadoc situs Taana. Tria item spacia portae Piscium proxima his tri bus aedificatoribus assignauimuS, quo parentum commemoratione celebres fuisse significat , nisi forte, quineos ab alijs,qui eisdem compellabantur nominibus, distingueret, parentes quoque Corum
commemorauit, sarentum patres. Priorem huius versiculi partem longe aliter Septuaginta reddiderunt Et ad manum eius tenuit super Ramoth filium Vria fili Accos Infra vero in eodem SiYtiano codice habetur Mari mulli, sicut ubique Hebraei, Latini, Graeci alij codices legunt. Ratio autem huius variae lectionis ea videtur esse, qu6d
in Hebraica voce unu mereaeoth priorem litteram me tamquam praepositionem interpretati sunt Septuaginta, vertente super Rarnoth, quam tamen litteram etiamsi alias eiusnodi acceptionem recipere posse cognoscerent tamen tamquam unam ipsius nominis litteram accepisse credendi sunt tam ipsi Septuaginta, quam Latinus interpres; eaque Videtur contextui magis apta lectio. Illud etiam notandum videtur, quod quamuis eOdem modo vulgatus noster aedificasse dicat Eliasibum, viros Iericho, Zachur filios Asnaa, rimulli tamen priores illos, tunc vltimum , ac fere reliquos diuersa praestitisse in muro urbis, significant Hebraea quae prioribus quattuor reaedificatoribus verbum maianali tribuunt, reliquispm charach, quorum primum aediscare, secundum roborare, seu firmare, aut vi atablus conuertit, fortificare significat: quasi significare voluerit,extus, portam regis cum turribus illi proximis, ac portam Piscium aedificatas denuo fuisse, utpote paene funditus euersas reliquas vero muri partes non omnino aedificandas, sed firmanda S, atque roborandas, aut quasi resarciendas fuisse quamuis has,4 illas paries instauratione indiguisse non dubitemus. Quapropter aptissime conuertisse vulgatum credimus, ubique verbo aedificandi usum. Et iuxta eos aedi cauerunt Thecuenie optimates autem eorum non supposuerunt colla sua in opere Domini fui Thecua ciuitas olim, ut tradunt R1bera,& Adrichom iu S, a Iosepho vicus vocatur,4 ab Hieronymo viculus in monte situs, duodeci in millibus ab Hierusalem distans se autem ad meridionalem plagam abest a sancta Bethleem, quae nulladi genuit Saluatorem; iltra nullus est vicu- Tom 3. Apparatus.
lus, ne agrestes quidem casa , tanta est eremi vastitas, quae usque ad mare rubrum, Persarumque, Aethiopum, atque Indorum terminos dilatatur . Et quia humo arida, atque arenosia nihil omnino frugum gignitur, cuncta sunt plena pastori bus, ut sterilitatem terrae compensent pecorum a multitudine. Ex hoc numero pastorum fuit Amos Propheta, imperitus sermone, sed non scientia. In hanc etiam urbem misit Ioab quaesitum mulierem sapientem, quae compositis aenigmatis, ac sim vi latis lacrymis sapientissimi Dauidis animum leniret, atque filio suo benignum ac pacatum redderet: qua in re: admiranda omnino fuit Ioabi sapientia. mulieris constantia. Ille enim Thecuam mi- sit, quae Dauidi e vicinia soli notissima 4 conuersationis familiaritate proxima ciuitaterat, mulierem accersens, ut Regis animum ad commiserationem flecteret. propter gentis sapientiam, ac paene innatum ingeni acumen difficillimo negotio, periculosissimoque peragendo fuisset idonea. Miranda sane mulieris constantia, quae neque Regia maiestate territa, neque prima promissione contenta, neque et ictae simulationis accusatione turbata, Absaloni pacem,& incolumitatem etiam iuramento confirmatam obtinuit. Et quidem haud immerito eius gentis hominibus has omnes Om memoratas laudes quis tribuendas agnoscet, si nunc audiat aedificasse quidem Thecuenos, quos optimatum, ac principum praua exempla potitis ad inertiam, otium, quam virtutem, laborem incitare potuissent, potitis ab opere retraherent, quam ad illud inuitarent.
Optimates autem eorum non suppofuerunt colla
sua in opere Dominisei Hebraice pro optimatibus
ducitur, quod magnificari, aut roborari significat: e qua radice deductum nomen Imri addir, prae grandem amplum, praepotentem, praeualidum , excellentem significat quare Deo frequenter tri buitur. In psilmo enim Deum a patur Propheta, dicens: Domine Dominusiser, quam admirabile,' N addi sigrande, potens,es, omen tuum. Et Isaias stabilem, ac perpetuo duraturam testatur nouam Hierusalem quia solummodo ibi, x addit for tis, praepotens, magni cus es Dominus noster. Quare hac voce eos omnes significare videtur sacer histolicus, quos propter diuitiarum copiam, munerum dignitatem, virium, roboris, atque omnium humanae vitae praesidiorum abundantiam maxime decuit aedificare eos enim omnino par est, qui reliquos dignitate, ceterisque partibus antecellunt , eosdem in dirii cilioribus ac maximis rebus praeclare gerendis, sollertiatas, atque animi constantia antecellere quoniam ieisdem probrosum est , atque maxima ignominia notandum, a suis inferioribus,d quasi seruis, virtutum, atque animi nobilitate superari. Quapropter Septuaginta interpretes in Si Xtiano codice ipsam nebraeam vocem adorim reliquerunt quasi non auderent tam late patentem vim vocis aliqua Graeca voce exprimere. At in Coimpli tensi χυρα λωδε sitim auton legunt, hoc est, fortes eorum significantili vulgatus, Optimates autem eorum non supposierunt colla sua in opere Tomini fui. Regius codex ex Hebraeo sic vertit illustres eorum non adduxerunt in collum suum in
seruitio Domini sui. Vbi metaphoram putat a tablus desumptam fuisse a bobus iumentis alijs, qui colla sua in iugum inserunt, ut laborent in agro . Et quidem frequens ea sacrae Scripturae phrasis est quae eruitutem principi H a bus
pientia ratque mulieri Thecuitidis, quae Dauidem Absaloni conciliauit,
QUI DI- uiti js, ac dignitate reli
cellunt, in rebus praeclare gerendis praecellere debent. U.rtulus.
187쪽
gema prae clarum, quo Nadianitae
sunt principum peccata, qui consimilium in subditis e
bus exhiberi solitam, iugum compellare solet. Sic in libris Regum omnis multitudo Isiraelio boamum filium Salomonis alloquens, ait Pater tuus, durissimum iugum, loquebatur de tributis
impostiti obis au itaque nunc imminue pauit lumis imperio Patris tui durissimo, ct de iugo graui flmo, quod imposuit nobis, se ferutemus tibi. Sic
etiam apud Isaiam libertatem a daemonis tyrannide ac seruitute promittit Deus, sub figura Aegyptiacae se uitutis: Iugum enim oneris eius, onerosum, grauissimum pondus tributorum, ac duraeseruitutis, qua premebantur in operibus uti, claterum, O virgam, urgentium opus, qua percutiebantur humeri eius, eorum inquam, qui inique, dure fustibus humeros ipsos asportandis oneribus contusos, magis ac magis conterebant caedendori se sceptrum exactoris eius, praefecti operum, qui inique exigebat, iampridem imposita, Malia, quae vi iniuria imponebat ipse onera; haec omnia populi damna, incommoda superosi, deiecisti, aut excussisti ab eis, sicut tu die Madian non minus inaudita, admiranda victoria, quam fuit illa, qua Madianitae fusi fugatique sunt, ad internecionem a paucissimis hominibus deleti, ijsque inermibus, tubis antlim, ac luminibus infinitam hominum multitudinem proflicantibus. Hunc autem esse praesentis Nehemiae loci sensum, indicat Hebraica phrasis & non adduxerunt, vel venire fecerunt collum suum inseruitutem vel in collum suum, iugum subaudi. Vox enim Hebraica' u gl ut iugum suae ulla dubitatione significat via de autem deducta sit vox aut quare sic dicta, non omnes eodem modo statuunt. Qindam enim a fax gli ut derivant, quod est iniuria asticere, subiugare, in seruitutem redige re, aut humiliare seruitutes, aut castigatione riiugo enim serocissima quaeque animalia edomita mansiuescunt isti a voces, v ghalal, quae conuoluere significat, deducunt, quod iugo ceruicibus animalis imposito, eo quicumque pro libidine utitur alij tandem a radice My balati, quae ascendere significat, propterea quod super ceruices, aut colla animalium ascendat. Et ad hanc vocis acceptionem resipexisse credendus est extus, si iugum subaudiendum foret . At aedificatio muri Hierosolymitani non tamquam aliquod graue tributum, aut durum iugum imponebatur sed tamquam quaedam voluntaria, libera, grata subieetio, qua quisque se libenter profiteretur Hierosolymitani Regis, ac supremi ducis seruum ac militem, ipsiusque urbis ciuem. Hoc enim significat anu madonehem, Domini sui non quod perperam interpretatur a tablus, praefecti sui, qui praefectus fuerat toti familiae in instauratione muri urbis, hoc est, non paruerunt Domino, ac praefecto suornandanti, ut laborarent in instauratione muri urbis. Haec ille Quae quamuis re ipsa Vera sint, non tamen puto ea tantummodo verbis significari, sed longe maiora ac praestantiora: DO-minum enim suum, Deum optimum rerum Omnium dominatorem intelligit, cuius honori,& gloriae consulebant, qui muros urbis instaurabat. Huius meae opinionis veritas, quamuis alijs quoque rationibus,4 ex ipsa voce ac Dei nomine Adona comprobari posset tamen pro breuitatis propositae studio, unicam tantummodo, eamque manifestam rationem proferam. Hi enim, qui colla
operi supponere noluerunt, ijdem ipsi erant principes ac domini, qui alijs praefecti esse debuisse iit muri aedificandi qui tanto grauius deliquerunt, quanto: ipsorum negligentia, exemplum, sub-
A ditis consimilis delicti esse posset occaso, cau
sa. tubus addendum videtur, vocem illam mygliabarat, quam in opere conuertit vulgatus, alij vero in seruitutem a voce deduci, quae transire
lignificat: forsan ad pastorum usum respexisse
credendus est scriptor illi enim quoties armentorum, aut pecorum suorum greges recensere volebant, singula sub extensa pastoris virga transire faciebant. Cuius quidem usus una cum Voci acceptione meminit liber Levitici: Omnium,inquit, decimari m bovis, Mouis, ct caprae, quaesubpasoris virga transeunt, quidquid decimum venerit, sanctificabitu Domino. Iuxta quam vocis acceptionem huiusn)odi sensus elici potest optimates alitem eorum non stippo erunt costa sua in opere, id est, ut transireni sub virga Domini sui, quo eos ag nosce et pasor bonus, ipsique pastorem suu nobenignissimum agnoscerent, recognoscentes vir gam, non quidem tremendae maiestatis,aut quae duram imponeret seruitutem sed amantissimi pastoris, cuius eximiam consolationem commendat Regius pastor Virga, inquiens, tua, si bac lus tuus, ipsa me consolata sunt. In quo maxime praelatorum ac principum damnatur inobedientia,eorum potissime, qui, dum ferreum iugum ijs, quibus dominantur, imponere
non verentur, pst ne colla quidem supponere volunt,ut transeant sub virga Domini sui. Quod non longe diuersa phrasi pronunciauit de Pharisaeis Dominus Astigant enim onera grauia, ct importabilia, ct imponunt in humeros hominum idigito autem suo nolunt ea mouere. Nunc tandem istos missos faciamus, quos ignauia& laboris fuga longiore praedicatione indignos reddit. Ad ceteros deinceps, in excitanda urbe pro virili impigre desudantes,propritis recognoscendos festinemus.
immiseri cordes praeis positi reprelienduntur.
atque alijs instauratoribus. Cap. X.
7 portam Vete, em aedifica VI. uerunt Ioiada sitis Phasea
Hanc eandem portam capite duodecimo vocat Vulgatus portam Antiquam , idemque Nybem. 12. omnino significat antiqua, i 33
Vetus quoniam in Hebraeo eadem vox reperitur Gesanali, quam Septuaginta interpretes intactam reliquerunt,&quasi proprium portae nomen protulerunt tam ris a sanae quod nomen te tantummodo legitur in Biblijs, significatque veterem, antiquam. Quoniam vero verbum Giasan, PORTA a quo deducta creditur ea vox, dormire significat& quiescere, eleganti quadam translatione quasi somno oppressa, quiescens dicitur solet autem tantummodo rebus inanimatis tribui, ut piscinae apud Isaiam, portae his duobus Nehemia elo m. M. ci S, quo Sprae manibus habemus. Ceterum cur sic dicta fuerit, clim ali alias excogitauerint Vati Ones, illa tantummodo ad scopum collimasse videtur, quam affert Dionysius,qui sic dictam portam αιοη. arib. arbitratur, quod vestigia eius apparuerint a die qbus Iebusaeorum,&Melchisedeci, ut in scholistica fertur historia.
188쪽
Atque tim propter rationes supra allatas haec porta statuenda it in muro aquilonari urbis eam in urbe Salem apertam suis te patet, quae omnium antiquissima fili , ut supr1 probauimus. Quare non vestigia tantiam, sed & totam oportam eiusque aedificium, muros a temporibus Melchisedec perdurasse probat haud leuis huiusmodi coniectura Cuna enim ex antiqui fili mi urbis Melchisedeci muris ea tantummodo
parS, quae montem Acra ab Aquilone Occidente circumdat in exteriori urbis parte, permanserit, eius tantummodo muri portae usui urbi est epotuerunt quoniam reliquae intra urbem Osiitae vel uersae fuerunt vel j tantummodo, qui alias urbis portas fuissent ingressi, aditum patefaciebant. Clim igitur temporibus Salomonis, ciliorum deinceps Regum, totum murum montis Sion, eiusque portas a Davide paulo ante aedificatas viderent, atque a Salomone instauratas veteris urbis reliquas hanc autem tantummodo permansisse ex antiquissimc prima eius
fundatione, eam portam, Veterem, seu Antiquam cognominare coeperunt quam Zacharias merito nominat portam Tiorem ne risi, a quae vox
primum tempore, seu priorem significare solet, ut in Exodo Praecide, ait Dominus ad Moysen libi duas tabulas lapideas insar priorum. Et quamuis pari quoque ratione vetere dicendas quis contendere vellet reliquas eiusdem urbis Soly-
mae portas, puta Ephraim , anguli tamen , portae, bi clam eae portae euersae, atque instauratae a Regibus Israel Iuda ut mox videbimus fuissent, metito omnes aliae singulae suum quaeque nomen alias ob causas sortitae sunt, haec tantum inodo antiquitatem, nomen retinuit id quod facile probari potest quoniam,vi coni j cimus, in editiori collis Acrae parte sita, Mab hostium incursionibus immunis, Massiduae durationi conueniens credenda est . Vertim, quia plura de hac porta confingunt neoterici, nescio quibus persuasi coniecturis, ea omnia falsa,& ab omni veritatis specie longe semota probat praeter eum, quem interpretamur manifestis verbis alter Nehemiae locus, qui chorum secundum commemorat venisse super murum super portam Ephraim, ver portam Antiquam, super portam Piscium . Quare ciuia porta Ephraim, etiam ipsis me scriptoribus approbantibus, sita fuerit, ut mox ostendetur, ad Aquilonem, ad eandem plagam exstitisse pomtam Piscium fatis supra demonstratum sit, necessa rio dicer, tum est , aquilonarium portarum me diam, portam Veterem, in aquilonari quoque vr- Adricbam, bis latere apertam fuisses. Singulis ergo verbis fal- ἐς Pyh ti sum quid inuoluit Adrichom ius, qui ab Aquilone portae Piscium sitam eam confingit, atque occidentem Solem respexisse. Nam cula utraque porta aquilonaris fuisset, porta quidem Vetuca parte Occidentis sita erat portae Piscium, sicut huic illa ad Orientem, ut in nostra descriptione videre quisque poterit. Falsum etiam est, quod idem tradit, Iebusaeis hanc portam dictam ebus quoi iam numquam Iebusaei urbem Salem incolue uni sed arcem tantummodo Sion , quam tenuerunt, quousque Rex David unctus fuit clim tamen urbem Salem multis ait flectilis tenuissent fili Iudaeis Beniamin eamque possedili et Saul, ut plumbus supra a nobis phobatum est. Falsissimum vero est, portam hanc Iudiciariam, seu Iudicialem dictam ratio enim serendorum iudiciorum omnibus quoque ToIIa. 3. ApparatuS.
portis communis est, si in omnibus portis iudicia fiebant. Altera vero de iudiciorum exsequutione,& reorum poena, qua nomen huic portae dedisse creditur Caluariae vicinia, infirma omnino manet, chm montem Caluariae ad Occidentem v bis, portam autem Veterem ad Aquilonem 1 tam fuisse ostensum sit. At quod ad portam Iudici a tinet, eam ad Orientem, templo ac portae regis fuisse vicinam, insta manifesta ratione probabi- .
E quibus perspicuum quidem fit, ea omnia Adrichoniij; immo velo quamplurium, quOS antesignanos, aliorum, quos sequaces habuit, figmenta ex eo oborta fuisse, quod ipse subiungit, nempe eius portae vetusta adhuc vestigia exsta re nam ctim viderent portae cuiusdam antiquae ruinas Hierosolymae hodie in media fere urbe Aeliae exstare , extra quam Christus Dominus passus dicitur a Paulo; ideo Aeliae incolae, siue potiti peregrini Hierosolymam in Aelia inqui
renteS, portam Veterem nuncupare coeperunt
eam, perquam Christus Dominus in Caluariae locum eductiis fuerat; indeque factum est, ut quam Veterer' portam modo nominari viderent neoterici, eandem quoque sic dictam olim crederent. Reliqua vero superadiecit vana ac leuis coniectura, quae omnia, quoniam tun manifestis rationibus, acalijs sacrae Scripturae testimoni j spugnant, reiicienda omnino videntur. Sed ad ulteriora progrecitamur. Ianc portam binis ante aedificato ibus tribuit Nehemias, vel quod maiori esse set instauranda sumptu, utpote quae magis fuisset euersa vel quoniam tenuioris fortunae, atque substantiae aedificatores essent. Ex quo confirmari videntur ea, quae supra de muri distributione dicta a nobis sunt Mosollam autem longe diuersus est ab eo, qui iu&ta portam piscium aedificauit: hic enim filius dicitur Barachiae, eiusque genea logia ulterius deducitur ab auo ille autem, qui socius Ioiadae portam Veterem aedificasse commemoratur, filius dicitur Besodiae. Et iuxta eos aedi cauerunt Meltias Gabaonites, ct Iadon Meronathites, iri de Gabaon, est a pha, pro duce, qui erat in regione trans Flamen. Tres hic aedificatores referuntur, Meltias, Iadon, Maspha, quorum non tantummodo nomina, sed cognomina dignitates, ac munera percensentur. Et quidem Mestias Gabaonites dicitur,oriundus nempe, aut ciuis Gabaonitidis urbis fuit autem p a gibghon Hevaeorum metropolis, tuae te
ste Egesippo quinquaginta stadij Hierosolyma
distabat Iosephus vero non longe ab Hierosolymis habitasse tradit Gabaonitas; fuitque in tribu Beniamin in monte Silo sita, ut auctor est Bor-chardus habuitque sub se ciuitates Caphira, Beroth, Cariathiarim teste Adrichomio Vertim in libro Iosue, De tribustiorum Beniamin, datam filis filijs Levi ipsam Gabaon cum suburbanis
fuis, testatum accepimus quare Gabaon nomen urbis proprium fuisse comperimus. Quoniam a tem ea erat metropolis, caput regionis, regioni quoque ipsi Gabaoniticae nomen indidit. De Iadon autem Meronathite cognomen viri fuisse probare possiet eius nominis interpretatio, quam affert Benedictus Arias, qui Syriace dominantem significare cognomen illud tradit. Vertim si locus alter Paralipomenon cum hoc conferatur, in quo recensentur viri, quibus varia munera, & praefecturas commiserat David; di inter bestiarum pastores: f.p: a mos, inquit, Iarias P ronathi
quando porta ad cal uariam du- ns, porta Vetus dici coepta fue-QVARE
porta ad Caluariae locum ducens duobus aedificatori biis assignata suerit. Sup. cap. g. huius.
189쪽
ronathites ubi Septuaginta, cui de Merathon id gR M subaudistit legunt, opidum fuisse Meroth haud nomen loci dubie intelligetur. Atqtie adeo si his coniungatur Is loetis ille Iolbe, in quo sic habesci Conueneruo;que
omnes Reges illi in num ad aquas Merom Qtiam eandem historiam referens Iosephus Cumaue at ἡinquit, per circumquaque sitas regiones rumor de rebus Hebraeorum fortiter gestis p argeretur, deque stupenda multitudine caesorum , excitati sunt in eos Reges Libani accolae S ipsi Chananaei generis:&quantum Chananaeorum campestria colit, adscitis Palae: tinis castra posuerunt ad urbem Galilaeae Bero-
Missis in b, Merotham legendum putat Massius, nec immerito propter mox asserendum a nobis eiusdem
Iosephi testimonium , non longe a superiore aedesa, quae etiam in Galilaeorum agro sita est. Hactenus ille. 1.1, Iterum vero dum duplicis Galilaeae terminos de-ι lli scribit an serioris quidem , inquit, Galilaeae longitudo a
Tiberiade usque ad Zabulon , cui vicina est in locis maritimis Ptolemais, protenditur latitudine autem patet a vico Xaloth qui in magno campo situs est,usque ad Bersaben longitudo vero eius a Thella vico Iorciani proximo usque ad Meroth extenditur. Haec ille . Ex quo Iosephi testimonio quis inficias ibit Meroth vicum fuisse in finibus infe-MAspu rioris Galilaeae und originem duxisse Meltiam
ducta Meso credimus, quamuis genere fuisset Gabaonita id F t-miae vi enim docet textus, subdens Viri de Gabaon
nita tam Massis. inc est hic nomen viri, inquit Diony
sius ypro duce qui eris in regione trans Flumen Ducem hunc, cuius meminit, regionis trans Flumeu Vnum ex ijs esse credimus, ad quos epi-Vςbem stolas petierint Nehemias, dicens: Si egi vide-r δ' iti bonum , pisolas et mihi ad duces regionis trans Flumen, t traducant me, donec veniam in Iudaeam Maspha ergo vices ducis illius gerebat. siue, ut habent, Hebraea, I, ecille, solio, aut pro throno ducis solium enim Hebraica phras nonnumquam pro ipsa Regia potestate accipitur, ut O LIV Isaiam , si erit in folium gloriae, hoc est,
inii essi, Regem gloriolum domui patrI et ιs benius igitur Isai. loci erit aedificauit una cum Meltia,&Iadon ,, P. 3. etiam Masba, qui sedebat in throno licis regionis trans flumen. Hic igitur princeps prouinciae illius quamuis gentilis esset tamen ut gratiam Iudaeorum iniret, velit Artaxerxis iussa compleret, aedificationi murorum Hierusalem auxilio esse cupiebat: quod per unum e suis familiaribus, aspha nomine exsequutum fuisse tradit Dionysius. Vertim haec interpretatio non videtur contextui Hebraico praesertim, undequaque consona quin potius 'ba vir dignitate, ac muneris sui X cellentia magnu S; Vtpote
qui ducis Mesopotamiae vices gereret in eiusque throno ius dicens sederet, aeθificasse credendus est; non quidem produce suo, sed proprio nomi- ne ae sumptibus. Et atablus quidem huic nostrae fauere videtur interpretationi, sic scribens:
Aedificauit Maspha usque ad solium ducis regionis, sitae trans Euphratem. Nonne nota erat Hierosolymis domu soli praedicti principis ut ad eam usque aedificasse dicatur Maspha Quare&his tribus aedificatoribus suas pacia insimul con
VIII. Et iuxta eum aedis Dauit Eetie Ilius Araia aurifex Hebraicei, , rvmno in pim i ,
verba sic ad verbum in Regio codice conuertuntur Super manum eius roborauit Huggiel filius Charhoiali aut fices. Vox autem d)an 'c sorphim, quam in aurificem conuertit vulgatus, deducitura verbo ' u raph, quod fundere significat ad pu- A rificandum, seu purificare, conflare, igni proprie Lustrpi
metalla excoquere, examinare, expurgare; inde ces cui lique transfertur ad significandum examinare, aut in probare . ideoque De Ofiequenter tribuitur Ele
ganti ergo, ac ingeniosissima allegoria malitiam principum Hierusalem non isse consumptam testatur Ieremias , dicens : Defecit u latorium, quo scilicet insufflabatur ignis conflatorius , in igne consumptum est plumbum, quod metallis con flandis admiscere solebant aurisces tum ut metalla fluerent; tum etiam, Ut siquid igne absumen AU Ipsdum foret, id ex plumbo viliori metallo absume ces cur pluπretur, non de pretiosiori frustra conflauit isti 'vii
flator minae seraph saropi , purificauit tirifica eonflando tor, fudit fusior, siue etiam excoxit aurifex, vel admisceant. examinator malitiae enim, admixtae scoriae 1, eorum non sunt consumptae . Ex quo sequitur Argentum reprobum vocate eos,&c. Sic etiam in psalmo tauoniam probasinsis Deus igne nos examia sui. 6s. uasti, scut examinatur argenitim HieronymuS P. IO. Igne nos consasti, sicut conflatur argentum . Fudisti nos , rabulatione excoquendo purificasti nos, haud secus, quam igne argentum . Pariquoque ratione apud Isaiam : Ecce excoxi, fudi, iω , probaui te ed non quasi argent , iuod diutur n o. niore ustione, fiammis, atque ignibus probatur: vertim elegi te tu camino paupertatis, afflictionis,& miseriae.
Quoniam autem duplici ex causa metalla fun- cur Ma
dere blent aurifices, vel ut nouam aliquam es cae artis pro- fingant sermam, quod munus aurificibus cum , se Dr squὸ
ali; plasticis commune est vel vi purificent,
eae coquendo separent a scorijs omni impuritate metalli quod aurifices tantummodo praestare solent; tum de his, tum de illis artificibus verbum seraph dici consueuit. Neque enim libuit chimicos, vel chimericos commemorare
nam, quod circa metalla ipsi praestant, si utile U
est, aurificis proprium est in eo vero, quod me ites,&a coetalla consumant, ignem ipsum malitia superan tu in '
te S, non artifices, sed naturae hostes dicendi '
Quod si, ut cupiunt, metallis varias inducerent D mrmas naturae filii vel imitatores dici merito potuissent interim tamen a communi artificu in coetu lappellatione omnino arcendi . Quod autem habent Hebraea in multitudinis numero aurifices, illud innuere videntur, Eseruatum solim fuisse, ut filius patris naunus, Xercitium , atque artem imitaretur. Quare cum patris,&fi 4vRIpI iij meminisset, utrumque aurificem fuisse comme cum fili au- morat: quam quidem laudabilem consuetudinem, ii ς eis in
cc Keipuolicae valde proficuam, exsulare procul a unt, idquo nostris finibus fastus .ambitio coegerunt. Se prohibuit ptuaginta vero, ex aurificibus, interpretati sunt. mbitio. Et iuxta eum ae scauit Ananias lius pigmentarij. Hebraice pro pigmentario habetur n)npm darachachim. Septuaginta in Sixtiano codice G αὐ-κμει tu rocim. In Complutensi ii αυροψων ton myre- p n, unguentariorum conuertunt. Et quidem si jsMsN notionem Hebraicae vocis consideres, apte Vul lati)qui. gatus pigmentarist, conuertit. Nam in hoc sensu accipitur in libro Paralipomenon ea vox Vit, i. Pur. p. autem Sacerdotum, quidam scilicet meis, unguen V. 3 o. t ex aromatibus consciebant velit vertit Pagninus pigmentarii pigmenti ex aromatibus velit alij confectores, seu conditores pigmenti ad aromata, hoc est, pigmentorum aromaticorum. Quare cautum est in Exodo, ut oleum sanctum, hoc est,pigmentum illud aromaticum, quo inungeban Exod. o. tu sacerdotes, nulli esset commune. Homo qui ν. 3, .cumlue
190쪽
Mιmque tale composierit'p' iarchach pigmentauerit, vel confecerit simile unguentum , ct dederit ex eo alieno exterminabitur de populo suo Hinc discent, quam sint diuina lege merito Xterminandi perfidi haeretici, qui omnia sacra profanare, 'roterere conantes vel sacerdotalem vnctionem sine delecLu omnibus communicandam
perfide astruunt;vel eam impia praestanaptione negant. Nos vero quod ad praesentis instituti nostri rationem facere arbitramur, illud esse a stirmamus, voce quidem Hebraea, plane pigmentari munus significata solitum sat quoniam ea numero multitudinis scribitur, ideo alii Ananiam filium pigmentariorum conuertunt alij vero inter quos Regius codex Septuaginta interpretes imitatus, nomen ipsum Rachachim reliquerunt, quasi fuistet nomen viri proprium,sue potitis familiae. Viri autem cognomen interpretatus est Vulgatus noster, ut alias solet ipsa Hebraica nomina interpretari; atque adeostigment scripsit. Id quod expresse tradit atablus, non tantum hoc pigmentari nomen non muneris esse , sed familiae arbitratus; sicut, praealtatum aurificis nec sine probabili conice tura quis enim aurifices, aut pigmentarios inter principes viros commemoratos putet Θ Os vero his duobus aedificatoribus totidem pacia muri assignauimus; sicut ipsi dimiserunt Hierusalem; sic nos huius capitis flum intermittemus quoniam longiorem exigunt sequentia tra Cctationem , quam quae posset ad calcem huius capitis coarctari.
de porta Ephraim e necnon de porta Anguli.
quae vox a verbo arx gharabdeducitur, quod relinquere,
derelinquere significat, atque
etiam roborare, firmare, instaurare. Sic in Exodo: Si ideris asinum odientis te iacere sub onere non pertransibis,sed sublevabis cum eo. Ex Hebraeo sic Pagninus desines Vra Iumegharobio, auxiliari illi P ac si dicat, mini me vero sed unariam rar gha Iob aghaao ghimo, auxiliando auxiliaberis asino una cum eo, qui ducit illum, quamuis odio te prosequatur . Licet ali aliter interpretentur, quasi sensus interrogatione non indigeat, ut illud significet. Desines relinquere ei, onus nempe id est, non permittes, ut ei onus relinquatur, cui succumbat sed relinquendo relinque cum eo, id est, rursum eum adiuuans illi onus impones Chaldaeus vero paraphrastes omnia illa verba relinquendi ad odium retulit, dicens: Quando videris asinum odientis iacentem sub onere suo; Hessieris adiuuare eum :dimittens dimittes odium , quod erat in corde tuo contra eum, iublevabis cum eo. Quod si vim verbi ter in eadem oratione repetiti exprime-
re velis, placet omnino sententia paraphrastis quoniam subleuandum iumentum supponit Deus:
non enim credendum est, hominem umquam tam Inhumanum fore, ut propter odia, inimicitias domini , permittat innoxium iumentum oneri succumbere, ac misere perire. Si videris, ergo, inquit, sinum odientis te tacere sub onere relinques, aut dimittestantisperiacere, donec illum
dimittendo dimittas cum illo odio habente te, omnem simultatem, Dodium tunc enim facile agnosces , quid sit praestandum asino amici tui i centi sub onere. Cui interpretationi haud diffi-rnile est illud Euangelij si eps munus tuum ad altare ibi recordatus fueris, quia frater tuus I Z ε' habet aliquid adueritim te relinque ibi munus
tuum ante altare,ctvade piis reconciliari fratri tuo tum veniens offeres munus tuum. Vel
sensu loci estis videris &c relinque illi,vel propter illum viam tuam; quem sensum tenuisse videtur Vulgatus non pertransibis dimittens; sed roborando roborabis illum, cum eo, hoc est D
Pro dimiserunt Septuaginta interprete ης: -
ς ων catelipon scribunt, hoc est, reliquerunt. In Complutensi vero codice Θηκαν ethica legitur, hoc est, statuerunt quamuis ali instaurauerunt conuertant Liranus vero eam vocem sic inter . pretatur, Ut significet, murum eius extenderunt. Quae omnes cetiones in eundem conuenire videntur sensium, ac probare, eos omnes, quos huc Isque commemorauerat aedificatores 'murum
instaurasse a porta.Gregis usque ad murum plateae latioris neque ultra progre os, quoniam , subsequens quadringentorum cubitorum murus cum binis hinc inde adiacentibus portis instauratione non indiguerunt quod manifestis rati nibus mox a nobis probandum est si tamen sprilis, quae sit haec latior platea, qui liae eius mu
Vt hinc igitur ordiar, ipse Nehemias chorum secundum deducit siue ad murum latismum,' e super portam Ephraim ct seper orbiam Anti dicatur. quam. Quo loco in Hebraeo eadem prorsus verba leguntur, quae praesenti loco, quem interpretamiur suntque huiusmodi nam nurn 'rat Oadhachomal halchabali usque ad murum latum eidemque muro coniungit portam Ephraim, mediam inter murum latum, portam Antiquam. Ex quo manifestum quidem fit, nostros aedificatores, qui usque ad murum latum a porta Veteri aedificauerunt,usque ad portam quoque Ephraim aedificantes peruenisse Vulgatus vero hanc nostram sententiam confirmare maxime videtur, quasi paraphrastice subiungens murum plateae latioris, id unum significare volens, murum qui vdem latum plateae latiori adiacentem fuisses nec plateae a immerito plateae meminit cuius alias quoque fit loris idem,
mentio , praesertim apud eundem Nehemiam R Feceruntque sibi, inquit, tabe acula nussumque 1 ἡ in domate suo, c, in atris furi, se in atris domus Nehem.8. Dei, O in platea portae quarum , ct in platea . 6. portae Ephraim. Et quod ad portae situm attinet, apertum e sacris litteris eius elicimus testimonium, ubi sic habetur Amasiam ver Regem Q. 14 uda slium Ioas sit, Ochodiae cepit Ioas Rex IF . 13. rael in Tethfames, est adduxit eum in Ierusalem; ct interrupit murum Ierusalem a porta Ephraim que ad portam Anguli quadringentis cubitis Idemque totidem fere verbis habetur in libro Pa a Par. 1 3.ralipomenon. st a. Huius