장음표시 사용
371쪽
ι, APPARATUS URBIS AC TEMPLI PAR PII.
males erant, quadraginta octo in libra fuisses hodie vero,cum Anoster aureus drachmalis sit,vidernus nonaginta sex in ea appendi, paulo plus propter colybum . auctoramentum principalis monetae alterum est , quod etiam num reperiuntur vetera numismata cum hac denari nota eiusdem ponderis, cuius drachma est nostra . Denarium autem idem quod drachmam fuisse supra docuimus quod 1 qui leuiores denarij reperiantur, id ex intertrimento euenit, vel quia aliqui principes,propter difficultates nummarias, leuiore pondere eos
per c Terint. Hactenus Alciati sunt verba Quae
immerito sene reprehendit Agricola, duplici' tissim im argumento duetus Alterum,qubd Onunciam expresserit, quae antiquae aequalis habenda sit cui Agricolae difficultati facile respondebimus nos, qui hoc constanter tenemus, unciam numquam Romae immutatam fuisse P.
DIVERSA Ad ea vero, quae affert de Mediolanensi libran diues se rum diuersitate, multitudine, clim eadem in
earundem via Hispania fere tota, in nostra potistim im Baetica ci m nume prouincia usu venire consueuerit,respondebimus,
..hst ii 'u, ' nillil obstare, diuersas libras eisdem,ncij constare maximam duabus 4riginta, mediocrem seXdecim, argentariam octo atque adeo nihil ea ratio prohibet, quin&Mediolani eadem esse possit nunc uncia, quae Romanis eadem perpetuo fuit. Qua etiam ratione secundo Agricolae argumento satisfit, Mediolanensem drachmam aequalem esse antiquae , qua non maior , sed aequalis fuit denarius antiquus, si tempora con-Sup. cap. p. sulantar, t supra ostendimus. In hoc vero&ip
huius so Alciati firmiori nitimur fundat nento,qubd ille
minima quaedam denariorum adhibuit ponde ra,in quibus maior error, ac ponderis differentiae IUSTARA difficili iis, ac miniis percipitur nos vero decem xi p Πdς librarium pondus, unciarum nimirum centum Vi
haberi om ginti, Grachmarum Veronongentarum leXaginta,
mode potest adhibuimus ex quo pondere, certo certi is elici tur drachmae pondus, a quo si vel minimum synapi granulum auserretur, vel eidem adderetur, toties multiplicatum maximam, maximeque per ceptibilem efficeret ponderis differentiam. Vertim nos etiam numismatum examinato pondere,&calculo subducto, haec eadem confirm re poterimus, cilia his ipsis non miniis utilia , scituli iucunda statuet e. Ea autem sunt ii ring RAE iusmodi Hebraeorum siclum probaturi mox sci Doriim siclis a mus, ctura ex pluribus veteris, ac noui testamen-
hὸ ues' is collatis testimonijs tum ex Iosephi idem ma- Lb. niseste testanti sententia , tetradrachmo Attico aequalem fuisse, eundemque nullus dubita uit semunciae Romanae Xaequari, quod disse S. Hier. sup tis verbis anirmat Sanctus Hieronymus nos Ve- Eetcch. rosingulari Dei beneficio plures ex antiquis Hebraeorum sortiti siclos, iusta lance expendimus: ideoque hoc etiam affirmare non dubitamus, an liquum sciam aequalem semunciae nostrae Paetatis Romanae, Mispanae sine ulla differet tia fuisse. Quocirca,chm idem siclus antiquae quoque Romanae semunciae aequalis uerit communi animi consensione nostri temporis se muncia antiquae exaequabitur , utpote quod Evni tertio, eidem nimiruin siclo antiqua, jor sima stri temporis semuncia exaequatur. Ea ero mento haec omnia, quae diximus, certa esse facile com- nosti a PQ ζ per et in a sperienti lector, nisi iniqua sta
bari, nisi ini ter decipiatur iit, quod Lucae Peto tollerti, Squa obstet ire ingenioso viro contigisse, non sine animi sensit, commiseratione comperimus. Atquae haec de statuendo certo unciae pondere dicta suffciant clim, iuxta ea, quae ostensa pluribus supra sunt,perspecta Vnciae quantitate,facile possit Romana etiam libra certo cognosci, atque Romana omnia antiqua pondera haberi , quod erat in primis, ac maxime optandum in hac dispu
NUMISMATIS, EORVM QVE materia pondere, Saesimatione. Cap. XIL
DISP UT MIX poterat numisnatum ratio ionis ordo. cognosci, quae e corum pondere maxime pendeo, quin ponderum haberetur ratio pe specti pondera vero neque ponderibus conferri, neque ipsi per se expendi possunt, nisi trutinae, cuius est eiusmodi iudicium, iusta habeatur sorina, iniquae vitentur deceptiones. Quapropter hanc, quam institueramus de Rona mis ponderibus disputationem, intermittere quodammodo coacLifuimus, ut de trutina statueremus, cuius mowbeneficio certam Romanae unciae, ac librae cognitionem haberemus. His igitur quasi praeiactis fundamentis,reliquum est, ut,quoniam de dena rijs, assibusque, alijs numisimatis inter pondera disputandum fuit, reliqua numismatum genera, aurea potissimiliar, eaque per genera, quam
breuissime pertracbemus Romanorum namque
numismata singula percensere si vellem, iustum volumen conficerem id quod alijs quamplurimis usu iam venit. Sunt vero ali non pauci, quibus nondum satis perspecta, cognita vici 2-tur esse numismatum dis putatio, qui non horas modo,sed menses, annos, aetatem denique ip sam facultates, vitam ponere non grauantur in ipsismet nummis conquirendis auidi iis, conse uandis diligentilis ij denique assidae, ac sim Pulla defatigatione considerandis hi, si quos fruetus X ea re perceperint, posteritati non inuideant, propria volumina , uberioresque commentarios quam prim limedere Omni ope, atque opera curabunt nobis enim haec obiter pertra MODUS 'ctanda sunt, atque ex editis iam libris ea tantum
modo praelibanda, quae ad nostrum hoc institu tum de Hebraeorum numisinatis explicandis
conducere videbuntur quae omnia intra breui talis fines coarctanda ita fiant, ut quanta maXima poterunt perspicuitate dicantur. Ac primum librarios asses,atque dupondio vidimus, semis S, trienteS, quadrantes, seXtantes alijs, atque alijs figuris, cimaginibus signatos, ex quibus asses oblonga una lineola litterae I simili discerneban ASSE ADtur, vel littera L, libram indicante dupo:idia . 'Rdki, eiusmodi lineis binis, semisses littera S. reliquae e 'sei vero assis partes, exstantibus quibusdam pundiis aerei quo in i- instar hemispheriorum, ostendebant, quot essent Q Qt rcinui in sinculis unciae. Nam trientem quattuor pum icta a
372쪽
cta, quadrantem tria, sextantem bina, unciam unum eiusmodi punctum discernebat ab alijs. Et quamuis plures trutina diligenter expende rimus, nullas binas consimile parte , quae sibi mutuo resiponderent , inuenimus nedum cum antiquis uncijs, atque ponderibus. Ex quo mihi hoc unum confici posse videtur, antiquiusimis illis Romani temporibus, quibus adhuc supererat grauis aeris usus, asses, semilles, trientes, ceterasque partes, quae pri is pondere an tummodo examinabantur, signari coepta fuisse, tum ut ciues molestia liberarentur afferendi secum stateram, ac pondera ad examinanda per mutationis aera , id quod binis in ultimis illis Assiae Indicae finibus usu adhuc venire retule runt nobis e nostris aliqui oculati testes tum vero maxime ne deceptionibus , fraudibusue pateret aditus . Quae ratio omnes nunc feresi NArcis nationum Principes , Respublicasque impa-
monotae cau lit , Ut numili nata cudant , diligenterque ca--ς ueant, ne a quoquam vel imminuantur , vel
immutentur . Sed postquam signari coepta sunt permutationis pondera , iam non amplitis iusto unciarum pondere constiterunt parcenimii ibtrahenda videbatur , quae percussoribus, alijsque monetarum ministris alendis susticeret. Quant amisero a statuto ac certo unci
rum pondere deficerent haec signata aera , quamuis ea, ut dixi, perpenderimus , nulla certa ratione dijudicare potuimus. Nam et stas, tequensque usus, atterit, consumit, immi Cnuitque ipsi metalla , durissimaque saxa leo que amplius, quo grauiora sunt,4 magis pol
GRAVIA derosa , . Haec porro signata aera in mariu sinibus portari minime poterant, . sed
uis lust in siccis, plaustrisque imposita . id quod Con-
non in sinibus scriptis, quos Vocabant, Patribus , accidisse portabantur memorat Liuius, ciun ipsi graue es, quod et . Lm tib bublicum militis stipendium tunc primum
decretum fuerat , In aerarium conferebant. Et
quia nondum , inquit, argentum gnatum erat, aes graue plaustris quidem ad aerarium coinuehentes speciosam
collationem faciebant. Postea Vero, quΙm aes 1
minutum fuit , ut diximus, quamuis priorum exemplo suis imaginibus , superlcriptionibus, alijs atque alijs emblematis , aut signis asses,
semisse , trientes , ceterasque partes , eisdem etiam retentis nominibus cuderent Reipublicae moderatores tamen qua ponderis rati ne id facerent, a nullo, quod sciam, ex hist 'sst si s rici memoriae proditum est. Nam quamuisses quantum sextantarios, uncialeSque astes commemoret Berint immi Plinius tamen vix poterit deprehendi, iam stipibhendi e milli ut duo non detur aerea numismata uir ad inuenire , quae sibi mutuo pondere respondeant quapropter ab his incertis abstinendum sto rutvla iudicaui. Neque Vero eo, quod diximus, combrimo signa pendio imminuti aeris contenti fuerunt Romarum quando ni fecit quo commercij commodiorem aperi Urent viam , argentum signare decreuer t. rsin. lib. 33. Igitur argentum, Plinio teste , si gnatum est annow,3 vini CCCCLXXXIIII. Q. Fabio Cos quinque s Euseb in annis ante primum bellum Punicum. Hunc annum E
Grome sebius olympiadi centesimae vigesimae septi,
mae adscribi , Et placuit denarius pro dccem libris, cuinarius pro quinque, sestertius pro dipones , ac semisse.
Nf. Variro lib. Hucusque Plesius . At Varro nummorum ap- - ς ita L ' pellationes illis verbis explicat In argenco num 4 cm. . Apparatu .
mi , id a Siculis , Denari quod denos aeris valebaint, qui, nari), quod quinos sestertius, quod emistertius . Dupondius enim, .semis antiquis et tertius est , de veteris consuetudinis , ut retro aera dicerentur, ita ut semistertius, emi quartus pronunciarent sestertius igitur ab seniis tertius dictus. Nummi denari decuma libella, quod libram pondo as valebat erat carycnto Dama simbella, quod sit libel SESTERTIUS
lae dimidium , quod semis assis. Teruncius a tribus Unci listella sembellae , quod valet linidium, e est quarta pars, sicut decim , sem-
quadrans asti . Haec ille. Q Tibus Verbis nou, in plurima innuit Varro, quae non parum ad rei dragesima nummariae disputationem conducere iudicaui,
ideo ea quam breuissime persti ingenda decreui. Ac prim im a Siculis acceptum denari CVLIS
vlum memoriae proditum CC pimu bicu iij su acce ii autem sicut loco Graecis propinquiores , perunt. ita eorum mores, consuetudines citi is , ac facilitis multo imitabantur, quam Romani; UM re cum Graeci argenteam drachmam, ut mox
videbimus, in si fuisse compertum sit, ea facile a Graecis ad Siculos. ab his ad Romanos transscrri potuit . Ex quo non leui coniectu ra probari posset illa Agricolae sententia qua G. Miris iis contendit Latinos scriptores Graecorum libros
conuertente , drachmam semper in denarium conuertere consueuisse , quamuis ea paria in pno DLNA-terie non fuerint quoniam initio, ut dixi, de rij, drachmas narius e unciae parte septima cudebatur rubstituunt
Sed cum primurn imminutu Iuli, ad tuam pri Latii iuro do
stinam originem redactus fuisse videtur si chmis dena- quidem Graecorum drachmae factus fuit ae quali S. Secundo loco manifeste confirmat a 'oam
centeorum numismatum se tantum utile ' quiliariuς, se
genera , maximum denarium, minimum terun
cium , media quinarium , vel victoriatum se la,sc bellstertium , libellam , lembellam . Hae autem omnes denari sunt partes inuolae vero sint, indicant eorum nomina , prioris denari insti tutionis habita ratione P. Clim enim primo decem assibus permutaretur denari US,sic kt Omi shur oni indicat notio fit, ut quinarius denarj me num nivinisorii dietas quinque assibus siet aequalis sestertius tum propo quinari medietas , denari j pars quarta duo xk0 bus assibus ac semis, libella denari decliana , quinari quincta , sesterti binae qui notae, libra una dicta sui pondo,&as huius vero medietas , nimirum denari vicesima pars sena bella dicebatur, cuius item medietas denari j quadras sim a tribus assis uncijs teruncius dicebatur . Et hoc fuit minimum antiquorum
argenteum numisma Vertim cum pondere ,
ac magnitudine ita Te exiguum, ut non sinem. gno labore cudi potuisset, facillimeque e manibus elaberetur, ac perderetur, id perpendentes posteri, non in iis visi siuit, volui ne mininia haec numilinata ex argento cudere, sed denario, eiusque medietate, quinario, quartadenari parte sestertio argenteis retentis , reliqua ex aere percusserunt . Cuius rei argumentum est , quod cum plures ex his viderimus , nullum tamen ex illis videre potuimus , neque ab aliquo recentiorum scriptorum a se visum scribi comperimus. Fuit igitur denari nota ISMAX. quinari, V. sesterti II S. quae quidem notasium numerum indicabant, quem singulae exclusimodi inonetis continerent Vertim cum ii, dem litteris,& nornina plerumque rerum, aut L
373쪽
minum indicarentur, knumeri, qub Omnem auferrent dubitandi rationem , numero plerumque lineola quadam trans tersia discernebant. Ex quo factum est, ut denari nota in asteri scum vergeret , binae II. sestertij in litteram
H. Commutarentur, atque adeo apud ipsos scriptores plerumque HS sestertium denotat. I eoma, .Fort. Cuius rei Portium auctorem habemus, quam- lib. a. dese uis in sesterti nota ab eo discedamus, qui pi tat illas rectas lineas L litteram denotare , quas nos potiuS, Vt I accipimus unitatis indicem
Quinari originem , alteriusque denomina- tionis rationem indicat his verbis Plinius.
QUINA IV Qui nunc victoriatus appellatur , lege Clodia percussus est origo , e vi antea enim ii nummus ex Illyretco aduelliis , mercis loco ςx0Dδ t Q inibo,bi . Est autem signatus victoria inde nomen.
NuM1sMA Haec Plinius. Neque alia ratione bigat , aut tum denomi quadrieati dicti sunt nummi, alites asses, quam quod illi bigas, aut quadrigas referrent, hi rates. Ac ne quidquam ex ijs, quae ad per
fectam tractationem conducere identur, prae
termittere consulto iudicemur, illud etiam hic obiter notandum suit, quod nos ipsi vidimus,unt Antonius Augustinus plane testatur in ali dialog t dei quibus denari j huius inodi notam reperiri XVI. ς Gu ἐς in victostatis VIII quod mirum in modum con firmat ea, quae supra ex Plinio, Nitruvio pro- D ficu i bauimus, denari manciate pondere aestimatio-
lex dec::n L Cm excreuisse, ita ut qui prius assibus decemsium, victoria permutaretur, iam sexdecina valerct , victoria xi ct Humi se tus oesto sestertius quattuor. Nec me mouet,
i um quod nullus nostra aetate conlpiciatur este
tius, notam habens IIII ut relatis denarijs, ac victoriatis responderet quoniam vel iusmodi sesterti omnes, quod cssent minimae quantitatis, perierunt vel si hoc miniis videatur
probandum tim in fictilibus , alijs, atque alijs
vasis reperiantur quam plurima vetustissimorum numismatum genera , ab omnibus vetustatis, aeruginis damnis immunia , credi potest ab eiusmodi nota abstinuisse Triumuiros, ne or san pro alia aliqua longe diuersis usurpari contingeret , ac potissimum ne IIII viros re se re putaretur. Quod si cui ne haec quidem probetur coniectura, meliorem ab illo inueniendam esse contendam, quoniam validissimis argumen iis nixa sententia, quam plurimisque denarijs ac victoriatis confirmata repudiari non debet, si se sterti j nummi eiusmodi nota sit gnati, nulli nunc re
periantur Minimos argenti nummos, quo rei limus, commemorant etiam criptores alij prae-T D ut in O ter Varronem Plautus enim At ob eam, inquit,
pitu rem mitri libellam pro eo argenti ne duis Et Cicero Cic. lib. q. in Ecquis, inquit, Volcatio, si sua sponte veni Tet, unam ii
Verrem bellam dediti Sembellam Volusius etiam Meti Vesufa et in te Susurpat Teruncium idem Cicero Vt enim,di trib. demi inquit , obscuratur, 3 ominditur luce Solis lumen luris . cernae de ut interit magnitudine maris Aegaei stilla muriae; ci Gli ,3 se diuit ij, Croesi erunci accessio .gradus unus in si h ei via, tuae est hine in Indiam sic ni sit is bonorum fi
nis, quem Stoici dicunt,cmnis ista rerum corporearum uel hilnatio splendore virtutis, is agaitudine obscuretur obruatur, atque intereat necesse est. Hactenus Cicero.
Nosque de argenteis nummis egiis iam satis videbimur. Enim v rh de aureo nummo dicendum est ali
quid Datque in primis lini locus a ferendus,
qui, quod corruptus sit maxime, negotium dedit quam plurimis , sollertis limisque scriptoribus
quos diutius detinuit, atque impediuit nos vero illum breui discutiemus , certa pro certis asserentes , incerta non confirmantes, sed vi sunt
vel ab alijs tradita, vel a nobis excogitata, sic ea referentes : nam sollerti historico de rebus bsuae Reipublicae disierenti fidem non adhibere
in conueniens putaretur, in j potissimum, quae rationi non aduersantur at hoc loco a nullo non carpitur, iam ita sibimet sit aduersus, ut librari vitio singulis prope orationis membris singuli adscribantur errores quos ita unusquis que pro arbitratu corrigit , ut dicere contendat Plinium, quod corrigens dici vellet a Pli- ni . Is vero in omnibus propemodum Xem platibus impressis sic habet. Aureus nummus post
annim sexage Iimum secundum percussus est , quam argen teus cita ut scripulum valeret sester ijs vicenis , quod es ficit in libras ratione sestertiorum, qui tunc erant, seste tios C. Post haec placuit a M. signari exauri libris , paulatimque Principes imminuere pondus mi nutissimus vero ad X L . .
Quo in loco, ut inde exordiamur, unde maior possit haberi certitudinis ratio, receptum ab omnibus est, millenarium illum numerum Qua
dragenas, Vel quinas quadragem aureis e libra est,esrita, iis percussis additum esse quidem additicium. explicatus ab omni veritatis specie alienum nobis vero
haec aliorum sententia probatur , non tantum propter eorum rationes, qua etiam probamuS, verum etiam propter alias, quae in eam noSadducunt sententiam, Ut putemus errorum etiam
causam exploratam , atque perspectam nobis fuisse. Nam una omnia vetustissima manuscripta exemplaria in Vaticana bibliotheca inspexissem, in omnibus fere aberat priori loco no ta illa vox ipsa millia in unum exem plar post alia rem omnem facile ostendit Cium enim easdem numerorum notas praeferret, quas alij, nimirum XL de XL V. insiti per litterae duo puncta superimposuerat scriptor sibi mi tuo connexa , quibus in antiquis quam plurimis X emplaribus litteram a. suppleri obseruauimus , quo facili is intelligi posset illa enun- ciatio , quadraginta, 'uadraginta quinque. Atque ea puncta facile decis pre potuerunt e ctorem, ut illa duo puncta pro litteram acci peret , qua millenarium numerum indicabant antiqui. Quod vero deceptus fuerit, illud plane indicat, quod in posteriori numero haud se cus, quam in priori eidem litterae L. addita sunt illa puncta ante litteram . quare vel legendum foret, quadraginta millia, 'uinque ;vel, chm id nemo legat , fatendum est mendo lectoris, atque librari j 1llenarium illum numerum adiectum fuisse P. His igitur sic statutis, facilis erit intelligentia loci . Post haec placuit, inquit, quadraginta signari, e libris nimirum singulis, non quadraginta duo, ut corrigebat Agri-I cola , neque quinquaginta , ut putabat fu Geis . daeus . Quid vero hic quadragenariu num e temp. urus indicaret, significare voluit te videntur u . lib. a emplaria, quae sic habent, X. XL. hoc est, de
narios quadraginta , . Neque mirandum est, DENARII denari j nota nummos ipsos aureos indicari, in ii. CL -
cum denarius tunc sitisset usitatissimus num μψ δ' mus , cuiusque nota Omnia propemodum n mis
374쪽
mismata significarentur id quod de, immo pati Alb inferius ostendemus. Ex his igitur, quae in promptusant, facile etiam Plini mens conijci, ac pene perspici poterit in illis, quae ita obscura sunt, ut propemodum delitescere videantur. Clim enim explicare instituat Plinius aureorum, qui Romae primit percussi fuerunt, pondus, aestimationem, defecisse omnino crederetur, si, quantum valeret aureus, scripulusve, e X plicasser, nullamque aurei nummi rationem reddidisset. Muocirca, clim apud omnes scriptores rece pium sit, mendum hoc loco irrepsisse, id ipsa QVAE A ratio demonstret, quae indicat sibi mutuo ad-Dψης 40s in uersanti omni noctu contraria illis verbis con-
e ficu, condu tineri, perspicuum sane est, ita integritati resti-
CV tuendum locum , ut quam minima verborum mutatio fiat , eaque substituantur, quae quam maxime indicare possint aurei nummi tunc prium hin percussi pondus , atque aestimationem. Quod utrumque significare voluisse videtur Plinius, ctim, quantum valeret auri scripulum declarant, tum ostendens, quot aurei signarentur ex libra.Deinde illud etiam ad hanc coniecturam. conducere posse non parum putaui, quod mini mos aureos ea tempes a te percussos, e libraepa te quinciain quadragesima fuiste testatur . id od factum suis confirmat , cum aureus Eouadragesima librae, in quadragesimam quinciam imminutus suit. E quo duo pariter licet . . coni j cere, primum, quod, cum aureus initio percussus est, maior plane effectus fuerit, quam ii Cli , quorum quadraginta libram explerent ac perinde pauciores annumerandi sunt. Alterum si, non multis inferiorem numerum quadrage nario debere substitui, cum sensim, kquasi fumtiue aureum imminutum fuisse indicet illa alte ra disterentia quadragenari numeri, quadragesimi quini hic enim illo maior est octaua illius parte, huius nona. His igitur sic constitu- h ia hib iis, Plini j locum sic corrigendum censeo. Aureus
nummus pol annum sexagesimum secundum percul Tu est, quam argenteus , ita ut scripulum valeret sestertijs vice
nis, quod emcit in libras clim ratio ipsi ostendat libras non posse cum sestertiorum numero conue ni res eius vocis loco aliam substituo , quae rem omnem, ut mox ostendam, explicat quod Deficit in senos subaudi, aureos, ratione sestertiorum, qui tunc erant, sestertios nongentos Post haec placuit quadraginta signari ex auri libris , paulatimque principes imminuere pondus minutissimus vero ad quadraginta quin
que . Neque vero coniecturae desunt, quae
suadere possent, senarium potitis, qu im alium numerum,librarum loco substituendum. Prima, eaque potissima , quod hic tantii in numerus allatis rationibus ac omnium numerorum supputationi conuenit, alij non item altera leuior: nam si fors in librarius, qui initio Plini libros descripsit, senarium hunc numerum, quem substituimus, notis VI scripsit, ditterae illius V cru Tra plus nimio divaricauit incautus, occasionem profecto praebuit lectoribus, illam pro L. legendi, atque ita libras legerunt pro senis. Iam vero, si ii ta hoc Plini testimonium au-AvR A ri aestimationem, hoc est, quam haberet tunc argentum pri ad argentum proportionem in quo pondere M R P 'p' ' primum percussi sunt aurei , cognoscere cupi mus , res est in promptu : nam clim sestertius quarta sit denari pars scripulum vero sit tertia pars denari j nimirum eius, qui tunc erat, Tom. 3.Apparatus.
drachma constitutus aequalis, fit ut viginti sestertij quinis denari, argenteis exaequentur: auri vero drachma quinis denis . Neque his obstat, quod alibi Plinius, de varijs lini generibus agens, scribit, qui ctim byssino principatum
in toto orbe dedistet Proximum byssino, inquit,
mulieri in maxime delicius circa Elim in Achaia genito , quaesternis denari j scripula ius permutata quondam , ut auri
perio haec enim quattuor denariorum scripi lis singulis commutatio, time in drachmas n-gulas discit duodenum denari oriun aestimati nem, duodenariamque auri ad argentum pr*portionem, e auri copia nata est, prior Inque illam ita subsequuta, ut ad nostra fere tempora perdurauerit, ut suo loco Videbimus. Quod vero ad aurei illius primi nummi aestimationem,&pondus specitat, si nongenti sesterti in senos dividantur aureos, singulis aureis centum quin qua ginta obuenient sester iij, qui rursum quatersecti denarios triginta septemvi semis aureo nummo aequiparant atque haec fuit prima aurei aestimatio . Pondus vel hac alia supputatione constabit habet libra, prout in schemate vi dimus, scripula ducenta octoginta octo, quaeia si in vicenos sestertios , quos valet auri scripulum, ducantur, ostendent auri libram quinque millibus septingentis sexaginta sesterti; com putandam qui numerus si in sestertios centum quinquaginta, quos stendimus aureum num muni valuisse, diuidatur, prodibit numerias triginta octo cum binis quinctis partibus, totidem que aureos nummos e libra primum signatos fuisse confirmabimus qui deinde imminuti, e fecti fuerunt quadraginta , postmodum qu draginta quinque, ac sic deinceps, bonitate , pondere , atque aestimatione magis, ac magis imminuti s in aurei. Atque haec sors an ratio fuit, quae Plinium mouit, quo minus aureOS,
quos contineret libra, exprimeret, aut quot scripula continerentur in aureo, quod neuter horum numerorum certa posset ratione supputari,
quin semper particulae superessent aliquot, quarum commemoratio legentibus impedimento potitis foret, quam lumini. Satis igitur prudenter se gessit, qui no tantummodo numero se stertiorum, qui senis annumerantur aureis , ex presso, auri valorem, aureique quantitatem Omnibus legentibus expressi Arithmeticae autem peritis non hoc tantum, sed aurei pondus, pro portionem ad denarium , quotque signarentiu e libra, atque alia quam plurima scitu iucunda certa ratione confirmanda proposuit. Qua propter, si, quot draclianas penderct tunc attreus, scire quis cupcret, is numerum nonaginta seκ drachmarum, quas continet libra, diuidat in ni
merum, quem diximus, aureorum, obuenientique singulis aureis drachmae binae, ac semis. atque adeo in senis aureis, quos computauit Plinius, erunt drachmae quindecim, quae triplic tae faciunt scripula quadraginta quinque, quae in vicenos, quos valent, argenti sestertiosi cstae efficiunt sestertios nongento , UOS, pr pter librariorum ignauiam commentatore tot editis voluminibus adhuc eruere nequiuerunt. Nos igitur,Vt eorum, quae disseruimus, magis habeatur perspecia ratio, pristinae integritati re stitutum Plinij locum ad ij ciamus. Aureus nummus post annum seYagesimum secundum per cussus est, Quam argenteus, ita ut scripulum Va-
Plin. lib. I O. cap. I. PRIM AU- rei aestimatio.
aurei pondus. cap. 8 hlilis P.
Plisinis apertGnon dixerit, quot aurei primum signa rei intur ex libra.
INTEGRπA- te donatus Pli. iiii locus.
375쪽
3s APPARAT V VRBIS, AC TEMPLI PARS I.
Ieret sestert ijs vicenis, quod escit in senos a Atione sestertiorum , qui tunc erant, sesteritos nongentos. Post haec placuit quadraginta signa ri ex auri libris , paulatimque principe imminuere pondus minutissimus vero ad quadraginta quinque. Haec Plinita S, quae commodius, sequenti capite Xplicabuntur.
c. Agric. lib. I. de monet. ct a. depon .cta temp. mon.
QUAQUE RATIONE IMMNnuti eris,aurei nummi; es de aureis solidis.
primaeva aurei nummi apudi Cina nos institutione latis hoctenus di putatum est at quo
niam Plinio, alijsque scriptoribus testatissimum est , aureos
quod prae se ei uni ipsa numilia 1ata breuiter ex minandum du&i, quibus temporibus ac quantum aurei imminuti fuerint. Igitur apud R manios primit in Urei trigintaccio cum binis
quincitis partibus ex libris singulis signabantur, deinde quadraginta, postea quadraginta quinque,ac tandem quadragintaOcto percussi fueri teY libris singulis. Qui quidem aureorum num rus aureos singulos drachmis duabus exaequat: nam si nonaginta sex libra drachmas, in qu draginta ocra aureos diuidas, singulis aureis bisenae drachmae obuenient. Atque hoc quidem aurei nummi pondus diu, multumque durauit Nam cum ex quamplurimis aereis, argentei Scque monetis, quas apud Laelium Pa squalinum sol lerter appenderam, nullas reperissem iusto ponderi respondere binis tamen drachmis respondebant ex aequo plures seorsit in aurci . cui conso Inat quod a Budaeo, &Agricola appensi nummi eiusdem inuenti sunt ponderis. Quapropter huius sententiae auctores habemuiquamplurimos, ac in primis Di lacum Couarruviam, Leonar dum Portium, Budaeum, Georgium Agricolam, atque alios, qui omne propterea constanter in hac sententia si int, quod antiquorum plura testi monia, rationesque perplures videantur habere, quamuis illa, quae adstruunt ex Plini j loco superi is a nobis X plicato,nihil illis opitulentur, cum eius aetatis aureorum minimus in libra numerus quadraginta quinque non excesserit. Illud vero solidum mihi videtur esse testimonium Iuli j Pol lucis ad Commodinii Caesarem scribentis At reus enim nul mus, inquit, duas drachmas Atti Icas habebat . At Heliogabalum prodigum eum quidem, ac profusissimum Imperatorem, ad quinquagenos aureos eiulibra signasse confirmare vi detur Aelius Lampridius, cuius Verba, quoniam ωde plurium aureorum serina quid sentire de
beamus, nos a linonent, hic referre non grauabimur. Vectigalia, in quit, de AleXandro loquens, publica in id contraxit, tritu decem aureos sub Heliogabalo praestiterant,tertiam partem aurei praestarent,hoc est, tricesiamam partem tumque primum semines aureorum sormati sunt , tunc etiam, cum ad tertiam partem aurei vectigal deci disset,iremisses, dicente Alexandro, etiam quartario futuros, quod minus non possiet quos quide in iam formatos in moneta detinuit, expectans,ut si vectigal contrahere potuisset, eosdem ederet sed cum potuisset per publicas necessitates, conflari eos iussit ξ2 tremisses tantum, blidosque formari. Formas binarias, ternarias,, quaternarias, denarias etiam, atque anapi ius usque ad bilibres quoque, centenas, quas Heliogabalus inuenerat, resolui praecepit, nec in usu cuiusquam versari, atque ex eo his materiae nomen inditum est, cum diceret, plus largiendi hanc esse Imperatori causares, si, cum multos solidos minores dare post et, dans decem, vel amplius Ana forma triginta, quinquaginta e centum dare cogeretur. Hactenus Lampridius Ratio ver5, qua ductus Imperator, minores solidos, hoc est, iusti ponderis fieri iussit, sublatis e medio binari s te narijs, alijsque maioribus formis, ea est, ne cogatur Imperator triginta, quinquaginta, siue etiam centum aureos solidos una Drma donare, climpius donasse videatur, dans plures formas mino ris plerumque ponderis, atque aestimationis. Ex quo illud in primis perspicuum est,binarias,ternarias, denaria Sque sormas compellari eas, quae bi
NOS, ternoS,aut deno aureos continerent Deinde
illud alterum haud obscure innuitur, ubicum denarias etiam, atque eo amplius usque ad bilibres quoque,& centenas percussas fuisse sermas tradat, tricenas etiam, atque librarias factas sui sese, non est ambigendum clim praesertim Impera tor ipse has tres sermas seors ini commemoret,
eam nimirum, quae triginta aureos contineat, alteram,quae quinquaginta, hoc est, librariam, ac tandem illam, quae centum aureos contincar,
hoc est,bilibrem. Ern igitur apud Romanos libra
immutata nunquam fuerit, eaque nonaginta lex drachmas tantummodo contineat , aureos X binis drachmis conflatos, quadragintaO to an tum modo libra contineri arbitramur; atque tunc aureos imminutos existimamus, chira quin
quaginta percussi sunt e libris singulis, qui ab
aliorum pondere vigesima quarta illorum parte deficerent drachmae vero quadragesima octa ua, hoc est, binis nonagesimis sextis. Non enim postum a Budaei, aliorumque sententia non dis sentire, qui Romanam argentariam, siue numma riam libram quinquaginta drachmarum confin gunt, quam nullo firmo testimonio, aut certar tione probant. Quamuis enim Plinium, aliosve Latinos scriptores adducant, qui, dum aliqua Graecoruin testimonia referunt, libram pro mina substituunt, ea tamen ratio non probat libram mi
nae aequalem fuisse, cum satis fui e videatur historico, si vocem suam alienae substitueret, quae libram significaret, a minae ponderet ni longe diuersiam, clim haec dractimarum sit centum, illa vero nonaginta sex Libuit potius Agricolae in hac parte adhaerere sententiae, qui ex eiusdem Plini testimoni js probat libram a mina diuersam fuisse. Illud etiam obiter hic annotandum, semisis, ac tremisses aureorum ab Alexandro Seuero signatos, qui nimirum aurei nummi partem alteram, Vel tertiam continerent, neque his minores signatos, clim ratio, quae tremisses fieri lii sit, nimirum vectigalis imminutio, cessauerit in quartario, propterea quod vectigalia imminuere nequiverit fieri autem minores aureos mi
destremisses aurei quando primuin si-
quaginta aures pes cillsi sunte libra, immitin uti sunt aurei non aucta libra,
376쪽
DE POND. ET NUMIS . LIBNINOR EVnus existimabatur Reipublicae utile fores, clim AT facillime e manibus elaberentur, non sitne In
numquam fue gna civium Iactura. Neque enim moris tui pri-rint in via. scis illiς temporibus monetas in subtilas laminas diducere , sed crassiores omnibus nostris etiam maioribus illarum minimas efficiebant.In cudendis enim nummis illud potissisimum curabant Imperatores, ut suas, carorumque suorum ad viuum trimque expressas gestarent imagines; idquod vix, aut nulla ratione in subtilioribus bracteis fieri poterat. Quae ratio una cum alijs non contemnendis Lelium a squalinum sollertissimum antiquitatis indagatorem, atque Obserua torem in eam sententiam induxit,ut crederet, numismata olim minime facta fuisse , ut a nostris eudendi su mint . Hi enu primum argentum, vel aurum modernu ab tenues laminas longiores extendunt, quas sorfici antiquo diuer bus abscindunt, paulatim ad rotundam r-mam adducunt, dum eas pondere examinant, donec ad iustam ponderis rationem sint exactae, ex quibus plures simul intra Ercipem ad id per commodum compriniunt, malleilque omnes si per incude ad rotundam formam, quoad fieri potest, magis exactam conformant, ac tandem sigillis ferreis nummos percutiunt, qui prius nihil habuerant impressium, sed laeves fuerant, ac pi ANTIQUI ni Contra Romani fusum aurum, vel argzntum
tos nummos si pondere, ac rotunda figura conformabant , acgillis percu simul rudi Imperatorum imagine signabant, ας -οῦ quam deinde sigillis ad perfectam rinam emΠ'gebant: haud secus, quam Romae modo aereas illis imagines plures conficiunt, quas vulgo me da glias vocant, quasi metallicas, eodem prorsus nomine, quo antiqua solent compellare numismata . Atque hanc putabat ille esse causam, quod ex multis numismatum aureorum, argenteorum pariter, ac aereorum millibus, quae apud se habet, vix duo, nedum tot quot aut Agricola, aut Budaeus, aut ipse Plinius inuenta fuisse testantur, eiusdem ponderis numisimata inuenire potuerit .cuius rei ego ipse oculatus sum testis: ni 11serte alia illi, alia nos, pondera e Xaminamu Sara tina aut rte aequi ponderantia vocant illi, quae ternis, quinis, aut duodenis tantummodo granis differunt. Nam nullum credo lectorum non anci Leonar.POrt pitem tenebit, aut dubium, quod viderit Portium
lib. I. destit de denarijs, quos passim in ruinis Romae, atque thesauris reperiri testatur, sic scribentem Ex qui bus, inquit, plurimos antiquisistinos. diuersis notis signatos, diuersissimisque in regionibus repertos vidi. appensos omnes ponderi drachmae conuenire deprehendi. Haec ille Ilinium
que pro se adducit, qui libertum quendam circa Arabiam sub Claudio nauigantem Aquilonibus
raptum memorat Taprobanem insulam appulit se, in qua percontatus a Rege, enarrauit Romanos, caesarem . Mirum in modum, inquit, in audi- ii, iustitiam ille suspexit, quod pares pondere denari cssent
imi tria hi, in captiua pecunia, cum diuersae imagines indicarent astu T. principis ar ribus factos. Et hoc max:me sollicitatus ad amicitiam , lega
tos uattuor misit. Haec Plinius . Id quod nobis longe aliter accidisse testamur: nam clim duos, ac plures denarios appenderemus eiusdemformae, inscriptionis, ac pene magnitudini S atque ita similes, ut non eodem tempore, sed eodem pror sus die percus os fuisse coni j ceres tamen eos deprehendimus quinis, nouenis, aut denis grani S
pondere a se inuicem distare clam alij ab lias plus
nimio differrent. Ex quo facile licet coni j Cereta scriptores illos, qui aequalia tuisse numismata Romanorum confirmant, huiusmodi differentiam minimam iudicasse , ac propterea contemnen dam. Sed ne longitis ab instituto nostro diu agari videamur, tandem ad Iustiniani aureos solidos explicandos veniamus. Aureus nummus, postquam semisses, ac re
misses aurei cudi coepti sunt, solidus dictus est Isidoro, quia nihil illi deesse videtur Solidum enim
antiqui integrum dicebant, totum quod factum fuisse
videtur, ut ab alijs aureis nummis, qui partes erant solidi, hoc nomine distingueretur. Is igitur sub Constantino, aut sub Iuliano ImperatoribuS, ita pondere imminutus est,ut sextam effeceritin ciae partem. Huius verbionderis solidum tunc futile, ita perspicuum est , ut negari a cordato sapientique viro minime possit, chim eius rei perspicua exstet constitutio, cuius haec sunt verba iuxta Didaci Couarruviae emendationem.
Quotiescumque certa summa solidorum pro tituli qualitate debetur, Mauri massa transmittitur, in septuaginta duos soli
dos libra feratur accepta . Huius vero constitutionis auctores fuerunt Valens, & Valentinianus Imperator S. eam corrumpere tentant Budaeus,
Holoander, duo de quinquaginta scribere, ut numerus hic aureis , qui frequenti is duarum
drachmarum pondere reperiuntur, respondeat. Vertim eos merito coarguit,&conuincit Anto nius Augustinus, Constantinum Graecum, Demetrium, Alabaldum, Isidorum illis ob ij ciens. Et quidem Sanctus Isidorus constitutioisi coi
stanter adhaeret, haec scribens Solidus apud Lati
nos alio nomine sextula dicitur, quod a s sex uncia complea tur. Hunc, ut diximus, vulgus aureum solidum vocat, cuius tertiam partem ideo lixerunt tremissem , quod solidum faciat
ter missus Hactenus Isidorus. Quod sit duosa septuaginta solidos, qui fieri tunc solebant ex auri libra, in duodenas eiusdem auri libras diuiseris, comperies, senos solidos ex unc ij singulis fieri, atque adeo sextulam, quae nomine indicat quota sit unciae pars, ponJere solido aequalem fuit se. Cumque in schemate nostro superitis allato
omnium unciae partitionum nomina, proportio
neSque proponantur, facile quiuis poterit solidi
ad alias ponderis partes proportionem inuenire. Nam si scire quis cuperet, quot nam drachmae continerentur in solido, chin drachmam compererit octauam esse iaciae partem,solidum sextam,
octo per se diuidet , comperietque blidum
drachmam unam pendere cum tertia drachmae
parte. At scripulum tertia est drachmae: pendet igitur solidus scripula quattuor. Qua etiam ratione,&de omnibus alijsinciae partibus facile licebit philoibphari. Non me latet , Antonium Augustinum sollertis ingeni j atque eruditionis virum hac in parte nobis esse contrarium, Ut pote, qui pluribus uti iusque imis testimoni j , atque sanctionibus confirmare statuit, solidum, aureum que num num eiusdem semper fuisse ponderis, atque aestimationis vertim cilina illis omnibus, tempora distinguens Couarruvias, plene satisfaciat, huius potitis, quam illius placuit adhaerere sententiae mola tamen libuit eorum longiorem di sputationem rationeS,argumenta responsa re se re clim quod apud eosdem facile haSeri possint; tum vel maxime, quod nostro instituto miniis necessaria videantur.
unciae, ideoque cxtula dicebatur.
Did Couar. lib. et coli. numis cap. I.
NON IDEM fuit olidus, qui didrach
S.Isidor. lib. I 6. orig. cap.
377쪽
nummi praali; in m-nium manibus, atque Oreuersantur.
sEsTERTIUS. .selbertium pro eodem accipiebatur Georg. . r.
multam, inquit,sex millibus emit
Aequante ane paribus stertia libris. In cuius loci interpretatione non possum non ab Agricola dissentire, qui libras octodecim pependisse mullum confirmat, clim Plinius mullum pi scena binas libras ponderis raro admoduin exsuperare tradat. Et Horatius. lauda insane trilibrem Mullum.
Et Martialis. Nolo mihi ponas rhombum,mullamque bilibrem Insistendum potitis est Budaei vestigijs, qui senas libras mullum pependisse tradit, totidem sester tiorum millibus emptas. In eo vero probareta huius sententiam non possum, quod sestertia singula millenos sestertio valere putat, ex quo fieret, piscem illum quindecim millibus argenti libris coemptum fuiste,cum inter inauditas, portentosasque profusiones luxuriam Asinii computet Plinius, qui sit , Claudio Principe num mercatus est mullum octo millibus nummum. Accedere his possent plures Martialis versus ego
vero unico tantina contentus eiu epigrammate allato finem huic probationi imponam. Mutua te centu es Iertia Phoebe rogaui;
Cum mihi dixisses exigis ergo nihil
Inquiris,dubitas, unctaris,meque diebus Teque decem crucias iam rogo Phoebe neges.
Quibus versibus quis non videat, Phoebum 1 Poeta reprehendi, qui verbis, ac pollicitationi bus liberalem se ac benignum exhibuerit, ut pote , qui nihil putaret a se peti, dum centum
sestertia peterentur, re vero ipsa, ac facto ita te Dacem, atque auarum, Vt cita promisti negatio exoptanda fuerit potitis, quam longa,molestaque dilatio. Poetis vero potitis, quam historicis neutro genere proferri sestertia putat Agricola, quod huius terminationis casus potitis, quam illius carmina recipiant. At nondum his, quae attulimus, nostro instituto satisfecisse videmur, cum alia atque alia ratione usurpari a scriptoribuissestertia videamus.Longe enim diuersa significare volunt, clim decem sestertios dicunt , vel decem sestertium,aut decies sestertium. Quoties cumque enim decem sestertios, vel decem se stertia dicunt, numerali videlicet nomine,genere,& casu cum sestertio congruente nullum alium numerum intelligunt, quam denarium sestertiorum numerum, idemque in alio quovis numero intelligendum est Cicero Doceas,inquit, Opor tet, aliquo in loco Siciliae, Praetore Verre, ternis
denarijs tritici modium fuisse ac post pauca sub dit Vertim enimuero cum esset sestertij binis, aut etiam ternis, quibusvis in locis prouinciae duodenos sestertios exegisti. Haec ille. Qui, quod pri is dixerat denarios ternos, mox quasi quadam amplificatione refert, duodenis sester iijs, quot nimirum ternis continentur denarijS, quoniam quaterni sesterti complent singulos denarios. His adstipulatur Suetonius Tranquillus, C. Caesarem afirmans sestertios trecentos populo Romano legasse viritim Plutarchus vero eiusdem legationis meminit, septuaginta quinque drachmas unicuique civi Romano e gasse dicit. Quibus collatis testimonij plane colligitur quartam partem drachmae, vel dena ri vocari sestertium; nam quater septuaginta quinque efficiunt trecentos sestertios id quod
ipse Plutarchus testatur his verbis: Quidam Li
Ourpent tibi de centesima et sera Cap. XIIII.
integritas, ut Romanas aliquas verborum formas,& sus,quod ad rem nummariam pediat, non praetermittamus his namque perspectis, scriptorum en Bientiae perfacile percipi poterunt; sic ut earum ignoratione has omnino ignO- rari necesse est . Ab eis tamen multo absti nuissem libentius, si, quos ea de re attenti ias scriptores legeram, inuenissem,rem distincte, ac per partes traditandam suscepisse, tuae quemque parti plene satisfecisse. At clim mihi minus ego ipse satisfacere queam, quod rerum compendia, siue adumbrationes poti iis , quam radiationes edere cogar, ea tantummodo eligam , quae per has alipei as, atque difficiles vias deducere nos possint; , si quae offenderimus impedimenta , submoueant. Igitur a sestertio exordiar , qui utpote numismatum argenteorum minimus prae caeteris omnibus in ratione contrahenda Crum rerum usu pabatur, Momnium frequentissime,lum sermonibus, tum scriptis commemorab tur. Id quod Hispani in nostris computationibus obseruamus omnem enim cuiuslibet preti aestimationem ad summam nostrorum numismatum
minimi reuocamus, quem marauedinii dicimuS.
Igitur, cum, ut dixi testertius dictus sit, quassem istertius as cum assit generis masculini, e dem quoque genere sestertium distingui necessi rium fuit. At postquam Graecorum consuetudine, legibus, atque ediscendo idiomate delectari coeperunt Romani, quod illi ασάριον alarion neutro genere proferrent, sestertium quoque eodem genere, eademque terminatione censue runt. Hanc Vero nostrain coniecturam ideo am Dplexamur, quod ab aliquibus maximae auetori tatis scriptoribus obseruauerimus, tum hoc, tum
illo modo vocem hanc sine ulla notionis differentia usurpari . Qua in re haud ignoro omnem Grammaticorum scholam mihi ex aduerto stare, dum docet, hunc sestertium quartam denarii partem indicares hoc sestertium mille sestertios . At nihil mihi credi postulo, nisi id tantiim , quod manifestis argumentis probauero, quorum pars maxima ex Agricola, quem antesignanum sequor , desumpta erit . Ac prim im Martialem afferamus testem is enim ad Caium sic scribit. Mutua viginti sertia forte rogabam,
uae vel donanti, non graue munus erat.
Fuisset autem grauissimum, si sestertia singula millenos sestertios, argenteos nimirum denarios ducento quinquaginta, siue argenti libras duas cum dimidia importarent . Non ergo alia sestertia intellexit Martialis, quam, quae dena rium in quattuor secant partes. Atque hoc ipsum ex Iuuenalis carmine, quod do tissimorum hominum torsit ingenia,confirmari poterit.
ct tam longa promissi dila- DpCEM SE sterti), vel sestertia totidem numnios signi
in ita C. Caes. Tri t. in vitii Antonis, T
378쪽
stertium dicebant Romani, millia subiniatelligente S.
DE PONDET NUMIS LIB. II DIS P. II CAP. XIV. P
bertinus , qui dicebatur unum proscriptorum A tiores, inter quos Budaeum putat, plures Cico occultare, atque ideo erat de saxo praecipitandus, improperauit Syllae, quod diu una indo mo cenacularia habitassent, ac pependisset ipse mercedem superioris aedifici duo millia nummum sestertiorum, inferioris ille tria millia, ut interesset inter utriusque sertunam mille nummum,qui drachmis Atticis valent ducentis quin quaginta . Haec ille mille sestertij nummis
aequales aestimatione ducentas quinquaginta drachmas a firmat , ut logistica supputatione constare possit, drachmam unam quattuor sester iij valere. Aliquando cro non completa ora tione utuntur, tum historici, tum poetae; sed
aliquid subintelligendum esse , ipsa vocum seronis, ciliorum scriptorum locos OITupisse , dum corrigere curauit. Atque ipse quasdam tradit obseruationes , ac regulas , quibus loci eiusmodi pristinae possint integritati restitui eas lector apud eundem examinare poterit, quae nobis prae alijs probantur. Tandem decies sestertium, decies centena se et Mures, iis stertium millia significat, Plutarcho teste ait Anionis.
Romaei decies calusi Romani quinque 3 viginti myriada drachmarum decies vocant. Pro eodem usurpat Plutarchus drachmam, atque denarium , o oo inuicem non cohaerentium usurpati indi B atque adeo citia viginti quinque myriadas Grae-
cat ut, cum dena sestertium, vel sestertium quinque aiunt qua phrasi intelligenda sunt, millia, ut compleatur oratio id quod usu prim in venit, cium eadem oratio esset repetenda elegantiae namque ergo vox illa, millia, si licebatur: postea vero frequens usus obtinuit, ut etiamsi completa oratio non praecessisset, facile, addendam esse vocem illam, audientes, vel legente intelligerent . Vtriusque phrasis unum tantum modo, aut alterum exemplum subiungam plura enim apud praedictos scriptores quilibet inue ni re facile poterit Cicero Repente, inquit, recitaturino nomine, sestertium ducenta quin sali ustis quaginta Syracusanis. Contra vero Sallustius coniur cui si priori loco subticuit millia, posteriori adiecit. Ad hoc si quis, inquit, indicauisset de coniuratione, quae contra Rempublicam facta erat, praemium seruo libertatem, sestertium centum, libero impunitatem eius rei,d ducenta millia Ver imipse Cicero, quamuis nihil praecesserit, aut sequatur, ex quo subintelligendam vocem illam, millia, intelligatur tamen ex ipsa loquendi consuetudine satis perspectam sere arbitratus est certam pecuniae summam scribit enim, sestertium sexaginta socios perdidisse ex laesima portor ij Suracusiis . Et iterum: Iste nihilominus iudi cium sestertium octoginta dabat . Ciceronem Plin. li. 36 imitatu est Plinius Pyramidas enim, inquit, 2 's Restum miramur opera, ctim solum tantum for
xstruendo sestertium mille ducentis Caesar Di is inutilis. in Caesare istator emerit. Hoc eodem loquendi modo sugest Tranquillus Ludis, inquit, Decius Laberius QUADRIN eques Romanus mimum suum egit, donatusque penta millia in est quingentis sestertium, Manulo aureo. Nam quadringenta millia sestertium erant censius equester, sed is fuit Caesaris beneficio auctus. Quibus omnibus testimoni j perspicua satis esset, ac manifesta haec Romana phrassis, nisi libra
riorum ignoratione factum fi et, ut cuin sester lios notis, numeros litteris adscriptos viderent, alios, atque alios pro uniuscuiusque captu substituerent numerOS id quod agnouit Portius, qui, cum duplicem putaret esse sestertii notionem, nihil certi ausus est statuere, quo alterum ab altero discerneretur. cuius rei causam adiecit, quia ncodices, inquiens, synonymo corrupti, non bene possunt obseruari, cum eodem nomine, 'VOcabulo res diuersissima existimatione reperiatur, quo nunc legentes, Forte olim scribentes alucinati sunt . vertim non synonymis vocibus, sed codicum tantummodo vitio adsicribendum errorem censet Agricola, quo non legentes Odo alucinarentur , sed scriptores etiam solle
corum more ducenta quinquaginta denariorum
millia significent, si ea quater multiplicentur, ef
ficient decies centena sestertium millia, eum nimirum, quem passim millionem vocamuS. Hunc . autem dicendi morem tenuit saepe Icero Vol V sum, inquit, deinceps tota macm explanare, deinde ad extremum id, quod accidit, dicere Dionem sestertium decies centena millia numerasse cie.lib. In
Iterum vero hanc eandem rem enata ans, sic scri Verribit Hic est Dio, Iudices, nunc benefici, Hetelli ciuis Romanus Aciris, de quo, multis viris primari j testibus , multorumque tabulis nobis priore actiones itisfactum est, sestertium decies 'NE A numeratum esse, Ut eam causam, in qua ne te V 4. 4ί: nuissima quidem dubitatio posse teste, isto cognoscente obtineret propterea greges nobilit inarum equarum abactos, argenti, Vestisque stragulae domi quod fuerit, esse direptum cita sestertium undecies Dionem , quod creditas ei obueni siet, nullam aliam ob causam perdidisse. His igitur allatis testibus ita confirmata vide tu nostra sententia, ut non ampli is egeat testimoni j siveriam libuit has omnes sesterti nummi acceptione peracuto quodam Martialis epigrammate concludere, quo non solum an
Latinam sestertii phrasim percenitalici Verum eupidita, in multo magis damna, quae paria eius effrena nibus humanis cupiditas, ad omnes humanae vitae usus pror vlibus mutuis.
Martia Uib. . AUT ad sestertium erant censes equesti is . Leonar.Forti lib. i. de se
Si dederint superi decies mihi missi centum, Dicetnu, nondum Scaeuolafactu, eques scaeuolam. ubiliter o Vivam' qucim large quamque beate Riserunt faciles ct tribuere dij. Sυν fidio imi post hoc toga , penula peior
Calceus est sarta terque, quaterque Cute. Deque decem plures semperjeruantur oliuae, Explicato ceua unica mensa dura.
Et Veientani bibiturfex crassa Rubelli Asse cicer tepidum constat, abfeflocus.
In tu ofugax atque inficiator eamuT. Aut tue, aut decies Scaevola redde deis.
Verum hoc ipsum melius multo, ac sine sugilistionis felle, hiae figmentorum fallac ijs, grauissimis, ac significantissimis verbis expressit J cclesiastes Isis aliud, Pinquit malumqu9d vidi bis cclinia t. s. Sole, is quidem frequens apud homines vir cui P. r. a. dedit Deus diuitias, sub antiam, honorem, nihil dees animae suae ex omnibus quae Vider at nec tribuit ei potesatem Deus,t comedat ex em Sed de his alias nunc enim supel est, Vt ad aliqua , quae in oppositum afferuntur, breui respondeamus. Ac primum ad illud, quod non modicam
379쪽
videtur habere auctoritatem apud Muretum, quod cum Catullus Furium quendam ex diuite egenum fastum,nimium sugillasset, siummae inopiae incommoda, quasi ei utilia forent, cor
memorans,tandem subdit. Haec tu commoda tam beata Furi Noli spernere, nec putare parui,
Et stertia, quae te precari centum, Desine iam sat es beatus. Quo loco haud credibile videtur Mureto, sester iij centum, qui vix tribus nostris aureis pares essent, se felicem putasse Furium. Et qui)em merit, non est enim verisimile, nec credendum tantillum optasse, aut expet ij si Furium, neque, Caut crederentur dixit Poeta, amplius quam quae superitis de eo finxerat sedit animi abiectionem etiam in ipsis eYilibus rebus cupitis exaggeraret: alias enim, etiam si centum millia exoptasset sie- stertiumdiaud beatus fuisset ille, qui vix ea summa soluere potuisset vel debit medietatem, cui oppignoratam dicit habuisse vineam sequenti it Io, atque acuto epigrammate Furi, vidula nos, a non ad AuspiFlatus opposita est, nec ad Favoni,
Nec retii Boreae, aut Apeliotae, Vertim admillia quindecimo ducenta. O cientiam horribilem, atquepesilavlem.
Ibi vero ad millia quindecim ducenta sester
tium subaudiendum putat, redie, uretuS. Fateor tamen nonnumquam a Poetis sestertiae
scribi pro sestertium, quod vocem hanc versus, ut dixi, non admitteret, ut apud Horatium videre est. Accipit iis dena superi sertia nummum. Pro sestertium nummum, ut subintelligatur, mittilia, quod bene notauit Lambinus. Neque alia ratione putarem intelligendum alibi eundem Horatium sit c scribentem. Dam septem donat euertia, mutua septem Promittit,persuadet uti mercetur agedum.
Sed omissis quae in contrarium afferri possent in nostrae huius sententiae confirmationem, unico tandem libet uti argumento, quod non dubito magnae apud eruditos viros auctoritatis futurum erit namque desumptum ex antiquis lapi Ddeis inscriptionibus, quae eo potissimum script ribus praestant, quod lapides, quae a primo cliptore receperunt signa, eadem praeserant cum contra scriptorum libri ab alijs, atque alijs exscribentibus mutati, immutati ita plerumque Isunt, ut ab ipsiis suis primis auctoribus, i reuiuiscerent, minime recognoscerentur, aut haberentur proprij . Harum igitur inscriptionum plures perlegi, tum in libello Venet ijs impresso
apud Ioannem Tacuinum, anno salutis nostrae M. DXXV. tum in codice Bibliothecae M reti , qui ante annos centum triginta quattuor membranis perpulchris, Romanis litteris, quas maiusculas dicunt, manuscriptus fuit . Atque in nulla inscriptione sestertia, aut sestertios litteris scripta vidi, sed notis in omnibus,quamuis ea diuersiae sint In aliquibus enim duplex L.cum littera S.in aliis duplex II. cum eadem S littera, quae omnes literae lineola transuersae conspiciuntur Neque vero moueat lectorem, quod in aliquibus impresti codicis inscriptionibus , VOX ME-s TERTIA , legatur ἱ eaedem namque omnes
inscriptiones in manuscripto, quem dixi, codice
reperiuntur ego vero diligenter has cum Ili contuli, vera esse, quae dixi, reperi, ac facile conieci, inprestarem duplicem tantummodo notae sestertistypum habuisse, atque adeo,cum ter tia opus fuit, ipse librarius pro arbitrio suo vocem adiecit integram, omniaque mendis conspersit. Maneat igitur firmum, inlcriptiones notis sester tio significare solitas, non litteris at ipsas inscriptiones certum est nonnumquam de sestertijs minoribus loqui,plerumque de maioribus.Quis igitur non amphibologiae notaret priscos illos homines, si rem totam lectoris arbitrio reliquissent, ut posset vel sestertios, vel sestertia millenaria proportione maiora sussicere Ne ergo ouid sis ADFΜ
mile admittere cogamur, teneam S, adem nota, si per sellar-
eadem omnino sestertia , vel eosdem sestertio iij nummi si. nummos significari, quorum quaterni denarium insic at . complent nonumquam Vero, millena sestertia computanda esse, indicat adiectam littera, vel alia nota plerumque vero supplenda ostendit ipse contextus, acissitata tunc phrassis. Integra phrasis habetur in lapide quodam, qui visitur in pauimento Ecclesiae Sarsinae, antiquae Italiae urbis,in prouincia,quam Aemiliam vocant, quae sic habet.
CAPUT.EX TESTAMENTO CETRAMAE. SEVERINAE COLLEGIS DENDROPHORORVM . FABRUM CENTONARIORVM.
MEOS COLAVS HOC VILIA FACIATIS. FIDEI VESTRAE COMMITO.
Quorum verborum huiusmodi est lectio, atque
interpretatio Caput ex testamento Cetraniae. Seuerinae Collegis Dendrophororum fabrum. Centonariorum municipibus Sassi. hoc est antiquum urbis nomen, quae assum dicebatur, nunc Sarsia sestertium sena millia nummum. dari volo fideique vestrae cohors.legionis Italicae. committo.Vti .ex reditu.sestertium quate num millium nummum. Omnibus.annis pridie. Idus Iuni j die natalis mei oleum singulis v bis diuidatur. . ex redita sestertium binum. millium nummum manes meos colatis hoc. ut ita fiat, fidei vestrae committo. Quo loco
abstulit omnem dubitandi rationem duplex ob seruatio altera , quod millia ipsa sestertiorum expressa habentur, neque subintelligenda sunt; altera, quod litteram nummos indicans, illa sestertia, quae excogitarunt Grammatici, non posse hic intelligi ostendit, cum numquam eiu modi sestertia nummi dici potuissent, sed num morum maxima summa. Est autem alius lapis ad Concordiam antiquam Italiae ciuitatem, quem si eodem modo interpretemur, facile cum scriptoris mente comprehendemus.
ARICIUS A. L. TERTIUS AUGUSTALIS. TESTAMENTO VIAM. STERNI. IUSSIT. IN QUOD OPUS EROGATA SUNT. H-S. XXX. Aricius Arici filius sic lego plerumque
enim accidit, ut litteris in ipsis lapidibus vetust te, aut alio casu exesis, scriptor alias substituat, quas minime debuisset tertius Augustalis est mento viarn sterni iussit in quod Opus erogata sunt
380쪽
demptum iu fit reponi. N. C. ma
sunt scstertium triginta, ubi subaudienda sunt Amillia Haec autem omnia facile confirmari possunt insigni lapide, qui fuit olim in Adriani mo-Ie,nim dicitur calirum S. Angeli, qui non modophrasim , quam diximus de sesterti j vertim
etiam, qui sint semisses usurarum,& centcssimae usurae facili quadam computatione explicat, hoc est, quos redditus praeberent singulis anniscenteni nummi Lapis autem sic habet.
L. AELIO CAES DIVI HADRIANI AUG. F. COS. II. A. QVINTILIO A. F. PAL PRIDSCO IlII VIR AED POTEST. VI VIR. IVRE DI IIII VIR. QUINQUE ADLECTO. EX S. C. PONTI P. PRAEH F. A. B. R. CVIVS OB EXIMIAM MAGNIFICENT. AM IN INlMIC SUOS CONTULIT A SENAT STATUAM. PVBLICAE PONEND. IN FORO VBI IPSE VELLET.CENSUERE. H. A.T R. HIC EX S. C. F DOS TEPONIAM ET ROIANUM. T. MAMMIAM. ET. PRATUM EX OSCO AB RE P. REDE. H-S. LXX. M E TIMAVIT. R. P. REDDIDIT EX QUORUM REDITU DEH-S. IV. M. C. QUOTANNIS. I. D. MAI. DIE NATAL. VO PERPET PARE TUR PRAEBENT MUNICIPIBUS ET COALONIS. ET MULIEi IBUS NUPTIS CR STVL. ET CIRCA TI CLIN. DECVJU NIB MULSUM ET CRUST ET SPORTUL H . X TN.L. EM PUER CURIAE IN CREMENTUM EI . VI KA. AVG. Qv IBVS. Q CV. VL. CRUST. MULSUM ET i II. N. INS. VIRID ET. IN. TRICLIN ME . AMPI . IN. SIG. N. TES IN ET IN ORTI STATUAE. ET IMAG. MEAR RES P. PERPE s. H-S. XXX. N. IMPEND. ARBIT. IIII VIR. AEDILIUM CURA FAVOR.AIUL EST SI PUER. PLAEBAEIS SINE DISTINI DONE LIBERTATIS INICIUM SPARSIONE. M D. XX. ELEX. VINI URNIS . SEX POMORVM. EMIAM ISTATION DICUNT INCREMENTIS PRAESTITERINT.
Reperitur autem lapis alter in agro Ferentino cum simili inlcriptione, paucis tantummodo mutatis, quae propterea margini adieci,quod ad notarum intelligentiam non parum conducere Vi-Ddebantur. Horum autem verborum interpretatiosi se labet. Lucio Aelio Caesare. D. Hadriani Augusti Glio Consule secundum haec autem verba in lapide Ferentino desiderantur Aulo Quintilio, Auli filio Palatino Prisco, Aediliciae potestatis
iure dicundo quartumh. iro quinquennali,adlecto ex Se natusconsulto Pontilici Praefecto fibrorum. Cuius ob nimiam magnificentiam', quam in inimicos vel munificentiam , quam in miliucipes suos contulit , Senatu statuam publice ponendam in foro, ubi ipse vellet, cens uere , hic autem titulum reponi vel hic decretum ius serunt reponi Hic e senatusconsulto fundos Teponiam, Roianum,& Mamiam,& Pratum seκ Osco ab Republica redemptos, sestertium septuaginta millibus nummum extimauit, Reipublicae reddidit, ex quorum reditu de sestertium quattuor millibus ducentenis quotannis sexto Idus Maij, die natali suo perpetuo daretur, Prae sentibus municipibus, incolis, mulieribus nuptis crustulum plus mulsi heminam, circa tri Iulium Decutionibus intillum, trullulum,
ω portula sestertium denis millibus triclinij loco
empto pueris curiae incrementum,& sexto Kalendas Augusti,quibuscumque venire velint,crustatum, mullum, sesterti nummi octo in singillos sextumuiros,& in t iclinio meo amplissimo in singulos duo sesterti j. Et in ornamentum statuae,&imaginum mearumResipublica perpetuo sestertioς nummos triginta mi endat, arbitrio Partumuirum aedilrum cura fauorabili. ii pueris plebaeis sine destinatione libertatis micum sparsionmodium triginta. ex vini urnis sex potionum iministration dignis incrementis praestiterint. Ex his igitur utriusque lapidis collationibus multa in Romano lapide habentur, quae Vera omnino censenda scunt , in alio non item quae in eam nos facile inducunt sententiam,vt arbitremur, vel scribentis, vel exscribentis vitio erratum fuisse. Atque illud in primis, quod pro H-S. IV. M. C. habet XV. M. C. id quod stare nulla ratione potest : nam haec posterior summa reditibus iure statutis non respondet, Quod ut ostenderem longa illa quaestio, ac difficultatibus plena, quam doctiss- mi viri agitare non desistunt, de centesima siura, ac semissibus usurarum mihi etiam agitanda foret Vertim quoniam eam, relatis quamplurimis opinionibus earumque argumentis pertra clare non vacat, nec decet, quam breui Isme,quid de ea sentiam, explicabo, idque huius lapidis testimonio confirmabitur; nam de reliquis iam me eXpediam. Huius autem quaestionis primam videtur dedisse occasionem Columella, qui Vinearum fractus, ducra centesimis usuris praeferenda else subdacio calculo confirmat. Reliquis vero praetermitiis, illa tantummodo eius verba reseram, quibus,quid ipse centesimas vocet viii ras, aut usurarum semisses, palam exponit siunt
autem huiuimodi Eam summam esset citi singula
millia, Centrali vicenis nun inis enuineratis . Has aliteITI
vlaras quotannis redditas paulo superitis indica uerat. Iam vero si millia nummorum lingula is singulis annis centenos vicenos reddunt num mos, singula utique centena duodenos dabunt in annum nummos, singulis nimirum mensibus singulos. Eam usuram non alia ratione centestimam dietati ci ediderim , quam quod a centenario sit parta id quod propterea factum a Romanis crediderim, quod ipsos annuos redi tus ad duodenarium sequentis imum, ut dixi,
in omnibus coinmercii numerum reuocare acupiebant . quo mediante eius omnes partes haud secus quam assis partes, facillime partirentur,in computarent. Hinc fit, ut surarum semisses, tremisses, quadrantes, trientes, besses, quincunces,unciales, Maliae eiusmodi haud secus quam alis partes di anzur quae non alia ratione computanda sunt, quam si annui redditus, centum, Verbi gratia, nummorum, nimirum duo decim nummi in intiles partes intelligantur diuisi. atque adeo semisses ut irarum , vel dimidiae centesimae, luas vocat Iustinianus, non aliae censendae sunt, quam quae senos in an num reddunt centenis nummis , in mensem seminum murra HuiuS autem semissis usurae meminit Pli
nius eleganti illo de Opimiano vino testimonio, sed ita dilhcili,ut a nullo, quem Viderim, plene intelligabur refert enim vina condita sub L. Jpi mio contule, ducentis ferme ante Plinium annis usque ad sua tempora perduraste. Eiusnodia:
SE MISSI susurae dicitur, clara centeni nummi senos in annum red