Theologia scholasticodogmatica juxta mentem D. Thomæ Aquinatis ad usum discipulorum ejusdem angelici præceptoris accomodata per F. Vincentium Ludovicum Gotti ..

21쪽

s Questio I. De ulaimo fine hominis

eale eis appareat, quod suademus . in siner partieuiares ab aNqua volu iit nullo percepto incommodo, aut rate rationali , qua se extendis in bia malitia, in illud necessario serantur . num universate, Iehien a votantaιωXVIII. Insertur quarto. Quod li- divina.ehi irrationalia , imo omnes causae na- XIX. Nolo tamen, S. Doctorem re rates, aliquo modo Mant propter non negare , quod bruta seipsa mo. finem; non agunt tamen eo modo, veant, sed solum negare, quod mo. quo, ut diximus, agit homo, quan- veant seipsa in finem. Non, inquam, do humano modo operatur: non enim negat Primum. Nam cum bruta , prae praestituunt sibi finem, nec ex delibe- ter vitam substantialem , habeant e. ratione rationis ad ipsum se movent; tiam vim cognoscitivam , quae est prinis sed ab alio potius moventur, & ad cipium directivum motus, & appeti. finem determinantur. Etenim Consede- tivam, quae est velut imperans mo. Misis os tinquit D. Tho. hὶc a. a. tum, possunt ex seipsis motum in. Md aliquid fua actione, vel motu ten- choare ad rem, quae est finis. Negat dii ad finem duplieiter. uno modo , sicut autem secundum et quia , ut se moveis seipsum ad finem movenι , ut homo ἔ rent formaliter in finem, deberentatio modo , seut ab alio motum ad D cognoscere rationem finis, & propor. nem ι Rut fagitta tendit ad determi- tionem mediorum ad ipsum ; & ex natum finem ex hoc, quod movetur a tali cognitione seipsa agere , media

sagittante , qtii suam actionem dirigit ordinando, ut per ea finem conseque. an finem. IIIa ergo, qua rationem ι - rentur. quod bruta agere non possunt.bem , seipsa movent ad finem . quia . - . XX. Nec refert, quod si eant esu boni dominium suorum actuum per tia rienti, & ligato propona: ur cibus , isse reum arbitrium , qtiod es saevitas νο- nitatur rumpere vincula, quae ipsum tantatis , ω rationis. Illa vero, qua detinent, ut cibum queat accipere. ratione e Mene, tendunι in finem propser Nam non movetur canis ad ruptionem natωra Iem inelinationem , quasi ab alio Vinculorum ex desidera o cibi . quasi mota, non autem a sei r , cum non eam oldinando ad consecutionem c iis eos noseant rationem finis r ω ideo nihil bὲ ἔ sed viso cibo, ut sibi conὐenien-m sinem ordinare possunt, sed folyte , unico ac eodem impetu , conatu , in finem ab alio ordinantur .... ω & instinctu movetur, ac sertur ad ruisidia proprium ea natura rationalix, uς Prionem vinculorum, & ad cibum,

dueem ad finem ἰ natura vero irrati integrans situm appetitumnalis, quasi ab alio acta, vel ducta , XX l. Huic cum videmus, 1 qnibun e in fin/m apprehensum, sicut bruta dam animalibus aliqua fieri, quae ra-

animaιia . e in Dem non apprebensum, tionem, & discui sit ni sapete videntur , Rut ea, qua omnino eognitione carenι. non debemus colligere aliquid ratio-

Idem docet L 3. Contragent. cn. I. nis eis inesse; sed potius arguere, ea O t6. procedere a ratione , non quae sit in A quo tamen bruta, & alia agentia ipsis animalibus, sed in eorum aucto- naturalia dirigantur , & moveantur in re Deo, qui sua sapientia ea movet. finem, docet S. Thomas hoc a. a. & dirigit ad suos fines. Sicut ex eo. ad 3. his verbis: Manifestum autem quod videmus sagittam scepae tendere es , quὸd para leviares eausa moventur a in eundem scopum , colligimus , eius

ea a universati: Hin eum Rector eivita- motum procedere a rarione, non quae tu , qui intendis boniam eommune, mo- sit in sagitta , sed in sagittante, eam vel suo imperia omnia particialaria os in scopum a in intentum proiiciente. eia eivitatit. Et ideo neeesse es, quod Alias cum videamus, vitem, aliaque omnia, qua carent ratione, moμεως aIbutia, quae per se erigi non valent,

22쪽

I roducere quaedam Iigamina, quibus igata aliis eriguntur; & insuper soli a proferre , quibus ab inclementia temporis fructus suos defendunt ; aliaque similia: deberemus etiam in reiabus cognitione carentibus rationem,& discursum ponere. XXII. Dices et cur ergo Spiritu et Sanis ctus Proverb. 6. v. s. 7. ω X. hominem pigrum remittit ad formicam , ut ab ea discat sapientiam 3 Vade tinquit ad formi eam , o puer , ω eonsidera vias ejus, ct disce Sapientiam et qua edm

non habeat dueem , nee praceptoremis , nee Prineipem , parat in assate eibum

sibi , ω eongregat in messe , quod eome

dat .

Respondeo, Spiritum sanctum invitare nos ad discendam sapientiam exsormica, eo modo. quo Christus Mitth. 6. v. x s. ut abiiciamus nimiam de tem poralibus solicitudinem . invitat nos ad consideranda volatilia Coeli: Respieite volatilia Cati , quoniam nyn ferunt ,

neque metuut , neque eongregant in heria

rea , o Pater vester Coet is pastit illa . Imh v. 13. invitat nos ad consideranda lilia agri: Considerate s inquit 1 tia

Ira agri , quomodo ereseunt : non Iab rant , neque neni cte. Non ut in prae-

satis rationem aliquam , & discursum esse existimemus : sed ut in eo . quod Providentia . & Sapientia Dei sacit per ista , discamus quid & nos sacere debeamus . N mirum . ne simus nimis

soliciti, resoletamus ad id , quod ii volatilibu Coeli. liliis , & sceno agri ipse saeit : Se ne simus nimium desides. Ae pigri, respiciamus ad id, quod ipse iacit in formica. . I U.

an Deus operetur propter Finem

XXIII. A Ctio Dei considerari potestri. dupliciter: nimirum activE ; S sic est ipsa substantia Dei r &

Rursus actio Dei , alia est necessa. ria ; ut actio, qua cognoscit, & amat seipsum , sive cognitione , & amore essentiali , sive notionali a & huiusmodi est tam formaliter, quam viris tu aliter immanens et alia est libera ;qua scilicet operatur circa creatinoras , eas vel producendo , vel conis

servando: & hujusmodi actio est quiisdem formaliter immanens, sed viris tu aliter transiens, quia habet effectium

extra Deum.

Ulterius operari propter finem p test duplieiter intelligi . Primo . Ita

ut ly propter dicat veram causalita tem finitem . & finis sit vera, & rea lis causa actionis: sicut sanitas. ei uiaque desiderium est vera causa movens infirmum ad sumendam medicinam . Secundδ . Ita ut ly propteν dicat s lum causalitatem virtualem , nee finis sit vera causa . sed solum ratio agendi,

seclusa dependentia actionis ab ipso. His suppositis XXIV. Dico prim5. Deus dunia

operatur ad extra , omnia Operatur propter suam bonitatem tanquam rationem finalem Prob. Nam Provertar 6. vers. 4. dicitur : Universa propter semetipsum operatus es Dominus I nulis Ium enim bonum movere potest voluntatem divinam . nisi sua bonitas. Unis de D. Tho. qu. 13. de Verit. art. 4. ait δVoluntas igitur divina habet pro prin-eipali Dolito id . quod naturaliter vult , ω quod ea quasi sinis voluntatis sua , fellieet ipsa bonitas sua , propter quam vult quidquid aliud a se vutie vult eis nim ereaturas propter suam bonitatem , ut augustinus dieit, ut videlicet sua boianitar , qua per essent ram multiplicari non potest , fallem per quandam simi tu Zinis partieipatronem d undatur ad

multa. Unie ea , qua et ea creaturas

vuIt , sunt quasi eius volita seeundaria , qua propter suam bonitatem vult s ut diDina bonitas sit eδειν voluntati ratio volendi omnia , fuι Da essenιia: est ei ratio eunoseendi omnia. Quamvis autem Deus velit omnia propter suam

bonitatem , quae ei est ratio volendi a

23쪽

8 Quasio I. De ultimo me hominis.

quia tamen unico, & indivisibili actu vult finem , & ea, quae sunt ad finem et idcirco volitio suae bonitatis ut finis

non est et causa volitionis mediorum et M propterea quamvis velit unum esse propter aliud, non tamen ideo vult unum , quia vult aliud, ut diximus . p. q. I9. a. s. Cum S. Thoma dicente et UisIι ergo l Deus boe esse propter hoc : sed non preme hoe -It boe. Simiis iter dum vult suam bonitatem ut finem, eam vult ut allis communicaniadam t Non enim i inquit lauda a q. a 3. de Verit. a. 4. divina bonitas earalis sinis, qui essetatur ex his, sua sunt ad finem ; sed magis, quo e iuntur , Θ persiciuntur ea , qua ad ipsum

ordinantur.

XXV. Ex his colligitur, actionem Dei ad extra , si acti vh, & ex parte Dei

agentis sumatur, non esse propter veram causam finalem . Cum enim sex dicti si finis principalis agendi Deo sit sua

bonitas , haecque sit realiter iden cum actione Dei acti vh sumta, quae est ipsa substantia Dei ; S causa verEfinalis debeat realiter distingui ab actione , quam causat et sequitur , divinam bonitatem esse quidem rationem finalem, sed non veram causam finais Iem . Unde Divus Thomas qu. 13. de otiate supra relatus dicit, quod principale volitum voluntatis divinae es quasi finis votantatis fua , sertiret ipsa bonisas Da : ubi ly quasi tollit veram ,& realem rationem finis . Et probatur hoc discursu. Si operatio Dei ad extra, quatentis est actio Dei , haberet aliquam causam finalem verE talem , haec vel esset aliquid divinum , & increatum, vel aliquid creatum e sed non primum, ut diximus: neque secundum; quia actio Dei, utpote inereata, & ipsa Dei substantia , in nullo genere causae ab aliquo creato dependere, & causari potest. Unde D. Thomas in x. dis. I. g. L. a. I. ad 4. ait: Actia ιι vina est essentia ejus: s eκ bae parIe non quaeritur sinis eius , sed ex parte a ua , qua essectum creatura

XXVI. Dico secundd. In actioniblls necessariis, sive essentialibus, sive no. tionalibus Deus nullo modo agit proopter finem. Prob. ut aliquis dieatur agere propter finem non debet ex nais tura sua ad illam actionem esse deteris minatum ; sed eam ex cognitione. &amore finis libere determinare , ut superius diximus et sed Deus ex natur sua est deierminatus ad actus essem ia-Ies, & notionales, nempe ad se cognoscendum , Se amandum et Pater ex nais tura: saecunditate ad generandum Filiisum, & Pater, & Filius ad producendum amore mutuo Spiritum Sanctum; ergo &c.

DUBIUM II.

An omnes Actiones humanae sint propter Finem p . I.

I. a Duertendum est , actiones humanas, seu quae cum deliberatione rationis , voluntate sprodeunt, esse in duplici differentia ,

ut ex D. Tho. hae q. r. a. I. ad Mductum est : quaedam enim in ipsa v luntate resident, & appellantur actiones ab ea elicitae, ut velle; aliae vero eliciuntur ab aliis potentiis: sed quia fiunt ex motione voluntatis eas libere moventis , appellantur actiones, voluntate imperatae, sicut ambulare , vel loqui. II. Rursus actus , voluntate eliciti plures distingui possunt. Nam alii finem, alii media respiciunt; idque vel in ordine intentionis, vel executionis. Pramus actus est simplex voluntas finis, quae inessicaciter sertur in finem ; & ideo non movet ad inquirenda media: &propterea velleitas potiuS, quam absoluta voluntas potest appellari . Post hunc sequitur intentio finis, qua voluntas efficaciter tendit in finem , ut per media obtinendum. Deinde nascitur '

24쪽

tur tonsensus, seu simplex complaeentia circa media , Se postea electio estieax mediorum , quae intellectus iudicavit convenientia ad finem obtinendum . Et hi sunt actus, quos voluntas elicit in ordine intentionis r cui succedit ordo executionis, in quo adhue duplex datur actio a voluntate

elicita . Nam una versatur circa executionem mediorum , quae vocatur u

sus activus, applicans potentias exteriores ad exequenda media; alia versatur circa finem iam obtentum , &dicitur fruitio , gaudium , vel quies in sine obtento.

tur imperati ; ut sunt actus intellectus , & aliarum potentiarum : dum enim a voluntate applicantur ad agendum , earum actus dicuntur a voluntate imperati . Alii vero lato modo imperati dicuntur ; & hi sunt actus ipsi eliciti voluntatis , dum ex alio

praesupposito voluntatis actu eliciuniatur . Sic electio mediorum dici potest imperata ab intentione finis, sed largo modo. De his ergo quaerimus, an Omnes sint propter nnem , seu a fine causentur 6. I I. Resolutio Dubii .

O qui versantur circa media sui consensus, electio, & usus, sunt propter finem , & sunt effectus finis . Assertio haee a nemine negatur. Ideo nim voluntas consentit circa media, ea eligit , ac illis utitur, quia finem consecrui vult : ut patet in aegroto, qui ideo consentit , eligit potionem

a malam , & ad eam sumendam polen tias exteriores applicat, ut per eam sanitatem consequatur.

volitio, & intentio finis sunt propter finem, & effectus finis. Communis est assertio contra vaZquein, & ali-

Tem. m.

quos volentes , solos actus voluntatis , qui sunt circa media, esse propter finem , & effectus finis. Eam tamen docet D. Τhomas hic art. t. dum ait et

de oportet, quυd omnes actiones huma

na propter sinem sint. Cum ergo simia lex volitio, & intentio finis actionesumanae sint, quia cum dominio, Madvertentia filint; & licet non cum deliberatione, quae proprid solum est de mediis, sic tamen libere procedunt, ut sussietat ad operandum bene , vel male moraliter, sequitur, qu bd acti nes humanae sint. Rursus: voluntas intantum appetit , & desiderat finem , inquantum movetur a bonitate finis r sed D. Tli

mas q. 22. de Ueri t. a. a. Simi si

quit influere eausa essteientis est agere rita influere causa sinatis est appeti, drdesiderari ; ergo &c.

motionem illam non pertinere ad genus cauta finalis, sed obiectivae; nee finem movere ad sui amorem, ut finem , sed ut obiectum , eo modo , quo caetera obiecta movent suas potentias. Nam contra est prim5. Quia D. Th. loco citato ex eo, quhd influere caul es natis est appeti, & des derari , scutinfluere causae enicientis est agere . probat. quod Deus sit non solum primum efficiens , sed etiam ultimus omisnium finis, concludens : Et ideo Mut Deur propter hoe , quὸd es primum Hsia

ciens , agit in omni agente i ita propter hoe , quod es ultimus sinis, appetitur e omnν fine.

Contra secundd. Finis movet volunatatem ad sui amorem per modum obj cti, ut concedit Uamura; ergo movet eam per modum finis, & per causa litatem propriam finis . Conseq. prob. Objectum νoluntatis est finis , oe bonum inquit D. Tho. hic a. r. S ex hoc

inseri : Unde oportet. quod omnes actio

nes humana propter finem sint. Quaro, ut bene notat Caietanus, licti in aliis obiectis non valeat consequentia i est obiectum ; ergo finis Non enim con

cludi potest et color est objectum visus; B ergo

25쪽

xo Quaesio I. De ultimo sine hominis.

ergo visio est propter colorem, sed solum,quod tendat ad colorem. Loquendo tamen de obiecto voluntatis , quod est finis , de bonum in actu exercit O , optima est consequentia a ratione obi cti ad -ationem finis exercit et quia eum ratici fia is in actu exercito sua

sit in hoc , qudd gratia sui potentia

moveatur ἱ non potest voluntas ad ipsum terminari, quin sit gratia ipsius, seu propter ipsum . VII. Dico tertio. Actus delectati nis . de quietis in fine obtento, qui fruitici appellatur, non e it propter finem . Prωγatur. Delectatio, & quies in fine, seu se uitio finis, non ponit in numero cum fine: unusquisque enim ain petit finem , ut eo obtento fruatur ,

de in eo quiescat: sicut grave tendit in centrum . ut quiescat in illo; erso fit ut finix non est propter finem , seu effectus finis i ita nec is uitio, de quies in fine; sed est quasi corollarium con

sequens finem iam obtentum. Doetriis m haec sumitur ex D. Tho. hac r. 1. . I. a. s. ad x. ubi ait et Quὸd ejusdem rationis. en, qu)d appetatur bonum , quὸd appetatur delectatio , qua nihil a ιiud est , qu. m quietatio appetitus i

bono et sicut ex eadem virtute natura es,

fluod gravr feratur deorsum , ω quod ibi euieseat. Unde sicut bonum propter se num appetitur, ita cr delectatio troinpter se , Θ non propter aliud appe itur ,

si II propter dieat Oausam finalem: fi

eia dicat eausam formalem, veι po-cas eausam motivam ; ste delectatio est appetibilis propter aIιuae, idest proterbonum , od es deIectationis objectum sn'. per eo equens es principium ejus, ' dat ei fora. am. Ex hoe enim de eis Eatio babet, quod appetatur, quia es quies in bono demoato. Ubi D. Thomas.

non loquitur de delectatione obiective sumta , ut aliqui putant, seu de bono delectabili, sed actu ipso delectim 'it enim et Delectario nihil aliud

rivs tuam quietario apperitus in bonor

o de hae dicit, quod non est appetibilis propter aliud , si θ propter ἐιυι

ratae sunt propter finem , & esseelus finis. Probatur. Nam gratia,& amo te finis , volunt te imperantur; gratia enim, de amore sanitatis voluntas imperat potentiis executi vis, ut suis mant medicinam , & alia faciant, quae ad sanitatem conducunt: & sic , ut, voluntate imperatae, sunt actiones humanae , de effectus finis . . III.

Respondetur contraria vinionis motivis .

Contra primam assertionem non video, quid , alicujus saltem m menti , possit opponi.

dam pri in b. Fieri propter finem, est fieri ex amore finis : ted prima volitio finis non fit ex amore finis et prima enim volitio , eum sit primus amor finis , non potest fieri ex alio amore , alias esset primus, & non esset; ergo &c. Canfirmatur. Ita se habet vel Ira propter finem in praeticis, sicut assentiri propter principia in speculabilibus: sed non assentimur primis principiis propter principia I ergo nec primo volumus finem propter finem.

ri enim propter finem, est seri propter finis bonitatem cognitam, S media cognitione sui movente voluntatem . ἰ& hoc modo prima volitio finis diei. tur esse propter finem. Fieri autem ex amore praesupposito finis dicuntur soli actus , qui versantur circa media , ut electio ; quia ex amore finis iam praesupposito movetur voluntas ad eli

genda media.

Est fieri ex amore finis, vel transiti vh, vel intransitive, cone. mai. Semper ex amore finis transti vh , nego mai. de eodem modo . dii . min. Fieri ex amore finis transilive , est, actum illum, qui si propter finem , ex alio actu, qui sit amor finis, causari . Fieri verb ex am re finis

26쪽

Diab. II. f. III.

re sinis intransilia, est fieri per actum,

qui intransitive sit ipse amor finis: &hoc modo prima volitio finis fit eκ

amore sinis.

XII. Ad eonfirmationem similiter dico , quod esto non assentiamur prinisci piis propter principia , sumto ly propteν transitive, id est propter aliam e gnitionem principiorum et assentimur tamen principiis propter principi vi , sumto ly propter intransiti vh , id est

propter veritatem , & necessitatem oris tam ex connexione terminorum . Et eodem modo volumus finem propter

finem , id est propter bonitatem in fine apprehensam. XIII. Opponitur secundδ contra eamdem . Finis non causat, nisi secundum qu hd est in intentione; ergo eius causalitas laqponit intentionem e sed prima intentio finis aliam intenti

nem non supponit: ergo ex finis causalitate non procedit. Respondeo, in antecedente esse aequivocationem. Putat enim, finem cauissare prout est in intentione , esse idem , ae catilare prout est volitum alio voluntatis actu . qui vocatur intentio finis ; quod est falsissimum. Finem erisgo causare prout est in intentioneis, nil aliud est , quam finem causare proin ut habet esse intentionale . seu apprehensum : ad differentiam aliarum causarum, quaecum non causent, nisi secundum quod habent esse physicum in rerum natura , solus finis causat secundum esse intentionale, quod habet in mente. Quare sequitur quidem , quod , ut eauset , debeat prius esse apprehensus per intellectum ; non auistem , quod debeat esse intentus a vo

luntate .

XIU. opponitur teri id tontra ea misdem. Finis est correlativus ad media; ergo exercet quidem suam causalitatem in actus , qui sunt circa media, non in actus, qui sunt circa ipsum. Respondeo, finem esse correlativum ad media , non ut terminum adaequatum suae causalitatis , sed inadaequatum, & quasi de consequenti . Prius enim ratione suae bonitatis ea usat it

voluntate amorem sui, deinde causatin ipsa electionem mediorum e prius

enim est velle finem , quam dirigere media in illum , imo quam togitarei

de mediis. Unde D. Thomas citatus q. 21. de verit. art. a. Sicut linquit λinfluere rausa essetentii es agere : it inguere ea a fina Iiι est appeta , seu δε-

sta rari . Prius est enim , qudd finis desideretur propter se , suam quod

desiderentur alia propter ipsiim. XU. Dices , finem ea utare quidem amorem sui: sed in genere causae foris malis, non finalis; eo modo , quo cum D. Tho. diximus, finem causare fruiti nem sui iam possessi in genere causae formalis, non finalis. Respondeo, neg. ant. Cuius oppositum probavimus contra VaZqueZ. Neisque est simile de fruitione . Tum quia, ut diximus, fruitio finis non ponit innumero cum fine in ratione causae; nam finem desideramus, ut eo obtenisto fruamur. Tum quia fruitio respicit finem iam obtentum , & conseque ninter in exectitione postum . Finis ve-rh eausa est finalis solum , dum est in

intentione, quia se est primum: non ut est in executione, in quo ordine est ultimum, nec causa, sed effectus.

XVI. Opponitur contra tertiam. D. Thomas hac art. r. ait, quhd omnes actiones humanae sunt propter fianem: sed se vitio . seu delectatio de fine obtento, est actio humana; ergo &c. Si respondeatur, S. Thomam intelliis pendum esse de actionibus humanis, quae ponunt in numero cum fine, &quae non supponunt adeptionem finis, qualis non es delectatio de fine obten. to , ut dictum est XVII. Inflatur. Omne, quod habet causam efficientem, habere debet etiam

ea uiam si alem, cum agens non m

veatur ad agendum . nisi ex fine; e go eum delectatio effective procedat a

voluntate, erit propter finem. Confirmatur . Voluntas delectatur

de fine propter seipsum I ergo delectatio est propter finem. B AXVIII.

27쪽

t a Quaesis L De ultimo sine hominis.

. . XVIII. Respondetur , antecelens esse verum , si id, quod habet causamessicientem , non sit ipse finis, aliis e si se salsum. Cm ergo delectatio de fine sit ipse finis, non habet causam finalem et quemadmodum , si quis poneret

ultimum finem in contemplat Ione, contemplatio haberet causam essicientem,

sed non finalem , quia esset ipse finis;& si eompararetur ad obiectum, illud

respiceret ut causam formalem ex trinisci specificantem , non ut causam sinalem: ita in casu . Unde Ad cons. dist. ant. Si ly propter dicat causam formalem , concedo. Si diis cat causam finalem , nego . Solutio in

D. Thomae supra relati eX I. 2. q. 1. a. s. ad I.

XIX. Opponitur contra quartam assertionem . Et si actiones brutorum

duigantur a Deo in suos fines ut fines ; quia tamen , ut sunt a brutis, non respiciunt finem sub ratione finis , non possunt dici effectus finis ;ergo etsi actiones potentiarum exteris narum , ut subsunt imperio voluntatis , dirigantur in finem formali ter ;quia tamen , ut procedunt ii potentiis externis, non tendunt in finem formaliter, non poterunt dici effectus finis. Respondetur, negando consequ. &distri inen est : quia bruta non sunt unum in supposito cum Deo unde quamvis a Deo, qui vult propter sis nem , ad finem dirigantur ; sicut brutorum actiones se directae non sunt diis

vinae , nec imperatae, ita nec sinem . formaliter respiciunt. At potentiae existeriores hominis sunt idem in supposito cum voluntate: quare dst In supinpositum illas operans , voluntarie dirigit ea tum actiones in finem ; sicut earum actiones sic directae evadunt humanae imperatae: ita & propter finem sieri dicuntur, finem inquam, non

ab ipsis potentiis, sed a supposito sic

volente praefixum. XX. aeres: An actiones necessariae hominis sint propter finem , seu effectus finis Respondeo negati vh. Nam ad age

dum sormaliter propter finem requia ritur , quod agens liberE , & OG dominio se determinet ad finem et ciam autem hoc in actibus necessariis no contingat; ideo non sunt formaliter actus humani, nec propter finem : Qui

ratione diximus , Deum in actibus necessariis non agere propter finem, & e dem raetione nec Bea IOI elicere amorem beatificum.

Dices. Si posita intentione finis deis tur unum tantum medium, per quod agens eum consequi possit, electio talis medii erit necessaria, & non libera et & tamen erit propter finem , cumst ex intentione finis ; ergo Euc. Respondetur, in hypothesi electio. nem fore necessariam non absolui Ε, sed ex suppositione libera voluntatiqvolentis a mequi talem finem ; absoluietamen fore liberam : quia necessitas oriata ex suppositione liberE facta non tollit absolutam libertatem , nec quod actus sit vere propter finem .

DUBIUM III. An Actus humani speciem sortian

re dum de actibus humanis Me loquimur , perinde est ae s loqueremur de actibus hominis, quatenus in genere moris boni , vel mali sunt ; et si in genere naturae, vel etiam ariis optimi

sint.

II. Dico . Actus humani speciem sumunt a fine. Ita S. Thom. hic a 3. Et probat. primo ex D. Augustino

guens Manichaeos, qui apud imperi-IOS , tanquam magnum aliquid praedicabant, quod non vesceremur carni inbuS ν

28쪽

Dtib. III. g. I.

hus, & vinum non biberent, ait: Ωuod quaro a vobis , quo sine faetatis

Finit enιm , ius referuntur ea, qua faciamus , ides , propter quem facimus , quidquid faeimus . II non soli m rneulpabi-ι is , sed etiam laudabrus fuerit , tune demum etiam facta nostra laude aliqua digna sunt. Sin ille iure , merareque culpabitur, quem spectamus, o Intuemur, eum in aliquo versamur ossieto , id quo.

que ossietum nemo improbandum , νι tu perandumqtie dubitaverit. De Catilina

memoria proditum es , quia friguin, fi-tim , famem ferre poterat . Hae erant illi spureo , Derilegoque etiam eum Apostolis nostris communia. Unde reto ἀι-scernitur parrieida se ab Apostolas no-sris, nisi sina illo , quem diversis iam sequebatur p Namque ilia ista tolerabat , ut immoderatissimas, Θ ιmmanu asexpleret eupiditates : illi δ contra ut eas premerent, Θ dominanti rationi feν-

vire cogerent .

Iverdum erit . Si autem oculus tuus fuerit nequam : totum eorpus tuum tria

nebrosum erit. Super quae idem Aug. I. a. de Serm. Domini in monte c. I 3. Orulum ergo i inquit bie aecipere debemur inam intentionem , qua faeimus,

quidquid facimus : qua si mun a fuerit , cse recta , ω illud adspiciens , quod

a pietendum es , Omnia opera nostra . qua seeundum eam operamur , necesse est

bona sint .... Non ergo quid quisque faciat , sed quo animo faeiat , eonfiderandum est. Idem docet lib. 4. eontra Iuliam e. 3. ubi ait e Hum oeulum agnosce intention m , quia facit quifique . quos facit. Quod postea docti it Gregorius lib. 18. Mora I. eap. II. qui nomine oculi intentionem intelli. git , & nomine corporis actionem, qua intentionem suam , quasi entu utem

oculum t equitur. Et tandem D. Thom. hac I. 1. q. xx. a. I. ad I. ubi ait: quod intentio nominatur oeulur meta iapb Oricὸ , non quia ad eognitionem pertiisnet i sed quia cognitionein prasupponit, per quam proponitu ν voluntati Diis,

ad quem movet: sicut oeulo pravi demuri, quia tendere eorporaliter debeamur.

IV. Ratio, qua utitur S. Thomas hoc a. 3. haec est. Actio humana speciem sumit a suo principio , & a suo termino : sed finis est actionis hum

nae principium , & terminus ; ergo &e. Min. a D. Thom. explicatur se. Actus dicitur humanus , inquantum procedit a voluntate deliberate; in tantum autem deliberat E procedit voluntas, inquantum agit ex motione finis, qui est eius obiectum ; ergo actus humani , inquantum humani, principium est finis. Et rursus est etiam terminus . Nam id, ad quod terminatur actus humanus, est id , quod voluntas inistendit; sicut forma geniti, quam agens intendit conformare formae generantis , est terminus actionis genera livae: sed id, quod voluntas intendit est sinis; ergo lini semetiani termini actus humani. Ut ergo in intentione movens, est principium actus humani eut in executione consequendus, est

terminus eius.

V. Major, in qua aliqua dissicultas est, speciali eget expositione . Supponit ergo Di Thom. qudd cum in actione humana homo moveat se, & m veatur a se ; actio humana considerari potest ut actio,& ut passior &qudd ut actio speciem sortiatur ab actu , qui est principium agendi et ut palsio vero speciem capiat ab actu qui

est terminu5 motus. Unde Calefactio actio nibiI aliud est , quam motio quadam a ea lore proeedens L ealefactio vero passio nibit aliud est, quam motus ad ea lorem . Desinitio autem manifesai r tionem speciei . Uerba sunt S. Doctoris.

Notandum tamen , quod diim S. Τh mas dicit, actionem , ut actio est , sp eiem sumere a suo principio , non loquitur de principio pulae essicientiae: quia em ciens sub praecisa , & pura sorinalitate essicientis est principium existentiae, dans esse ipsi ei sectui , &actioni: existentia aulem in nulla recreata pertinet ad speciem, & quiddita

29쪽

Quastio I. De astimo sine hominis.

ditatem, cum sit praedicatum prorsus accidentale . Loquitur ergo de ratione formali, cui principium effectivum intendit adaequare, di consormare effectum , & actionem . Cum enim omne agens operetur actionem sub aliqua ratione formali, cui adaequatur, ex quo correspondet operatio potius unius speciei, quam alterius; fit, ut, sicut sorma agentis constituit agens in determinata specie agentis: ita determinatae speciei postulet operationem, ut talis speciei sit operatio, qualis fuerit ratio sor malis agendi . Et sieratio formalis agendi eu principium

dans speciem operationi. In agentibus autem naturalibus ex se determinatis ad operationem unius speciei, ipsata forma , qua in esse naturali constitui. tur , est sussiliens principium formale specificans operationem. In agen tibus autem, quorum formae naturales

1ndisse tenies sunt ad plures actiones specie diversas, qualis est voluntas, oportet, ut ad hanc potius operationis speciem ab alia , deierminetur ab alio ;& hoe respectu voluntatis est obiectum, seu finis ; ergo finis, ut principium, dat speciem actioni humanae ut actio est; sicut species albi determinat potentiam vi suam ad visionem talis Q ciet , nempe albi. VI. Quod verb actio humana, ut pasisio est, accipiat speciem a fine, ut a

termino, explicatur. Cum enim actio humana; ut passio, sit via, de motus ad terminum, S plures unius motus possint esse termini materiales; eodem enim motu continuo locali plura lora partialia acquiruntur , quae unum motum integrant; eadem visione plura objecta materialia videntur: oportet, quhd detur una ratio sor malis, quae omnia illa sub una ratione terminaniadi uniat, & ab ea speciem sumat. Hae autem in actionibus humanis alia non est , quam finis: omnia enim media , quae eliguntur a Duce exercitus uniuntur in una ratione formali ex

fine , qui est victoria, & ab eo speciem sumunt; ergo finis in ratione termini

dat speciem actui humano. Ita explicata ratio S. Thomae vindicatur a muItis instantiis. Ut tamen magis eluceat, aliqua opponentur. . I I. SoIvuntur , qua in speciem obstare

videntur.

VII. Estare videtur primo. Acti nes χecificantur ex objecto; ergo non ex gne. Confirmatur. Finis proximus non dat speciem actui humano; ergo nec

finis remotus. Ant. prob. ex Philosopho I. s. Et hic. c. A. relato a D. Thoma I. 1. q. ι8. a. 6. Quod ille, qui

furatur , ut committat adulterium ,

est per se loquendo magis aduIter , quam fur et tamen finis proximus actionis furandi, est rem alienam rapere. VIII. Resp. dist. ant. Actiones ut humanae, & in esse morali, nego ant. In

esse physeo, subdist. Si sint actiones

humanae a voluntate elicitae, nego ant. Si sint a voluntate imperatae, conc. ant. Responsio est D. Thomae mox citatiq. IX. a. 6. ubi ait : iniqui actus di

cuntur humani, inquantum sunt volum tarti . . . . In actu autem voluntatis im

venitur duplex actus , scilitet actus inteis rior voluntatis, Θ actus exterior: Θυι erque horum actuum habet suum objectum . Finis autem propria est objectum interioris actus voluntatis r id autem , eirea quod es actis exterior , en objectum ejus . Sittit urtur actur evieriον aeripit speciem ab objecto , eirea quod est: it actus interior voluntatis arripit speciem

δ fine , Hut is proprio objectu . Ubi loquiis tur de actu exteriori in esse phy sico,

seu secundum speciem suae naturae. Loquens vero de eodem, ut voluntarius est ex voluntatis imperio, sic prosequitur: Id autem, quod es ex Parte volantatis se habet ut formale ad id, quod

est ex parte exterioris actur: quia votantas uirtur membris ad agendum , sicut i strumentis: neque actus exteriores habent rationem moratiratis, nisi inquantum

sunt

30쪽

Dub. III. g. II.

sinem , materialiter autem ferundam oti ea iam exterioris actus. Ex quibus

I ater, qudd non soluin actus eliciti v

untatis , sed etiam actus exteriores, uatenus humani, & voluntarii sunt,

speciem minialem sumunt a fine; a

proprio au eiu Objecto 1 olum speciem materialem.

S. Doctore ad confirmationem. Cum enim ei, qui suratur, ut committat adulterium, adulterium sit primo. ω magis voluntarium . quam furtum , imo surtum sit voluntarium propter adulterium ; species illius actus soriam aliter consideratur secundum adulia terium, quod est finis, materialiter autem secundam obiectum exterioris actus , nempe surti. LicEt autem Orsinari ad talem finem c nempe adulterium aeeidat exteriori actur inempe stario non tamen aeeidit actui interiori voluntatis , qui comparatur ad exteriorem , sicut tormie ad materia Ie . Ita

D. Thom. loco allato ad x. Et eadem ratione quando multi a λιι specie differentes ordinantur ad unum sinem , es quidem diversitas speciei ex parte exteriorum actuum, sed unitas speciei ex parte actur interioris. Ita S. D. ibi ad μ

finis est causa extrinseca , i md saepe circumstantia accidentalis apposita ab agenter sed unumquodque habet spe. ciem ab aliqua principio intrinseco,.& essentiali; ergo &c. Confirmatur. Finis non dat speciem actui humano, ut principium, quia actus dat potius speciem suo principio, quam ab eo accipiat: habitus enim , sicut& potentiat, specificantur per actus, &distin ruuntur , & actus per obiecta rneque ut terminus; quia se est posterior actione. & eius effectus.

men ad finem intrinsecus est, conciamat. Aliter, nego mai .. Ut enim ait D ThOm. r. h. q. I. a. b. ad L. Finis non est omnιno aliquis extrinsecum ab actu , quia eomparatur ad actum ut principιum , vel terminur . Et Me idem

ipsum est de ratione actus ; ut fellieet M ab aliquo quantam ad actionem , Θ ut sit ad aliquid quantum ad passionem . Esto autem finis sit circumstantia ac ei dentalis respectu actus secundum se pnon tamen accidentalis est ; sed essentialis actui ut voluntario. & humano.

Finis enun, sive ut principium , sive ut terminus, dat speciem actioni hu

manae etiam antequam realiter existat;

quia est prior in intentione agentis: cum propter illum, & illius exilientiam

aliquando obtinendam, apprehensam moveatur voluntas ad actus subsequentes eliciendos, & imperandos: & haeratione ut principium , & terminas dat speciem illis, quamvis in executione positus, sit posterior , dc effectus. Neque est idem de habitibus, & potentiis respectu actuum: & de actibus respectu obiectorum : nam habitus , & p tentiae sunt principia pure effectiva actuum; nec actus sunt propter mistentias , & habitus, sicut nec obiecta propter actus, sed e contra. At finis comparatur ad actus humanos , ut causa finalis , propter quam fiunt, &a quo accipiunt speciem in esse actus humani, de moralis . Unde D. Thom

hac q. I. a. s. ad L. Finis linquitas eundisis quod ea prior in intentione. . . feeundum iboe pertinet ad voluntatem. Et hoe modo dat speetem actui bumano , sive morali .

XIII Obstare videtur tertio. Idem non potest esse nisi in una specie: sed eumdem numero actum contingit ordinari ad diversos fines; ergo&c. Respondet D. Thom. hoc a. 3. as 3. dist. min. Ad plures fines remotos,

co. min. Proximos, nego min. Idem actus numero linquit S. D. seeundum quod semel digreditur ab agente , non oris dinatur nisi ad unum finem proximum ,

a quo babet speciem ; sed potest ordinari

ad plures fines remotos, quorum uous

e s sinis alterius . Nota tamen , S Dcctorem addere seeundum quod semel egreditur