장음표시 사용
41쪽
Quasio I. De uItimo sine hominis.
sed solam inefficaciter. & secundum quid et eo quod , peccando venialiter , non sie se convertit ad creaturam , ut a Deo, ad quem habitualiter conversus est, essicaciter recedat. Sed de
hoe infra XXIV. Ad primam confirmationem di eo , quod sicut Iulius , qui habitu a
liter emcaciter conversus est ad Deum, dum peccat venialiter, inessicaciter conis verti potest ad ereaturam: sic Idololatra, qui habitu eficaciter conversus est ad Idolum , ut ultimum finem , potest in aliquo opere ineficaciter converti in Deum , ut ultimum finem , quo scilicet actu non avertatur a Deo ἔquemadmodum quando ex motivo misericordiae dat eleemosynam pauperi:& ideo non in omni opere peccet. XXIV. Ad secundam confit mali οὐ nem, neg. ant. Qui enim taedio vitae se ipsos interficiunt, quamvis per sui intersectionem intendant non esse; vir tua liter intendunt esse beati beatitudine non vera, sed quam sibi imaginantur: cupiunt enim non esse, ut hoc medio careant malis, quibus aia figuntur . Unde carentia malorum , quam pro tali tempore apprehendunt ui sibi summum bonum, de suam selicitatem, est illis ultimus finis. Nul-Iuι inquit D. Thom. hac I. 1. q. 10. a. q. ad 1. sibi vult . sis De ιι mais tam , nisi inquant m apprehendit illud sub ratione boni. Nam cur illi, qui interimunt seipsos, hoc ipsum , quod est mo. ri apprehendunt sub ratione boni, inis
3. & quoiuneula 4. ad 4. XXV. obiiciunt contra secundam conclusionem primδ. Si quidquid ho-mci liberE . Ae humano modo opera tur , vir ualiter vult propter ultimum finem formalem . secuitur, nullum dari a ctum otiosum in illo; actuq enim otiosus est, qui caret fine: sed hoc est falsum ; nam sicut dantur verba nil Osa in homine, ita etiam actus otiosi iergo &c. Respondeo, neg. mai. Nam actus non dicuntur otiosi , sicut nec verba , quod non ordinentur ad ultimum finem foris malem e sed quod careani fine debito particulari, oc intermedio ab operanis te praestituto et ut si delectationis &terendi tempus causa vanis , & inu ilibus verbis ', de factis diu sese exerisceat. Ut enim docet D. Thom. in I.
dist. 4o. q. r. a. s. ad 8. verbum ori
sum est id, quod ea iet intentione piae utilitatis , aut ratione iuriae necessi
XX v I. Dices eum vaetqueZ . Si omnes actiones humanae supponunt tu lenistionem ultimi finis; in eo qui semel intendit omnia reser re in D cum , omnia , quae deinceps ageret, referremur in Deum ; & sic nec daretur in eo verbum otiosum in sensu a nobis explicato ; nec in Infideli dari poli et actio bona moralis . si semel statuit omnia referre in Idolum, quia ex illa voluntate omnia orirentur et sed hoe est falsum , quia ut illa intentio prima influeret in actus sequentes . deis beret non interrumpi , sed continuari, imΛ de eonnecti cum illis. Addit, nee probabili fundamento apparere , neque experientia , ex illa voluntate ultimi finis alias in nobis derivari , ut etiam experientia constaret nec eis nim sin quia negotia ex hac beatitudinis voluntate inchoamus , aut pro sequimur proxime , vel remote .XXUII. Multa hὶc dicit. Singulare sellenda sunt. Nego. enim primo ansumtum , vel dist. Omnia &c. rese rentur, quae sunt reseribilia , concedo. Quae non sunt referibilia. nego. Virtute ergo illius primae intentionis quilibet appetitus cuiusque rei In talem finem ordinabilis resertur in ultimum finem ; & ialis finis in lentus connectitur . Ee continuatur virtute eum operibus sequentibus. hoc ipso, qudd illa intentio reserendi omnia in talem finem non sit retractata . Se illa opera sint capacia, ut ordinentur
in illum finem. Qithd si vel intenta oest retractata , vel opera ipsa capacia
42쪽
non sint, ut subordinentur tali fini:
ficut nec verbum otiosum , nec peceatum veniale possunt subordinari fi ni caritatis neque opus virtu Osuin modo con naturali, nempe ex motivo
hone ito factum , sibordinari potest fini pravo: talia non reseruntur ad finem intentionis praecedentis, quia illi non connectuntur, sed ad alium finem , cui eκ propria natura subordiis nantur, qui se habet ut uitimus finis, saltem illius operis , & secundum quid , non simpliciter eX parte Operantis .
XXVIII. Quare ex Intentione omisnia reserendi in Deum procedere non possunt actus , seu verba eκ obiecto,& aliis circumstantiis otiosa ἔ quia peccata saltem venialia in se sunt rpeccata autem venialia in Deum saltein essicaciter ordinabilia non sunt. Similiter opus virtuosum , quod postea fit ab Infideli . non vitiatur a praevia intentione omnia reserendi in Idolum,s actus ille fiat ex honestate illius aiactus. Tunc enim non est capax, ut reseratur in finem pravum , & Infidelis sic operans secundum quid reseretur in finem bonum, non simpliciter ;quia vi illius actus non omnia sua resert in bonum finem, sed solum illud opus. XXIX. Quod verd dicit, non omnia negotia inchoari proximh, aut remord , explicite , aut implicite ab illa prima intentione . sil sum dicit, & opponitur s. Aligustino β. praecedente allato ;imo experientiae, 'ua experimur, nos
omnia negotia inchoare ab aliquo fine habente aliquam veram . vel apparentem conditionem beatitudinis , ut excellentiae , deiectationis, amitentiae, commoditati, &c. xxx objiciunt contra ultimam. conclutionem. Potest voluntati proponi ratio beatitudinis in communi nulli subiecto applicata ; ergo eam sic
proposita in poleti voluntas appetere. Respondeo , dist. cons. Eam appetere appelitu inessi caci, eo. cons. Ap petitu emcaci, nego cons. Appetitu
enim , seu intentione inserente electio
nem mediorum. cum finem ut suturum .
ac ontinendum respiciat . non potes voluntas finem velle , nisi alicui subjecto applicatum . quamvis possit eum in abstracto amore incisi caci , & simplicis complacentiae prosequi et quia si e proponitur propolitione quasi specula. tiua , non practica.
DUBIUM UI. An possit idem Homo simul appetere
essicaciter duos ultimos Fines totales , & adaequatos
ls q. r. o. s. Prilis tamen senissus dissicultatis explicandus est . Loquitur ergo S. Doctor de fine ultimo, quem sibi operans tonstituit, non de illo, qui ex natura rei omniis bus rebus constitutus est: hie enim est summum bonum in re, qui est Deus, qui unicus tantum esse potest. Unde S. Tho. in calce Corp. huius articuli concludit: Oportet, quod sicut
omnium hominum es naturalιter Mntia
sinit ultimus; ita huius hominis volumias in uno ultimo sine statuatur. II. Item loquitur de pluribus finibus ultimis simul habendi e nam sucisce iuve poste eumdem hominem plures lines habere , exploratum est. Lienim idem homo, qui modo iusius constit u it si bi ultimum finem Deum, postea mortaliter peccans, relicto Deo. conis stituit sibi ultimum finem creaturam. HI. Loquitur tertio de eodein homine et nam diversos homines poII habere diversos fines ultimos; unum, scilicet iustum . habere pro ultimo fine Deum; alium, nempe puccatorem pro ultimo fine habere creaturam extra dubfum est. IV. Loquitur quartδ de fine ultimo totali, de adaequato latina liter.
43쪽
28 Quaestio I. De udimo me hominis.
seu ex parte rationis formalis; nee solum adaequato , & totali in actu primo , sed in act u secundo: non autem solum materialiter, seu pro rebus, In quibus ratio ultimi finis invenitur. Has enim posse inadaequa te concurreia Te , ut unum componant selicitatis cumulum , perspicuum est in voluntatibus , quae extra Deum se licitatem quaerunt ; nec in una re lolam beatitudinem possunt invenire, sed ex pluribus congregant. Igitur ex parte materialis , seu rerum , quae materialiter requiruntur ad finem, plura inueniri poliunt, quae inadaequa te ad rationem 1 Ilam ultimi finis constituendam concurrant: & ista omnia e vindem homi-mem posse simul intendere, quia Omnia illa unus finis sunt, docet S. Tho. hoc a. s. ad x. Ubi respondens dicio Sancti Augustini lib. ty. de Civit. Des
cap. r. ω s. dicentis et qubd quidam ultimum finem hominis ponunt in quatuor, scilicet, in voluptate, in quiete, in bonis naturae, & in virtuteis ;inquit : Quod omnia illa plura aee .pinantur in ratione unius boni persectie. his constituti ab his, qui in eli tilia simum sinem ponebant. Dissicultas e
go est de duplici fine ultimo totali, ad aequato, & persecto , & rationem uitia mi finis ad equa te obtinente , stilicet,
honitatem consummativam , & persectivam appetitus totaliter, & terminative
essi eae iter intento , & volito. Quod indieat S. Doct. in boo art. se in fine
primae rationis concludens et Indo non
potes esse , quὸd in duo sie tendat appetiis rus , ae si utrumque sit bonum perfectum ipsius . Et in fine secundae rationis r te oportet linquit id , in quod temsit voluntas sub ratione uurmi sinis, ese se unum. Τendere autem in finem , ut persectivum sui, & tendere in illum per intentionem ordinatam ad illum per media assequendum . est conseque ter tendere per intentionem essicacem ruae enim inessicax est , non tendit adnis assecutioiεem, sed solum sibi complacet de bonitate illius.
. II. Statuitur Senmentia D. Thoma.
tempore essicaciter appetat duos ultimos fines totales , & ad . ruuMOR. Pro bat hanc assertionem D. Tlio. tu ars. Sed eoruιra , sic : Illiid . Di quo quiestit aliquis, sicut in ultimo fine. hominis affectui totaliter dominatur e seu implicat, duos esse fines, qui p:o eodem tempore totali rei dommemur eidem voluntati I alias quilibet eorum dominaretur totaliter, es non dominaretur totaliter; cuilibet voluntas illa totaliter servitet, & non totaliter serviret. Unde Christus Matthaei s. v. 24. Ne - inquit potest duobus dominis se
vire : aut enim unum odio babebit , ω alterum dilet e r aut unum fusι-bit , ω alterum contemnet. Ex quibus i fert et Non potestis Deo servire . mam
mana. Ac si die rete sicut duo nequeunt esse simul Domini in solidum elusidem rei : sic nec Deus, & divitiae ponsunt fimul esse fines ultimi adaequa theidem voluntati dominantes. VII. In corpore autem Articuli tres affert rationes. Prima sic proponitur. Quod appetitur essicaciter , ut ultimus finis totalis, & adae sua υτ, ideo sc appetitur , quia apprehenditur, ut totaliter persectivus, & s aliativus appetitus: sed quod apprehenditur, & intenditur tamquam persecte, &adaequale satiativum . non patitur, ut aliud extraneum ab ipso simul apprehendatur, & intendatur tamquam totaliter satiativum eiusdem appetitus; alias quodlibet eorum etant adaequatum satiativum , & non es.set; ergo &c. VIII. Confirmatur. Finis ideo dicitur, quia finit, de terminat appetitum, & si sit ultimus, quia ultimo terminat: sed repugnat, appetit una duplici termino adaequato simul iei mr
44쪽
& non esset: si e ut si linea duplici te
mino adaequale ultimo terminaretur, MIerque eorum esset adaequatus, &rion esset; ergo &c. IX. Sed dice . Potest quis ponere ultimum finem in aliquo. quod es are videt, non esse sui persectum completivum, & satiativum: sicut luxuriosus ponit ultimum finem in venere is , quibus tamen videt, se non perfici, uno diminui in aliis bonis, &in aliis aliis malis Onerari. Similiter, qui multitudinem Deorum colebant , unumquemque eorum apprehendebant ul Deum , de ultimum finem . nec tamen quemlibet ut satia. lvum . de persecti Wum omnis boni;
sed unum Deum pro uno bono Obtinendo , alterum pro alio colebant, ut Cererem pro frugibus, Bacchum pro vino &c. Non ergo requiritu T, ut quod appetitur, ut ultimus finis appetatur, ut satiativum, E completivum per seclum ipsius operantis. Praeterea, ex quo ultimus finis sit persectE satiativus , ello inseratur , eum non requirere alium extra se, ut per fi at appetentem . non tamen insertur, eum non posse secum pati
alterum simile sibi ; de hoe non posse
apoeti ab eidem voluntate, non ut
necesIarium ad alterum, sed pro sua libertate ut sibi placens , etsi super
X. Sed haec non obstant rationi Divi Thomae. Non primum. Ad satiandam enim perfecte pro aliquo tempore
voluntatem humanam non requiritur,
udd bonum revera in se satiativumt; sed sufficit, ut ex corrupta aestiis uiarione practice tunc iudicet, & a prehendat illud , ut totale sui satiativum . licet revera non sit. ino fit, ut sals, it Ia aestimatione recedente, alium ultimum finem sibi constituat ;& quotidie videamus, variata aestimatione. uariare etiam hominem ultimum finem . & rationem sui adaeqtiali persectivi . modo in una re , modo in altera . etiam viti collocare: quosdam
in delectabilibus ventris , de quibus
ait Paulus ad Philip p. 3. v. I9. Quorum Deus venter es et quosdam quoque in delectabilibus venereis ; quae litet luxuriosus speculative videat nousuiseere sibi ad omnia, practich t men, & hae & nunc ea apprehendit,& appetit , ut adaequatum sal satiatuvum , eisque omnia subordinat duranis Te tali corrupt1 aestimatione. Quod si, luxuria, vel gula cesset , & a Iiud vitium amet; illi rursus ut ultimo fini subit ei et ut , & ex alia corrupta aestimatione omnia tali vi io subiiciet. Si vero simul amet luxuriam, & aliud
illum, nec unum alteri subordinet, nihilominus neutrum erit illi ultimus finis; quia semper utrumque subordiisnabit alicui tertio, pula propriae com moditati, & haec erit i ii ultimas λnis , propter quem omnia facit, de ne eum perdat, paratus est caetera reis linquere .Xl. Hi ne non obstat secundum. Qui enim plures Deos eo lebant, unam rein ab uno. aliam ab alio sperantes, nullum illorum tamquam ultimum finem colebant, etsi divinitatem euiaque assingerente sed alium , esto com fuse cognitum, ut summum bonum, ropter quod Deos illos colebant, Mi praestituebant, & . si non aliud , pro priam commoclitatem. Quod si acetis dicti , aliquem imaginationis adeo
corruptae extit in . ut unumquemque
ex illis Diis pro fine ultimo haberet; nullum tamen haberet pro fine simpliciter ultimo, & universali, sed particulari , de restricto ad illud partie lare obtinendum. Unde quisque pro sui appetitu unum assumebat, alium relinquebat. unum alteri subordinabat;& omnes tandem sibi tamquam ultimo fini eur, & bono propHo, seu suae selicitati tamquam fini u Itimo qui, seueritis gratia subordina hat XII. Nee denisue obstat tertium. Nam de ratione finis ultimi simpliciter est , quod omnia sibi subordinet, quae pro tunc appetuntur; vel in Oami genere. fi respectu omnium apis
petibilium sit ultimus; vel in aliqua serie ,
45쪽
3o Quasio I. De uisimo fine hominis .
erte , & ordine, si in illa tantum ulimus sit . Quia vero hac loquimur de ultimo fine simpliciter , in quo hac,& nunc homo ex vera, aut corrupta
aestimatione ita apprehendat bonum, ut eo persectE salietur; nec aliud b
num tunc et appareat, quo moVeatur,
sed omnia ei subiiciat , & propter ipsum relinquat et id ei, non datur locus , ut voluntas, dum se adhaeret uni ultimo fini , pro sua libertate alteri extraneo , & non suboidinato similiter adhaereat, alias neutri, ut ultimo fini , adhaereret. in1hd si ex superfluo sut aiunt illum alterum appeteret , aut ex abundantia ; iam illum non appeteret ut finem ultimum , & principalem , unde caetera bona pendent, & sne quo appetitus non satiaretur pei secth. XIII. Ex his ratio D. Thom. magis roboratur se. De ratione ultimi finis simpliciter est , qudd omnia ab appetente ordinentur ad ipsum , & ipse ad nihil aliud ordinetur et sed repugnat , dari duo , ad quorum singula
omnia simul ordinentur . & neutrum illorum ordinetur ad aliud; ergo&c. Min. Prob. Nam vel unum ex illis duobus finibus voluntas ordinaret ad alium, vel ambos ad unum tertium rverbi gratia, finem A. ad finem B. vel utrumque ad finem C. Vel notia . Si primum dicatur; fin s A. non habebit rationem ultimi finis, cum oris dinaretur ad finem B. nec finis A. &B. hanerent rationem ultimi finis, cum ordinarentur ad finem C. Si autem dicatur secundum . finis B. non habebitrationem ultimi, de cuius ratione est , quod om ia ordinemur ad ipsum , cum finis A. ad ipsum non ordinaretur ;ficu i nec finis A. eadem ratione . quia ad ipsum non ordinaretur finis B. XIV. Allera D. Thomae ratio est. Finis in voluntate se habet ut principium, quod naturaliter, & ratione sui desideratur , quia eius obiectum
est fi nis , & bonum ; sicut in proce Lla rationis principium est id , quod naturaliter , & ratione sui cognosci.
tur : sed natura non tendit nisi ad unum ; ergo principium in processu voluntatis debet esse unum. Sed Principium in motibus voluntatis est finis ultimus , quia ab illo incipiunt motus , & intentio voluntatis; ergo finis ultimus debet esse unus. Pro explicatione rationis praefatae adverto primo. Quod eum D. Thomas
turaliter non opponitur huic , quod est indifferenter , & libere; sed solum exinprimit , qudd ad finem non moveatur
ex alio priori principio , sed quod ,
fine incipiat motus voluntatis, & per eum constituatur habilis , ut se moveat ad i eliqua Similiter eum dicit r Natura sempersendat ad tinum , sumenda est natur
in sensu valde sol mali , id est natura
sub determinato gradu et nam ui continet diversos gradus , plures habere potest operationes, & tendere ad plura , quia sic est virili aliter multiplex. Intelligitur etiam de ope talione . ad quam per se primo ordinatur. & ex qua sequuntur aliae in eodem gradia . Pariter intellectus lic Et utatur pluribus principiis ; illa tamen ad unum principale resolvu mur. ut in speculabilibus ad istud : Quodlibet est , vel non es ; in practicis verb ad istud :Bouum est faciendum , malum es fugi nisdiam. Uel si habeat pluia principia
materialia , unum lamen principium Drmale, nempe veritatem ex term misnoram , quaecumque sit illa : sicut &voluntas pro obiecto mi mali habet fi nem , & bonum , esto non hoc, vel illud determinale.
lud , a quo omnes ictiones voluntariae sortiuntur rationein generis , est tantum unum , cum omnia appetibilia a volun lale sint unius generis. Hoc autem est ultimus finis ; quia , sicut
ad tones voluntariae sortiuntur ex fine proximo speciem et ita ex fine ultimo, qui est communior, sortiuntur rationem generis. Accedit, quod sicut se habet ultimus tinis hominis ad totum genus
46쪽
genus humanum ; ita se habet ultimus finis huius hominis ad hunc ho. minem : sed totius humani generis non eli nisi unus ultimus finis , ut docet
D. Thrim. infra art. 7. ergo etiam unius hominis in particulari non potest ei te, nisi unus ultimus finis. XUI. Dico secundo . Potest idem
homo. prn endem empore, habere duos ultimos fines limpliciter, unum eis caciter volvum . alterum 3 nessicaciter . Probi ur 'rimo. Licet volitio. & nolitio eiusdem rei in eodem homine simul repud neni, si sint ambae essi caces,& a solutae ἱ non tamen sit una sit ens cax , aua inessicax : ut patet in mercatore essicaciter volente . ut salvet 1 naufragio vitam. projicere merces in mare, & inessicaciter nolente ; ergo licet volitio evicax duplicis ultimi finis si in ut repugnet , voliti O taine essi cxx unius ultimi finis non excludit voluntatem inessi cacem alterius ultimi finis. Sicut licet una sorma in radu intenso exeludat ab eodem su-iecto aliam, quae sit n gridu inten- ω , non tamen excludit aliam , quae sit tantum in gradu rem lso. XVII. Probatur secundo . Homo existens in peccato mortali. ac subinde conversus ad honum commutabile ut ultimum finem, po eit operari ali-uod o Ius moraliter bonum , puta , are eleemosynam ex motivo misericordi aer atqui in hoc opere non habet oro fine ultimo bonum commula
bile . sed Deum. quamvis inessicacitervolitum ἰ ereo &c. Mai. constabit ex dicendis Teaa. de Gratia. Min. prob. Tum quin alias peccator in uiolibet opere peccaret, quod salsum esse ibi oliendetur. Tum quia cum eleemosyna . & ouodlibet oPus bonum moralea Deo sit , ut boni honesti auctore .& ad Deum ex natura sua tendat; si ex tali molivo . & fine honesto fiat, facit tendere hominem in Deum, ut fin m ultimum . non e scaciter , sedine cicaciter. Sicut sui dictu in supe-
ritis est. & insta dicetur homo iustus, qui essicaciter habitu ad Deum
ut ultimum finem eonversus est, dum actu venialiter peceat , habet pro ultimo fine objectum commutabile, licet inessicaciter v Ollium. . III. Contraria Sententia fundamenta . XVIII. . v Biiciunt primo. Duae cauis sae essicientes totales possunt producere eumdem effectuin : si enim duo ignes sint in eodem loco , poterunt unam ustionem producereo ergo similiter duo ultimi fines totales possunt esse causa eiusdem actionis . Respondeo cum D. Tho. I. p. q. Ixo a. 3. neg. ant. Impoisibile enim est .uod duae causae completae sint imme-iatae unius , & ejusdem rei causae ,
nisi sint invicem subordinatae : & si
sorte ad eumdem numero effectum conis currant , illum non producent, v I to
tales , sed ut partiales , & per modum unius ; sicut plures concurrunt ad portandum idem pondus , quod quilibet seorsim portare posset et ita tamen, ut effectus ab eis simul iunctis procedens . sui urus sit numero divellas ab eo, quem singulae producerent, si sigillatini operarentur. XIX. objiciunt secund5 Potest quis conlita uere suum ultrinum finem in duabus rebus sub disiunctione: ita ut velit consequi non quidem utramque simul . sed unam , vel alteram, puta honores, vel divitias; ergo p terit etiam eas appetere conjunctim. Respondeo. distingv. ant. Vel enim
ille, dum sub di iunctione vult illa
duo bona . ita ut alterutro sit eon en- Ius, ea in vice in ordinat, vel ad unum tertium; & in hoc casu , concedo ant. nam etsi illa duo non sint subordinaista invicem , sui ordinamur tamen aliis cui tertio, qui revera erit ut imus sis nis ex illis duobus coalescens . Vel non ordinat, nec invicem, nec ad unum tertium ; de in hoc casu , negoant. Non enim quodlibet eorum diligeret ut integrum , & totale suuii honum s
47쪽
32 Quaestio I. De ultimo sine hominis.
bonum ; eum diligeret & alterum in eo , in quo ab alio distinguitur . &insuper cum unum non ordinaret ad alterum: de ratione autem ultimi finis est , ut omnia ab appetente ordinentur ad ipsum. Quare si quis desideraret honorem , aut divitias , statuens , quod quando alterutrum obtinuerit , ibi sistet , nihilque amplius desiderabit; vel in utroque solum partialiter, vel si totaliter, in alterutro solum suum ultimum finem constituet. XX. obiiciunt tertio . Posse aliquem habere duos ultimos fines, saltem negati vh, sic. Homo justus venialiter peccans plures habet ultimos fines saltem negati vh. Nam homo ille, uatenus iustus, habet Deum pro suo ne ultimo : sed aliunde, quatenu, veniali ter peccat, habet pro suo ultimosne negati vh obiectum venialis peccati ; ergo&c. Min. prob. Finis ultimus negati vh est, qui non resertur ad ulteriorem finem et sed objectum peccati
venialis non refertur a peccante in ulteriorem finem non enim ad Deum refertur, quia Deo displicet, non ad creaturam ut ultimum finem , alias esset peccatum mortale, non veniale; ergo &c.
ctis , hominem rustum peccantem venialiter habere duos ultimos fines ἔunum e cicaciter volitum . nempe Deinum ; alterum volitum solum inessicaciter, nempe obiectum, quod inordi. nate diligit. Videamur dicta s. praecedente cones usione secunda. Nee dicas , impossibile esse , quod homo simul apprehendat duos ultimos fines- Nam respondeo, hoc verum esse de apprehensone , quae sit tantum praetica . Non enim potest homo iudicare hic & nunc , in una re eis suam persectam beatitudinem , extra quam nil fit desiderandum; & ex altera parte , esse hac de nunc aliam remita praedicta non comprehensam , in qua sua beatitudo persecta consistat: secus
vero si iudicio practico judicet in unare esse sua in beatitudinem, judicio ve-rd solum speculativo apprehendat eam
in altera , ut in casu . Sicut enim peccans mortaliter solum speculativEiudicat, solum Deum esse finem ultimum ; practich vero creaturam , quam inordinate diligit, & propter quam Deum deserit ἐν ita E contra Iustus venialiter peccans practich iudicat, s lum Deum esse ut timum finem , ide que ad eum emeaciter est conversus; speculati vh autem solum apprehendit ut finem ultimum creaturam, idedque inessicaciter solum eam vult.
eum aliis, dist. min. Non resertur ad Deum actu , conc. min. Habitu , negorum. Cum ergo peccatum veniale ut actus Deo displicens , non potest ex influxu caritatis actu ad Deum reser ri ; quia tamen fit a subjecto habenis te caritatem, nec caritati quoad substantiam repugnat , ideo a caritale spermittitur et unde quod amatur per talem actum , amatur propter Deum habitu esto non actu. Colligitur ex
D. Thoma thm t. h. q. X8. a. I. ad A. dicente et Ueniale autem peceatum no L. exeludit habitu a Iem ordinationem actus
humani in gloriam Dei . sed solam a
ctualem quia non exeludit earitatem , qua habitualiter ονdrnat in Dum. Et
ibidem ad 3. Ille t inquiti qui pereat
venialiter , inbaret bono temporaI , non ut fruerar, quia non eonstituit in eo snem . sed ut titen , referens in Deum , non actu , sed habitu. Unde 1. 1. qu. 24. a. IO. ad 1. Quod enιm sinquit γamatur in peccato venia Ii, propter Deisum amatur habitu , etsi non actu . Utraque responsio probabilis est , imb , si bene inspiciatur, in idem recidit.
. IV. An qui mortaliter peceat, eonstituat sibi Finem tillimiam in Creatura XXIII. Biiciunt quarto. Hom mortaliter peccans constituit ultimum finem tu creatura, quar
inordinate diligit; sed homo potest diversa
48쪽
diruersa peecata etiam disparata se hahentia committere , ut fornicationem , furtum , superbiam &c. ergo potest habere duos ultimos fines totales. Confirmatur . Homo peccator, sive
fidelis , sive infidelis, quatenus est in satu peccati, habet pro ultimo fine
creaturam; quatenus facit opus moraliter bonum , habet Deum pro ultimo fine : hi autem fines non con feruntur ad invicem . Nam si creaturam referret ad Deum , jam creatura desineret illi esse ultimus finis:
si vero Deum referret ad creaturam , iam opus illud non esset moraliter bonum , sed perversum.
XXIV. Hoe argumentum nos proinvocat ad statuendum, quinam sit ultimus finis peccantis mortaliter. II incesse creaturam , docet D. Thomas ii
c. v. ad Roman. lea. 1. dicens: Quicumque enim mortaliter pereat aversus
ab incommutabili bono , finem constituit in bono commutabili, Mut fornieator
in delectatione earnis, avarus tu pecunia. Qu. 28. de Ueritat. a. L. in c. Quicumque autem in re temporali finem sibi eonsiluit, quod faeit omnis mortaliter peccans, ex hoe ipso , quan um ad affectum suum , praeponit erea in ram Creator; , diligens plus ereaturam , quam Creatorem . Finis enim es , qui maxime diligitur. Idem docet q. I. de Ma
ti a. I. ad 1o. I. 2. q. 89. a. I. ad 3
& alibi saeph . Rationem autem assi
gnans t. 2. g. 43. a. r. ad I. ait: - eumque autem avertitur a sine debito ,
nee e est , quos aliquem sinem ansebisum sibi praestituat e quia omne agens agit propter Dem. Cima autem mortaliter peccans avertatur a fine debito , nempe, Deo; necesse est, ut finem indebitum sibi praestit irit, nempe , creaturam . XXV. Hoc idem testatur Apostolus de gulosis , .Ph lipp. 3. v. iv. dicens et
fauorum Dem venter es . Ubi D. Tlio. Ieci. 3. ait : Eι dieit Deus, quia proprium Dei est , ut sit prineipium primum . D sivis ultimus. Unde qui pro sine hibet aliquid, illus es Deus Dur. Et S. Auguli l. ro. de Trinit. c. I C.
Nee en s inquit atia vita hominum
vitiose , atque eulpabilis, quam malὸ utens , o malὸ fruent. Math autem tui, est alicui per amorem inhaerere, tanquam sumino bono , seu fini ultimo , quod revera nec summum bonumst, nec finis ultimus et Frur enim est amore alleui rei inbarere propter seipsam s ait l. r. de Doctr. Christ. c. 4.
Omnem peccantem mortaliter ultimum finem constituere in creatura, non sic est accipiendum , quasi omnis mortaliter peccans formali , & express)intentione creaturam habeat pro ultimo fine simpliciter, vel pro Deo, sicut habent Idololatrae ; sed qudd eam pro tali habeat, saltem virtualiter, &implicite. Quia , esto nec intendat ,
nec cogitet creaturam sibi esse Deum , aut finem ultimum i dum tamen Deum , Dei que amicitiam deserit, eamque illi voluptati, es creaturae , ad
quam peccando convertitur , postponit; morali quadam interpretationeis cenietur, magis creaturam diligere, quam Deum, eamque facere suum ultimum finem , & habere loco Dei rquia , ut iuperitia dicebamus ex D. ThOm. ciam quis avertitur a fine, debito , necesse est , ut aliquem finem
indebitum sibi praestituat; quia omne
agens agit propter finem . XXVII. In assignando autem , quae nam sit ista creatura, in qua homo, mortaliter peccans, sibi ultimum finem constituit ; non uniformes reperio eistiam D. Thom. Discipulos. Quidam enim dicunt , creaturam , quam sibi ut ultimum finem homo praestituit, peccando lethaliter , esse ipsum mei peccatorem , qui omnia ad se peccando ordinat illam vero creaturam , Pr pter quam peccat, esse solum finem proximum. Dicunt ergo , hominem peccantem considerati posse, vel materialiter, & secundum se; & sorma liter in ratione iermini actus, seu ut ruens illo bono , quod inoidinale appetit. Primo modo habet rationem δε-nis eui; quia illud bonum sibi appe-Ε tit.
49쪽
34 Quasio I. De nitimo sine hominis.
it. Secundo modo habet rationem fianis qui, seu eriur grati/; quia appetit, puta, divitias, honores, ut ipse orinnetur , ditetur , eisque fruatur . Nec enim semper finis eui, fit finis qui rea
liter distingui debent: ut, si velim Dei gloriam, Deus in se est finis eui, de ut glorifieandus est finis qui .
XXVIII. Ηane opinionem firmant auctoritate S. Augustini, qui Iib. 14.
de Civit. Dei e. ag. ait et Meerunt ita que eivitates duas amores duo; terreis nam stilieet amoν fui usque ad eo utem tum Dei: Coelestem vero amor Dei useque σου eontemtum fui. Quibus sentit, quod se ut amor Dei facit, ut homo se ,& omnia sua ordinet in Deum , ut finem ultimum; de hoc vocat civitatem Dei: se amor sui inordinatus, quis teste D. Thom. infra q. 77. a. 4. est causa omnis peccati, iacit, ut peccator omnia alia, etiam Deum , in sei sum, ut ultimum finem, reserat; dcoc vocat civitatem Babylonis. Unde l. 3. de Lib. arb. e. 14. ait z -- de autem hae aversio i sei lie et , Deo
per peccatum nisi eam illa , cui bonumen Deus , sibi ipse vult esse bonum suum , Mur sibi en Deus 3 Item S. Thomae in
a. dis. 42. q. a. a. t. qui ait: Finis autem ultimus in amore commutabatium
ιοnorum es ipse homo , propter quem omnia alia quarit: ct ideo, si radix peceati aeeipiatuν ex parte istutis pecea sis , erit una et si autem sumatur ex par-re eorum , qua propteν seipsum peecanr
em mortaliter habere pro fine ultimo bonum proprium, & privatum, seu, quatenus satiativum voluntatis suae appetibile juxta proprium arbitrium , &sine subordinatione ad rectae rationis,& divinae legis regulas. In quo dissident ab Auctoribus primae sententiae; ubd illi peccatorem faciunt ultimum nem quι in rector isti autem solum connot aliud, & in obliquo. Finis enim tii in recto est ipsu in bonum. proprium; quia vero appetitur, ut commodum, de conveniens tali subsecto, oportet, ut id , respectu euius dicitur conveniens, nempe ipsa persona peccatoris , extrinsece , & in obliquo con notetur. Utraque opinio est probabilis; imb parum in re discordans. Quia verb aliqua sunt, quae videntur
evincere, non semper peccantem letis haliter ponere ultimum finem in creatura et propterea
XXX. Objici potest prim3. Pecea. tor , dum lethaliter peccat, non semper deserere vult Deum, propter crea turam , hanc illi praeponendo . Nam contingit, aliquos ex telo divini honoris , sed indiscreto, alios ex ignorantia , alios sub spe veniae pecea re Iethaliter : hi autem non videntur deserere Deum.
XXXI. Secundd. Potest quispiam pec
care mortaliter, ne contristet amicum,
etiamsi illum minus , qu1m seipsum amet, & pro quo nec vellet unum diis gitum perdere, multo minus mori ;ergo etiam potest homo propter quamcumque ereaturam peccare mortaliter,& eam minus diligere, quam Deum. XXXII. Terti6. Etiamsi filius velit potius incurrere indignationem patris propter servum , quem contra ejus voluntatem vult , morte eripere , non propterea des nil magis amare spatrem , quam servum . ergo similiter non desinit Deum magis, quam crea turam diligere, qui propter creaturam vult incurrere gravem Dei indignationem, peccando lethaliter.
XXXIII. Quarth. Illud quispiam
magi S amat, pro cujus amore libenter caelera amitteret: sed peccatores sepe mallent se , omnemque creatu. Tam non esse potius, quam non esse Deum ; ergo &c. XXXIV. Quinto. Fornieator aliquando paratus est dare pauperibus propter Deum, puta, viginti aureos, eriquibus non vellet date meretrici nisi
decem; ergo iste diligit Deum plus, quam viginti aureos, oc plus quam
Xx XU. Sexto. Si ex decem praeceptis divinis quispiam solum vellet tran
50쪽
s redi unum: ex decem vero contraiariis praeceptis a tyranno impositis, vellet transgredi novem , de solum servare unum ; pluris aestimaret Deum, eiusque praecepta, quam creaturam , et unque mandata: dc tamen peccaret moris
taliter ; ergo dcc. XXXVI. Septim b. Et si detur, quddpeccator aliquam creaturam diligat plusquam Deum , non tamen seqω- tur, quod eam diligat plusquam caeteras creaturas et cum fieri possit, quod aliquam creaturam adhuc magis diligat . ergo illam creaturam non habet pro ultimo fine. XXXVII. Respondetur ad singula. Ad primum dico, eos, qui vel ex Minio indiscreto divini honoris, aut ex ignorantia culpabili peccant mortaliter , licet actu imperfecto, dc inefficaci velint, aut videantur velle placere Deo, nec eum deserere; actu tamen perfecto, de essi caci volunt deserere Deum , de praeserre Creatori creaturam et sive hae e sit proprium iudicium ,sve amor praeconceptae opinionis , sicut in iis, qui ex zelo peccant; sive voluptas, sive divitiae, vel honores, ut in iis, cui ex ignorantia culpabili peccant. Illi autem , qui sub spe veniae mortaliter peccant, etsi sperent amicitiam Dei recuperare ; hie ερ nunc
tamen ex amore creaturae Deum abiicere non verentur, pluris eam facientes , quam Deum , eamque ut Deum ,
& ultimum finem virtualiter, de interpretati vh habentes. XXXVIII. Ad secundum , negoant. Nam qui mortaliter peccat propter amicum, eo actu revera minus se amat, quam illum; cum eius gratia Deum derelinquat, Sc animanu. suam , ac seipsum perdat: etiam si in alia circumstantia positus, nec digitum pro eo perdere vellet. XXXIX. Ad tertium, neg. conseq. Quia amor erga patrem non tollitur per quamcumque offensam, etsi gravem ; est enim in natura sun datus: nec propter patrem, ut finem ultimum,
tenetur filius omnia sacere quae iacit. IV. . t 3 Unica autem offensa Dei , quae sit
gravis , tollit eκ inlegro caritatem, omnemque veram Dei amicitiam ; ut nec naturali amore eum amplius emeaciter diligere queat: cum enim seipsum . Se omnia sua debeat ad Deum , de propter Deum, ut ultimum finem, diis rigere ; si semel, ut complaceat creatu rae . hoc omittat, plus amat istam . quant Deum, de se convertit ad ultimum finem cum priore incompossibi
XL. Ad quartum, dist. min. Mallent amore inessi caci, transeat. Effcaci. nego min. mamvis enim peccans moris tali ter, aliquo amore ineffraci, dc quasi speculativo assiciatur erga Deum. quem scit esse summum bonum ; hie& nunc tamen dum teccat, dc ipsum , ejusquem legem postponit amori crea turae . practice, 6c effraciter magis
amat creaturam , propter cujus atlectum non eurat Deum, ejusque amicitiam perdere.
XLI. Ad quintum, distinguo eodem modo consequens. De amore inessi caci concedendo illud ; nefando autem de amore vero, essi caci, dc practico . Nam licet esset paratus dare viginti aureos pauperibus propter Deum ;dum tamen dat decem, ut peccet cum meretrice, essicaciter plus amat meretriciam, voluptatem, quam Deum, quandoquidem illam practich anteponit Deo , ejusque amori. XLII. Ad sextum, neg. ant. Cum enim per unius praecepti violationem Deum desereret, de magis assiceretur ad eam creaturam , cui vellet satisfacere flotius, quam Deo obedire; pluris illam aestimaret, quam De uuia, eiusque amicitiam et nec refert, quod ex decem praeceptis tyranni vellet novem contemnere; quia hoc non cominpensaret vel unius praecepti diuini transgressionem. Nam praecepta divina tantam ab homine requirunt aestimationem, dc talem animum; ut velit omnia observare, nec vel unum transgredi ea transgressione, quae violei amicitiam et alias fit omnium reus, E a ut diis, ri