Gerardi Croesi Historia Quakeriana, sive de vulgo dictis Quakeris, ab ortu illorum usque ad recèns natum schisma. Libri 3. In quibus praesertim agitur de ipsorum, praecipuis antecessoribus, & dogmatis ... factisque, ac casibus, memorabilibus

311쪽

Theologorum vocabulum. Qui fundame ales a ticuli Penno isti, qui extant in Scriptura tersuinis expressis, vel ita ejusdein auctoritate fulistic, ut cuneti homines honesti ac bona mente praediti, quid verba velint , valeant disce nere. Quo posito, existimabat omnes, qui Scripturae adhiberent debitam reverentiam,'gi Oscerentque Jesum Christum sospitatorem mundi, bene posse Wil ebere ut Christianos concordare. Quare id commendabat, ut Christiani ejusmodi fidei communis confessionem scriberent , eamque e veritatibus aliquibus paucis duntaxat, generalibus, necessariis, planis, scripturariis terminis , conficerent cujusmodi res cui fini foret, quem usum habitura esset, rursus unusquisque ante eventum poterat consectare. Praeterea hic vir ita dissetebat. eam conditionem esse plerorumque Christian rum, ut qui se scire aliquid sibi viderentur suam illam scientiam solum otiose contempland contererent atqui vero Christiano homini non tam scientia contemplativa,quam vita activa opus esse , neque scientiam , qualiscunque demum sit, ullam esse , umbratilem esse, quae nou dignam parit actionem , solitariani esse , soli-vigam, vel erraticam, cujus nullus selictus venit ad commune. Quapropter potissime in eam scientiae ac doctrinae partem cupiebat incumbi , quae pertinet ad mores hominum, quae consistit in fugiendis vitiis, colendis ossiciis versus Deucii ac proximum, ludabatque vehe

312쪽

291 Is TORIAE QUATEM menter , primis seculis post natum Servat rem, Philosophos morales adhibitos fuisse doctores ac praeceptores juventutis Christianae neque quenquam inter Christianos illos existimatum suisse doctorem, qui non bene erat initiatus philosophiae gentilium , ut optimae recte vivendi duci. Prosuit Pennus multum suis aheris scribendo. Verum ut praeter omnes alios ad hoc erat aptusin opportunus, cum ab ingenio ac solertia , tum a divitiis & opibus, tum etiam gratia .potentia, qua valebat apud regem , atque ut ei hac in re non deerat Voluntas , ita quotidie illis hominibus praesto aderat,is in hoc laborabat, ut suis Qua heris, quibus rebus cunque posset, prodesset is eorum resin ab injuria defenderet promoveret augeretque, tanta animositate, ut saepe plus quam de se, de suis hominibus sollicitus esset, interea non oblitus pro aliorum quoque, ac nominatim papillarum , libertate , imo aditu ad publica munia agere , ut jam omni modo sede eodem grege esse opinabile faceret , madiostremum ob id etiam suorum Quakerorum uspicionem minuidiam atque odium incurreret. Tanta ei propensio ac pertinacia in eo ut promiscue omnibus, oine Christianum profitentibus , eodem jure eadem libertas daretur. Sed de hoc alio loco apposite dicam. Cum autem hoc tractu temporis Quakerorum adversarii paulum eos insequi, oppugnare pigrarentur u morarentur , Quakeri occasionem

313쪽

hanc arripere . ac non modo suos, etiam audentius, conventus ac conciones obire, sed &ea omnia fortiter parare ac conserres, quae ad mutuum auxilium, stabilimentum, ornamentum atque dignitatem suarum ecclesiarum spectare videbantur. Sic ab eo tempore introductae noviter, aut magis accuratae, Ceconomia. partitio. adminiitiatio suarum rerum omnium, oris

do ministrorum, illorum inter se congressiones, liturgia seu cultus Dei, tauistrorum ad hoc opus praeparatioin vocatio, disciplina ac censura morum , denique formula ac solennitas in confirmandis matrimoniis. Quae cujusmodi sint non tam e scriptis illorum quis discat, in quibus pleraque ne attingunt quidem , quam O

gnoscat ex ipsorum sermonibus, siquidem nil de his rebus solent occultare, quando incallide de iis .serio judicatoque interrogantur. Objectavere semper hi homines Protestantibus in Anglia, Malibi, inordinatissimi ae vitiosissimi

ordinis loco Hierarchiam , seu illam personarum ac munerum in ecclesia ordinariam distinctionem, di tributionem, nominatim illam quorundam excellentiam Jurisdictionem, aliorumque per tot gradus rectionum administrationum varietatem , ut qui ecclesiam unam

volunt esse compaginem , cujus singulis paribbus sua sint munera necessitatis in observanda tuendaque tota ecclesia, prout quisque aliquam vel in commune, vel in proximum, utilitatem Potest conferre pertenduntque, cum nulla cu-

T a jusquam

314쪽

294. Is To IRAE QS A TE R. jusquam dona data a Da possint ac debeant esse infructuosa, tot in ecclesia munera enses, quot sunt dona , quemadmodum in eo pore humano onmia membra aliquod negotium gerunt faciunt officium ad bonun niversum denique contendunt, in his solum ministerium, neque ulluminperium locum habere. Itaque hi Quakeri ab hoc praesertim tempore hanc viam inibant , atque illam ad hoc tempus tenent. Dicam ut in tempore praesenti. Hgnuscunt sane, ur qui maxime , consociationem & communitatem una directionem o mi vistrationem in ecclesia Cupiunt eos, qui si piemia ac virtute plus aliis excellunt, majori pretio ac honore haberi, hos praestare ordiane ac iunctione. Atque ita inter ipses in quoque sexu virili ac foeminino, unusquisque praevalet ac praecellit dignitate munere , prout ingenio ac probitate antecellit. Proinde suntiis qui constanter permanent in verbi praedicandi ministerio. Hos vocant miηistros, aut uncti oratione sic efferunt, esse eos in ministerio. Horum ministrorum alii non una sede morantur,&quaquaversus proficiscuntur, ut explorent, si quos novos homines in suam societatem ascia scant, ascitosve revisant quid agant. Hi tanquam A stoli Alii assidui sunt in uno loco.

suo regi incubant ut pastores. Hoc exempluria etiam foemina sequuntur. At enim uia secerit id semel hoc loco monere , haec quae

dixi, quaeque porro dierurus sum M viris, vel

veluti

315쪽

regulam , qua sexus masculinus etiam foemininum sexum continet. Ministris proximi sene presbyteri sive seniores aetate, experieinia, adeoque sapientia , eminentes. mi ministris adsunt in consilio, laut cum iis una, aut soli cum aliis , prudentia validis , attendunt ad ea, quae accidunt quotidie in ecclesia curam adhibent, ut cuncta bene procedant. Hosita versari in suo munere junc, si sorte quis aberret a fide, si quod peccatum manifestum

commiserit , si faciti suspicio sit , si aliquam culpam admiserit in alium , si quid desit desidereturve quod spectat ad unionem, pacem, concordiam, ut hi praesto adsint, mittantve quibus praecipue rerum harum fidem habent, atque ea faciant quae ad procurandum bona quaeque, tollendum inala maxime conducunt. His iisdem incumbit onus invisendi ad pauperesin egenos , etiam eo , quos putant suam inopiam occultare aut dissimulare , ad orphanos, relictos in viduitate , affectos senio, calamitosos, miseros , aegrotos , quibus eos di- cunt id, quod cuique necessarium est, prospicere, cillos ad hoc cogere nummos, transsiferre in cistas, inibique asservare, & comparare copias, distribuere munera his illis , qui viritim ac partite singula, quae opus sunt, ex equantur. Est de officiis hisce epistola moni- .loria Stephani Crispi ad omnes eccleslas, sane

loetu digna, cujus summa, ut in judicando per- sona

316쪽

asis Is TORI. Q AXE R. sona amici deponatur, in faciendoque bona non gratia a sola misericordia valeat. Solent autem percunctati suorum his in rebus inter se diligentiam, liberalitatem, beneficentiam valde praedicare. Atque ita quidem hi ministri ac seniores , quo de suis rebus deque ecclesiae necessitatibus deliberent . adipe inter se solent convenire, ut haec possimus nominare, uti

is ollandia, qui quoniam sine rectione a gulis nulla societas potest esse laudabilis ac perennis , vellent in unaquaque ecclesia constitui Senarum ecclesiasticum, idque e provectioribus aetate is quidem positis in matrimonio, ad quem summa regiminis respiceret , qui juxta certam normam certasque leges omnia dirigeret Verum his obstabant alii objectantes hanc viam sere ad novam hierarchiam, & communitatis distractionem is cohibitionem ac suppressionem donorum Spiritus. Itaque infecto negotio discessum. Sunt etiam hisce hominibus congregationes, quas Protestantes, alii Classes, ali Colloquia appellant , item quas

Synodos Goncilia, tum provintiales, tum nationales. Has celebrant plus minusve, pronu merosa varietate ecclesiarum, ad eum modum, ut quilibet sexus virorum ac mulierum suos particulares ac dii tinctos habeant coetus. Quare ubi aut numerosiores aut ampliores ecclesia iministri ac seniores frequenter conveniunt, cuin

. . .

aliis

317쪽

L 1 ER II. - 297 aliis diebus, tum praesertim diebus primis hebdomadum, quibus temporibus inter se conserunt consilia, quo quisque potissimum contendat,quam partem officii suscipiat, quidque agat, poli quam singuli quid sibi sit visum aperuerunt. lii coetus

instituuntur quartis hebdomadis, in quibus rerum communium curas habent, alii singulis trime. stribus, in quibus provincialia negotia tractant, ut is a quibus facta provocatio. Horum est librorum qui exeunt inspectio ac recognitio definitiva poli quam scilicet jam ante a censoribus, ad id conlii tutis , suere lecti probatique Iahis aeta perscribunt in commentariis, qui satis curiosi , ego vidi compositos eleganter. Habent Synodos anniversarias in unaquaque natione magna , in quibus iis rerum universarum est administratio, curatio. Habent autem certo Synodum anniversariam Londini in Anglia , II1. die Pentecostes , secundum calendarium Anglorum , quod tempus idcirco constituerunt , non e superstitione aliqua, qu milli si quiquam fugiunt, removent a religione, sed ut omnibus certum sit tempus, atque id constet omnibus. Ea Synodus celebratur triduum aut quatriduum quo coepta est haberi, nisi si quae ratio extraordinaria incidit decertandi, ae decernendi dissicultas, quomodo anno praeterito nonagesimo quarto , in causa Κeiihi, usque dilodecim fuit dierum. Huc veniunt legati ab ecclesiis omnium regionum ac partium terrae, in quibus Quakeri suas habent ecclesias, s verum

318쪽

2ρ HIs TORIAE QUATER. verum ejusimodi qui sunt in ministerio. Primo

tempore in domo quadam datur copia conveniendi cujusvis generis hominibus id tempus impenditur in praedicationes, supplicationes gratulationesque Quibm gestis legati se in unam domum recipiunt. Praesidem assetaremque non habent , quem junt Spiritum esse sanctum, sed sci ibam , qui quae fiunt notat.

Forte leve ac frigidum fuerit plura narrare, ut multa fuse lateque commemorari possent. Quae in Synodo illa tractatur materies haec est Tractant ea, quae putant pertinere ad commune commodum omnium ecclesiarum. Ponunt in medium uniuscujusque ecclesiae statum, si quid praesertim dignum cognitione putatur. Recensent qui, quid , ob quid , passi sunt in causis

religiosis Exammant casusis eventus rari res Dirimunt controversias ac dissidia. Inquirunt in vitam ac mores ministrorum, &4nimadvertunt in eos, qui negligentius aut malitiosius suum munus gerunt aut qui, cum sint inepti cinconcinni, neque arcessiti, se ostentant , visu ossicia , in quibus esse debent, deserunt is volunt esse praecones verbi, personati, simulato munere hoc, ambulant ac vagantur,in hoc negotium in suum quaestum ac

emolumentum convertunt Monent hortatunturque alii alios, ut quam provintiam nacti sint, eam ornent, seque ad illius dignitatem compo- nant. Itatuunt modos in iis , quae pertinent ad Christianorum curam domesticam ac famili

319쪽

arem, cumprimis quae attinent ad educationem liberorum, caventque, cum haec duo vitia sunt multo omnium perniciosissima , puerorum ni mi licentia, & Ornatus cultusque corporis, ne eae res unquam sint peccato atque infamiae Et

de redimendis captivis is de sublevandis nuioribus, quorum perspecta indoles bona, de de multis rebus , in quibus uni alteri queunt prodesse , agunt. Ubi Synodus dimittatur,

synodi auctoritate acta gestaque omnia reseruntur in commentarios, e quibus eadem summatim excerpunt, exarata typis mittunt ad singulas, per totum terrarum orbem, synodos

aut gentes socias particulares , qualia exempla ipse quoque varia habeo. Jam ut non pauci ante uakeros in Anglia, ita Quakeri omni tempore admodum invehebantur in Liturgiam Anglorum ecclesiasticam , qua abolita sub regimine Cromwelli , introducto pro ea Directorio, postea sub rege Carolo repetita cie- ducta erat, quasi oppletam plurimis tenebris atque ineptiis apistarum, nempe superstitiosarum inconditarum lectionum, precum Mapparatuum atque ornatuum, Ceremoniarum,

Wcorporum actionum ac gestuum, Musto rum dierum cum multis ritibus observantiae. Quibus omnibus Quakeri opponebant, Wadhuc opponunt sua in coetibus exercitia haec nuda atque simplicia. Namque ita illi, ubi conveniunt, postquam diu requieverunt, taciti suas cogitatio es recollegia uat, atque in eo

320쪽

3oo Is TORIAE QUAXER lum negotio curaque fuerunt, ut tota mente attendant spiritui, quoad agitentur incitenturque ad loquendum, demum tunc Spiritu movente cimpellente, loquuntur, iro modo impulsus . aut praedicant , aut orant, aut psal-Iunt. Quemadmodum pari modo populus sedet ad audiendum. Nam a toto illo tem pore, quo in loco commorantur, intro versi

attendunt Spiritu , quid is intus agat dictitetve ubi et qui loquitur . huc quae ille loquitur aures animosque adhibent, eseque explorant. referunt omnia ad suam unorum conisicientiam, itaque, dum Spiritus cunctatur, singuli pro se Deum orant cum suo animo, supplicant, suspirant, gemunt, quandoque graviter , interdumque propter magnas . sepe contrarias concertantes luter se affectiones se eommo

Vent, aut commoventur usque eo , ut ingens consequatur tremor corporis, non hujus modo

illiusve sed plerorumque omnium. Quod fieri crebro dicunt propter Satanae, se Occulte insinuantis, repugnantiam. Retulit mihi quispiam fide dignus vir ita tempore quodam

tremuisse omnes , quorum ipse erat unus , ut conclave omne velut terrae motu contremeret.

Jam vero cum id interdum ita evenit, ut nulli sint, qui Spiritum queant exorare , sic ut faciat eos loqui , aut id agere Spiritui non sit visum,

discedunt quandoque omnes ut venerunt, id est, ut nullum inter eos verbum sit exaudiatum. Quanquam non Ideo suum illum aiunt labo-