M. Tullii Ciceronis Opera, omnium quae hactenus excusa sunt, castigatissima nunc primum in lucem edita 1

141쪽

oratoris in hominum mentibus,uel ad ira aut ad odium, aut dolorem incitandis uel ab hiscerisdem permotionibus ad lenitatem, misericodiamq; reuocandis quae nisi qui naturas hominum,uimst; omnem humanitatis, causa SP eas, quibus mentes aut incitantur, aut reflectuntur, penitus perspexerir, dicendo, quod uolet, perficere non poterit. Atqui totus hic locus philosophorum putatur proprius,necp Orator me auctore,unquam repugnabit,sed quit illis cognitionem rerum concesserit quod in ea solii illi uoluerint eloborare traetatione orationis, quae sine illa scietia nulla est,sibi assumet: hoc enim est propriu oratoris,quod saepe iam dixi,oratio grauis,& ornata,& hominia sensibus,ac me. tibus accommodata. quibus de rebus Aristotele, et Theophrastum scripsisse fateor. Sed uide, ne hoc Scaevola totum fit a me: nam ego, quae sunt oratori cutillis comunia,no mutuor ab illis, isti,quar de his rebus disputant, oratorii esse concedunt,ilao ceteros Iibros artis sue nomine,hos rethoricos & inscribunt,& appellant: Etenim,cu illi indicendo inciderint loci quod periispe euenio

ut de dius immortalibus,de pietate de concord ia,de amicitia, de communi citrium,de hominum,dc gctium iure,de aequitate,de temperatia, de magnitudine animi,de omni iiirtutis genere si t dicendiri clana ab ut credo omnia gymnasia,

atq; omnes philosephorii scholae, sua haec esse omnia propria, nihil omnino ad oratorem pertinere,quibus ego,ut de his rebus Oibus in angulis consum eo 'di otri cauti disserant,cum concessero, illud tame oratori tribuam, & dabo ut eade de quibus illi tenui quodam,ct exiguo sermone disputant, hic cum omni grauitate,et iocund ita te explicet. hec ego cum ipsis philosophis tum Athenis dissereba,cogebat enim me M. Marcellus hic noster, qui nunc aedilis curulis est,& proserito,nisi ludos nunc saceret, huic nostro sermoni interesset, ac iam tum erat adolescentulus his stud is mirifice deditus. Iam uero de legibus inostituendis de bello, de pace, de soci js, de uectigalibus, de iure ciuium generatim in ordines,aetates descripto, dicant uel graeci, si uolunt Lycurgum, aut Solonem, quanquam illos quidem censemus innumero eloquentium repo nendos, scisse melius quam Hyperidem, aut Demosthenem, perfectos iam homines in dicendo,& perpolitos,uel nostros decemviros,qui. X II. tabulas Perscripserunt, quos necesse est suisse prudentes, anteponant in hoc genere,&Ser. Galbae, & socero tuo C. Laelio , quos constat dicendi gloria praestitisse, nunquam enim negabo esse quasdam artes proprias eorum, qui in his cognoscendis,aim tractandis studium suum omne posuerunt,scd oratorem plenum at p perfectu esse eum dicam,qui de omnibus rebus posmi uarie, copiosem dicere: Etenim saepe in ηs causis, quas omnes proprias esse oratoria confitentur. est aliquid, quod no ex usu forensi, quem solum oratoribus conceditis, sed ex

obscuriore aliqua scientia sit promendum,& assii mendum, quaero enim num Possit aut contra imperatorem, aut pro imperatore dici sine rei militaris usu. aut saepe etiam sine regionum terrestrium, aut maritimarum scientiac num apud populum de legibus iubend is,aut uetandis,num in senatu de omni reipὸ genere dici sine summa rerum ciuilium cognitione,& prudentiac num adomoueri possit oratio ad sensus animorum, atque motus uel inflammados, uel etiam extinguendos, quod unum in oratore dominatur, sine diligentissima Peruestigatione earum omnium rationum, quae de naturis humani generis,

Rc moribus a philosophis explicanturi Atque haud scio, an minus hoc uobis diomia i M.T. Rhe. M

142쪽

I34 DE ORATORE sim probaturus,equidem no dubito,quod sentio dicere,phisica ista ipsa quae

paulo ante,& mathematica, 8c ceterarum artium propria posuisti, scientia sunt eorum, qui illa profitentur,illustrare autem oratione siquis istas ipses artes uelit,ad oratoris ei confugiendum est facultatem. Neq; enim si Philonem illum architemam,qui Atheniensibus armamentarium fecit, constat perdisserte populo rationem operis sui reddidisse existimandum est archicteti po. tius artificio disertu,quam oratoris fuisse. Nec si huic M. Antonio pro Her modoro Bisset de navalium opere dicendum,non cum ab illo causam didicisi sit,ipse ornate de alieno artificio,copiosel dixissiet, neque uero Asclepiadesis,quo nos medico,amicol usi sumus,tum, cum eloquentia uincebat ceteros medicos,in eo ipso,quod ornate dicebat, medicine facultate utebatur,non eloquentiae. Atm illud est probabilius,neque tamen uerum,quod Socrates dicere solebat,omnes in eo,quod scirent,satis esse eloquentes,illud uerius , neque quenquam in eo disertum esse posse,quod nesciat,necp,si id optime sciat,ignarus p sit faciundae,ae poliendae orationis,diserte id ipsum posse,de quo sciat,

dicere. Quamobrem,siquis uniuersiam, Sc propriam oratoris uim definire, complectich uult,is Orator erit mea sententia,hoc tam graui dignus nomine,

qui quaecun* res inciderit,quae sit dictione explicanda,prudenter,& composte,& ornate,& memoriter dicat cum quadam etiam actionis dignitate. Sin cuipiam nimis infinitum uidetur,quod ita proposui quacunq; de re, licet hine quantum cui p uidebitur,circucidat,ato amputet,tamen illud tenebo, si,quae ceteris in artibus,aut stud hs sita sunt, orator ignoret,tantum P ea teneat, que sint in disceptationibus,aut in usu forensi tamen his de rebus ipsis si sit et diocendum,cum cognouerit ab iis,qui tenent,quae sint in quaqr re, multo oratoo rem melius,quam ipsos illos,quorum eae sunt artes esse diesturum. I ta si de re militari dicendum huic erit Sulpicio quaeret a C. Mario amni nostro,& cum acceperit,ita pronunciabit,ut ipsi C. Mario pene hic melius,quam ipse ille scire uideatur. Sinde iure ciuili,tecum communicabit,iel hominem prudentis simum peritissimum,in iis ipsis rebus,quas abs te didicerit,dicendi arte superabit. Sin quae res inciderit,in qua de natura,de uiti js hominum,de cupidistatibus,de modo,de continentia,de dolore,de morte dicendum sit, sorsitan, si ei sit uiiumcdc si haec quidem nosse debet orator una Sex. Pompeio erudito homine in philosophia communicabit: hoc prosecto essiciet,ut quancun rem a quoque cognouerit, de ea multo dicat ornatius,quam ille ipse,unde e gnorit. Sed ,si mea audierit, quonia philosophia in tres partes est distributa, in naturae obscuritatem,indisserendi subtilitatem,in uitam, ait mores, duo illa relinquamus,idq; largiamur inertiae nostrae, tertium uero quod semper oratoris fuit,riisi tenebimus,nihil oratori,in quo magnus esse possit,relinquemus. Quare hic locus de uita,& moribus totus est oratori perdiscendus, cetera,si non didicerit, tamen poterit, si quando uolet, ornare dicendo, cum erunt ad eum delata, & tradita. Etenim si constat inter doctos, hominem ignarum astrologiae, ornatissimis atque optimis uersibus Aratum de coeolo, stellisq; dixive, si de rebus rusticis hominem ab agro remotissimum Nicandrum Colophonium poetica quadam facultate non rustica scripsisse praeclare, quid est , cur non orator de rebus ris eloquentissime dicat, quas ad certam causim, tempus p cognorit rest enim finitimus oratori poeta,

numeris

143쪽

LIBER I. iunumeris astrictior paulo,uerborum autem licentia liberior,multis uero ornassi generibus socius,ac pene par in hoc quidem certe prope idem nullis ut terminis circunscribat,aut definiat ius suum, quo minus ei liceat eadem illa faculo late,& copia uagari,qua uelit. Nanque illud quare ScaeuoIa negasti te fuisse laturum,nisi in meo regno esses,quod in omni genere sermonis,in omni paro. te humanitatis dixerim oratorem perfectum ei se debere nunquam meherocule hoc dicerem,si eum,quem fingo, meipsum else arbitrarer, sed ut solebat C. Lucilius saepe dicere homo tibi subiratus,mihi propter ea ipsam causam minus,quam uolebat,similiaris, sed tamen Sc doctius, & perurbanus,sic sentio, neminem esse in oratorum numero habendum, qui non sit omnibus iis artio bus,quae sunt Iibero digns,perpolitus, quibus ipsis, si in dicedo non utimur,

tamen apparet,atque extat utrum simus earum rudes, an didicerimus,ut qui

pila ludunt,non utuntur in ipsa lutione artificio proprio palaestrae, sed indiscat ipse motus,didicerint ne palaestram,an nesciant,& qui aliquid fingunt,

si tum pictura nihil utuntur,tamen utrum stiant pingere,an nesciant,non ob scurum est,sic in orationibus hisce ipsis iudiciorum, concionum, senatus,eti aura si proprie ceterae non adhibentur artes, tamen facile declaratur, utrum is, qui dicar,tantum modo in hoc declamatorio sit opere iactatus, an ad dicen dum omnibus ingenuis artibus instructus accesserit. Tum ridens Scaeusta, Non Iuctabor inquit tecum Craste amplius, id enim ipsum, quod conotra me locutus es, artificio quodam es consecutus, ut 8c mihi, quae ego uel siem, non esse oratoris, concederes ,& ea ipsa nescio quomodo rursus detoro queres,atque oratori propria traderes. Haec cum ego praeter Rhodum uenis

lam,& cum summo illo doctore istius disciplinae Apollonio ea, que a Panaeotio acceperam, contuli siem, irrisit ille quidem , ut solebat philosophiam,

atque contempsit, multat non tam grauiter dixit, quam facete,tua autem suo it oratio eiusmodi,non ut ullam artem,doctrinamve contemneres,sed ut om nes comites,ac ministras oratoris esse diceres, quas ego, siquis sit unus comoplexus omnes idem Q si ad eas facultates istam ornatissimae orationis adiun xerit non Possiam dicere eum non egregium quendam hominem,atque admixandum lare,sed is,siquis esset,aut si etiam unquam suisset,aut uero si esse possit, tu esses unus profecto qui& meo iudicio,& omnium uix ulla ceteris oratoribus Cisace horum dixerim laudem reliquisti. Veru si tibi ipsi nihil deest.

quod in forensibus rebus,ciuilibusq; uerset ur, quin scias, neque eam tamen scientiam, quam adiungis oratori, complexus es, uideamus, ne plus ei tribuas, quam res,& ueritas ipsa concedat. Hic Crassus. Memento 'nquit De non de mea, sed de oratoris sacultate dixisse: quid enim nos aut didicimus, aut scio Te potuimus qui ante ad agendum, quam ad cognoscendum uenimus quos in foro, quos in ambitione, quos in rep. quos in amicorum negotiis res ipsa

ante consecit,qua possemus aliquid de rebus tantis suspicari. Quod si tibi tantum in nobis uidetur esse,quibus etia si ingenium, ut tu putas,no maxime destiuit, doctrina certe, & otium, Sc hercule etiam studium illud dicendi acerrismum defuit,quid censes,si ad alicuius ingenium uel maius illa,quae ego non attigi,accesserint,qualem illum, Sc quantum oratorem futurum Tum Ariotomus, Probas mihi iquit ista Crasse, que dicis,nec dubito,quin multo locu pletior in dicedo futurus sit,siquis omniurerum,atque artium ratione,natus

144쪽

i3s DE ORATOR Eramq; comprehenderit. Sed primum id dissicile factu est, presertim in hae nostra uita,nostris occupationibus deinde illud etiam veredum est,ne abstrahamur ab hac exercitatione,& cosuetudine dicedi populari,&forensi: aliud enim mihi quoddam genus orationis esse uidetur eorum hominum, de quisbus pauloante dixisti,quamuis illi ornate, Sc grauiter,aut de natura rerum, aut de humanis rebus loquantur. Nitidum quoddam genus est uerborum,& laetum sed palaestrae magis,& olei,quam huius ciuilis turbat,ac fori. Naq; egomet,qui sero,ac leuiter graecas literas attigissem,tamen,cum proconsul in Ciliciam proficiscens Athenas uenissem, complures tum ibi dies sum prostpter nauigandi disticultatem commoratus,sed cum quotidie mecum habere homines cloistissimos eos sere ipsos, qui abs te modo sunt nominati, cum*hoc,nescio quomodo,apud eos increbuisset,me in causis maioribus, sicuti te solere uersari,pro se ut quisque poterat,de officio, ratione Oratoris disputabat. Horum at 3,sicut iste ipse Mnesarchus,hos, quos nos oratorcs uocare mus,nihil esse dicebat,nisi quosda operarios lingua celeri,SI exercitata, orastiorem autem,nisi qui sapiens esset, este neminem, atque ipsam eloquentiam quod ex benedicendi scientia constaret unam quandam esse uirtutem,& qui tinam uirtutem haberet,omneis habere,east esse inter se aequalis, & pares, ita qui esset eloquens eum uirtutes omnes habere,at esse sapiente. Sed hareerat spinosa quaedam,& exilis oratio, longeq; a nostris sensibus abhorrebat. Carneades uero multo uberius iisdem de rebus loquebatur,non quo aperiret senten tiam suam hic enim mos erat patrius academiae aduersiari semper omonibus in disputando sed tum maxime tamen hoc significabat,eos, qui rhetores nominarentur,& qui dicendi praecepta traderent,nihil plane' tenere,nessi

posse quenquam licuitatem assequi dicendi nisi qui philosophorum inuenta

didicisset. Disputabant contra diserti homines Athenienses in rep. causis cpuersati,in quibus erat etia is,qui nuper Roms fuit, Menedemus hospes meus, qui,cum diceret esse quandam prudentiam, quae uersiaretur in perspiciendis rationibus constituendarum ,& regendarum rerum publicarum, excitaba tur homo promptus ab homine,abundanti doctrina, & quadam incredibi Ii uarietate reru,atq; copia : omnis enim partes illius ipsius prudentiae petenodas esse a philosophia dicebat,neq; ea quae statuerentur in rep.de d0s immortalibus de disciplina iuuentutis de iustitia,de patientia,de temperatia, de modo rerum omnium,ceterat,si ne quibus ciuitates aut esse,aut bene moratae esse non possent,usu in eorum libris inueniri. Quod, si tantam uim rerum ma ximarum arte sua rhetorici illi doctores complesterentur, quaerebat, cur deproem 3s,SI de epilogis,& de huiusmodi nugis Te enim appellabas reserti

essent eorum libri: de ciuitatibus instituendis de scribendis legibus, de aequitate, de iustitia, de fide,de frangendis cupiditatibus consormandis hominum moribus,titera in eorum libris nulla inueniretur. Ipsa uero praecepta sic illii dere Blebat ut ostenderet non modo eos illius expertes esse prudentie,quam sibi asciscerent, sed ne hanc quidem ipsam dicendi rationem,ac uiam nosse: caput enim esse arbitrabatur oratoris,ut 8c ipsis,apud quos ageret,ialis,qua

lem se ipse optaret,uidereturi id fieri uitae dignitate,de qua nihil rhetorici isti. do flores in praeceptis suis reliquissent, & uti eorum qui audirent, sic a Socerentur animi,ut eos inici uellet oratoriquod item fieri nullo modo posse.

nisi

145쪽

nisi cognosceretis,qui diceret, quot modis hominu mentes, Sc quibus rebus,' Sc quo genere orationis in quat partem moueretur haec autem esse penitus in media philosophia retriisse, atq; abdita, quae isti rhetores ne primoribus quidem labris attigissent. Ea Menedemus exemplis magis quam argumentis conabatur resellere,memoriter enim multa ex orationibus Demosthenis praeclare scripta pronuncians,docebat illum in animis uel iudicum,uel popuγli in omnem partem dicendo permovendis,non suisse ignarum,quibus ea reobus consequeretur, quae negaret ille sine philosophia quequam scire posse. Huic respondebat,non se negare Demosthenem summam prudentiam sumo

manat uim habuisse dicedi sed siue ille hoc ingenio potuisset,siue id, quod costaret, Platonis studiosus audiedi fuisset,non quid ille potuisset, sed quid isti

doceret,esse quaerendu.Saepe etiam in eam partem serebatur oratione ut omnino disputaret,nulla arte esse dicend Dido cum argumentis docuerat, quod ita nati essemus,ut&blandiri suppliciter ijs,a quibus esset petendu,S ad uera serios minaciter terrere possemus,& rem gestam exponere,& id, quod intenderemus confirmare,& id,quod contra diceretur, refellere, SI ad extremum deprecari aliquid,& conqueri,quibus in rebus omnis oratorum uersiaretur facultas,&quod consuetudo,exercitatio &intelligendi prudentiam acueret, di eloquedi celeritatem incitaret. Tum etiam excplorum copia nitebatur, naprimum quasi dedita opera neminem scriptorem artis,ne mediocriter quide

disertum suisse dicebat, cum repeteret ul* a Corace nescio quo SI Thysia, quos artis illius inuentores,& principes fuisse constaret,eloquentissimos au tem homines, qui ista nec didicissent, nec omnino seisse curassent, innumeras hiles quosdam nominabat,in quibus etiam siue ille irridens,sive quod ita putaret,atque ita audisset,me in illo numero, qui illa non didicissem,& tamen cut ipse dicebaopossem aliquid in dicendo proserebat. quorum ego illi alteoxum facile assentiebar,nihil me didicisse,in altero aute me illudi ab eo aut etiaipsum errare arbitrabar. Arte uero negabat esse ullam,nisi quae cognitis, pe Nilusq; perspectis,& in unum exitum spectantibus, & nunquam LI lentibus

rebus contineretur. Haec autem omnia,quae tractarentur ab oratoribus, duo hia esse,& incerta,cum 8c dicerentur ab hs,qui ea omnia non plane tenerent,

ει audirentur ab hs,quibus non scientia esset tradenda, sed exigui temporis, aut lilia aut certe obseura opinio. Quid multa sic mihi tum petiuadere uideo hatur,nem artificium ullum esse dicendi neque quequam posse, nisi qui illa, quae a doctissimis hominibus in philosophia dicerentur, cognoscet,aut calli de aut copiose dicere. uibus dicere Carneades solebat ingenium tuum Crasse uehementer ad mirans,me sibi perfacilem in audiendo, te perpugnacem in disputando esse uisum.Tum p ego hac eadem opinione adductus, scripsi etiaillud quodam in libello,qui me imprudente,& inuito excidit, & peruenit in

manus hominum,disertos me cognosse nonnullos,eloquente adhuc nemine, quod eum statuebam disertum,qui posset satis acute,atque dilucide apud me diocres homines ex communi quadam hominum opinione dicere,eloquenorem uero qui mirabilius,& magnificetius augere pollet,atcy ornare,quae uelotet,omnisi omnium reru,quae ad dicedum pertineret, sontes animo,ac meo

moria cotineret. Id si est difficile nobis qui ante v ad discedu ingressi simus, obruimur ambitione, & soro, si tamen in re poli tum,at natura. l go enim

146쪽

I33 DA ORATORE quantum auguror coniectura, quantal ingenia in nostris homInibus esse uideo,non despero re aliquem aliquando,qui& studio acriore,quam nos siumus atq; suimus,& otio,ac facultate discendi maiore, ac maturiore,& labore, atm industria superiore,cum se ad audiendum,legendum,scribendum y ma tore opera dediderit,existat talis orator,qualem quaerimus,qui iure non selli disertus, sed etiam eloquens dici possit,qui tamen mea sententia,aut hic est iaCrassiis,aut siquis pari fuerit ingenio,plural,quam hic Sc audierit,& lectistarit,& scripserit, paulii huic aliquid poterit addere. Hoc loco Sulpicius. In speranti mihi linquio& Cottae,sed ualde optanti utriq3 nostrum cecidit, ut

in litam sermonem Crassie delaberemini,nobis enim huc uenientibus iucun adum latis sere uidebatur, si,cum iam de rebus ali js Io queremini,tamen nos aliquid ex sermone uestro memoria dignum excipere possemus,ut uero penitus in eam ipsam totius huius uel studii,uel artifici j vel facultatis disputationem pene intimam perueniretis,ti ix optandum nobis uidebatur. Ego enim, qui ab ineunte aetate incensius essem studio utriusq; uestrum,Crassi uero etia amore,cum ab eo nusquam discederem,uerbum ex eo nunquam elicere potui de

.ui,ac ratione dicendi,cum& Per me ipsum egissem,& per Drusum saepe ten lassem,quo in genere tu Antoni uere loqua Onunquam mihi percunctanti, aut quaerenti aliquid defuisti,& persaepe me,quae soleres in dicendo obseruastre,docuisti. Nunc, quoniam uter uestrum patefecit earum ipsarum rerum

aditum,quas quaerimus,& quoniam princeps Crassius eius sermonis ordienodi se it,date nobis hanc ueniam,uto,quae sentitis de omni genere dicendi ,siubtiliter prosequamini. QIod quidem,si erit a uobis impetratum, magnam habebo Crasse huic palaesitrae,& Thusculano tuo gratiam,& longe Academiae illi,ac Licio tuum hoc suburbanum gy mnasium anteponam. Tum ille. Im moueroo nquit Sulpici rogemus Antonium,qui Sc potest facere id, quod requiris,& consecuit,ut te audio dicere. Nam me quidem semper a genere hoc toto sermonis refugisse,& tibi cupienti, at* instanti saepissime negasse, tute paulo ante dixisti,quod ego non superbia, net inhumanitate faciebam, neq; quo tuo studio rectissimo at optimo non obsequi uellem, presertim,

cum te unum ex omnibus ad dicedum maxime natum, aptumq3 cognossem,

sed mehercule istius disputationis insolentia,ail earum reru,quae quasi tra duntur in arte inscitia. Tum Cotta. Quoniam id quod dissicillimum nobis Didebatur,ut omnino de his rebus Crasse loquerere assecuti sumus, de reli, quo iam nostra culpa fuerit,si te,nisi omnia,quae percunchati erimus, explicaxis dimiserimus. De his credo rebus inquit Crassus,ut in conditionibus scri hi Iet,quibus sciam,potero F. Tum ille. Nanque quod tu non poteris, aut nescies quis nostrum tam impudens est, qui se scire,aut posse postuletr Iam uero ista conditione,dum mihi liceat negare posse,quod non potero, Sc sateri nescire,quod nesciam licet inquit Crassus uestro arbitratu percunctemini. Atqui inquit Sulpicius hoc primum ex te, de quomodo Antonius exposuit quid sentias quaerimus,existimes ne artem aliquam esse dicendi. Quid mihi Mos nunc inquit Crassus,tanquam alicui graeculo otioso,5 loquaci,5 sortasse docto,ati erudito quaestiunculam de qua meo arbitratu loquar poni. tis quando enim me, ista curasse aut cogitasse arbitram in SI non semper ire

risisse potius eorum hominum impudentiam, qui cum in schola assedissent,

147쪽

ex magna hominum frequentia dicere iuberent,siquis quid quereret: quod Irimum serunt Leontinum fecisse Gorgiam , qui permagnum quiddamia scipere,ac profiteri uidebatur,cum se ad omnia,de quibus qui sep audire uelo Iet,esse paratum denuntiaret: postea uero uulgo hoc facere coeperui, hodiet faciunt,ut nulla sit res neq; tanta, neq; tam improuisa, neque in noua, de qua se non omnia,quae dici possunt, profiteantur esse dicituros. ddsi te Cotta arbitrarer,aut te Sulpici de ins rebus audire uelle,adduxissem huc graecum aliquem,qui nos istiuis odi disputationibus delectaret, quod ne nunc quidem dissicile fac tu est: est enim apud M. Pisonem adolescentem iam huic studio deditum,siummo hominem ingenio, nostrii cupidissimum , peripateticus Staseas homo nobis sane familiaris,&,ut inter homines peritos constare uistdeo,in illo suo genere omnium praceps. Quem tu on quis mihi Mucius Sta stam,quem Peripateticum narras gerendusest tibi mos adolescentibus Crasse, qui non grsci alicuius quotidianam loquacitate sine. usu,neq; ex scholis casetilenam requirunt,sed ex homine omnium sapientissimo atque eloquentissio mo, atque ex eo, qui non in libellis,sed in maximis causis,& in hoc domicilio

imper',& gloriar,sit consilio,linguas; princeps,cuius uestigia qui persequi

cupiunt,eius sententiam sciscitantur. Equidem te cum indicendo semper puotaui deum,tum uero tibi nunquam eloquentis maiorem tribui Iaudem,quam humanitatis,qua nunc te uti uel maxime decet ne* defugere eam disputatioonem,ad quam te duo excellentis ingenii adolescentes cupiunt accedere. Ego Dero squit,istis obsequi studeo,negi grauabor breuiter meo more,quid qua que de re sentiam dicere,ac primum illud suoniam audioritatem tuam negligere Scaevola sis mihi esse non putoJrespondeo mihi dicendi aut nullam arotem,aut pertenuem uideri,sed omnem este contentionem inter homines doodios in uerbi controuersia positam. Nam si ars ita definitur,ut paulo ante ex Posuit Antonius,ex rebus penitus perspectis, plane cy cognitis,atque ab opistnionis arbitrio seiunctis,scientiaq; comprehensis,non mihi uidetur ars oratoris esse ulla: Sunt enim uaria,&ad uulgarem, popularemi sensum accomost data omnia genera huius seresis nostrae diistionis. Sin autem ea, quae obseruata sunt in usu,ac ratione dicendi haec ab hominibus callidis,ac peritis animadHersa,ac notata, uerbis designata, generibus illustrata, partibus distributa

sunt Id quod fieri potuisse uideoJnon intelligo, quamobrem non, si minus illa subtili definitione,at hae uulgari opinione ars esse uideatur. Sed siue est

ars,sive artis.quaedam similitudo, non et quidem ea negligenda,uerum intelligendum est, alia quaedam ad consequendam eloquentiam esse maiora. Tu Antonius uehementer se assentiri Crata dixit, quod neque ita ample sterest tur artem,ut η Alerent,qui omnem uim dicedi in arte ponerent,nel rursum eam totam, sicut plerio philosophi facerent,repudiaret. Sed existimo inquit, gratum te his esse Crasse facturum, si ista exposueris,quae putas ad dicendum plusquam ipsam artem posse prodesse. Dicam equidem quoniam institui, petam cp a uobis inquit,ne has meas ineptias efferatis, quaquam moderabor ipse,ne ut quidam magilter,arcp artifex,sed quasi unus et togatorum numero, atq3 ex serensi usu homo mediocris,neq; omnino rudis uidear, non ipse alio

quid a me prompsisse,sed fortuito in sermonem uestrum incidisse. Equidem cum peterem magistratus,sesebam in prehensando dimittere a me Scaevola,

148쪽

r o DE ORATORE cum ei ita dicerem,me uelIe esse ineptum, id erat petere blandius, quod nisi

inepte fieret,bene non posset fieri,hunc autem esse unum hominem ex omni,hus,quo praesente ego ineptus esse minime uellem,quem quidem nunc meaνrum ineptiarum testem,S spectatorem fortuna constituit. Nam quid est ineoptius,q de dicendo dicere,cum id ipsum dicere nunquam sit non ineptum, ni si cum est necessarium Perge uero Crassec inquit Mutius istam enim cui Pam,quam uereris,ego praeitabo. Sic igitur sentio,inquit Crassus,naturam Primum,ato ingenium ad dicendum uim asterre maximam, neo uero istis, de quibus paulo ante dixit Antonius,scriptoribus artis rationem dicendi,&Diam,sed naturam defuisse: nam & animi,aim ingenia celeres quidam motus esse debent,qui ad excogitandu acuti,SI ad explicandit,ornandum i sint uberes,& ad memoria firmi atin diuturni, S siquis est, qui haec putet arte accipi posse quod falsum est praeclare enim se res habeat, si hec accendi, aut com Deri arte possint,inseri quidem,&donari ab arte non postunt,omnia. stanteni illa dona naturae quid de illis dicet,quae certe cum ipso homine nascuntur linguae Glutio,vocis sonus,latera,vires,conformatio quaedam,Rfigura totius oris, S corporis Nem haec ita dico,ut ars aliquid limare non possit, ne erit ignor &'quae bona sint,fieri meliora posse doctrina, Sc quae non optima aliquo modo acui tamen,& corrigi posse,sed sunt quidam,aut ita Iingua haesitItes,aut ita uoce absoni,aut ita uultu,motu P corporis uasti,at agrestes,ut etiam si ingeni js: atq; arte ualeant,tamen in oratorum numerum uenire non possint. sunt autem quidam ita naturae muneribus in iisdem rebus habiles, ita ornati,ut non nati,sed ab aliquo deo sisti esse uideantur. Magnum quiddam est onus,atque munus,suscipere,at y profiteri, se esse omnibus silentibus unum maximis de rebus magno in conuentu hominum audiendum. adest enim fere nemo, quin acutius,atque acrius uitia in dicente, quam recta uideat, ita quid

quid est,in quo ostenditur,id etiam illa,quae laudanda sunt,obruit. Neq; harein eam sententiam disputo,ut homines adolescetes,siquid naturale sorte no habeant,omnino a dicendi studio deterream. Quis enim non uideat C.CsIiosequali meo magno honori suisse homini nouo illam ipsam, quacum aliaqui potuerit,in dicendo mediocritatem quis uestrum equalem meum Varili Dastum homine,atque foed si no intelligit illa ipse facultate quamcu* habuit magnam esse in ciuitate gratiam consecutum Sed quia de oratore querimus,

fingendus est nobis oratione nostra detractis omnibus uiti js orator, atque omni laude cumulandus : neque enim, si multitudo litium, si uarietas causiaru,

si haec turba, & barbaria forensis dat locum uel uitiosissimis oratoribus, ico

circo nos hoe,quod quaerimus, mittemus. Itaque in i js artibus,in quibus notitilitas quaeritur necessaria,sed animi libera quaedam oblectatio, qua m diIiis genter,& quam prope fastidiose iudicamus nullae enim lites,neque contro uersiae sint quae cogant homines,sicut in soro non bonos oratores,ite in theatro actores malos perpeti. Est igitur oratori diligenter prouidenduin no uticis satisfaciat,quibus necesse est,sed ut ris admirabilis esse uideatur, quibus lis bere liceat iudicare. Ac si quaeritis planet quid sentiam ,enuntiabo apud homines familiarissimos,quod adhuc semper tacui Sc tacendum putaui. Mihi elisam quil optime dicunt,quil id facillime ,atque ornatissime facere possunt. tamen,nisi timide ad dicendum accedunt , & in exordienda oratione puriuro

149쪽

LIBER I i ibantur, penὸ impudentes uidentur, tametsi id accidere non potest,ut enim quisque optime dicit,ita maxime dicendi dissicultatem,uariosq3 euentus orationis,expectationem Q hominum pertimescit,qui uero nihil potest dignum

re,dignum nomine oratoris,dignum hominum auribus essἰcere,atque edere, is mini etiamsi commouetur in dicendo tamen impudens uidetur: non enim

Pudendo, sed non faciendo id, quod non decet impudentiae nomen effugere debemus. Quem uero non pudet id quod in pleriis uideo J hunc ego non reprehensione solum,sed etiam poena dignum puto.Equidem & in uobis animaduertere soleo,& in me ipso sepissime experior, ut exalbescam in princisphs dicendi,& tota mente at* omnibus artubus contremiscam. Adolescenotulus uero sic in initio accusationis exanimatus sum,ut hoc summum beneficiua. Maximo debuerim quod continuo consilium dimiserit simul, ac me frao istum, ac debilitatum metu uiderit. Hic omnes assensi significare inter sese , 8ceolloqui coeperunt: suit enim mirificus quidam in Crasso pudor, qui tamen non modo non obesset eius orationi, sed etiam probitatis commendatione prodesset. Tum Antonius, Saepe ut dicis,inquit, animaduerti Crasse,& te,

8c ceteros summos oratores, quanquam tibi par mea sentetia nemo unquam fuit in dicendi exordio permoveri. Cuius quidem rei cum causam quaererem, quid nam esset,cur ut in quoq; oratore plurimum esset,ita maxime is pertimesceret, has causas inueniebam duas: unam quod intelligerent Ij, quos uses , ac natura docuisset,nonnunquam summis oratoribus no satis ex sententia euentum dicendi procedere,ita non iniuria quotiescun* dicerent,id quod aliquaodo posset accidere ne tum accideret,iimere. Altera est haec,de q ua queri saepe soleo,ceterarum homines artium spectati, & probati, siquando aliquid misnus bene secerunt,quam solent aut noluisse,aut ualetudine impediti non poptuisse consequi id, quod scirenr, putantur,noluit, inquiunt, hodie agere Roν scius,aut crudior fuit,oratoris peccatum, siquod est animaduersium, stultitiae peccatum uidetur,stultitia autem excusationem no habet, quia nemo uidetur aut quia crudus fuerit,aut quod ita maluerit,stultus suisse,quo etiam grauius iudicium in dicedo subimus quoties enim dicimus,toties de nobis iudicatur,& qui semel in gestu peccauit,non continuo existimatur nescire gestum, motus aute in dicendo aliquid reprehensiim est,aut aeterna in eo.aut certe diuturna ualet opinio tarditatis. I llud uero quod abs te di stu est,esse permulta, qugorator, nisi a natura haberet,non multum a magistro adiuuaretur,ualde tibi assentior,ini eo uel maxime probaui summum illum doctorem Alabande sem Apollonium,qui,cum mercede doceret,iamen non patiebatur eos, quos iudicabat non poste oratores euadere,opera apud sese perdere,dimittebat , & ad quacunq; artem putabat esse aptum ad eam impellere,atcp hortari solebat. Satis est enim in ceteris artific is percipiendis tantummodo similem esse hominis,& id, quod tradatur,uel etiam inculcetur, siquis sorte sit tardior, Posse percipere animo,& memoria custodire,non queritur mobilitas lingue, noceleritas uerborum,non denique ea,quae nobis non possumus fingere,facies, Vultus, nus. In oratore autem acumen dialecticorum,sententis philosopho rum,uerba prope poetarum, memoria iurisconsultorum, Vox tragoedorum,

gestus pene summorum actorum est requirendus. Quamobrem nihil inho minum genere rarius perfecto oratore inueniri potest: quae enim singula L.

150쪽

I42 DE ORATOR Erum rerum artifices singula si mediocriter adepti sunt, probantur, ea nisi om nia suma sunt in oratore probari non possunt. Tum crassus. Atq; videon qui in artificio per quam tenui, & leui, quanto plus adhibeatur diligentia

quam in hac re,quam conitat esse maximam : saepe enim soleo audire Rosciu, cum ita dicat se adhuc reperire discipulum, quem quidem probaret, potuisse neminem,non quo non es lent quidam probabiles, sed quia, si aliquid modo esset uitii id ferre ipse non posset. Nihil ei enim tam insigne,nec tam ad diu turnitatem memoriae stabile, si id,in quo aliquid offenderis. Itaque,ut ad hae similitudine huius histrionis oratoriam laudem dirigamus,uidetis ne, quam nihil ab eo nisi perseetum, nihil nisi cum summa uenuitate fiat nisi ita ut deceoat,& uti omnes moueat, at pdelectet itaque hoc iandiu est consecutus ut in quo qui sep artificio excelleret,is in suo genere Roscius diceretur. Hanc ego absolutionem perseestionerni in oratore desiderans, a qua ipse longe absum,facio impudenter: mihi enim uolo ignosci,ceteris ipse non ignosco: nam quino potesti qui uitiose facit quem deniq; non decet, huc it Apollonius iubebat ad id, quod facere possit, tetrudendum puto. Num tu igitur inquit Sulpicio us me aut hunc Cottam ius ciuile, aut rem militarem iubes discere nam quis ad ista summa, atque in omni genere perserita poteli peruenire: Tum ilIGEgo uero inquis quod in uobis egregiam quandam,ac prsclaram indolem

ad dicendum esse cognoui,iccirco haec expositi omnia,nec magis ad eos deterrendos,qui no possent, i ad uos,qui possetis,exacuendos accommodaui ora tionem meam,& quanquam in utroq; uestrum summum esse ingenium, sius

diu mi perspexi,tamen haec,quae sent in specie posita,de quibus plura soriasi se dixi, si solent graeci dicere,in te Sulpici diuina sunt rego enim neminem nec

motu corporis, rieque ipso habitu, atque forma aptiorem, nec uoce plenio rem,aut suaviorem mihi uideor audi sie, que quibus a natura minora data Gi,

tamen illud assequi possunt,ut ηs,que habeant modice,& scienter utatur, dc ut ne dedeceat : id enim est maxime uitandum.& de hoc uno minime est faci, Ie precipere,no mihi modo,qui sicut unus paterfamilias his de rebus loquor, sed etiam ipsi illi Roscio quem sepe audio dicere,caput esse artis decere, quod tamen unum id esse,quod tradi arte non posssit. Sed, si placet sermonem alio

transieramus,& nostro more aliquando,non rhetorico loquamur. Minime uero,inquit Cotta, nunc enim te iam exoremus necesse est, quoniam retines

nos in hoc studio, nec ad aliam dimittis artem,ut nobis explices,quidquid est istud, quod tu in dicendo potes :nem enim stamus nimis auidi,ista tua medi

cri eloquentia contenti semus,idq; ex te querimus,ut ne plus nos assequamur quam quantulum tu in dicendo assecutus es,quoniam,quae a natura expetenstda fiunt, ea dicis non nimis deesse nobis, quid praeterea eile assis mendum pu tes: Tum Crassus arridens. Quid censes inqui Cotta,nisi studium, & ardorem quendam amoris sine quo cum in uita nihil quidquam egregiu, tum

certe ho quod tu expetis,nemo unquam assequetur: neque uero uos ad eam

rem uideo esse cohortados, quos cum mihi quoque sitis molesti, nimis etiam

flagrare intelligo cupiditate. Sed prosecto studia nihil prosunt perueniendi

aliquo,nisi illud, quod eo, qud intendas ferat, deducati, cognoris. Qua re, quoniam mihi leuius quoddam onus imponitis, neque ex me de Orato oris arte, sed de hac mea,quantulacun* est,facultate quaeritis, exponam uobis