장음표시 사용
161쪽
ctorem esse habendum, praedicaremq3 P. Lentulum principem illum, Sc Ti. Gracchum patrem,& Q Metellum,& P. Africanum, & C. Laelium,& ino
numerabiles alios cum ex nostra ciuita te, tum ex ceteris. Sin autem qu ere tur,quisnam iuris consultus uere nominaretur,eum dicerem,qui legum,& cosuetudinis eius,qua priuati in ciuitate uterentur, & ad respondendum,& ad agendum,& ad cauendum peritus esset,&ex eo genere Sex. Aelium M. Manilium. P. Mutium nominarem. At ut iam ad leuiora artium studia uenia,
si musicus, si grammaticus,si poeta quaeratur, possim similiter explicare, quid eorum quisl profiteatur, quo non amplius ab quoque sit postulandum. Philosophi denti ipsius,qui de suaui,ac sapientia unus omnia pene pro fi tetur,est tamen quaedam descriptio, ut is,qui studeat omnium rerum diuinaorum,atque humanarum vim,naturam,causas δ' nosse,& omnem bene uiuenodi rationem tenere,& persequi,nomine hoc appelletur, Oratorem aute, Quo oniam de eo quaerimus,equidem non facio eundem,quem Crassus qui mihi ui ssus est omnem omnium rerum,ato artium scietiam comprehendere uno ora
toris ossicio,ac nomine,ati eum puto esse, qui Sc uerbis ad audiendum iucun idis,& sententiris ad probandum accomodatis uti possit in causis forensibus, at communibus,hunc ego appello Oratorem,eu mi esse prsterea instrui huiooce,& actione,& lepore quoda volo. Crassus uero mihi noster uisus est ora, toris facultatem non illius artis terminis,sed ingen a sui finibus immensis pe ne describere: na 8c ciuitatu regendarum oratori gubernacula sententia sua tradidit,in quoper mihi miru uisum est Scaevola te hoc illi concedere .cum se, dissime ilia senatus breuiaer impoliteq; diceri maximis sit de rebus assen sius M mero Scaurus quem non longe ruri apud se esse audio,uir restende reip. lcientissimus,si audierit hanc auctoritatem grauitatis,& consilii sui uindicari a te Crasse,quod eam oratoris propria esse dicas,iam credo huc ueniat,& hane loquacitatem nostram uultu ipse,aspectu P coterreat,qui,quaquam est indi cendo minime contemnenduS,Prudentia ramen rerum magnarum magis, et Idicendi arte nititur. Nel uero,ii quis utrum P potest,aut ille cosilii publici auctor ac senator bonus,ob ea ipsem causam oraror est,aut hic disertus,aut elo quens,si est idem in procuratione ciuitatis egregius,aliquam sesentiam dicendi copia est consecutus. multum inter se distant istς facultates longem sunt diueris,at pseiunctς,neque eaderatione ac uia M.Cato. P. Africanus. O . Metellus.C. Lelius,qui omnes eloquetes fuerunt,orationem suam,& reip.digniotatem exornabanti neque enim est interductum aut a rerum natura.auta lege
alicua atuue more ut singulis hominibus ne amolius, si singulas artes nosse liceat. iniare non etsi eloquentissimus Athenis Pericles, idem Q in ea ciuitate plurimos annos princeps consilii publici sui iccirco eiusdem hominis,atque artis utraq; sicultas ex illimanda est. nec si P.Crassus idem fuit eloquens &iuris peritus,ob eam causam inest in facultate dicendi iuris ciuilis scientia: nam si quisque ut in aliqua arte,& facultate excellens, aliam quoque artem sibi as sumpserit,is perficiet,ut quod praeterea sciet,id eius,in quo excellet pars quesdam esse uideatur. licet ista ratione dicamus, pila bene,& duodecim scruopis ludere, proprium esse iuris ciuilis, quoniam utrunque eorum P. Mucisus optime secerit, eademi ratione dica n Pur,ia quos φυσαω σ grcci nominant,
ij de poete,quonia Empedocles phy sicus egregiu poema secerit: at hoc ne phi
162쪽
M4 DE ORATOREIosophi quide ipsi,qui omnia sicut propria sua esse,atoea se possideri uolunt,
oes in illis arti Hra tantissinissimisisse uteatur. Ac si iam placet omnes artes oratori lubjugere,tolerabilius est sic potius dicere,ut quonia dicedi faces,tas no debeat esse ieiunabat nuda, sed aspersa,atq3 distin ta multaru reru iucunda quadam uarietate,sit boni oratoris multa auribus accepisse,multa uidisse multa animo,& cogitatione,multa etiam legedo percurrim neq; ea,ut sua oomdita sed ut aliena libasse.fateor enim callidum quendam hunc,& nulla in re tironem,ac rudem,nec peregrinum,atq; hospitem in agendo eri debe, re Nere uero istis tragoed is tuis,quibus uti philosophi maxime lolent, Erat se perturbor,quod ita dixisti neminem pota,eorum mentes,qui audiret, aut1flamare dicedo,aut inflamatas rei' guere,cu eo maxime is oratoris, magnitudota cernatur,nisi qui reru omniu natura,mores hominu,ati rationes pestnitus perspexerit,in quo philosophia sit oratori necessario percipienda, quoi stud o hominu quo p ingeniosi ili moru otiosissimoru totas aetates videmus
esse contritas,quoru ego copiam,magnitudinem I cognitionis,atq; artis nomodo non contemno,sed etiam uehemerer admiror,nobis tamen,qui in hoe populo, rota uersamur,satis est ea de moribus hominum & scire,& dicere. Quae non abhorrent ab hominum moribus. inris enim unquam Orator ma onus &prauis cum iratum aduersario iudicem facere uellet, hesitauit ob ea causam quod nesciret,quid etat iracundia,feruor ne mentis,an cupiditas puoniendi doloris quis cum ceteros animorum motus aut iudicibus, aut populo
dicendo miscere,atoe agitare uellet,ea dixit,qus a philosophis dici solent qui
Dartim omnino motus negant in animis ullos esse debere,quit eos in iudicumentibus concitent scelus eos nefarium sacere, partim qui tolerabiliores uoolunt eri,dc ad ueritatem uite propius accedere, Permediocres,ac potius leues motus debere esse dicunt. Orator autem omnia haec,quae putantur in comu ni uitae consuetudine mala,ac moIesta,& fiagienda,multo maiora,& acerbi ora uerbis facit.item cy ea,quae uulgo expetenda,atq3 optabilia uidentur, dicendo amplificat,atoe ornat,neq; uult ita sapiens inter stultos uideri,uti qui audiant,aut illum ineptum,aut grsculum putenr,aut etiam si ualde probent inge nium, oratoris sapientia admirentur,se esse stultos molet te ferant, sed ita peroaorat per animos hominum,ita sensus,men test pertractat,ut non desideret philolophorum descriptiones, neq; exquirat oratione, summum illud honuin animo ne sit, an in corpore uirtute,an uoluptate definiatur an haec inter leiunoi,copularim possint an uero,ut quibusdam uisum, nihil certum sciri,mohil plane cognosci,& percipi possit quarum rerum fateor magnam,multiplicem oe esse disciplinam,& multas,copiosias,uariasq3 rationes. Sed aliud qui dod am longe aliud Crasse quaerimus: acuto homine nobis oPus est, o natura usum callido miri sapaciter neruestiget Quid sui ciues, ho ines,quibus imi id dic do persuadere uelit,cogite .sentiat,mpinetur,e pecte Teneat Oportet uenas cuius m generis, aetati in inis , dceoru,apud hq dmer,aut erit ru entes senius ii degustet. Philosophorum autem libros reseruet sil muscemodi inesculani requiem, atque otium, ne si quando ei dicen dum erit de iustitia, & fide, mutuetur a Platone, qui, cum haec exprimenda uerbis arbitraretur,nouam quandam finxit in libris ciuitatem, usque eo illa
163쪽
quae dicenda de iustitia putabat,a uitae consuetudine, M a ciuitatum moribus abhorrebant.Quod si ea probarentur in populis,ati in ciuitatibus,quis tibi Crasse concessisset clarissimo uiro,& amplissimo principi ciuitatis,ut illa disia ceres in maxima concione tuoru ciuium,quae dixi iti Eripite nos ex miserris., is eripite nos ex faucibus eorum, quorum crudelitas nosFro tanguine non po. l. test expleri,nolite sinere nos cuiquam seruire,nisi uobis uniuersis, quibus S i possumus,& debemus. Omitto miserias,in quibus, ut illi aiunt, uir fortis esse non potest, mitto fauces,ex quibus te eripi uis,ne iudicio iniquo exorbeatur sanguis tuus, quod sapienti negant accidere posse,seruire uero non modo te, sed uniuersum senatum,cuius tum causam agebas,aulus es dicere .P otest ne uirtus Crasse seruire istis auctoribus,quorum tu praecepta oratoris facultate complecteris quar& semper,& sola libera est,quaeq3 etiam,si corpora capta sint armis,aut constrissita uinclis,tamen suum ius,at omnium rerum impunitam libertatem tenere debeat. Quae uero addidisti non modo senatum serui,
reposse populo, sed etiam debere, quis hoc philosophus tam mollis tam lan
guidus,tam enervatus,tam Omnia ad uoluptate corporis, doloremq3 referes
probare posset senatum seruire populo,cui populus ipse moderandiinc rege di sui potestatem qua ii quasdam habenas tradidissetes tam hec,cu abs te diuinitus ego dicta arbitrarer, P. Rutilius Rufus homo doctius,& philosophiae
deditus,no parum comodd,sed etiam turpiter,& flagitiose didia esse dicebat. Idem Q. Ser. Galbam,quem homine probe c6meminisse se aiebat pergrauiter reprehedere solebat,quod is L. Scribonio quaestionem in eum serente, populi misericordia concitaste cum M.Cato Galbae grauis, atq; acer inimicus aspere apud populu R.& uehementer esset locutus, quam orationem in originibus suis exposuit ipse. Reprehendebat igitur Galbam Rutilius . Quod is C.
Sulpici, Galli propinqui tui α. Pupilluin illium ipse pene in humeros suos
extulisiet.Qui Datris clarii limi recordatione. nemoria fletum populo mo Deret,&duos filios suos paruos tutelae populi comendasset, ac se tan si in prosecinstu testamentum saceret sine libra,ari tabulis populum R. tutorem insti, tuere dixisset illorum orbitati. I tacp cum & inuidia,& odio populi tum Gaio ba premeretur,liis quasi eum tragoedηs liberatum, ferebat quod item apud Catonem scriptu esse uideo, nisi pueris,& Iacrimis usus esset, poenas eum da turu fuisse. Hic Rutilius ualde uituperabat 8 huic humilitati dicebat uel exiitu suisse uel morte anteponenda. Nel uerosoc solu dixit, sed ipse & sensit.& fecit: nam cum esset ille uir exemplum,ut scitis,in nocetiae,cuml illo nemonet integrior esset in ciuitate,nein sanctior,no modo suoplex iudicibus esse noluit,sed ne ornatius uuide aut Iiberius causam dici sua qua simplex ratio ueritatis serebat. paulu buic Cottae tribuit partia disertissimo adolescenti sorooris suae filio.dixit item causiam illam quada ex parte. O . Mucius more suo.nul IIo apparatu. Dure &dilucide quod si tu tunc Crasse dixisses,qui subsidiu ora, rtori ex illis disputationibus, quibus philosophi utuntur,ad dicendi copia pesttendum esse paulo ante dicebas,& si tibi pro P. Rutilio non philosophorum more,sed tuo licuisset dicere,quauis scelerati illi fuissent,sicuti suerunt pesti se
Ticiues,supplicio p diani,tamen omnem eorum importunitatem ex intimis mentibus euellisset uis orationis tuae: nunc talis uir amissus est dum causa ita dicitur,ut si in illa comentitia Platonis ciuitate res ageretur: nemo ingemuit.
164쪽
DE ORATOR Ei nemo Iclamauit patronoru,nihil misi dolui nemo est questus, nemo remps implorauit,nemo supplicauit. Quid multa pede nemo in illo iudicio supplo, si credo ne stoicis renunciaretur. Imitatus est homo Romanus,& cobularia uetere illum Socratem,qui cu omnium sapientissimus esset,sanctissimel ui, xisset ita in iudicio capitis pro se ipse dixit,ut non supplex,aut reus, sed magister ut dominus uideretur esse iudicum: quin etiam,cum ei scriptam oratio.
nem disertissimus orator Lysias attulisset,quam, si ei uideretur,edisceret, ut ea pro se in iudicio uteretur,non inuitus legit, & comode scriptam esse dixit, sed inquit,ut si mihi calceos sicyonios attuli ises, non uterer,uuauis essent habiles Κ apti ad pedem,quia non issent uiriles,sic illa orationem disertam sibi.& Eratorii uideri, sorte mi irile non uideri.Ergo ille quoq; danatus est,necpsold primis sententiis,quibus tantu statuebant iudices danarent, an absolue rent, sed etiam illis,quas iterum legibus ferre debebant. Erat enim Athenis reo damnato si fraus capitalis non esset,quasi prens aestimatio, ex sententia
cum iudicibus daretur,interrogabatur reus,quam quasi aestimationem como meruisse se ma xime cofiteretur,quod cum interrogatus Socrates esset respo
dit sese meruisse,ut amplissimis honoribus,&praemi js decoraretur,& ut ei uictus cotidianus in prytaneo publice praeberetur,qui honos apud graecos maximus haberetur,cuius res posse sic iudices exarserunt,ut capitis hominem in nocentissimum condemnarent,qui quidem si absolutus estet quod mehercule,etiam si nihil ad nos pertinet,tamen propter eius ingenη magnitudinem, uellem quo nam modo istos philosophos ferre possemus,qui nunc, m ille damnatus est nullam aliam ob culpam,nisi propter dicendi institiam tamen a se oportere dicunt peti praecepta dicendi,quibus cum ego n5 pugno,utrumst melius, aut uerius, tantum dico & aliud illud esse atque hoc, & hoe sine ii lo summum esse posse. Nam,quod ius ciuile Crasse tam uehementer ample xus es,uideo quid egeris,lucu dicebas uideba. Primum Scaeuolae te dedidi,
sti quem omnes amare meritissimo pro eius eximia suauitate debemus, cu ius artem cum indotatam esse, atque incomitatam ,& incomptam uideres,
uerborum eam dote locupletasti, 8c ornasti. Deinde quod in ea tu plus opeom,laborist consumpseras,cum eius stud a tibi Sc hortator, & magister elaset domi,ueritus es, nisi istam artem oratione exaggerasses, ne operam per didisses, sed ego ne cum ista quidem arte pugno, iit sane tanta, quantam tu illam esse uis, etenim sine controuersia dc magna est,& late patet,& ad mulotos pertinet,& summo in honore semper fuit,& clarissimi cives ei studio etio am hodie praesent. sed uide Crasse ne dum novo,& alieno ornatu uelis ornaore iuris ciuilis stientiam,suo quoque eam cocesse,& tradito spolies, atque de
nudes. Nam si ita diceres,qui iuris consultus esset,esse eum oratorem,itemiqui esset orator,turis ciuilis eundem esse consultum,praeclaras duas artes conostitueres,atq; inter se pares,& eiusde socias dignitatis,nunc uero iurisconsulo tum sine hac eloquentia,de qua qusrimus,seteris esse posse,suisseq; plurimos, oratore negas,nisi illam seientiam assumpserit,esse posse,ita & tibi iuriscono sultus ipse per se nihil, nisi Ieguleius quidam cautus ,& acutus,praeco actiostrnum,cator formularum,auceps syllabarum. Sed quia saepe utitur orator sub asdio iuris in causis iccirco istam iuris stientiam eloquentiae tanquam ancilluolam , pedi si equamq; adiunxisti. Quod uero impudentiam admiratus es
165쪽
LIBARI. Is eorum patronorum,qui aut cum parua nesciret, magna profiterentur: aut ea, quae maxima essent in iure ciuili,tractare auderent in causis,cum ea nescirent
nuquamq; didicissent: utrius. rei facilis est,& prompta defensio. Nam ne
illud est mirandum,qui quibus uerbis coemptio stat, nesciat,eundem eius mulieris,quae coemptionem secerit,causam posse defendere. Nec si parui naui git,& magni eadem est in gubernando scientia,iccirco qui quibus uerbis her. cisceri oporteat, nesciat, idem herciscundae familiae causiam agere non posisit. Nam quod maximas centumuirales causias in iure positas protulisti, que tandem earum causia fuit,quae ab homine eloquenti iuris imperito non orna
tissime potuerit dici: quibus quidem in causis omnibus sicut in ipse M.Curii quae abs te nuper est dicta,& in C. Hostilii Mancini controuersia, atque in
eo puero,qui ex altera natuS erat uxore, non remisse nuntio superiori suit in
ter peritissimos homines summa de iure dissensio. Quaero igitur quid adiuuerit oratorem in his causis iuris scientiarcum hic iuris consillius superior fuerit discessurus,qui esset non suo artificio sed alieno, hoc est non iuris scientia, sed eloquentia sustentatus. Equidem hoc sepe audiui cum aedilitatem P. Crausius peteret, eum P maior natu, etiam consularis, Sergius Galba assictare tur quod Crassi filiam C. filio seo desipondisset,accessisse ad Crassum con lendi causia quendam rusticanum,qui, cum Crassum seduxisset,atque ad eum
retulisset, responsium labeo uerum magis, quam ad suam rem accommoda
tum abstulisset,ut eum tristem Galba uidit, nomine appellauit, quaesiuitcn. qua de re ad Crasium retulisset,ex quo ut audiuit, commotum cir ut uidit ho minem,suspenso inquit animo, & occupato Crassum tibi respondisse uideo. deinde ipsum Crassum manu prehendit, Sc heus tu inquit,quid tibi in men. tem uenit ita responderes tum ille fidenter homo peritissimus confirmare,ita se rem habere, ut respodisset,nec dubium esse poste. Galba autem alludens uarie,& copiose multas similitudines asterre, multassi pro aequitate contra ius dicere,atque illum cum disserendo par esse non posset,quanquam fuerit Crassus in numero disertorum, sed par Galbae nullo modo,ad auctores consegiso
se,& id, quod ipse diceret, & in P. Mucii fratris sui libris,'in Sex. Aelii
commentari is scriptum protulisse, ac tamen concessisse Galbae disputatio nem sibi probabilem,& prope ueram uideri. Attamen,quae causae fiunt elusemodi, ut de earum iure dubium esse non possit, omnino in iudicium uocari non solent. Num quis eo testamento,quod paterfantilias ante secit,quam ei filius natus est, haereditatem petit nemo,quia constat agnoscendo rumpi te stamentum : ergo in hoc genere iuris iudicia nulla sunt. Licet igitur impune oratori omnem hanc partem iuris in controuersias ignorare, quae pars sine dubio multo maxima est. In eo autem iure, quod ambigitur inter peritissumos,non esse dissicile oratori eius partis,quamcul defendat,auctorem ali quem inuenire, i quo cum amentatas hastas acceperit, ipse eas oratoris Iacerotis,uiribusq; torquebit. Nisi uero hona uenia huius optimi uiri dixerim Scruesae 9 tu libellis, aut praeceptis soceri tui causam M.Curii defendisti, nonne
arripuisti patrocinium aequitatis,& defensionem testamentorum,ae uolunotatis mortuorum et Ac mea quidem sententia si frequens enim te audiui.
atque afluomulto maiorem partem sententiarum side tuo,& Iepore, & polistissimis facetiis pellexisti, cum Sc illud nimium acumen illuderes,& ad mira M. T. Rhe. O
166쪽
xere ingenium Scaeuolae,qui excogitasset nasci prius Oportere,quam emori, cumm multa colligeres,& ex legibus,& ex senatusconsultis,& ex uita ac ser
mone communi non modo acute, sed etiam ridicule,ac facete,ubi, si uerba non
rem sequeremur,confici nihil possiet. Itaque hilaritatis plenum iudicium ae laetitiae fuit in quo quid tibi iuris ciuilis exercitatio Prosuerit, non intelligo, dicendi uis egregia summa selliuitate, & uenustate coniuncta prosuit. ipse ille Mucius paterni iuris defensor,& quasi patrimonii propugnator sui, quid
in illa caula,cum contra te dicerer,attulit,quod de iure ciuili depromptum ui deretur quam legem recitauit quid patefecit dicendo,quod fuillet imperitis occultiusc nempe eius omnis oratio uersata est in eo,ut scriptum plurimum ualere oportere defenderet. At in hoc genere pueri apud magistros exercentur omnes cum in eiusmodi causis alias Icriptum alias aequitatem defendere do. centur. Et credo in illa militis causa si tu, aut heredem,aut militem defendis.
ses,ad hostilianas te actiones non ad tuam uim,Sc oratoriam facultatem conitulisses tu uero uel si testamentum defenderes, sic ageres,ut omne omnium leo stamentorum ius in eo iudicio positum uideretur,uel si causam ageres militis, patrem eius,ut soles, dicendo a mortuis excitasses, statuisses ante oculos,com
l,lexus esset filium,fiensi eum centumuiris commendallet, lapides mehercu e omnes flere, ac lamentari coegisset, ut totum illud, uti lingua nuncupa se set, non in. XI I. tabulis, quas tu omnibus bibliothecis anteponis,sed in ma. gistri carmine scriptum uideretur. Nam, quod inertiam accusas adolescen tium, qui istam artem primum facillimam non ediscant, quae quam sit faciolis, illi uiderint, qui eius artis arrogantia, quasi difficillima sit, ita subnixi ambulant, deinde etiam tu ipse uideris, qui eam artem facilem esse dicis, quam concedis adhuc artem omnino non esse, sed aliquando, siquis aliam artem didicerit,ut hanc artem eiscere posset,lum esse illa artem suturam, de inde quod sit plena delectationis,in qua tibi remittunt omnes istam uoluptas rem,&ea se carere patiuntur, nec quisquam est eorum,qui,si iam sit ediscen. dum sibi aliquid,non Teucrum Paculi a malit,quam Mamilianas uenalium
uendendorum leges ediscere. Tu autem,quod amore Parriae centes,nos noΦstrorum maiorum inuenta nosse debere non uides ueteres Ieges, auripias sua uetustate consenuisse,aut nouis legibus esie sublatas. Quod uero uiros bonos
iure ciuili fieri putas, quia legibus & praemia proposi ta sint uirtutibus,& supplicia uiths, equidem putabam uirtutem hominibus c si modo tradi ratio. ne possit instituendo,&persiuadendo non minis, & ui, ac metu tradi.nam ipsum quidem illud etiam sine cognitione iuris , quam sit bellum cauere malum,scire possumus. De me autem ipso cui uni tu concedis,ut sine ulla tuoris scientia tamen causis satisfacere possem, tibi hoc Crasse respondeo,neque me unquam ius ciuile didicisse,neque tamen in ηs causis,quas in iure possem defendere,unquam istam scientiam desiderasse. Aliud est enim esse artificem
cuiusdam generis,atq; artis,aliud in communi uita,&uulgari hominum con suetudine nec hebetem, nec rudem.cui noli rum non licet fundos nostros obi re; aut res rusticas, uel fructus causa,vel delecitationis inuisere tamen nemo tasnς oculis,tam sine mente uiuit,ut quid sit sementis,ac messis, quid arborum
putatio,ac uitlu,quo tepore anni,aut quo modo ea fiant,omnino nesciat. Ndigitur,scui Mndus inspiciedus, ut sim adadu aliquid procuratori de agriculo
167쪽
tura, aut imperandum uillico sit, Magonis Carthaginiensis sunt Iibri perdis
scendi . an hac communi intelligentia contenti esse possumus Cur ergo non ride in i ure ciuili, prelertim cu in causis,& in negotiis,& in foro conteramur, satis instructi esse possumus ad hoc duntaxat , ne in nostra patria peregrini, atque aduenae esse uideamur Ac si iam si t cauli aliqua ad nos deIata obscuri, or,dissicile credo sit cum hoc Scaevola communicare, quamquam ipsi omnia, quorum negotium est consulta ad nos,& exquisi ta deserunt. An uero si de re ipsa, si de finibus,cum in rem prae lentem non uenimus,si de tabulis, praescriptionibus controuersia est,contortas res,& saepe dissiciles necessario perdiscimus si leges nobis,aut si hominum peritorum responsa cognoscenda fiunt,ueremur ne ea ,si ab adolescentia iuri ciuili minus studuerimus,non queamus eo gnoscere nil, id ne igitur prodest oratori iuris ciuilis scientia non potam ne gare, prodesse ullam scientiam ,ei presertim,cuius eloquentia copia rerum deo
beat esse ornata,sed multa & magna,& dissicilia fiant ea,quae sunt oratori ne cessaria,tit eius industria in plura studia distrahere nolim. Quis neget, opus esse oratori in hoc oratorio motu, statu Roscη gestum,&uenustatem ta, men nemo suaserit studiosis dicendi adolescentibus in gestu discendo histrionum more elaborare. Quid est Oratori tam necessarium,quam uox tamen me audiore nemo dicedi studiosus graecorum more,& tragoedorum uocifer Diesiqui & annos complures sedentes declamitant,& cotidie ante quam proonuntient,uocem cubantes sensim excitant,eademi cum egerunt,sedentes ab
acutissimo seno uis ad grauissimum sonum recipiunt,& quasi quodammo
do colligunt,hoc nos si facere uelimus,ante condemnentur Ii, quorum causas receperimus, quam toties,quoties perscribitur, Paeanem, aut Munionem eis tarimus. Quod si in gestu,qui multum oratorem adiuuat,& in uoce,que una maxime eloquentiam uel commendar,uel sustinet,elaborare nobis non licet, ac tantum in utrocpassequi possumus,quantum in hac acie cotidiani muneris
spath nobis datur,quanto minus est ad iuris ciuilis perdiscedi occupationem descendendumetquod & summatim percipi sine doctrina potest,& hane ha het ab illis rebus dissimilitudinem,quod uox,& gestus subito sumi,& aliun.
de arripi non pote iuris utilitas ad qua causam,quamuis repente uel a pes
ritis uel de libris depromi potest. Itaq; illi disertissimi homines ministros habent in causis iuris peritos,cum ipsi sint peritissimi,&qui,ut abs te paulo ante didium est,pragmatici uocantur,in quo nostri omnino melius multo, quod clarissimorum hominum audioritate leges,& iura tecta esse uoluerunt,sed tamen non stigisset hoc graecos homines,si ita necesse esse arbitrati essent, oratorem ipsum erudire i iure ciuili, non et pragmaticum adiutorem dare: na quod dicis lene fit utem a solitudine uindicari iuris ciuilis scientia, sertasse etiam peo cuniae magnitudine,sed nos non quid nobis utile,uerum quid oratori neces sarium sit quςrimus,quaquam quonia multa ad oratoris similitudine ab uno artifice semimus,solet idem Roscius dicere,se quo plus sibi statis accederet,eo tardioris tibicinis modos,& cantus remissiores esse faetiarum. QMod si ille astri fius certa quadam numeroru moderatione,& pedum, tamen aliquid ad requiem sene flutis excogitat, quanto facilius nos non Iaxare modos,sed
totos mutare possumus et nem enim hoc te Crasse fallit,quam multa sint, Scquam uaria genera dicendi,& quod haud sciam,an tu primus ostenderis,qui M. T. Rhe. Or
168쪽
uersiis muItos uno spiritu pronuntiare consuescebat,neque is consistens loco, sed inambulans, atque ascensu ingrediens arduo. Hisce ego cohortationibus Craisse ad studium, & ad laborem incitandos iuuenes uehemen ter assen tior cetera, quae collegisti ex uariis, Sc diuersis studias, Sc artibus, tametsi ipse es omnia consecutus,tamen ab oratoris proprio ossicio, atque munere seiuncta esse arbitror. Haec cum Antonius dixisset,sane dubitare uisus est Sulpicius. ScCotta,utrius oratio propius ad ueritatem uideretur accedere. Tum Crassus Operarium nobis quendam Antoni oratorem facis,atque haud scio, an Miter sentias, Sc utare tua illa mirifica ad refellendum consiuetudine, qua tibi nemo unquam praestitit, cuius quidem ipsius facultatis exercitatio oratorii propria est, sed iam in philosephorum consiuetudine uersatur, maXimeq; eorum, qui de omni re proposita in utranque partem solent copiosissime dicere. Verum ego non solum arbitrabar,his presertim audientibus, a me informari oportere,qualis esse posset is,qui habitaret in subselli js,neque quidquam amplius asserret, a quod causarum necessitas postularet, sed maius quiddam uidebam
cum censebam oratorem, presertim in nostra rep. nullius ornamenti experotem esse oportere, tu autem quoniam exiguis quibusdam finibus totum ora
toris munus circundedi siti, hoc facilius nobis expones ea, quae abs te de ossi chs, praeceptis oratoris quaesita sunt, sed opinor secundum hunc diem, sa tis enim multa a nobis hodie dicta sunt. Nunc & Scaeuola, quoniam in Tu, sculanum ire constituit, paulum requiescet, dum te calor frangat, S nos mi quoniam id temporis est, ualetudini demus operam. Placuit sic omnibus. Tum Scaevola,Sane inquit uellem non constituis. in Tusculanum me hodie renturum esse Laelio. Iibenter audirem Antonium, & cum exuroeret simul arridens,neque enim inquit,ram mihi molestus suit, quod ius nostrum ciuile Pervellit, u iucundus,quod se id nescire consessus est. M. T. CICERONIS DE ORATORE LIBER SECUNDUS AGNA nobis pueris O .s ater si memoria tenes, opi nio fuit. L.Crassum non plus attigisse do strinae, quam quantum prima illa puerili institutione potuisset. M.
autem Antonium omnino omnis eruditionis exper
tem, atque ignarum suisse, eranti multi, qui, quanoquam non ita se rem habere arbitrarentur, tamen quo facilius nos incensos studio discendi i doctrina deterorerent, libenter id, quod dixi de illis oratoribus prae dicarent,ut si homines non eruditi summam ement prudentiam,atque incredibilem eloquentiam conlecuti,inanis omnis noster esse labor,& stultum in nobis erudiendis patris nostri optimi, ac prudentissimi uiri studium uideretur. Quos tum ut pueri refutare domesticis testibus patre,&C. Aculeone propinquo nostro,et L. Cicerone patruo solebamus, quod de Crasso pater, et Acu leo,quo cu erat nostra matertera,que Crassius dilexit ex omnibus plurimum, re patruus,qui cum Antonio in Ciliciam profectus una decesserat,multa noo bis de eius studio,doctrinam sepe narrauit,cuml nos cu consobrinis nostris
169쪽
Aculeonis fili js,Zc ea disceremus,quae Crasso placerent, Sc ab his doctori
bus,quibus ille uteretur,erudiremur,etiam illud ispe intelleximus ciam esse. mus eiusmods,quod uel pueri sentire poteramus dillum Sc graece sic Ioniai nullam ut nosse aliam linguam uideretur,& doctoribus nostris ea ponere in percunctando, eat ipsum omnἱ in sermone tra stare,ut nihil esse ei nouum,ni hil inauditu uideretur. De Antonio uero,quanqua saepe ex humanissimo homine patruo nostro acceperamus,quemadmodum ille uel Athenis uel Rhodi se doctissimorum hominum sermonibus dedisset,la me ipse adolescentulus quantum illius ineuntis aetatis meae patiebatur pudor,multa ex eo saepe quesiui.Non erit profecto tibi,quod scribo,hoc nouum nam iam tum ex me auodiebas mihi illum ex multis,uari3sq; sermonibus,nullius re quae quidem esisti in his artibus de quibus aliquid existimare possem, rudem, aut ignarum esse uisium. Sed fuit hoc in utrol eorum,ut Crassus non tam existimari uellet non didicisse quam illa despicere, & nostrorum hominum in omni genere prudentiam graecis anteferre. Antonius autem probabiliorem hoc populo orationem sore censebat suam, si omnino didicisse nunquam putaretur, at ita se uter frauiorem fore,si alter cotemnere,alter ne nosse quidem grecos . videretur. Quorum consilium quale fuerit, nihil sane ad hoc tempus, illud autem est huius institutae scriptionis, temporis, neminem eloquentia non modo sine dicendi doctrina,sed ne sine omni quidem sapientia florere unqua& praestare potuisse. E tenim ceterae sere artes seipse per se tuentur singulae, benedicere autem,quod est scienter,& perite,bc ornate dicere,non habet definitam aliquam regionem, ius terminis septa teneatur.Omnia quscunm in hominum disceptationem cadere possunt,bene sunt ei dicenda, qui hoc se posse profitetur,aut eloquetiae nomen relinquendu est. Quare equide &in nostra ciuitate,&in ipsa Graecia,quae semper haec summa duxit,multos& ingen is, & magna laude dicendi sine summa rerum omnium scietia fuisse fateor,talem uero existere eloquentiam,qualis suerit in Crasso,& Antonio, non cognitis rebus omnibus, quae in tantam prudentiam pertinerent, tantam dicen sedi copiam,quanta in illis suit,non potuisse confirmo. o Gia seci libentius ut eum sermonem,quem illi quondam inter se de his rebus habuissent, man darem literis,uel ut illa opinio,quae semper suismet,tolleretur,alterum non doeiissimum alterum plane indoctum fuisse,uel ut ea,quae existimarem a sumo mis oratoribus de eloquentia diuinitus esse dicta, custodirem literis, si ullo modo assequi complemi potuissem,uel mehercule etiam ut laudem eorum
iam prope senescentem,quantu ego possem,ab obliuione hominum,ato a fiolentio uindicarem. Nam si ex scriptis cognosci ipsi suis potuissent, minus hoe sertasse mihi esse putassem laborandum,sed cum alter no multum,quod qui dem extaret,& id ipsum adolescens,alter nihil admodum scripti reliquisset,
deberi hoc a me tantis hominum ingentis putaui,ut quum etiam nunc uiuam illorum memoriam teneremus, hanc immortalem reddere,si possem. Quod
hoc etiam spe aggredior maiore ad probandum,quia non de Sergri Galbae, aut C.Carbonis eloquentia scribo aliquid in quo liceat mihi fingere, si quid
uelim,nullius memoria iam me refellente,sed eiso hec iis cognoscenda qui eos ipsos,de quibus loquor,saepe audierunt,ut duos summos uiros,ins,qtii neutrii illorum uiderint,eorum,quibus ambo illi oratores cogniti sint, uiuorum, Scprssentium,
170쪽
presentium ,memoria teste commendemus. Nec uero te carissime frater, at optime,rhetoricis nunc quibusdam libris,quos tu agrestes putas, insequor ut erudiam. Quid enim tua potest oratione aut subtilius, aut ornatius esse sed
quoniam siue iudicio,ut soles dicere,sive,ut ille pater eIoquentiae de se Isocrates scripsit ipse,pudore a dicendo,& timiditate ingenua quadam resjgisti, si
ue,ut ipse iocari soles unum piitasti satis esse, non modo in una similia rhe torem,sed pene in tota ciuitat non tamen arbitror tibi hos libros in eo fore genere,quod merito propter eorum qui de dicendi ratione disputarunt, te
iunitatem bonarum artium posssit illudi. Nihil enim mihi quidem uidetur in Crass& Antoni j sermone eme praeteritum, quod quisquam fiammis inge nris , acerrimis stud qs,optima doctrina,maximo usu cognosci,ae percipi potuisse arbitraretur,quod tu facillime poteris iudicare,qui prudentiam, ratio nem p dicendi per te ipsum,usum uero per nos percipere uoluisti. Sed quo citius hoc, quod sustepimus, non mediocre munus conficere possimus, omissa nostra adhortatione,ad eorum, quos Proposuimus, sermonem, disputatio onemq; ueniamus. Postero igitur die,quim illa erant acta hora seia secunda, cum etiam tum in lecto Crassus esset,& apud eum Sulpicius sederet, A ntoni. iis autem inambularet cum Cotta in porticu,repente eo'. a.Catulus senex cu C. Iulio statre uenit,quod ubi audiuit commotus Cras Ius surrexit, omnes admirati maiorem aliquam esse causam eorum aduentus suspicati sunt. Qui cum inter se,ut ipserum usus serebat,amicissime consalutassent,quid uos tanodem Crassus nunquid nam inquit noui: Nihil sime inquit Catulus,etenimoides esse Iudos,sed uel tu nos ineptos licet inquit,uel molestos putes,cum ad me in Thusculanum Inquit heri uesperi uenisset Caesar de Tusculano suo di
xit mihi a se Scaevolam hinc euntem esse conuentum,ex quo mira quaedam se audisse dicebat,te,quem ego toties omni ratione tentans ad disputandum elicere non potuissem,permulta de eloquentia cum Antonio disseruisse,&tan quam in schola prope ad graecorum consuetudinem disputasse. Ita me seater exorauit, me ipsum non quidem a studio audiendi nimis abhorrente,sed me
hercule,uerentem,ne molesti uobis in terueniremus,ut huc secum uenire: Scaeuolam enim ita dicere aiebat bonam partem sermonis in hunc diem esse dilatam hoc si tu cupidius factu existimas,Caesari attribues,si familiarius, utri nostrum,nos quidem,nisi sorte molesti interuenimus,uenisse delectat. Tum Crassus, Equidem quaecunq; causa uos huc attulisset,laetarer,cum apud me uiderem homines mihi carissimos,& amicissimos,sed tamen uere dicam,quae. Dis mallem fuisset,quam ista quam dicis rego enim ut quemadmodum senotio loquar nunquam mihi ininus,quam hesterno die placui, magis adeo id facilitate quam alia ulla culpa mea contigit, qui dum obsequor adolestentia hus me senem esse sum oblitus,seci id,quod ne adolescens quidem seceram, ut ijs de rebus,quae doctrina aliqua continerentur,disputarem.Sed hoe tamececidit mihi peropportune,quod transactis iam meis partibus ad Antonium audiendum uenistis. Tum Caesar Equidem Crasse ita sum cupidus te in illa Iongiore ac perpetua disputatione audiendi,ut si id mihi minus cotingat, uel hoc sim cotidiano sermone contentus. I ta 3 experiar equidem illud ut ne Sulpicius familiaris meus,aut Cotta plus quam ego apud te ualere uideantur, Scte exorabo profecto,ut mihi quoi,& Catulo tuae suauitatis aliquid imper