장음표시 사용
171쪽
recte fassicum,nisi quod tu scripseris,omnes ad te ciues cum tabulis ueniemus omnium testamenta tu scribes unus. quid igitur inquam quando ages neg tium publicus quando amicoruncquando tuum quando denis nihil ageset Tum illud addidi, mihi enim liber eme non uidetur,qui non aliquando nihil agit, in qua permaneo Catule sententia, mel, cum huc ueni,hoc ipsum nihil agere,& plane cessare delectat. Nam quod addidisti tertium,uos eos eme,qui uitam insuauem sine his studiis putaretis,id me non modo non hortatur ad disputandum, sed etiam deterret. Nam ut C. Lucilius homo do stus,& perur banus dicere solebat,ea,que scriberet,nel ab indoctissimis,neq; ab docilissi, mis legi uelle,quod alteri nihil intelligerent,alteri plus fortam,quam ipse de se, quo etiam scripsit, Persium non curo legere, hic suit enim,ut noramus, omniu fere nostrorum hominum doctissimus, Laelium Decimum uolo, que cognouimus uirum bonum,S non illiteratum,sed nihil ad Persium, sic ego, si iam mihi disputandum sit de his nostris stud is, nolim equidem apud rusticos,sed multo minus apud uos : malo enim non intelligi orationem meam, ureprehendi. Tum Caesiar,equidem inquit Catule iam mihi uideor nauaile operam, quod huc uenerim,riam haec ipsa recusatio disputationis disputatio quaedam fuit mihi quidem periucunda. Sed cur impedimus Antonium,cuius audio esse partes,ut de tota eloquentia disserat,quemq; iandudum Cotta, ScSulpicius expectant. Ego uero inquit Crassius, net Antonium uerbum se
cere patiar, S ipse obmutescam, nisi prius a uobis impetraro. Quid nam in quit Catulus ut hic sitis hodie. Tum cu ille dubitaret,quod ad fratrem proomiserat. Ego inquit Iulius pro utroch respondeo,sic faciemus, ater ista qui
dem conditione,uel ut uerbum nullum faceres, me teneres. Hic Catulus arrist,& simul prscisa inquit mihi quidem dubitatio est, quoniam ne* domi imperaram,& hic,apud quem eram laturus,sine mea sententia tam facile promisit. Tum omnes oculos in Antonium coniecerunt,&ille. Audite uero,audio
te inquit,hominem enim audietis de schola,ati a magistro , & graecis literis eruditum,& eo quidem loquor confidentius,quod Catulus auditor accessit, cui non solum nos latini sermonis,sed etiam graeci ipsi selent suae lingus subtilitatem,elegantiam concedere. Sed tamen quoniam hoc totum, quidquid est,sive artificium, siue studium dicendi, nisi accessitos, nullum potest esse, docebo uos discipuli,quod ipse non didici,quid de omni genere dicendi senotiam.Hic posteaquam arriserunt, Res mihi uidetur eme inquit,facultate praeociara,arte mediocris. Ars enim earum rerum est,quae sciuntur. Oratoris auteomnis aetio opinionibus, non scientia continetur. Nam & apud eos dicimus
qui nesciunt,& ea dicimus,quae nescimus ipsi,itaq; 8c illi alias aliud hsdem de
rebus 8c sentiunt,& iudicant,& nos contrarias saepe causas dicimus, no mo do ut Crassius contra me dicat aliquando aut ego contra Crassum,cum altero utri necesse sit salsum dicere,sed etiam ut utero nostrum eadem de re alias aliud defendat, cum plus uno veru esse non possit. Ut igitur in eiusmodi re,quae mendacio nixa sit,quae ad scientiam non sisepe perueniat, quae opiniones hos minum,& saepe errores aucupetur,ita dicam, si causiam putatis eme,cur audiatis. Nos uero dc ualde quidem Catulus inquit putamus,atq; eo magis,quod nulla mihi ostentatione uideris esse usurus.exorsus es enim non gloriose ma νgis,ut tu putas a' ueritate, a a nescio qua dignitate. Vt igitur de ipso genere
172쪽
LIBER II. Israeopths, aliunde dicendi copiam petere non possit. Tum Catulus.Etsi inquit. Antoni minime impediendus est interpellatione iste cursus orationis tuae, patiere tamen,mihis ignosces: no enim possum,quin exclamem, ut ait ille in Trinumo,ita mihi uim oratoris cu exprimere siubtiliter uisus es,tum laudare copiosissime,quod quidem eloquentem uel optime facere oportet,ut eloqueotiam laudet: debet enim ad eam laudandam ipsam illam adhibere, quam laus dat. Sed perge porro, tibi enim assentior,uestrum esse hoc totum diserte dicere,idi si quis in alia arte faciat eum assumpto aliunde uti bono non proprio nec suo .Et Crassius, Nox te inquit nobis Antoni expoliuit,hominem l redodidit,nam hesterno sermone unius cuiusdam operis,ut ait Caecilius,remigemis aliquem,aut baiulum nobis oratorem descripseras,inopem quendam humanitatis,ati inurbanum. Tum Antonius, Heri enim inquit hoc mihi pro posueram,ut si te refellissem,lios a te discipulos abducerem, nune Catulo auodiente,& Caesare uideor debere non tam pugnare tecum,si quid ipse sentiam dicere. Sequitur igitur,quonia nobis est hic,de quo loquimur,in tro,atq; in oculis ciuium con stituendus,u t uideamus, quid ei negotri demus,cuicis eu muneri uelimus em praepositum. Nam Crastus heri cum uos Catule,& Caesernon adessetis,potuit breuiter in artis distributione idem,quod graeci pIeril posuerunt,neq; sene quid ipse sentiret, sed quid ab illis diceretur,ostedit, duo
prima genera quaestionum esse, in quibus eloquentia uersaretur, unum infinitum alterum certum. I nfinitum mihi uidetur id dicere,in quo aliquid generatim quaereretur, hoc modo,expetendi ne esset eloquentia,expetendi ne honores.Certum autem,in quo quid in personis,& constituta re,& definita quae reretur,cuiusmodi sunt,quae in sero, atq3 in ciuium causis, disceptationibus uersantur.ea mihi uidentur aut in Ille ordinada,aut in consilio dando esse mosita,nam illud tertium,quod Sc a Crasso laetum est,& ut audio,ille ipse Ari. stoteles,qui haec maxime illustrauit,adiunxit,etiam si opus est, tamen minus est necessarium. Quid nam inquit Catulus an laudatiora id enim uideo poni genus tertium. Ita inquit Antonius,& in eo quidem genere scio &me,&omnes,qui assuerunt,dele statos esse uehementer, cu abs te est Popilia mater uestra laudat cui primum mulieri huc honorem in nostra ciuitate tributum puto: sed non omnia,quaecu loquimur,mihi uidentur ad artem, & ad praeocepta esse reuocanda. Ex his enim sontibus,unde omnia ornatἐ dicendi praecepta sumuntur,licebit eciam laudationem omare,net illa elemeta desiderare. quae ut nemo tradat,quis eit, qui nesciat,quae sint in homine Iaudandas pollotis enim ηs rebus,quas Crassus in illius Orationis suae,quam contra collegam cesor habuit,principio dixit,quae natura,aut sortuna darentur hominibus,in
iis rebus se uici posse animo aequo pati,quae ipsi sibi homines parare possent. in ηs rebus te pati uinci non posse. inii laudabit quempiam, intelliget expoν
nenda sibi esse fortunae bona. Ea sunt,generis, cuni propinquoru,amicost
poris,aut extraneae,si habuerit,bene his usim,si no habuerit, sapieter caruis 1e. si amiserit,moderate tulisse. deinde quid sapieter is,que laudet,quid libera liter, quid fortiter, Id tulte,quid magnifice, quid pie,quid grate, quid huma niter,quid deniq; cu aliqua uirtute aut secerit,aut tulerit. Hec,& quae lint eius generis facile uidebisiqui uolet laudare quepiam,& qui uituperare, cotraria.
173쪽
ras DE ORATORE Cur igitur dubitas inquit Catulus,sicere hoc tertium genus,quoniam inest in ratione rerum no enim si est sicilius, eo de numero quoq; est excerpendu. Quia nolo inquit omnia,quae cadunt aliquando in Oratorem, quamuis exisgua sint ea si e tractare,quasi nihil possit dici sine praeceptis suis: nam & testi, monium saepe dicendum est,ac nonnunquam etiam accuratius, ut mihi neces se suit in Sex.Titium seditiosum ciuem,S turbulentum, explicaui in eo testi, monio dicedo omnia consilia consulatus mei,quibus illi tribuno Pl. pro rep. restitissem quae p ab eo contra rem p. facta arsitrarer, exposivi, diu retentus stim multa audiui, multa respondi,num igitur Placet cum de eloquentia precipias,aliquid etiam de testimon as dicedis quasi in arte tradere Nihil sine iii, quit Catulus necesse est. Quid si quod si e summis uiris accidi manda ta sint exponeda,aut in senatu ab imperatore,aut ad imperatorem, aut ad re, gem,aut ad populu alique a senaturnu quia genere orationis i huiusmodi causis accuratiore est utendum,iccirco etiam pars hsc causerum numeranda uidetur,aut proprηs preceptis instruenda: Minime uero inquit Catulus no enideerit homini diserto in eiusmodi rebus facultas ex ceteris rebus, causis co parata. Ergo item inquit illa,quae saepe diserte agenda sunt,&quae ego paulo ante cum eloquentia laudarem dixi oratoris esse, net habent suum locutillum in diuisione partium,neq; certum praeceptorum genus,& agenda sunt non minus diserte, si quae in lite dicuntur,obiurgatio,cohortatio, consolatio, quorum nihil est,quod non summa dicendi ornamenta desideret, sed ex artificio resiste precepta non querunt. Plane inquit Catulus assentior. Age ue ro inquit Antonius,qualis orator is,& quanti hominis in dicendo putas esse historiam scribere: Sicut graeci scripserunt,summi, inquit Catulus, sicut noostri nihil opus est oratore.iatis est non esse mendacem. Atqui ne nostros cotemnas inquit Antonius, grare i ipsi sic initio scriptitarunt,ut noster Cato, ut Pictor ut Pise: erat enim historia nihil aliud, nisi annalium consessitio, cuius rei, memoriae Q publice retinende causa, ab initio rerum romanarum usq; ad P. Mutium Pontificem Max.res omnes singulorum annorum mandabat Ii teris Pontifex Maximus,esterebati in album,& proponebat tabulam do νrni,potestas ut esset populo cognostedi, J,qui etiam nunc annales maximi nominatur. Hac similitudinem lcribendi multi secuti sunt,qui sine ullis ornamentis monimeta solum teporum hominu, locorum, gestarum Ψ rerum reliqueo runt. Ita qualis apud graecos Pherecydes, Hellanicus, Acusilas fuit, atq*permulti talis noster Cato,& Pictor,& Piso,qui nem tenent, quibus rebus ornetur oratio modo enim huc ista sunt importata)k dum itelligatur quia dicant,una dicendi Iaude putant esse breuitatem. Paululuse erexit,&addidit historiae maiorem sonum uocis uir optimus Crassi familiaris Antipater,cereri non exornatores reru,scd tantummodo narratores fuerunt. Est inquit Catulus,ut dicis, sed iste ipse Coelius neque distinxit historiam uarietate locoire, neque uerborum collocatione,& tractu orationis leni SI aequabili perpoliuie illud opus sed ut homo, nequedoetus, neque maxime aptus ad d icendum si cui potuit,dolauit,uicit tamen ,ut dicis,superiores. Minime miru inquit Antonius,si ista res adhuc nostra lingua illustrata no est,nemo enim studet elo, que tie nostrorum hominu ,rusi ut in causis, atque in foro eluceat.' apud grscos aute eloquentissimi homines remoti a causis forensibus,cum ad ceteras res it.
174쪽
LIBER I I Iustres,tum ad scribendam historiam maxime se applicauerunt. Nanque &Herodotu illum, qui princeps genus hoc ornauit, in causis nihil omnino uersatum esse accepimus : atqui tanta est eloquentia,ut me quidem quantum ego
graece scripta intelligere possum agnopere delectet,& post illum,Tucydides omnes dicendi artificio mea tentetia sicile uicit, qui ita creber est reru Deo
quentia , ut uerborum prope numerii sententiarum numero consequatur. ita Porro uerbis aptus,& pressus,ut nescias utrum res oratione, an uerba sententi js illustrentur. atqui ne hunc quidem, quanquam est in rep. uersatus , ex nu mero accepimus eorum,qui causas dictitarui,& hos libros tum scripsisse dici tur,cum a rep. remotus,atque id quod optimo cuiq3 Athenis accidere selitum
est,in exilium pulsus es Iet. Hunc consecutus est Syracusius Philistus, qui cum Dionysii tyranni familiarisssimus esset, otium suum consumpsit in historia scribenda, maxime Q Tucydidem est, sicut mihi uidetur, imitatus. Postea ueoro quasi ex cIarissima rhetoris ofΩcina duo praestates ingenio Theopompus,& Ephorus ab I socrate magistro impulsi se ad historiam contulerunt, causas omnino nunquam attigerunt: Denique etiam a philosophia pro se mis prin ceps Xenophon socraticus ille, post ab Aristotele Callisthenes comes Ale xandri scripsit historiam,& hic qusdem rhetorico pene more, ille autem superior leuiore quod a sono est usus S qui illum ineptu oratoris no habeat,uel, mes sertasse minus, sed aliquato tamen est,ut mihi quide uidetur dulcior. Mionimus natu horum omnium Timaeus,quantum autem iudicare polium , lonor eruditissimus,& rerum copia,& sententiarum uarietate abundantissimus,c ipsa compositione uerborum non impolitus,magnam eloquentiam ad scribendum attulit, sed nullum usum forensem. Haec cum ille dixisset, quid est inquit Catulo Caesar,ubi sun i, qui A ntonium graece negant scire quot historiacos nominauit quam scienter quam proprie de uno quoque dixit c Id meo hercule inquit Catulos admirans illud iam mirari desino, quod multo magis ante mirabar,hunc cum haec nesciret,in dicendo posse tantum. Atqui Catu=Ie inquit Antonius, non ego utilitatem aliquam ad dicendum aucupans, hostrum libros,& nonnullos alios sed delectationis causa, cum est otium, legere soleo. Quid ergo est fatebor aliquid tamen, ut cum in sole ambulem, etiam si aliam ob causiam ambuIem, fieri natura tame ut colorer,sic cum istos libros ad Misenum liam Romae uix licet)studiosius legerim,sentio orationem meam illoru cantu quasi colorari. Sed ne latius hoc uobis patere uideatur, lisc dista xat in praecis intelligo,qus ipsi,qui scripserunt, uoluerun t a uulgo intelligi. In philosophos uestros si quado incidi, leceptus indicibus libroru, quod sunt ore inscripti de rebus notis,et illustri bus,de uirtute,de iustitia, de honestate deuoluptate,uerbum prorsius nullum intelligo, ita sunt angustis, & concisis di sputationibus illigati. Poetas omnino quasi aliena quadam lingua locutos noconor attingere. cu his me ut dixiJoblecto, qui res gestas, aut qui orationes scripserunt suas aut qui ita loquuntur, ut uideatur uoluisse esse nobis, qui non siimus eruditissimi,familiares. Sed illuc redeo,uideli ne quantum munus sit oratoris historia haud scio an flumine orationis,& uarietate maximu,neque tame eam reperio usqua separatim instructa rhetoru preceptis, sita sunt enim ante oculos: Nam quis nescit prima esse historiar legem, nequid falsi dicere audeat,deide nequid uere no audeat nequa suspicio gratie sit in scribedo, nequa
175쪽
1το DE ORATORE simultatis .Hec stilicet fundamenta nota sunt omnibus. Ipsa autem exediscaotio posita est in rebus ,& uerbis .rerum ratio ordinem temporum desiderat, regionum descriptionem,uult etiam, quoniam in rebus magnis, memorial dignis consilia primum, deinde acta, postea euentus expectantur, Sc de conos ins significari,quid scriptor probet, S in rebus gestis declarari, non solum quid actum, aut dictum sit, sed etiam quomodo, & cum de euentu dicatur. ut
causiae explicentur omnes,uel casus,uel sapientiar, uel temeritatis, hominum ipsorum non solum res gestae,sed etiam qui fama, ac Domine excellant, de cv iusque uita, atque narura . Verborum autem ratio, & genus orationis stilium,
atque tractum, & cum lenitate quadam aequabili profluens sine hac iudiciali
asperitate,& sine sententiarum forensium aculeis prosequendum est. Harum tot, tantarum Φ rerum uidetis ne nulla esse precepta,que in artibus rhetorum reperiantur In eodem silentio multa alia oratorum officia iacuerunt cohortationes,c5solationes, precepta,admonita quae tractanda sunt omnia disertissi.
me, sed locum suum in illis artibus, que tradite sunt, habent nullum. Atq; in hoc genere illa quoque est infinita silua, quod oratori plerique cut etia Crasesus ostendis duo genera ad d icendum dederunt. Vnum de certa, definitaque
causa,quales Dial,que in litibus,que i delibcrationibus uersantur,addat siquis uolet etiam Iaudationis. Alterum, quod appellant omnes sere scriptores , ex piscat nemo,infinitam generis sine tempore,& sine persona questionem: hoe quid,& quantum sit, cum dicunt, intelligere mihi non uidentur: Si enim est oratoris quaecunqE.e res infinite posita sit, de ea posse dicere, dicendum erit ei quanta sit solis mangnitudo, quae forma terrae: de mathematicis, de musicis rebus non poterit,quin dicat,hoc onere suscepto,recusare. Dentcpei, qui proofitetur esse suum non solum de iis controuersius,quae temporibus, Sc personis notae sunt,hoc est de omnibus forensibus,sed etiam de generum infinitis que/stionibus dicere, nullum potest esse genus orationis, quod sit exceptum. Sed s illam quoq; partem quaestionum oratori uolumus adiungere uagam, Iis heram,& late patentem,ut de rebus bonis,aut malis: expetendis, aut fugienν dis honestis,aut turpibus: utilibus aut inutilibus: de uirtute: de iustitia: de cootinentia: de prudentia: de magnitudine animi: de liberalitate: de pietate: de amicitia: de fide: de ossicio: de ceteris uirtutibus, contrariasq; uit 's dicendum oratori putemus: item Q de re p.de imperio: de re militari: de disciplina ciuitatis: de hominum moribus,assumamus ea quoque partem, sed ita ut sit circun scripta modicis regionibus. E quidem omnia, quae pertinent ad usum ciuium:
morem hominum . quae uersantur in consuetudine uitae: in ratione reip. in hac secietate ciuili: in sensu hominum communi: in natura: in moribus: compresthendenda esse oratori puto, si minus, ut separatim de his rebus philosopho
rum more respondeat,at certe,ut in causia prudenter possit intexere. Hisce aut
ipsis de rebus,ut ita loquatur uti ii,qui iura: qui leges: qui ciuitates constituerunt,locuti sunt simpliciter,& splendide sine ulla serie disputationu,SI sine te.
iuna cocertatione uerboru. Hoc loco,nequa sit admiratio si tot,tatarum i restrum nulla a me precepta ponent, sic statuo,ut in ceteris artibus cu tradita sunt
cuiusqῖ artis dissicillima, reliqua quia aut iaciliora aut similia sint,tradi rio necesse esse: ut in pictura: qui hominis speciem pingere perdidicerit, posse eum cuiuiuis uel formae,uel elatis etiam si non didicerit pingere, neque esse pericu Ium,qui
176쪽
LIBER II. 1μ ilum, qui leonem, aut taurum pingat egregie, ne idem in muItis alijs quadruν pedibus sacere non possit,ne est omnino ars ulla,in qua omnia,qus illa arte effici possunt,a doctore tradantur. sed qui primarum,et certarum rerum genera ipsa didicerunt,reliqua persequuntur. similiter arbitror in hac siue ratione, siue exercitatione dicendi,qui illam uim adeptus sit,ut eorum mentes, qui aut de rep.aut de ipsius rebus,aut de iis,cotra quos,aut pro quibus dicat, cum alio qua statuendi potestate audiant, ad suum arbitrium mouere postsit, hunc de toto illo genere reliquaru orationu non plus quaesiturum esse quid dicat, quam Polycletum illum,cum Herculem fingebat, quemadmodum pellem, aut hyedram fingeret,etiam si haec nunquam leparatim facere didicisset. Tum Catulus, Praeclare mihi uideris Antoni posuisse ante oculos, quid discere oporteo ret eum,qui orator esset suturus, quid etiam si non didicis et, ex eo, quod di dicisset,assumeret: deduxisti enim totum hominem in duo solum genera cau sarum,cetera innumerabilia exercitationi,& similitudini reliquisti, sed uide,
to ne in istis duobus generibus hydra tibi sit,& pellis, Hercules,& alia opera
maiora ne in illis rebus, quas praetermittis, relinquantur : non enim mihi mi nus operis uidetur de uniuersis generibus rerum,quam de singulorum causis, ac multo etiam maius de natura deorum, quam de hominum litibus dicere.
Non est ita inquit Antonius dicam enim tibi Catule non tam doctius, quam id quod est maius expertus. Omnium ceterarum rerum oratio, mihi crede, ludus est homini non hebeti, neque inexercitato, neque communium literastrum, & politioris humanitatis experti,in causarum contentionibus magnum est quoddam opus, atque haud sciam, an de humanis operibus longe maxismum,in quibus uis oratoris plerunque ab imperitis exitu,& uictoria iudicaνtur,ubi adest armatus aduersarius,quisit& seriendus,& repellendus : ubi serape is, qui rei dominus futurus est, alienus, atque iratus, aut etiam amicuS adouersario, & inimicus tibi est, cum aut docendus is est,aut dedocendus, aut re Primendus , aut incitandus, aut omni ratione ad tempus, ad causam, Oratio φne moderandus. in quo saepe beniuolentia ad odium, odium autem ad beneo uolentiam deducendum est: qui tanquam machinatione aliqua, tum ad seuestritatem, tum ad remissionem animi,tum ad tristitia,tum ad laetitiam est con φtorquendus: Omnium sententiarum grauitate,omnium uerboru Ponderibus est utendum : accedat oportet actio uaria: uehemens plena animi: plena spiriiatus : plena doloris: plena ueritatis. In his operibus si quis illam artem copre henderit,ut tanquam Phidias Mineruae signum essicere possit, non sime queΦadmodum in clypeo idem ille artifex minora illa opera facere discat, laborasthit. Tum Catulus, Quo ista maiora, ac mirabiliora secisti, eo me maior exstPectatio tenet, quibusnam rationibus, quibus ue praeceptis ea tanta uis copast Tetur,non quo mea quidem iam intersit ne* enim aetas id mea desiderat, Scaliud quoddam genus dicendi nos secuti sumus, qui nunquam sententias de manibus iudicum ui quadam orationis extorsimus, ac potius placatis eorum animis,tantu,quantum ipsi patieban tur accepimus9 sed tamen ista tua, nuIolum ad usum meum,tantum cognoscedi studio adductus, requiro: Nec mihi opus est graeco aliquo doctore,qui mihi peruulgata praecepta decalet, cu ipse nunquam forum, nunqua ullum iudicium aspexerit, ut peripateticus ille di
citur Phormio.cu Annibal Carthagine expulsus Ephesum ad Antiochii uoi M.T. Rhe. P E
177쪽
imi DE ORATOR Enisset e I,pro p eo,quod eius nomen erat magna apud omnes gloria, inuitatus esset ab hospitibus suis, ut eum quem dixi, si uellet audiret, cumq; se non nolle dixisset,locutus esse dicitur homo copiosus aliquot horas de imperato
ris ossicio,& de omni re militari. tum cum ceteri,qui illum audierant, uehemeter essent delectati, quaerebant ab Annibale quid nam ille ipse de illo philoso vho iudicaret. hic poenus,non optime graece,sed tamen libere respondisse seretur,multos se deliros senes saepe uidisse,sed qui magis,quam Phormio delira.
ret, uidisse neminem. Neque mehercule iniuria, quid enim aut arrogantius, aut loquacius fieri potuit,quim Annibali, qui tot annos de imperio cum Po pulo R.omnium gentium uictore certasset, graecum hominem,qui nunquam hostem,nunquam castra uidisset nunquam denique minimam partem ullius publici muneris attigisset, praecepta de re militari dare Hoc mihi facere omν nes isti,qui de arte dicendi praecipiunt, uidentur. quod enim ipsi experti non sunt,id docen t ceteros,sed hoc minus sortasse errant quod non te, ut Anniba lem,sed pueros,aut adolescentulos docere conantur. Erras Catule inquit Antonius,nam egometi multos iam Phormiones incidi: quis enim est istorum graecorum,qui quenquam nostrum quidquam intelligere arbitretur ac mihi quidem non ita molesti sunt,facile omnes perpetior, dc persero, nam aut ali quid afferunt, quod mihi non displiceat, aut efiiciunt, ut me non didicisse minus poeniteat,dimitto autem eos non tam contumeliose, quam philosophum illum Annibal,& eo fortasse plus habeo etiam negotd, sed tamen est eorum doctrina,quantum ego iudicare possum,perridicula : Diuidunt enim totam rem in duas partes, in causae controuersiam, & in quaestionis. Causam appellant rem politam in disceptatione rerum, & controuersia. Quaestionem auo tem rem positam in infinita dubitatione: de causa prscepta dant. de altera parte dicendi, mirum silentium est: denique quinque faciunt quasi membra elo quentiae,inuenire quid dicas,inucta disponere,deinde ornare uerbis, post memoriae mandare, tum ad extremum agere, ac pronuntiare: rem sane non re
conditam. auis enim hoc non sua sponte uiderisineminem posse apte dicere,
nisi & quid diceret,& quibus uerbis,& quo ordine diceret,haberet, dc ea meminisset Atque haec ego non reprehendo, sed ante oculos posita esse dico,
ut eas item quatuor,quinque, iee uepartes,uel etiam septem quoniam aliter
ab atris digeruntur in quas est ab his omnis oratio distributa: Iubent enim exordiri, ita ut eum, qui audiat, beneuolum nobis faciamus, & docilem, Zc
attentum.Deinde rem narrare,ita ut uerisimilis narratio sit,ut aperta, ut bre uis. Post autem diuidere causam, aut proponere. nostra confirmare arguo mentis, ac rationibus, deinde contraria refutare. Tum autem atri conclusiopnem orationis, & quasi perorationem collocant. ath iubent ante quam pero' retur ornandi, aut augendi causa digredi, deinde concludere,ac perorare,Ne
hse quidem reprehendo: sunt enim concinne distributa, sed tamen, id quos
necesse fuit hominibus expertibus ueritatis, non perite. Quae enim praecepta Principiorum,& narrationum esse uoluerunt, ea in totis orationibus sunt cos seruanda . Nam ego mihi beneuolum iudicem facilius facere possum, in curo su orationis, quam cum omnia sunt inaudita: docilem autem non cum pol liceor me demonstraturum, sed tum, cum doceo, & explano. attentum ueoro crebro tota actione excitandis metibus iudicum, non prima denunciatiosne essicere
178쪽
L I B Ε R. II. ne efficere possumus. Iam uero narratione,quod iubent uerisimile esse, & asistam,& breuem,recte nos admonent,quod haec narrationis magis putant esse propria,quim totius orationis,ualde mihi uidentur errare, omnino in hoc
omnis est error, quod existimant artificium esse hoc quoddam non dissimile ceterorum, cuiusmodi de ipso iure ciuili hesterno die crassus componi posse
dicebat,ut genera rerum primum exponerentur, in quo uitium est, si genus ullum praetermittatur deinde singulorum generum partes, in quo&deesse alio quam partem,et sirperare mendosum est: tum uerboru omnium definitiones,
in quibus ne abesse quidquam decet,neq; redundare. Sed hoc si in iure ciuioli,si etia in paruis,aut mediocribus rebus doctores assequi possunt, non idem sentio tanta hac in re,iam cp immensa posse fieri. Sin aute qui arbitrantur, deo ducendi stini ad eos, qui haec docent, omnia iam explicata, & perpolita asseoquentur: sunt. n. innumerabiles de his rebus libri, neq; abditi, neque obscuri. Sed uideant quid uelint,ad Iudendum ne, an ad pugnandii arma sint sumptuori: aliud enim pugna,& acies,aliud ludus,campusΨ noster desiderat. attamen
ars ipse ludicra armorum,& gladiatori,& militi prodest aliquid, sed animus
acer,& praesens,& acutus idem, atqr uersutus inuictos uiros emcit non dissici Ilus arte coniuncta. Quare ego tibi oratore sic iam institua,si potuero,ut quid
efficere possit ante perspiciam: Sit enim mihi tinctus literis : audierit aIiquid rlegerit ista ipsa prscepta acceperit,tentabo quid deceat: quid uoce: quid uiri.
hus: quid spiritu: quid lingua essicere possit. Si intelliga posse ad shmmos
uenire,non solum cohortabor,ut elaboret,sed etiam, si uir quoq; mihi bonus uidebitur,obsecrabo: tantum ego in excellente oratore,& eode uiro bono pono esse ornameli uniuerse ciuitati: Sin uidebitur,cum omnia summa secerit, tamen ad mediocris oratores esse uenturus,permittam ipsi quid uelit, molestus magnopere non ero. Sin plane abhorrebit,& erit absurdus,ut se cotineat,aut ad aliud studiu trasserat,admonebo: nam neq; is, qui optime potest deserenodus ullo modo est a cohortatione nostra,ne is, qui aliquid potest, deterren dus,quod alteru diuinitatis mihi cuiusda uidetur,alterum uel rio facere, quodno optime possἰs,uel facere,quod no pessime facias, humanitatis, tertiu uero illud, lamare contra quam deceat,& quam possit, hominis est, ut tu Catule, de quodam clamatore dixisti, stultitiae suae quamplurimos testes domestico praeconio colligentis. De hoc igitur, qui erit talis, ut cohortandus, adiuuanodus P sit,ita loquamur,ut ei tradamus ea duntaxat,quae nos usius docuit,ut nobis ducibus ueniat eo, quo sine duce ipsi peruenimus, quoniam meliora doocere non possumus. Atque ut a familiari nostro exordiar, hunc ego Catule . Sulpicium primum in causa paruula adolescentulum audiui, uoce, & forma, & motu corporis, & reliquis rebus aptum ad hoc munus de quo quaerimus. oratione autem celeri, & concitata, quod erat ingenη, & uerbis esseruescenotibus,& paulo nimium redundantibus, quod erat aetatis, non sum asper natus. uolo enim se esserat in adolescente foecunditas , nam facilius sicut inuitibus reuocantur ea , quae sese nimium profuderunt, quam si nihil ua lat materies, noua sarmenta cultura excitantur, ita uolo esse in adolescente, unde aliquidam putem, non enim potest in eo esse sucus diuturnus, quod nims celeriter est maturitatem assecutum. Vidi statim indolem, neque dio
misi tempus,& eum sum cohortatus, ut serum sibi ludum putaret esse ad
179쪽
discendum,magistrum autem, quem uellet, eligeret, me quidem si audiret, L. Crassum,quod iste arripuit,& ita sese facturum confirmauit, atque etiam adodidit gratiae scilicet cauti, me quo sibi magistrum futurum. Vix annus in tercesserat ab hoc sermone cohortationis meae, cum iste accusauit C. Norbaonum defendete me, non est credibile quid interesse mihi sit uisum inter eum, qui tu erat,& qui anno ante fuerat,omnino in illud genus eum Crassi magnificum,ail praeclarum natura ipsa ducebat,sed ea no statis proficere potuisset, nisi eodem studio,atque imitatione incidisset,atque ita dicere consuesset,ut tota mente Crassium,atque omni animo intueretur.Ergo hoc sit P rimum in prsceptis meis,ut demonstremus, quem imitetur, atq; ita, ut quae maxime excet Iant in eo,quem imitabitur,ea diligentissime persequatur, tum accedat exercitatio,qua illum,quem ante delegerit,imilado eiungat, atque ita exprimat nout multos imitatores saepe cognoui, qui aut ea, quae facilia sunt, aut etiam illa. quae insignia,ac pene uitiosa, consectentur imitando. nihil est facilius, quam amictu imitari alicuius ,aut sta tum aut motu: si uero etiam uitiose aliquid est id sumere, fic in eo uitiosum esse,non magnu est, ut ille, qui nunc etiam amissa Doce fuerit in rep. Fufius,rieruos in dicendo C. Fimbriae,quos tamen habuit ille,non assequitur,oris prauitatem, δέ uerborum latitudinem imitatur, sed in men ille nec deIigere stiuit cuius potissimum similis esset,&in eo ipso, quem delegerat,imitari etiam uitia uoluit. Qui autem ita faciet,ut oportet, primum
Digilet necesse est in deligendo, deinde quem probauit: in eo que maxime ex cellent,ea diligentissime prosequatur. Quid enim cause censetis esse, cur aetaotes extulerint singulae singula proph genera dicendi c quod non tam facile in nostris oratoribus possumus iudicare,quia scripta ex quibus iudiciu fieri posset non multa sane reliquerunt, quam in graecis, ex quorum scriptis, cuius aetatis,quae dicendi ratio uoluntasq; fuerit,intelligi potest. Antiquissimi sere
sunt quorum quidem scripta constet, Pericles,atque Alcibiades et eadem elate Tucydides subtiles,acuti,breues,sentent is magis, quam uerbis abundanstes,non potuisset accidere,ut unum esset omnium genus, nisi aliquem sibi proponerent ad imitandum.Cosecuti sunt hos Critias,Theramenes, Lysias,multa Lysiae scripta sinit,non nulla Critiae, de Theramene audiuimus, omnes etiatum retinebant illum Pericli sucu,sed erat paulo uberiore filo. Ecce tibi exorotus est Isocrates magister istorum omnium,cuius e ludo, tanu ex equo troias
no,meri principes exierunt, sed eorum partim in pompa, partim in acie illus stres esse uoluerunt. Ita & illi,Theopopi,Ephori, Philisti, Naucratae, multi p alii naturis disserunt, uoluntate aute similes sunt inter sese,& magistri,&ia, qui se ad caulas cotulerunt,ut Demosthenes, Hyperides, Lycurgus, AEuchines, Dinarchus, ath p complures, Sc si inter se pares non fuerunt, tamen fiant omnes in eodem ueritatis imitande genere uersati, quoru quandiu mansit imitatio,iandiu genus illud dicendi studium re uixit.posteaqua extinetis his omnis eorum memoria sensim obscurata est ,oc evanuit, alia quaeda dicendi molliora,ac remissiora genera viguerunt, Inde Demochares, quem aiunt sororis filium suisse Demosthenis, tum Phalereus ille Demetrius omnium istorum mea sententia politissimus,alhq; eorum similes extiterunt: que si volemus usq;
ad hoc tempus pertequi, intelligemus ut hodie Alabadensem illum Menecle.& eius fratrem Hieroclem, quos ego audiui, tota imitetur Asia: Sic semper
180쪽
fuisse aliquem, cuius se similes pleriqi esse uellent. Hanc igitur similitudineri
qui imitatione assequi uoIet, tum exercitationibus crebris,atque magnis, tum
stribendo maxime persequatur: quod si noster Sulpicius faceret, multo eius oratio esset pressior,in qua nunc interdum,ut in herbis rustici solent dicere in summa ubertate inest luxuries quaedam,quae stylo depascenda est. Hie Sut picius, Me quidem inquit roste, mones , idi mihi gratum est, sed ne te quide Antoni multum scriptitasse arbitror. Tum ille. Quasi uero inquit,rio ea precipiam alths, quae misi ipsi desunt,sed tamen ne tabulas quidem conficere exi stimor,veru,et in hoc ex re familiari mea,& i illo ex eo quod dico, qua tulit id cp est, quid licia iudicari potest. Atq; esse tame multos videmus, qui nemi
nem imitentur,&suapte natura,quod uelint sine cuiusquam similitudine consequan tur,quod & in uobis animaduerti recite potest Caesar,& Cotta, quorualter inusitatum quidem nostris oratoribus leporem quendam, & silem, alo ter acutissimum,& subtilissimum dicendi genus est consecutus. Neq; uero uesster aequalis Curio patre mea sententia uel eloquentissimo temporibus illis, quenquam mihi magnopere uidetur imitari,qui tamen uerborum grauitate,& elegantia, & copia suam quandam expressit quasi formam, figura mi di
cendi quod ego maxime potui iudicare in ea causa, quam ille contra me apud centumuiros pro fratribus Cossis dixit. In qua nihil illi defuit, quod non modo copiosiis, sed etiam sapiens orator habere deberet . Verum ut aliqua do ad causas deducamus illum quem constituimus,& eas quidem,in quibus pluscuolum negoth est, iudiciorum, atque litium criserit aliquis sortasse hoc praece.
ptu: est enim non tam acutum,quam nece starium, magisl monitoris non salvi,quam eruditi magistro Hoc enim primum praecipiemus,quascunque causas erit acturus,ut eas diligenter,penitust cognoscat. Hoc in ludo non praecipitur: saciles enim causae ad pueros deseruntur. Lex peregrinum uetat in mu rum ascendere,ascendit,hostes repulit, accusetur. nil iI eit negoth huiusmodi causam cognoscere.recte igitur nihil de causa discenda praecipiunt. haec est.n. in ludo causarum feret formula. At uero in sero,tabulae,testimonia, pacta,con tela,stipulationes,cognationes,assinitates decreta, resp5sa, uita denique eoorum,qui in causa uersantur, tota cognoscenda est. quarum rerum negligentia plerasque causas,& maxime priuatas sunt enim multo saepe obscurioresJuis demus amitti. Ita nonnulli dum operam suam multam existimari uolunt, ut toto sero volitare et a causa ad causam ire uideantur,caulas dicunt incognitas:
in quo est illa quidem magna ossi nsio,vel negligentiae,susceptis rebus,uel perfidiae,receptis,sed cita illa maior opinione, quod nemo potest de ea re,quam
non nouit,rion turpissime dicere: ita dum inertiae uituperationem,quae maior est,contemnunt,assequuntur etiam illam,quam magis ipsi fugiunt,tarditatis.
Equidem soleo dare opera ut de sua qui φ re me ipse doceat, & ut nequis alistis adsit,quo liberius loquatur,& agere aduersarri causam,ut ille agat suam,&quidquid de sua re cogitarit,in medium proserat, itaque cum ille discessit.tres personas unus sustineo sium ma animi aequitate, meam, aduersarh, iudicis, qui Iocus est talis,ut plus habeat adiumenti, quam incommodi, hunc iudico es Iedicedum: ubi plus mesi,quam boni reperio,id totum abiudico, atque rencio. ita assequor,ut alio tempore cogitem quid dicam,& alio dicam,quae duo ples
rique ingenio freti simul faciunt, sed certe iidem illi melius aliquato dicerent,