장음표시 사용
181쪽
17ς DE ORATORE si aliud sumendum sibi tempus ad cogitandum, aliud ad dicendum putarent.
Cum rem penitus,causam Φ cognoui, statim occurrit animo, quae sit causa ambigui: nihil est enim,quod inter homines ambigatur siue ex crimine causamo stet ut facinoris, siue ex cotrouersia, ut i, editatis, siue ex deliberatione ut belli,siue expersona ut laudis,sive ex disputatione, ut de ratione uiuendi, in quo
non aut quid factum sit aut fiat, turum ue sit quaeratur,aut quale sit, aut quid vocetur. Ac nostrae sere causae, qus quidem sunt criminum, plerunm inficiatione defenduntur: Nam 8c de pecvnris repetundis, quae maximae sunt, negandaseia sunt omnia,& de ambitu raro illud datur,ut possis liberalita tem,ac beni gnitatem ab ambitu, atque largitione seiungere ,de sicar as, de ueneiaris, depeculatu inficiari necesse est, id est igitur genus primum causarum in iudicris, ex controuersia sic hi. I n deliberationibus plerunque ex suturi, raro etiam ex instantis,aut factit. Saepe autem,res non sit,necne,sed qualis sit quaeritur, ut cir L. Opim i caulam defendebat apud populum audiente me C. Carbo con sul nihil de C. Gracchi nece negabat, sed id iure pro salute patriae factum esse dicebat,ut eide Carboni Tribuno Pl alia tum mete remp.capessenti P. Afris
canus de Ti. Graccho interroganti respoderat,iure caesium uideri. Iure autem Oia defendutur,que sunt eius generis,ut aut oportuerit,aut licuerit,aut necesse suerit,aut imprudelia,aut casu sessita esse uideantur. Ia quid uocetur qu ituricu quo uerbo quid appellandu sit colenditur,ut mihi ipsi cu hoc Sulpicio sitit in Norbani causa summa conterio: plera p enim de ths,quae ab isto obiiciebantur,cum confiterer,tamen ab illo imaiestate imminutam negabam, ex quo uerbo Iege apuleia tota illa causa pendebat. Atque in hoc genere causarum nonstnulli praecipiunt,ut uerbum illud, quod causam facit, lucide, breuiter uterque definiat, quod mihi quidem perquam puerile uideri solet: alia est enim cu inν ter doctios homines,de ins ipsis rebus,qus uersentirr in artibus,disputatur,uerborum definitio,ut eum quaeritur quid sit ars, quid sit lex, quid sit ciuitas. In quibus hoe praecipit ratio,atque doctrina,ut uis eius rei,quam definias, sic exprimatur,ut neque absit quidquam neque sit persit, quod quidem in illa causa neque Sulpicius secit neque ego facere conatus sum: nam quatum uterque nostrum potuit omni copia dicendi dilatauit, quid esset maiestate minuere. Eto enim definitio primum reprehenso uerbo uno, aut addito, aut dempto saepe extorquetur manibus, deinde genere ipso doctrinam redolet, exercitatio ne mi pene puerilem, tum & in sensum,& in mentem iudicis intrare non postest: ante enim praeterlabitur,quam percepta est. Sed in eo genere, in quo, quale sit quid, ambigitur,existit etiam ex scripti interpraetatione saepe contentio, in quo nulla potest esse, nisi ex ambiguo controuersia: nam illud ipsum, cum scriptum a sentetia discrepat, genus quoddam habet ambigui,quod tum explicatur,cum ea uerba,quae desiunt,suggesta sunt, quibus additis, defendistur,sententiam scripti perspicuam fuisse,& ex contrariis scriptis siquid ambis gitur,non nouum genus nascitur,sed superioris generis cauis duplicatur, id aut nunquam diiudicari poterit,aut ita diiudicabitur, ut reserendis praeteritis uerbis id scriptum,quodcunq; defendimus, suppleatur ita fit, ut unum genus in iis causis, quae propter scriptum ambiguntur,relinquatur,si est scriptum aliquid ambigue. Ambiguorum autem complura genera sunt,quae mihi uiden Itur melius nosse,qui dialectici appellantur, ii autem nostri ignorare, qui non
182쪽
L I B E R II. minus nosse debeant tum illud est frequentissimum in omnes consuetudine uel
sermonis,uel scripti,cum iccirco aliquid ambigitur,quod aut uerbum, aut uerba sint pretermissa. I terum autem peccant,cum genus hoc causarum, quod inscripti interpretatione uersatur,ab illis causis, in quibus qualis quaeque res sit disceptatur,seiungunt: nusquam enim tam queritur,quale sit genus ipsum rei, quam in scripto, quod totum a saeti controuersia separatum est. Ita tria sunt omnino genera,quae in disceptationem,& controuersia cadere possunt, quid fiat,si istum, futurum 'ue sit, aut quale sit, aut quomodo nominetur. na Sc illud, quod quidam graeci adiungunt recte ne iactum sit,totum in eo est, quod quale sit,quaerimus. Sed iam ad institutum reuertar meum. Cum igitur accepto causae genere & cognito rem traestare coepi,nihil prius constituo, quam quid sit illud ,quo mihi reserenda sit omnis illa oratio, quae sit propria quaestionis,& iudicri, deinde illa duo diligentissme considero,qilorum alterum commeo
dationem habet nostram,aut corum quos defendimus,alterum est accommodatum ad eorum animos apud quos dicimus,ad id, quod uolumus, commostilendos. I in ratio omnis dicedi tribus ad persuadendum rebus est nixa, ut probemus uera esleea,quae defendimus, ut conciliemus nobis eos, qui audiunt, ut animos eorum ad quemcunq; causa postulabit motum, uocemus. Ad pro handum autem duplex est oratori siubiecta materies,una reru carum, quae noexcogitantur ab Oratore, sed in re posita ratione trandiantur,ut tabular,testi monta,pacta,conuenta,quaestiones, leges,senatusconsulta,res iudicato, decrestia responsa,& reliqua,si quae sunt,quae non ab oratore pariuntur, sed ad ora torem a causa,atque a reis deseruntur. Altera est, quae tota in disputatione, ficargum e ta tione oratoris collocata est,ita in superiore genere de traistandis argumentis,in hoc autem etiam de inueniendis cogitandum est. Atque isti qui/dem,qui docent,cum causas in plura genera secuerunt,singulis generibus, arν mentorum copiam suggerunt quod etsi ad instituedos adolescentulos magis aptum est,ut simul ac posita sit causa habeant quo se referant, unde statim expedita possint argumenta depromere, tamen Sc tardi ingenia est riuulos cosectari,sentes rerum non uidere,etiam aetatis est, usust nostri a capite, quod uelimus arcessere,& unde omnia manant uidere,& primu genus illud earum rerum,quae ad oratore deserutur,meditatum nobis in perpetuum ad omnem usum si milium rerum esse debebit: nam pro tabulis,dc contra tabulas, & pro testibus,& contra testes,pro quaestionibus,& contra quaestiones, & item de ceteris rebus eiusdem generis uel separatim dicere solemus de genere uniuer se uel definite de singulis temporibus,hominibus causis, quos quidem locos uobis hoc Cotta,& Sulpici dico si multa commentatione, atque meditatio ne paratos,atque exped itos habere debetis. Longum est enim nunc me explicare,qua ratione aut co firmare,aut infirmare testes,tabulas, questiones oportet. Haec sunt omnia ingenii uel mediocris,exercitationis autem maximae, arerem quidem,& praecepta dutaxat hactenus requirunt, ut certis dicenditum ipnibus ornenturi item l illa,quae sinat alterius generis,qus tota ab oratore pa riuntur,excogitationem non habent dissicile ,explicationem magis illustrem Perpolitamq; desiderari t. I taque cum haec duo nobis quaerenda sint in causis, Primum quid,deinde quomodo dicamus, alterum quod totum arte tin tum incitur,tametsi artem requirit,tamen prudentiae est pene mediocris, quid dis
183쪽
IM DE ORATOR Ecendum sit uidere, alterum est, in quo oratoris uis illa diuina, uirtus P cernio tur,ea, quae diceda sunt,ornate,copiose,uariel dicere. Quare it Iam partem superiorem,quoniam semel ita uobis placuit, non recusabo, quo minus perpositam atque conficiam,quantum consequar uos iudicabitis, quibus ex locis ad eas tres res, quae ad fidem faciendam solae ualent, ducatur oratio, ut 8c conciolientur animi,& doceantur,& moueantur. hec sunt enim tria numero: ea uero
quemadmodum illustrentur prestor est,qui omnes docere possἰt,qui hoc prismus in nostros mores induxit, qui maxime auxit,qui solus effecit. Nam cp ego Catule dicam enim non reuerens assenta di suspicionem,rieminem esse orato rem paulo illustriorem arbitror, neque grecum,neque latinum,quem stas nostra tulerit,quem non & saepe,& diligenter audierim. Itaque siquid est in me, quod iam sperare uideor, quoniam quidem uos his ingenias homines tantum operae mihi ad audiendum datis,ex eo est, quod nihil quisquam unquam me audiente egit orator,quod non in memoria mea penitus insederit. Atque egois,qui sum,quantuscunq; sium ad iudicandum,omnibus auditis oratoribus,sione ulla dubitatione .sic statuo & iudico,neminem omnium tor,& tanta, qua ripta sint in Cra ,habuisse ornamenta dicendi. Quamobrem,si uos quoq; hoc idem existimatis,non erit, ut opinor, iniqua partitio,si cum ego hunc oratoo rem,quem nunc fingo,ut institui,crearo,aluero,confirmaro, trada eum Crasiso 8c uestiendum,& ornandum. Tum Crassiis, Tu uero inquit Antoni perage ut instituisti: neque enim boni est, neque liberalis parentis,quem procrea rit,& eduxerit,eum non & uestire,& ornare, presertim cum te locupletem es se negare non possis. quod enim ornamentu,quae uis,qui animus,quae digni tas illi oratori desultc qui in causa peroranda non dubitauit excitare reum cosularem,& eius diloricare tunicam,et iudicibus cicatrices aduersas senis imperatoris ostendere qui idem hoc accusante Sulpicio cum hominem seditio sum,furiosumq; defenderet, non dubitauit seditiones ipsas ornare, ac demonostrare grauissimis uerbis,multos saepe impetus populi non iniustos esse quos praestare nemo possit: multas etiam e rep.seditiones sspe esse facitas, ut cum reges essent exacti, ut cum tribunicia potestas esset constituta, illam Norbani seditionem ex luctu ciuium,& ex Cepionis odio,qui exercitum amisierat, ne reprimi potuisse & iure esse conflatam. Potuit hic locus tam anceps, tam in auditus,tam Iubricus,tam nouus,si ne quadam incredibili ui ac facultate dicendi tracitarizauid ego de Cn. Manlii quid de in Regis commileratione di
cam quid de ali js innumerabilibus in quibus hoc non maxime enituit, quod tibi omnes dant,acumen quoddam singulare,sed haec ipsa, que nunc ad me delegare uis,ea semper in te eximia,& praestantia suerunt. Tuni Catulus, Ego uero inquit in uobis hoc maxime admirari soleo, quod cum inter uos in dicendo dissimiles si iis ita tamen uteri uestrum dicat, ut ei nihil neque a natura denegatum, neque a docstrina non delatum esse uideatur. Quare Crasse neq; tu tua suauitate nos privabis,ut, siquid ab Antonio aut praetermissiam, aut reli ctum sit,rion explices, neque te Antoni, siquid non dixeris, existimabimus, non potuisse potius quam a Crata dici maluisse. Hic Crassus, Quin tu in quit Antoni omittis ista,quae proposuisti, quae nemo horum desiderat, quiobus ex locis ea,quae dicenda sint in causis reperiantur, quae, quanquam abs te
nouo quodam modo,praeclare dicuntur, sunt tamen bc re faciliora, & praeoceptis
184쪽
reptIs peruagata, illa deprome nobis,unde asseras,quae saepissime tractas, semperq; diuinitus. Depromam equidem inquit Antonius,&, quo facilius id a te exigam,quod peto,nihil tibi a me postulanti recusabo. Meae totius oratio onis, & istius ipsius in dicedo facultatis, quam modo Crassus in coelum uerbis
extulit, tres sunt rationes,Vt ante dixi, una conciliandorum hominum, altera docendorum, tertia concitandorum. harum trium partium prima lenitatem orationis,secunda acumen ,tertia vim desiderat: nam hoc necesse est, ut is, qui nobis causam adiudicaturus sit,aut inclinatione uoluntatis propendeat in nos aut defensionis argumentis adducatur , aut animi permotione cogatur. Sed
quoniam illa pars,in qua rerum ipserum explicatio, ac defensio posita est, uiodetur omnem huius generis quasi doctrinam continere,de ea primum loqueo mur,& pauca dicemus : pauca enim sunt,quae usiuiam tractata, & animo quasi habere notata uideamur. Ae tibi sapienter monenti L.Crasse libenter alienoriemur,ut singularum causarum desensiones, quas solent magistri pueris tras
dere ,relinquamus, aperiamus autem ea capita unde omnis ad omnem & caussam,& oratione disputatio ducitur. Neque enim quoties uerbum aliquod est scribendum nobis toties eius uerbi literae sunt cogitatione conquirendae, nec quoties causi d icenda est,toties ad eius causae seposita argumenta reuolui nos Cportet,sed habere certos Iocos,qui ut litere ad uerbum scribendum,sic illi ad causam explicandam, statim occurrat. Sed hi loci ei demum oratori prodesse Possunt, qui est uersitus in rebus, uel usu', quem aetas deniq; affert, uel audiotione,& cogitatione, quae studio, & diligentia praecurrit aetatem. Nam si tu mihi quamuis eruditum hominem adduxeris,quamuis acrem,& acutu in coνgitando,quamuis ad pronuntiandum expeditum si erit idem in consiletudine ciuitatis,in exemplis,iri institutis, in moribus,ac uoluntatibus ciuium suorum hospes,non multum ei loci proderunt illi,ex quibus argumenta pro mundur: subaeto mihi ingenio opus est,ut agro non semel arato,sed nouato & iterato, quo meliores sectus possit,& grandiores edere. subactio autem est usus,audistio, lectio, literae . Ac primum naturam causae uideat, quae nunquam lateat,
faetus ne sit quaeratur, an quale sit, an quod nomen habeat, quo per e dio, statim occurrit naturali quadam prudentia , non his subduc hionibus. quas isti docent, quid faciat causam, id est quo sublato controuersia stare non possit, deinde quid ueniat in iudicium,quod isti sic iubent quaerere. Interfecit Opimius Gracchum quid secit causim quod reip.cause, cum ex senatuscono sulto ad arma uocasset: hoc tolle cause non erit: at idipsum negat contra Ieges licuisse Decius: ueniet igitur in iudicium licuerit ne ex senatusconsit Ito seruaris dae reip .cauia. Perspicua sunt haec quidem,Sc in uulgari prudentia sita. sed illa quaerenda,quae ab accusitore,& defensore argumenta, ad id, quod in iudiciuuenit,spectantia,debeant asterri. At* hic illud uidendum est,in quo summus est error istorum magistrorum, ad quos liberos nostros mittimus, non quo hoc quidem ad dicendum magnopere pertineat, sed tamen ut uideatis, quam sit genus hoc eorum,qui sibi eruditi uidentur,hebes,at 3 impolitum. Consti/tuunt enim in partiendis orationum modis duo genera caularum, unum apν
Pellant, in quo sine personis, atq; temporibus de uniuerso genere quaeratur, alterum,quod personis certis,& temporibus definiatur,ignari omnes cotros uersias ad uniuersi generis uim,et naturam referri: nam in ea ipia cauti,de qua
185쪽
enim uniuerso genere infinita quaestio est, num poena uideatur esse assicienodus, qui ciuem ex S.C. Patriae conseruandae causa interemerit, cu id per Ieges non liceret.Nulla denique est causa in qua id,quod in iudicium uenit, ex re rum personis,ac non generum ipsoru uniuersa disputatione quaeratur. uino etiam in ris ipsis, ubi de facto ambigitur, ceperie ne contra leges pecunias P. Decius,argumenta 3c criminum,et defensionis reuocentur oportet ad genus,& ad naturam uniuersam, quod sumptuosus,de luxuria, quod alieni appeteside auaritia,quod seditiosus,de turbulentis,& malis ciuibus,quod a multis aroguitur,de genere testium, contracp quae pro reo dicentur, omnia necessario a
tempor atque homine ad communes rerum, δέ generum summas reuoluenatur. Atque haec forsitan homini non omnia,que vini in natura rerum celeriter animo comprehendenti,permulta uideantur,que ueniant in iudiciti tum cum de facto quaeratur,sed tamen criminum est multitudo non defensionis, aut Ioscorum infinita. Quae uero,cum de saeto non ambigitur,quaeru tur qualia sint. ea si ex reis numeres,et innumerabilia sunt,& obscura,si ex rebus,ualde et modica,& illustria. Nam si Mancini causam in uno Miicino ponimus, quotiebcunque is,quem paterpatratus dediderit, receptus non erit, toties causa noua nascetur. Sin illa controuersia causam facit,uideatur ne ei quem paterpatratus
dediderit,si is no sit receptus , postliminium esse nihil ad artem dicedi,nec ad argumenta defensionis Macini nome pertinet. Ac siquid asteri preterea hominis aut dignitas, aut indignitas,extra quaestionem est, & ea tamen ipsa oratio ad uniuersi generis disputationem reseratur necesse est. Haec ego non eo consi lio disputo ut homines eruditos redarguam,quanqua reprehededi sunt. qui in genere definiendo istas causas describunt in personis,& in temporibus positas esse: nam & si incurrui tempora, ct personae, tame intelligendum est, non ex ris, sed ex genere quaestionis pendere causas. Sed hoc nihil ad me: nul Ium enim nobis certamen cum istis esse debet: tatum satis est intelligi, ne hoe quidem eos consecutos,quod in tanto otio, etiam sine hac forensi exercitatio. ne,eflicere potuerunt,ut genera rerum discernerent ea p paulo subtilius explicaret: Verum hoc ut dixQnihil ad me. Illud ad me, ac multo etiam magis ad uos Cotta noster,& Sulpici, quomodo nuc se istorum artes habent,pertim scenda est multitudo causarum: est enim infinita. Si in personis ponitur, quot homines tot causis, sin ad generum uniuersas quaestiones reseruntur,ita modicae,& paucae sent,ut omnes eas diligentes,& memores, & sobrii oratores percursias animo,& prope decantatas habere debeat: nisi forte existimatis a Manio Curio causam didicisse L.Crassum, & ea re multum attulisse , quaobrem posthumo non nato Curium tamen heredem Coponii esse oporteret. Nihil
ad copiam argumentorum,neque ad cause uim,ac naturam nomen Coponit, ac Curii pertinuit: in genere erat uniuerso rei negotili,non in tempore,ac nominibus omnis quaestio,cum scriptum ita sit,Si mihi filius gignitur, is p prisus moritur,& cetera,tum ut mihi ille sit heres. Si natus filius non sit,uideaturone is,qui filio mortuo institutus heres sit, heres esse. perpetui iuris,& uniuero
si generis quaestio non hominum nomina sed rationem dicendi,& argumen torum sontes desiderat. In quo etiam isti nos iurisconsulti impediunt,i discendos deterret. Video enim in Catonis,et Bruti libris nominatim fere reserri.
186쪽
quid alicuiseiure,uiro,aut mulieri respoderint: credo ut putaremus in homi nibus non in re,consultationis aut dubitationis causam aliqua fuisse, ut, quod homines essent innumerabiles, debilitati a iure cognoscendo uoluntatem dis scendi sirinil cum spe perdiscendi abissceremus. Sed haec Crassiis aliquando nobis expediet, Sc exponet descripta generatim estent,ne sorte nescias, heri noobis ille hoc Catule pollicitus, se ius ciuile,quod nunc diffusum,& disssipatu est, in certa genera coacturum, & ad artem facile redacturum. Et quidem inquit
Catuluς haud quaquam id est dissicile Crasso, qui es quod disci potuit de iii
re didicit S quod ηs,qui eum docuerunt,defuit,ipse afferet,ut quae sint in tuore,uel acute describere,uel ornate illustrare possit. Ergo ista inquit Antonisus tum a Crasso discemus,cum se de turba,& a subsellhs in otium ut cogita solitudinemq) contulerit. Iam id quidem saepe inquit Catulus, ex eo audiui, cum diceret sibi certum esse a iudicris,causis* discedere. sed, ut ipsi soleo dice re,no licebit. neque enim ipse auxilium suum saepe a uiris bonis frustra implo. rari patietur, neque id aequo animo feret ciuitas,quae si uoce L. Crassi carebit, ornamento quodam sese spoliatam putabit. Nam herese inquit Antonius, si
haec uere a Catulo dicta sun t, tibi mecum in eodem est pistrino Crasse uiuen dum,& istam oscitatem, dormitantem sapientiam,Scevolarum, & ceterostrum beatorum otio concedamus. Arrisit hic Crastus leuiter, & pertexe mo do inquit Antoni,quod exorsus es,me tame ista oscitans sapientia, sit nul at ad eam confugero,in libertatem uindicabit. Huius quidem loci,quem modo sum exorsus,hic est finis inquit Antonius, quoniam intelligitur non in hominum innumerabilibus persenis, neque in infinita temporum uarietate, sed in
generum causis, atque naturis Omnia sita esse, quae in dubium uocarentur,genera autem esse definita non solum numero, sed etiam paucitate, ut eam male
riem orationis, quae cuiusque esset generis, studiosi qui essent dicendi omnis bus locis descriptam, instrucitam, ornatam cp comprehenderent, rebus diφco, & sententiis. Ea,ui sua, uerba parient, quae semper satis ornata mihi qui dem uideri solent, si elusinodi sunt,ut ea res ipsa peperisse uideatur. Ac si ueorum quaeritis, quod mihi quide uideatur si nihil enim aliud affirmare possum
nisi sententiam,& opinionem meam ocinstrumentum causarum, & genorum uniuersorum in serum deserre debemus, neque ut quaeque res delata ad nos erit, tum denique scrutari locos, ex quibus argumenta eruamus,quae quidem omnibus, qui ea mediocriter modo c5siderarint, studio adhibito,& usu, pertractata esse possunt,sed tamen animus reserendus est ad ea capita, & ad illos , quos saepe iam appellaui locos,ex quibus omnia ad omnem orationem inuenta ducuntur. Atque hoc totum est siue artis, siue animaduersionis, siue consuetud in is, nosse regiones, intra quas uenire debeas, & pervestiges quod quaeras. Vbi eum locum omnem cogitatione sepseris, si modo usum rerum percallueris, nihil te effugiet, atque omne, quod erit in re, occurret, atque ina et . & sic cum ad inueniendum in dicendo tria sint, acumen, deinde ratio,
quam licet si uolumus appellemus artem, tertium diligentia, non possum
equidem non ingenio primas concedere, sed tamen ipsum ingenium dili gentia, etiam ex tarditate, incitat. Diligentia inquam cum omnibus in resthus, tum in causis defendendis plurimum ualet, haec praecipue colenda est
nobis, haec semper adhibenda, haec nihil est, quod non assequatur, causa
187쪽
rtet DE ORATORE penitus,quod initio dixi,nota sit,diligentia est,ut aduersarium attente audia mus, atque ut eius non solum sententias, sed etiam uerba omnia excipiamus, uultus denique perspiciamus omnes, qui sensiis animi plerunque indicant, id tamen dissimulanter facere, ne sibi ille aliquid proficere uideatur, prudentia est.deinde ut in iis locis,quos proponam paulo post,reuoluatur animus, ut se penitus insinuet in causam iit sit cura, Sc cogitatione intentus, diligentia est, ut his rebus adhibeat tanquam lumen aliquod memoriam,ut uocem ut uires: haec magna sunt. Inter ingenium quidem,& diligentiam perpaululum loci reliquum est arti.ars demonstrat tantum ubi quaeras,atque ubi sit illud,quod studeas inuenire: reliqua sunt in cura, attentione animi, cogitatione, uigilanotia, assiduitate, labore, complectar uno uerbo, quo saepe iam usi firmus, da,
ligent ia,qua una uirtute om nes uirtutes reliquae continentur: Nam orationis
quidem copia videmus ut abundent philosophi, qui ut opinor, sed tu hare
Catule melius nulla dant praecepta dicendi,nec iccirco minus quecurique res proposita est suscipiunt,de qua copiose,et abundanter loquantur. Tum Casttulus. Est tuquit,ut dicis, Antoni, ut plerii philosophi nulla tradat praecepta dicendi,& habeant paratu tamen quid de quaq; redicant. Sed Aristoteles is, quem maxime ego admiror,proposuit quosdam locos ex quibus omnis argumentatio no modo ad philosophorum disputationem,sed etia ad hanc qua in causis utimur,inueniretur, a quo quidem homine iandudu Antoni non aberorat oratio tua, siue tu similitudine illius diuini ingenti in eadem incurris uestiΦgia siue etia illa ipsa legisti atq; didicisti,quod quide mihi magis uerisimile uidetur.plus enim te opere grscis dedisse rebus uideo,quam putara. Tu ille,uerum inquit ex me audies Catule,semper ego existimaui iucundiorem, Sc pro habiliorem huic populo oratore fore, qui primum qua minimam artificii cuius,deinde nulla graecarum rerum significationem daret . atq; ego idem existimaui pecudis esse non hominis,cum tantas res graeci susciperent, profiterest
tur,agerent,sesel Sc uidendi res obscurisssimas, & bene uiuedi, Sc copiose discendi rationem hominibus daturos pollicerentur,non admouere aurem, Sc si palam audire eos non auderes, ne minueres apud tuos ciues auctoritatem tu am, subauscialtando tamen excipere uoces eorum,& procul quid narrarent
attendere. itaq; feci Catule, & istorum omnium summatim caulas, & geneφra ipse gustaui. Valde hercule inquit Catulus,timide tanquam ad aliquem libidinis scopulum,sic tuam mentem ad philosophiam appulisti, quam hec ciuitas aspernata nunquam est: Nam & reserta quondam Italia pythagoreorusUit,tum cum erat in hac gente magna graecia, ex quo etiam quidam Ni imam Pompilium regem nostrum, sitim pythagoreum serunt, qui annis permul'tis ante fuit,quam ipse Pythagoras,quo etiam maior uir habendus est, cum illam sapientiam constituende ciuitatis duobus prope seculis ante cognouit, si
eam graeci natam esse senserunt: & certe non tulit ullos haec ciuitas aut gloria clariores, aut auctoritate grauiores, aut humanitate politiores P. Asticano.
C. Laelio. L. Furio, qui secum eruditisssimos homines ex Graecia palam semo per habuerunt. Atque ego ex istis saepe audiui cum dicerent pergratum Athenienses 8c sibi fecisse, & multis principibus ciuitatis, quod eum ad senatum legatos de suis maximis rebus mitterent,tres illius aetatis nobilissimos philoν sophos misissent Carneadem, & Critolaum, & Diogenem, itaque eos dum Romae
188쪽
LIBER I I. I 83 Romae essent,& a se et ab ali js frequerer auditos,quos tu cu haberes auctores Antoni miror cur philosophiae, sicut Zethus ille pacuvianus prope bestii inodixeris. Minime inquit An tonius,ac sic decreui philosophari potius,ut Neo optolemus apud Ennium, paucis: nam omnino haud placet. Sed tamen haec est mea sententia quam uidebar exposuisse: ego ista studia non improbo, moderata modo sint: opinionem illorum studiorii,& suspicionem artificii apud
eos,qui res iudicent,oratori aduersariam este arbitror: imminuit enim&orastioris auctoritatem, S orationis fidem. Sed,ut eo reuocetur,unde huc declinastuit oratio, ex tribus istis clarissimis philosophis, quos Roma uenisse dixisti, uides ne Diogenem fuisse qui diceret artem se tradere bene disserendi,& ueora,ac salsa diiudicandi, quam uerbo graeco i αλυ et μην appellaret: I n hac arte,si modo est haec ars,nullum est prsceptum,quomodo uerum inuenia tur, sed tantum est,quomodo iudicetur: Nam Sc omne,quod eloquimur,sic ut aut esse dicamus id aut non esse,& si simpliciter dictum sit,suscipiunt dialectici, ut iudiocent,uerum ne sit,an falsum,& si coniuncte sit elatum,& adiuncta sint alia, tuo dicent rectene adiuncta sint,& uera ne summa sit uniuscuiusq; rationis, Sc ad extremum ipsi se compungunt suis acuminibus,& multa quaerendo reperiunt non modo ea, quae iam non possint ipsi dimotuere,sed etiam quibus ante exorsa, & potius detexta prope retexantur. Hic nos igitur stoicus ille nihil adius Hai, quoniam quemadmodum inueniam, quid dicam non docet, atque idem etiam impedit, quod S multa reperit, quae neget ullo modo posse dissolui,& genus sermonis assieri non liquidum, non fissum, ac profluens ,sed exile,aridum, concisum, ac minutum: quod siquid probabit, ita probabit, ut oratoo xi tamen aptum non esse fateatur: Haec enim nostra oratio multitudinis est auribus accommodanda,ad oblectandos animos,ad impellendos, ad ea prosthanda, quae non artificis statera, sed quadam populari trutina examinantur. Quare istam artem totam dimittamus quae in excogitandis argumentis mustia nimium et in iudicandis nimium loquax. Critolaum istum, quem simul cu Diogene uenisse comemoras puto plus huic studio nostro prodesse potuisse: erat enim ab isto Aristotele,a cuius inuentis tibi ego uideor no longe aber
vare, atque inter hunc Aristotelem, cuius 8c illum legi librum, in quo expostsuit dicendi artes omnium superiorum,& illos, in quibus ipse sua quaedam de cadem arte dixit, & hos germanos huius artis magistros, hoc misi uisum est
interesse,quod ille eadem acie mentis, qua rerum omnium vim,naturam P tristderat,haec quoque aspexit,quae ad dicendiartem, quam ille despiciebat,pertist Debat, illi autem,qui hoc solum colendum ducebant, habitarunt in hac una ratione tractanda, non eadem prudentia, qua ille,sed usu in hoc uno genere,stuodioq; maiore. Carneadis uero uis incredibilis illa dicendi,et uarietas perquaesset optanda nobis, qui nullam unquam in illis suis disputationibus rem deo fendis,quam non prosarit,nulla oppugnauit,qua non euerterit. Sed hoc mao ius est quoddam,quam ab rjs,qui haec tradunt, E docent,postulandu sit.Ego autem, siquem nunc plane rudem institui ad dicendum uelim, his potius traodam assiduis uno opere eande incudem diem,noctem p tundentibus, qui oes
tenuissimas particulas, atque omnia minima mansa ut aiunt, nutrices infantisthus pueris in os in sierant. Sin sit is, qui & doctrina mihi liberaliter institutus,& aliquo iam imbutus usu,& satis acri ingenio esse uideariir,illuc eum rapiam
189쪽
i D E . O R Α Τ o R Iubi non seclusia alIqua aqvula teneatur, sed unde uniuersium sumen erumpat, oui illi sedes,& tanquam domicilia omnium argumentorum monstret, Neabreuiter illustret,uerbis* definiat. Calid enim est in quo hereat, qui uid
rit omne,quod sumatur in oratione, aut ad probandum, aut ad refellendum, aut ex siua sumiui, atque natura aut assiami foris Ex sua ui cum aut res quae fit tota uuaeratur,aut pars eius, aut uocabulum quod habeat, aut quippiam rem illam duod attingat.extrinsecus autem,cum ea,que sunt soris, neque herentiri, rei natura colliguntur. Si res tota quaeritur, definitione uniuersia uis explicandida est sie. si maiestas est amplitudo,ac dignitas ciuitatis,is ea minuit, qui exero citum hostibus Populi R.tradidit,non qui eum,qui id fecisset,l'opuli κ. po testati tradidit. Sin pars .partitione,hoc modo. aut senatui parendum de laludite reip suit, aut aliud cosilium instituendum, aut sua sponte faciendum. aliud consilium,superbum. suum arrogans .utendum igitur fuit consilio senatus in ex uocabulo,ut Carbo si consul est, qui consulit patriae, quid aliud fecit Opi mius Sin ab eo quod rem attingat, plures sunt argumentorum sedes, ac Ioci. nam & coniuncta quaerimus,& genera,& partes generibus subiectas, sinu litudines,& dissimilitudines,& contraria,&consequentia,& consentarie et quasi praecurrentia,& repugnantia, 8c causas rerum uestigabimus,& ea, quae
ex causis orta sunt. S maiora. Paria.minora quaeremus. Ex coniunctis sicar
pumenta ducuntur. Si pietati summa tribuenda laus est, debetis moueri, cum O Metellum tam pie lugere uideatis. Ex genere aute. Si magistratus in Possiti R. potestate esse debent, quid Norbanum accuses, cuius tribunatus uost Iuntati paruit ciuitatis Ex parte autem ea, qus est subiecta generi. Si omnest qui resp.consulunt,cari nobis esse debent,certe in primis imperatores, quom consilias,uirtute, periculis retinemus 3c nostram salutem, δc imper a dignita tem. Ex similitudine autem. Si serae partus suos diligunt, qua nos in liberos nostros indulgetia esse debemus At ex dissimilitudine. Si barbarorum eliin diem uiuere nostra consilia sempiternum tempus spectare debet.aim utrostque in genere &similitudinis,et dissimilitudinis, exempla sunt ex aliorum Laoctis, aut dictis,aut eluentis,& fictae narrationes saepe ponendae. Iam ex contrario,Si Gracchus nefarie,pre lare Opimius. Ex consequetibus. Si et serro inoterfectus ille,et tu inimicus eius cu gladio crucio comprehesius es in illo ipso loco,ia nemo praeter te ibi uisus est, & causa nemini, & tu semper audax, quia est' quod de facinore dubitare posmmus Ex consentaneis, Sc praecurrenti hus,& repugnantibus,tit olim Crassus adolestens. Non si Opimium detens disti Carbo,iccirco te isti bonum ciuem putabunt. simulasse te, Sc aliud quid quaesisse perspicuum est,quod T. Gracchi mortem sepe in concionibus depli rasti quod P. Africani necis socius suisti,quod eam legem in tribunatu tulisti. quod semperi bonis dissensisti. Ex causis autem rerum sic. Avaritiam si toIolere uultis, mater eius est tollenda luxuries .Ex rjs autem,que sunt orta de cati sis. Si aerarii copiis, S ad belli adiumenta,& ad ornamenta pacis utimur,uectipalibus serviamus. Maiora autem,et minora,& paria coparabimus sic. ex maiore. Si bona existimatio diuitiis praestat, pecunia tantopere expetitur. quanto gloria magis est expetendarex minore sic. Hic paruar consuetudinis Caula huius mortem seri tamfamiliariter. .
190쪽
Quid si ipse amasset quid mihi hic faciet patri:
Ex pa sic.est eiusdem & eripere contra remp.& Iargiri pecunias. Foris auatem assum utur ea,quae non sua ui, sed extranea subleuatur, ut haec. hoc uerum est: dixit enim Q . Ludiatius. hoc salium est: habita enim quaestio est: hoc se. qui necesse est. recito enim tabulas. de quo genere toto paulo ante dixi. Hare ut breuiis medici potuerunt, ita a mediista sunt. Ut enim si aurum cui, quod esset multifariam defossiam, comostrare uellem, satis esse deberet si signa,& notas ostenderem locorum quibus cognitis, ille sibi iple sederer, 8c id, quod uellet paruulo labore, nullo errore inueniret, sic has ego arguine torum noui notas, quae illa mihi quaerenti demonstrat ubi sint,reliqua cura, & cogitatione erupuntur. Quod autem argumentorum genus cuique causarum generi maxime conueniat, non est artis exquisitae praescribere, sed est mediocris ingeni j itidiscare: neque enim nunc id agimus,ut artem aliquam dicendi explicemus, sectutdoctissimis hominibus usus nostri quasi quaedam monita tradamus. His igio tur locis in mente,& cogitatione defixis,& in omni re ad dicendum posita excitatis,nihil erit quod oratorem emigere possἰt, non modo in forensibus di, scepta tionibus, sed omnino in ullo genere dicendi. Si uero assequetur, ut talis uideatur,qualem se uideri uelit,& animos eorum ita assiciat, apud quos aget, ut eos q uocunque uelit uel trahere, uel rapere possit, nihil profecto praeterea addicendum requiret. Iam illud videmus nequaquam satis esse reperire,quid dicas, nisi id inuentum tradiare possis. Tractatio autem uaria esse debet.ne aut cognoscat artem, qui audiat, aut defatigetur similitudinis iacietate. Proponi oportet quid asseras,& id quare ita sit ostendere,& ex ηsidem illis locis inter dum concludere,relinquere alias,alioq; transire: sepe non proponere, ac ratione ipsa asterenda,quid proponendum fuerit,declarare: sicui quid simile dicas, prius ut simiIe confirmes,deinde quod agitur adiungas. puncta argumentost Tum Plerutaque ut occulas,nequis ea numerare possit,ut re distinguantur, uerbis consula elle uideantur. Haec ut & properans, & apud doctos, & semido a stus ipse percurro,ut aliquando ad illa maiora ueniamus. Nihil est enim indicendo Catule maius,quam ut faueat oratori is,qui audiet, utq; ipse sic moueaotur,ut impetu quodam animi,& perturbatione magis,quam iudicio, aut cono
silio regatur. Plura . n. multo homines iudicant,odio,aut amore, aut cupiditas te,aut iracundia,aut dolore,aut letitia,aut spe,aut timore,aut error aut aliqua Permotione mentis,quam ueritate,aut praescripto,aut iuris norma aliqua, aut
iudicη formula aut legibus. quare, nisi quid uobis aliud placet, ad illa pergaν mus. Paulum inquit Catulus etiam nunc deesse uidetur rhs rebus Antoni, quas exposuisti, quod sit tibi ante explicandum, qua m illuc proficiscare,quo te dicis intendere. Quid nam inquit et Qui ordo tibi placet inquit Ca
lutus, ct quae dispositio argumentorum, in qua tu mihi semper deus uideri soles. Vide quam sim in isto genere inquit Catule deus, non mehercule mishi nisi admonito uenisset in mentem, ut posssis exi stimare me in ea, in quibus nonnunquam aliquid efficere uideor, usu solere in dicendo, uel casia potius incurrere. Ac res quidem ista,quam ego,quia no noram, sic tanquam ignotu hominem praeteribam,tantum potest in dicendo,ut ad uincendum nulla plus. Possit. Sed tame mihi uideris ante tempus a meJatione ordinis et disponeda νxum reru requisisse: Nam si ego omne uim oratoris in argumetis,& in re ipsa