M. Tullii Ciceronis Opera, omnium quae hactenus excusa sunt, castigatissima nunc primum in lucem edita 1

221쪽

xis DE ORATORE uera,& tibi Catule certe no inaudita uox,omnem doctrinam harum ingenuarum et humanaru artium uno quod a societatis uinculo cotineri: ubi enim perspecta uis est rationis eius,qua causae reru,atCp exitus cognoscutur, mirus quis clam omniu quasi colensus do strina ru,concentusq; reperitur. Sed si hoc quoque uidetur esse altius,qua ut id nos humi strati suspicere possimus, illud certe tamen, quod amplexi sumus,quod profitemur,quod sit kepimus, nosse, Sc te nere debemus, Una est enim,quod & ego hesterna die dixi,et aliquot locis antemeridiano sermone significauit Antonius,elonuentia. Quascunar in oras disputationis,regiones ue delata est: nam siue decoclinatura loquitur,sive deterrae,siue de diuina ui,siue de humana,sive ex inferiore loco, siue ex aequo, siue exsuperiore,sive ut impellat homines siue ut doceat,sive ut deterreat, siue ut cocitet,sive ut reflectat siue ut incedat,sive ut leniat, siue ad paucos, siue ad multos, lsiue inter alienos,sive cu suis siue secum,riuis est diducta oratio no sentibus et quocum ingreditur eode est instructu,ornatui comitata. Sed quonia oppressi iam sumus opinionibus no modo uulgi, uerum etia hominum leuiter erudistorum,qui quae coplecti tota nequeunt, haec facilius diuulsa S quasi disterpta contrectant et qui tanQuam ab animo corpus sic a sententiis uerba seiungunt. Muoru sine interitu fieri neutrum potest rioniuscipia oratione mea plus, quam illi imponitur.tantia significabo breuit nes uerborum ornatu inveniri posise non partitis,expressism sententiis,'eq; eue ullam sententiam illustrem sine Iuce uerboru Sed prius Quam illa conor attingere. quibus orationem ornari. sim illuminari putem. Prono nam breuiter, quid sentiam de uniuerso genere dicendii Natura nulla est ut misbuidetur quae noti habeat in suo genere res xo plures dissimiles inter se. quae tamen consimili laude dignentur. Nam 8c auxibus multa percipimus,quae Sc si nos uocibus delectant tame ita sunt uaria sepe,ut id,quod proximum audias,iucundissimu esse uideatur,& oculis colligatur Pene innumerabiles uoluptates,quae nos ita capiunt, ut unum sensum di in mili genere delectet,& reliquos sensius uoluptates oble stat dispares,ut sit dinficile iudicium excellentis maxime suauitatis. At hoc idem,quod est in naturis rerum,transferri potest etia ad artes iVna fingendi est ars, in ova orestantes

fuerunt Myro, Polycletus, Ly sippus qui oes inter se dissimiles fuerui, sed ita stamen ut nemine sui uelis esse dissimile.Vna est ars.ratio dicture, dissimillis micy tamen inter se Zeusis, Aglaophon, Apelles ne p eorti quisquam est,cut 3 quidqua in arte sita deesse uideatur: S si hoc in his quasi mutis artibus est misrandu, 8c tamen veru quanto admirabilius in oratione atq; in lingua,quae cuin tandem sintetris.uerbist uersetur summas habet dissimilitudines, no sic, ut alii uituperadi sint sed ut in . quos costet esse laudad os .in dispari tamen genere laudetur. At. id primu in poetis cerni licet. quibus est proxima cognatio cuoratoribus, qua sint iter sese Ennius, Pacuuius, Acciusq; dissimiles,qua apud grecos risichylus,Sophocles, Euripides,qua nil oibus par pene laus in dissimili seribedi genere tribuatur. Aspicite nunc eos homine at* intuemini,quorsside facultate qu imus,uuia intersit inter oratorii studia aloe naturas suavita' tem l iocrates subtilitate Lusiasiacume Hyperidesissem tu Aschines uim Deo mosthenes habuit, quis eoru non egregius tame quis cuiusqua nisi sui similiset Grauitate Africanus lenitate Lelius.aiseritate Galba. proflues quiddam habuit Carbo,& carioru, quis horum no princeps temporibus illis fuit dc suo

tamen

222쪽

LIBER III.

tamen quisque in genere princeps,Sed quid eao uetera conuuiram cum mihi liceat uti praesentibus exemplis, atque uiuis Quid iucundius auribus nostris unquam accidit huius oratione Catuli quae est pura sic, ut latine loqui penὸ

solus uideatur sic autem grauis,ut in sin Rulari dignitate omnis tamen adsit humanitas,ac lepos quid multa istum audiens equidem sic iudicare soleo quid quid aut addideris,aut mutaueris,aut detraxeris,uitiosius,& deterius futuru. Quid noster hic Caesar noti ne nouam quandam rationem attulit orationis,& dicendi genus induxit prope singulare quis unquam res praeter hunc traogicas pene comice tristes remissse, seueras hilare, forenses s enica prope uenuo state tradiavit atque ita ut neque iocus magnitudine rerum excludereturi nee ltrauitas si tris minueretur. Ecce praesentes duo prope aequales Sulpicius, & otia: uuid tam inter se dissimile quid tam in silo genere praestas limatus M.ter & subtilis rem explicans proprris antist uerbis heret in causa semper et uuid iudici probandum sit cum acutissime uidi omissis ceteris argumentis in eo mentem, rationem V defigib Sulpicius aute sortispmo quodam animi impetu plenissima, & maxima voce. summa contentione corporis. & dignitate

motuS uerborum Quocue ea grauitate 5 copia est, ut unus addicendii instructissῖmusi natura esse uideatur/dnqsmetio fiam reuertor, quonia sic sui mus semper comparati, ut hominum sermonibus Quasi in aliouod contentio Dis iudicium uocaremur,quid tam dislsimile suam ego in dicendo Antos

nius cum ille is sit orator,ut nihil eo possi t esse praestantius,ezo alitem, Quan quam memet mei poenitet, cum hoc maxime tamen in comparatione coniuno gar Videtis ne genus hoc, quod sit Antonin, sorte, uehemens, commotum in agendo, premunitum,& ex omni parte causiae septum acre acutum,enucleatu. in unaquaq3 re commorans honeste cedens acriter in sequens, terrens suppliocaris,summa orationis uarietate nulla nostrarum aurium facietate, Nos aute

Quicunm in dicendo sumus Quoniam es Ie aliquo in numero uobis videmur a certe tamen ab huius multum genere distamus: quod quale sit, non est meum

dicere, propterea quod minime sibi quisiis notus est et disticillime de se quis

senili sed tame dissit nititudo intelligi potest. & ex motus mei mediocritate,et ex eo, quomquibus uestigins primum institi in ius sere soleo perorareta quod aliquanto me maior in uersis, & in sententiis eligendis, quam eum labor. 8ccuratorquesiverente, ne si paulo obsoletior fuerit oratio no digna expectatione,&siletio fuisse uideatur. Quod si in nobis, qui ad stimus, tante dissimilituo dines,tam certe res cuiusq; proprie, Sc in ea uarietate sere melius a deteriore facultate magis,quam seriere,distinguitur,atq; omne laudatur,quod in sito geonere perfecit u est, ad celetis, si oes,qui ubiq; sunt, aut Herut oratores amplecti Moluerimus,nu ne sere,ut quot oratores,totide pene reperiant genera dicedic, Ex qua mea disputatioe sorsita occurrat illud si pene innumerabiles sint quaos serme figuret cli cedi, specie dispares. genere laudabiles no Posse ea. quae inter se discrepant. risitem praeceptis aiuue in una institutione formari. Quod non est ita diligenti Iim et hoc est eis. qui instituunt alicuos, atque erudiui, uidendum,nuo sua quen* natura maxime serre uideatur. Etenim videmus ex eodem quasi Iudo summorum in suo cuiusque genere artificum, Sc magistrostrum exisse discipulos dissimiles inter se attamen laudandos, cum ad cuiusque natur1 institutio doctoris accomodaretur. Cuius est uel maxime isis ne illud

223쪽

ffig

exemplum ut ceteras artes omittamus quod dicebat Isecrates doctor singularis, se calcaribus in Enhoroi contra autem in Theoompo frenis uti solere:

alterum enim exultantem uerborum audacia reprimebat , alterum cuncta notem, & Quasi uerecundantem incitabat: Neque eos similes essecit inter se led tantum alteri astinxit, de altero limauit, ut id confirmaret in Utroque, quod utriusque natura valeretur. Haec eo mihi Praedicenda suerunt, ut si non om νnia , quae proponerentur a me ad omnium uestrum studium, & ad genus id, quod quisque uestrum in dicendo probaret,adhaerescerent, id a me genus exoprimi sentiretis, quod maxime mihi ipsi probaretur: Ergo haec& agenda sunt ab oratore. quae explicauit Antonius, Sc dicenda quodammodo , Ouio nam igitur dicendi est modus melior aenam de aetione poli uider quam ut

latine,ut plane ut omate, ut ad id, quodcunque a etiar, a Pte, con ruenterl dicamus iAtque eorum Quidem Quae duo Prima dixi , rationem non arbitrori expectari a me puri dilucidit sermonis neu enim conamur docere eu dicere e cui loqui nesciat.nec sinerare Qui latinen O Possit, huc ornate esse dierum nem uero uui non dicat. Quod intelligamus. hunc Dosse. quod admiremur. dicere ' Linquamus igitur haec quae cognitionem habent iacilem, usum necessarium, nam alterum traditur literis,doctrinal puerili,alterum adhibetur obea cauosam,ut intelligatur, quid quisque dicat, quod videmus ita elle neccssarium, ut tamen eo minus nihil esse nostiti Sed omnis loquendi elegantia, quanquam expolitur scientia literarum, tamen augetur legendis oratoribus. &poetist sunt erit illi ueteres Qui ornare nondum Poterat ea. Quae dicebant, Omnes pro De praeclare locuti, quorum sermone assuenisti qui erunt, ne cupientes Qui dem poterunt locui nisi latine, nectae tamen erit utendum Ue rbis Isis, quibus iam consuetudo nostra non utitur, nisi Quando ornandi causa parcer, quod qstendam .sed usitatis, ita poterit uti, lefinitimis ut utatur ris. qui in ueteribus erit scriptis studiose', 8c multum uolutatusiAtque ut latine loquamur,non blum uiciendum est, ut si uerba esseramus ea, Quae nemo iure represendat, ea sic. Κ casibus, S temporibus, δc genere, & numero conseruemus , ut ne quid perturbatum, ac discrepans, aut praenosterum sit, sed etiam lingua. Scspi tus, Sc uocis sonus est ipse moderandus. Nolo exprimi literas putidius, nolo obscurari negligentius, nolo uerba exiliter exanimata exire, nolo insaota, & quasi anhelata grauius: nam de uoce nondum ea dico, quae sinat aestio sitis, sed hoc, quod mihi cum sermone quasi coniunctum uidetur. Sunt enim certa uitia, quae nemo est, quin essugere cupiat, mollis uox, ut muliebris,aut quasi extra modum ab sena, atque absurda. est autem uitium, quod nonnulo ii de industria consecstantur : rustica uox ,&agrestis quosdam dele stat, quo magis antiquitatem, si ita sonet, eorum sermo retinere uideatur, ut tuus Ca

tute sodalis L. Cotta gaudere mihi uidetur grauitate linguae, nol uocis agresti , & illud, quod loquitur, pristum uisum iri putat, si plane fuerit rusticanum. Me autem tuus sonus,et suavitas ista delectat omitto uerborum, quanquam est caput,uerum id assert ratio docent literae,con firmat co suetudo Sc legendi,& loquendi sed hanc dico suavitatem,quae exit ex ore, quae quidem, ut apud graecos atticoru, sic in latino sermone huius est urbis maxime propria. . Athenis iandiu dochrina ipsoru Atheniensium interiit. domicilium tantum illa urbe remanet studioru quibus uacant ciues, peregrini seu utur capti quo

dammodo .

224쪽

dammodo nomine urbis.& auctoritate. tamen eruditissimos homines Asia ticos uiuis Atheniensis indoctus, non uerbis, sed sono uocis, nec tam bene, quam suauiter loquendo facile superabit. Nostri minus student literis, quam latini,tamen ex istis, quos nostis,urbanis, in quibus minimum est Iiterarum, nemo est quin literatisssimu togatorum omnium. Q Valerium Soranum lenitate uocis,atque ipso oris pressu,& sorio facile uincar, Quare cum sit quedam certa uox romani generis urbis Q propria,in qua nihil offendi nihil displice re, nihil animaduerti possit nisil sonare aut olere peregrinum hac sequamur. . Nequesbium rusticam asperitatem, sed etiam peregrina in lentiam gere distamus, Equidem cum audio socrum mea Laeliam Cticilius enim mulieres in

corruptam antiquitatem conseruant, Quod multorum sermonis expertes, ea

tenent semper,quae prima didicerun led eam sic audio, ut Plautum mihi aut Naevium uidear audirrison pio uocis ita recto,& simplici est, ut nihil ostentationis, aut imitationis asserae uideatur, ex quo sic locutum esse eius natrem iudico, sic maiores, non asinere. ut ille, quem dixi, non uaste, non rustice, non

hiulce, se Γpresse S aeuuabiliter,& leniter,uuare Cotta noster, cuius tu illa laota Sulpici nonnunquam imitaris, ut totam literam tollas, et e plenissimum dicas,non mihi oratores antiquos,sed inestares uideris imitari. Hic cum arrissset ipse Sulpicius,sic aetam uobiscum inquit Crassus ut Quoniam me loQui uoluistis,aliquid de uestris uitiis audiatis. Vtinam quidem inquit ille, id enim ipsum uolumus, idq; si feceris, multa mit arbitror hic hodie uitia ponemus. At enim non sine meo periculo Crassias inquit possum Sulpici te reprehenodere,quoniam Antonius mihi te simillimum dixit sibi uideri. Tum ille, tum quod monuit idem ut ea,quae in quoq; maxima essen ,imitaremur rex quo uereor,ne nihil sim tui nisi supplosione pedis imitatus,& pauca queda uerba,&alique si sorte motum. Ergo ista inquit Crassus,que hases a me,non reprehendo,ne meipsum irrideam,sunt autem mea multo,& plura,et maiora quam disciS,quar aut sun t, aut tua plane, aut imitatione ex aliquo expressa,de ris te, siqui me sorte locus admonuerit,comonebo. Pretereamus igitur precepta latine loquedi,quae puerilis doctrina tradit et lubtilior cognitio, ac ratio literaru alit, aut consuetudo sermonis cotidiani ac domestici libri confirmant. et lectio ueo terum Oratorum et poetarum, qa uero in illo altero diutius comoremur ut sdisputemus quibus rebus assequi posssimus,ut ea,quae dicamus, intelligantur. φlatine scilicet dicendo uerbis usitatis ac proprie demonstratibus ea quae signi ificari,ac declarari uolemus,sine ambiguo uerbo,aut sermone, no nimis longa continuatione uerborum, non ualde productis iris, quae similitudinis causa ex Ialius rebus trans serutur,non discerptis sententris,non praeposteris tenoribus, mnon cofusis Psonis,no perturbato ordine.Quid multa tam facilis est tota res. itit mihi permiru sepe uideatur,ta dissicilius intelligat quid patronus uelit dio lcere,q si ipse ille,qui patronii adhibet de re sua diceret: I sti eni qui ad nos cau Isis deserunt,ita nos plerunΦ ipsi docent ut no desideres planius dicitEasdem lares autem simulac Fusius aut uester equalis Pomponius agere ccrnit, no eque quid dicat,nissi admodu attendi intelligo: ita consula est oratio. ita prurbata. 'nihil ut sit primum nihil ut secundum tanta: insolentia, ac tursa uerboru,ut oratio quae Iumen adhibere rebus debet.ea obseuritatem & tenebras afferat.

atque ut Quodammodo iosi sibi in dicendo obstrepere uideantur. Verum si

225쪽

Σzo DE ORATORE placet,quoniam haec satis spero uobis quidem,certe maioribus molesta,&putida uideri ad reliqua aliquato odiosiora pergamus. Atqui uides inquit Antonius,cum alias res agamus,quam te inuiti audiamus, qui adduci postumus, de me enim coniicio reliciis ut rebus omnibus te sediemur te audiamus,ita det horridis rebus nitida de ieiunis plena, de peruulaatis noua quaedam est ora , tio tua. Faciles eni inquit Antoni partes eae suerut duae quis modo percucurri,uel potius pene pricteri l,latine loquendi, planem dicendi,reliquae sunt mao

Enae,implicate uarie,uraues,quἰbus Omnis admiratio in menti omnis laus eloouentiae continetur: nemo enim unquam est oratorem, quod latine loqueretis admiratus,si est aliter, irrident,neq; eum oratorem tantummodo, sed hoominem non putanti nemo extulit cum uerbis: Qui ita dixisset, ut qui adessent intelligerent quid diceret sed contempsit eum qui minus id facere potuisset. a gnnuo igitur homines exhorrescunt quem l pelieti dicentem intuentur in quo exclamant Quem deum ut ita dicam, inter homines putant qui distin, die oui explicate qui abundanter oui illuminare dc rebus S uerbis dicunt.&l in ipsa oratione quasi quendam numerum .uersium quo ficiunt.id est quod diser coornate. qui idem ita moderantur, ut rerum, ut persenarum dignitates seserunt, ri sunt in eo genere laudandi laudis, quod ego aptum, Sc congruens nostminem: qui ita dicerent, eos negauit adhuc se uidisse Antonius 8c iis hoc nomen dixit eloquentiae solis esse tribuendum, auare omnes istos me a uetoore deridete, atque contemnite qui se horum,qui nunc ita appessantur, rseto

rum praeceptis omnem oratorum uim complexos esse arbitrantur,neque ad

huc quam personam teneant,aut quid Profiteantur,intelligere potuerunt. Verum enim oratori quae sunt in hominum uita quandoquide in ea uersetur orator, atque ea est ei stibiecta materies, omnia quaesita audita, ted a. disinutata. tradiata, aetitata esse debent, Est enim eloquentia una quaedam de sium mis iuIrtutibus,quanquam sunt omnes uirtutes equales, V pares, sed tamen est spescies alia magis alia formosa,& illustris,sicut haec uis, quae scientiam complexa frerum,fensa mentis,& consilia sic uerbis explicat,ut eos,qui audiant,quocunγ tque incubuerit, possit impellere, quae quo maior est uis, hoc est magis probio diate iungenda,lammat prudentia,quarum uirtutum expertibus,si dicedico piam tradiderimus,sion eos quidem oratores essecerimus, sed iuretibus quaro :dam arma dederimus. Hanc inqua cogitandi, pronuntiandissi ratione, uinaldicendi ueteres graeci sapientiam nominabat,hinc illi Lycurgi, hinc Pittaci, hinc Solones atq; ab hac similitudine Coruncanii nostri, Fabricii, Catones, Scipiones fuerunt,no tam fortasse docti, sed impetu mentis simili, & uoluntate. Eadem aut alid prudentia,sed consilio ad uitae studia dispari,quietem, at otium secuti,ut Py thagoras, Democritus, Anaxagoras, a repedis ciuitatibus totos se ad cognitione rerum transtulerunt,quir uita propter tranquillitatem, 8c propter ipsius scient tae suauitate, qua nihil est hominibus iucundius,plures quam utile fuit rebus publicis,deIectiauit, I tam ut ei studio se excellentisssim singeniis homines dediderunt,ex ea summa facultate vacui,ac liberi temporis, qmulto plura, l erat necesse,doctissimi homines otio nimio, dc ingenius uberri mis affluentes curanda sibi csse,ac quaerenda,& inuestiganda duxerui. Nam

uetus quidem illa doctrina eadem uidetur Sc reete faciendi. & benedicenudi mazistra, neque diiuncti doctores, sed iidem erant uiuendi praeceptores. latque

226쪽

atque dicendit, ut ille apud Homerum Phoenix. qui se a Pelio natre Achi III

iuueni comitem esse datum dicit ad bellum,ut illum essiceret oratorem uerbo, rima, actorem g rerum. Sed ut homines labore assiduo, 8c cotidiano a s sueti. cum tempestatis causa opere prohibentur,ad pilam se aut ad talos, aut ad resiseras conferunt, aut etiam nouum sit,ipsi aliquem excogitant in otio Iudum sic illi a negoths publicis, tanquam ab opere, aut tem Poribus exclusi, aut uooluntate sua seriati totos se alia ad poetas,al 'ad geometras,atri ad musicos cono tuleriunt,atri etiam ut dialectici,nouum sibiipsi studium, ludum p pepereruti

atque in ηs artibus, quae repertae sunt, ut puerorum mentes ad humanitatem fingerentur,atque uirtutem,omne temPUS,atque aetates suas consumpserunt.

Sed quod erant quidam, 'at multi, qui aut in repti. Propter a ncipitem, quae non potest esse seiuneta, faciendi , dicendit sapientiam florerent, ut Themi, stocles ut Pericles, ut Theramenes,aut qui minus ipsi i repti. uer arentur, sed ut huius tamen eiusdem sapientiae doctiores csssent,ut Gorgias, Trasimachus I crates, inuenti sunt, qui cum ipsi doctrina, & ingen0s abundarent, a re autem ciuili, Sc a negotηs animi quodam iudicio abhorrerent, hanc dicendi

exercitationem exazitarent, atque contemnerent, Quorum Princeps A ernis

tramitis, qui omnium eruditorum testimonio totiusqa iudicio raeciae cur prudentia,Sc acumine, Sc uenustate,& subtilitate, tum uero eloquentia, uao

rietate, copia, quam se cunque in partem dedi isset, omnium fuit facile prinisu

ceps. Is, qui haec, quae nos nunc quaerimus, tractarent,agerent,d cererit,cum nomine appellarent uno, quod omnis rerum Optimarum cognitio . atque iniris exercitatio philosenhia nominaretur, soc commune nomen eripuit sapit lenterm sentiendi. S ornare dicendi scientiam re cohaerentes , disputationibus Rsuis sevarauit, cuius instentum, uarios F sermones immortalitati scriptis suis 'Plato tradidit. cum infe literam Socrates nullam reliquisset . Hinc discidium illud extitit quasi linguae, atque cordis, abserdum sane,&inutiIe,&repre hendendum,ut at a nos sepere,at' dicere docerent. Nam cum essent plures orti sere a Socrate, quod ex illius uar is, Sc diuersis, Sc in omnem partem dissu sis disputationibus alius aliud apprehenderat, proseminatae simi, quasi famis Ilaedi sentientes inter se, 8c multum diiunctae, Sc dispares, cum tamen omnesse philosephi, socraticos & dici uellent, &essse arbitrarentur. Ac primo ab ipse Platone AristoteIes , dc Xenocrates, quorum alter Peripateticorum, alter Academiae nome obtinuit. deinde ab Antisthene,qui patientiam,& duxitiam in secratico sermone maxime adamarat, cynici primum, deinde stoloes,tum ab Aristippo, quem illae magis uoluptariae disputationes delectarant, cyrenaica philos phia manavit, quam ille Sc eius posteri simpliciter defenderant ii qui nuc uoluptate omnia metiuntur,dum uerecundius id agunt,nec dignitati satisfaciunt,quam non aspernantur,nec uoluptatem tuetur,quam am

Plexari uoIunt. Fuerunt etiam alia genera philosophorum, qui se omnes ferΦsecraticos esse dicebant,Ereticorum,Erilliorum, Megaricorum, Pyrrhoneorum,sed ea horum ut,& disputationibus suntlandiu fraeha S extincta. Ex illis autem,quae remanent,ea philosephia, quae suscepit patrociniu uoluptat , t 8c sicui uera uideatur,procul abest tamen ab eo uiro,quem querimus,et quem audiorem publici consilia,®endae ciuitatis ducem,& sententiae, atque eloquentiae principem in senam,in populo,in causis publicis esse uolumus . nec '

227쪽

ΣΣΕ DP Ο R A T O R Ei ulla tamen ei philosophiae fiet iniuria a nobis: non enim repestetur Inde , qtidi aperedi cupiet,sed in hortulis quiescet seis,ubi uult, ubi etiam recubans molIil ter, dc delicate nos auocata rosisis, a iudiciis, a curia , ortalle sapienter ae: presertim a repu. ue iam ego non quaero nunc, Quaesit philosis hiauerissima, sed quae orator coniundia maxime. Quare istos sine ulla contumelia dimit tamus, sunt enim & boni uiri, dc quoniam sibi ita uidentur, beati: tantum eos admoneamus, ut illud, etiam si est uerissimum, tacitum tamen tanquam mysterium teneant, Quod negant uersiari in repti. esse sanientis: nam si hoenobis,atque optimo cuique per Baserint,non poterunt ipsi esse,id quod mari . ime cupiunt,otiosi. Stoicos autem,quos minime improbo dimitto tame, nee eos iratos uereor,quoniam omnino irasci nesciunt, atque hac ab iis habeo gratiam, quod soli ex omnibus, eloquentiam uirtutem, ac sapientiam esse dixeorunt: sed utrunque est in his,quod ab hoc, quem instruimus, oratorem ualde abhorreat uel quod omnes,qui sapientes non sint,seruos,latrones, hostes,inν sanos esse dicun t,neque tamen quenquam esse sapientem, valde autem est ab. surdum ei concionem, aut senatum, aut ullum coetum hominum committere, cui nemo,illorum,qui adsint,ianus,nemo ciuis,nemo liber esse uideatur. Accedit,quod orationis etia genus habent fortasse subtile,& certe acutum, sed ut in oratore exile,inusitatum, abhorrens ab auribus uulgi, obscurum, inane, ieiuν num,attame eiusmodi,quo uti ad uulgus nullo modo possit: Alia enim Sc bona,& mala uidentur stoicis,& ceteris ciuibus,uel potius gentibus,alia uis hos noris,ignominiae,praenari,supplicii vere,an secus, nihil ad hoc rem pus, sed . eas sequamur,nullam unquam rem dicendo expedire possimus. Reliqui sun e Peripatetici,& Academici, quanquam academicorum nomen est unum, senotentiae duae: nam Speusippus Platonis sororis filius. Sc Xenocrates, qui Plaotonem audierat,& qui Xenocratem P emo,& Crator, nihil ab Aristotele. qui una audierat Platonem, magnonere dissensit, copia sertasse, 6c uarietaote Scendi pares non fuerunt. Arcesilas primum, qui Polemonem audierat, ex uari js Platonis libris, sermonibus i socraticis hoc maxime arripuit, nihil esse certi, quod aut sensibus, aut animo percipi possit, quem serunt eximici quodam usum lepore dicendi, aspernatum esse omne animi, sensiisq; iudicisum, primum instituisse quanquam id fuit socraticum maxime non quid ipse lentiret ostendere, sed contra id, quod quisque se sentire dixisset, disputare. Hinc haec recentior Academia emanauit. in qua extitit diuina quadam celeritate ingenii dicendus copia Carneades, cuius ego, 8c si multos auditos

res cognoui Athenis tamen auctores certisssimos laudare possiim.& secerum meum Scaevolam cui eum uomae audiuit adolestens. 5c ab Metellum L. F. familiarem meum clarissimum uirum,qui illum a se adolescen te Athenis, iam assectum senectute, multos dies auditum esse dicebat, Haec autem, ut ex Aperi nino fluminum . sic excommuni sapientium iugo sunt doetrinarum iactia diis vortia, ut philosophi tanquam in superum mare ionium dequerent, graecum quiddam, Sc portuosum Eratores autem in inferum hoc tu schum. Sc barba rimi scopulosum .atque infestum laberentur in quo etiam inse Ulysses errasset. Quare si hac eloquentia, atque hoc oratore contenti stamus, qui sciat,aut negare oportere, quod arguere, aut, si id non possis, tum ostendere, quod is secerit, qui insimuletur, aut recte factum, aut alterius culpa, aut iniuria, aut lege,

228쪽

ex lege, aut non contra Iegem, aut imprudentia, aut necessarIo, aut non eo nomine u stirpandum, quo arguatur,aut non ita agi, ut debuerit, ac licuerit, & si satis esse putatis, ea, quae isti scriptorcs artis docent discere,quae multo tamen ornatius, quam ab illis dicuntur, & uberius explicauit Antonius, sed si his contenti estis at* ηs etiam,que dici uoluistis i me,ex ingenti quodam oratostrem,immenso* campo in exiguum lanc gyrum compcllitis, Sin ueteremitolum Periclem,aut hunc etiam, qui familiarior nobis propter scriptorum mulo flitudinem est, Demosthenem sequi uultis ,& si illam praeclaram,& eximiam speciem oratoris persedit,& pulchritudinem adamastis,aut uobis hse carni adia,aut illa aristotelia uis comprehendenda est: NanqueCutante dixiJueteo res illi usque ad Socratem omnem omnium rerum, qua ad mores hominum, quae ad uitam, quae ad uirtutem, quae ad rem p. pertinebant, cognitionem, S

scientiam,cum dicendi ratione iungebant: postea dissociati ut exposuo a So crate diserti a doc tis,& deinceps a socraticis ite omnibus, philesophi eloqueri etiam desipexerunt,oratores sapientiam, neque quidquam ex alterius parte res t erunt, nisi quod illi ab his, aut ab illis hi mutuarentur, ex quo promiscue

haurirent,si manere in pristina communione uoluissent. sed ut pontifices uesteres propter sacrificiorum multitudinem tres uiros epulones este uoluerunt.

cum essent ipsi a Numa, ut etiam illud ludorum epulare sacrificium facerenti instituti sic socratici a se causarum actores a communi philosophiae nomine se Parauerunt, cum ueteres,dicendi,& intelligendi mirificam societatem esse uo tuissent. Quaecum ita sint paululum equidem de me deprecabor, Sc petam a uobis, ut ea, quae dicam, non de memetipso, sed de Oratore dicere putetis: ego enim sum is, qui cum ummo studiopatris in pueritia doctus essem, & insorum ingend tantum, quantum ipse sentio, non tantum quantum ipse sorsistari uobis uidear, detulillem, non possim dicere me haec, quae nunc compleo stor, perinde ut dicam discenda esse, didicisse, quippe qui omnium maturris me ad publicas causas accesserim , annosi natus unum, & uiginti nobilissistrivim hominem,& eloquentissimum in iudicium uocarim, cui disciplina fuerit torum, mastister usus, A leges,& instituta populi R. mos cy maiorv. pauo Ium, sitiens istarum artium, de quibus loquor, gustaui quaestor in Asia, cum

essem aequalem sere meum ex Academia rhetorum nactus Metrodorum iI Ium,de cuius memoria commemorauit Antonius, & inde decedens, Atheonis,ubi ego diutius essem moratus, nisi Atheniensibus, quod mysteria non ieserrensiad quae biduo serius ueneram, sulcensuissem. Quare hoc, quod complector,tantam scientiam vimq; do strine, non modo non pro me,sed contra

me est potius. non enim qRid ego, sed quid orator possit, disputo, atque hos

Omnes,qui artes rhetoricas exponunt,perridiculos: Scribunt enim de litium genere,& de principηs, & de narrationibus: illa uis autem eloquentiae tanta

est,ut omniu rerum,uirtutum,ossiciorum,omnis p nature,quae mores homitanum, quae animos, quae uitam continet, Originem, vim, mu tationes P teneat. eadem mores,leges,iura describat,rem P .regat,omnia,que ad qua ncurissi rem

Pertineant,ornate, copiose* dicat. I n quo genere nos quidem uersamur tanotum,quantum possumus,quantum ingenio,quantu mediocri doctrina, quantum usu valemus, neque tamen istis, qui in una philosophia quasi tabernacus

tumulis sus collocarunt,multum sane in disputatione concedimus: quid enim

229쪽

ΣΣ DE ORATOR A meus similiaris C. Velleius inerre potest, q ua obrem uoluptas sit summum bonum,quod ego non copiosius possὶm uel tutari si uelim. uel resellere ex illis locis quos exposuit Antonius, hac dicendi exercitationec in qua Velleii is est rudis,unulquisl nostrorum uersatus. quid est, quod aut Sex. Pompeius, aut duo Balbi,aut meus amicus,qui cum Panaetio uixit, M. Vigellius, de uirtute hominum stoici possint dicere, qua in disputatione ego his debeam, aut uostrum quisquam concedere Non est enim philosophia similis artium reliquarum: nam quid faciet in geometria qui non didicerit: quid in musicis caut laoceat oporoebit,aut ne sanus quidem iudicetur haec uero, quae sunt in philoseophia, ingeni js eruuntur,ad id,quod in quot uerisimile est eliciendum acutisa

atque acribus,eass exercitata oratione poliuntur. Hic hic noster uulgaris orator,si minus erit doctius, attamen indicendo exercitatus, hac ipsa excrcitatio

ne communi,istos quidem nostros uerberabit nem se ab hs cotem ni,ac desipiaci sinet Sin aliquis extiterit aliquado, qui aristotelio more de omnibus rebus in utranspiententiam Possit dicere, & in omni causa duas contrarias oratio nes preceptis illius cognitis, explicare, aut hoc Arcesilae modo, & Carneadi contra omne,quod propositum sit,disserat, qui p ad eam rationem adiungat hunc rhetoricum ustam moremi, exercitatioraemq; diccdi is sit uerus, is pera sectus,is itus oratorPNam nessi sine rensibus neruis satis uehemens & grauis,nec sine uarietate doctrine satis volitus, S lapiens esse orator potest. Q uare Coracem istum uel trum patiamur nos quidem pullos sitos excludere in nisdo,qui evolent clamatores odiosi,ac molesti, Pamphilumq; nescio quem sinamus in insulis latam rem,tanquam pueriles delitias aliquas depingere , nos Pipsi hac tam exigua disputatione hesterni,& hodierni diei totum oratoris mi γnus explicemus,dum modo illa res tata sit,ut omnibus philosophorum libris,

quos nemo oratorum istorum unquam attigit, comprehensa esse uideatur.

Tum Catulus. Haud quaquam herese inquit Crasse mirandum est, este in te tantam dicendi uel uim,uel suauitatem,uel copiam, quem quidem antea natus rarebar ita dicere,ut mihi non solum orator summus,sed etiam sapientisimus homo uiderere,nunc intelligo illa te semper etiam potiora duxisse, quae ad is

pientiam spectarent,at ex his hanc dicendi copiam fluxisse, sed tamen, cum

Omnis gradus aetatis recordor tus,cum* uitam tuam,ac studia considero,neyque quo tempore ista didiceris,uideo,nec magnopere te istis studi js, hominio bus, libris intelligo deditum,neque tamen pos um statuere,utrum magis mis rer,te illa, quae mihi persuades maxima esse adiumenta, potuisse in tuis tantis occupationibus perdiscere, an, si non potueris, posse isto modo dicere. Hic Crastus. Hoc tibi inquit Catule primum persuadeas uelim, me non multo seocus facere,cum de oratore disputem, ac sacerem si esset mihi de histrione dicere dum: negarem enim posse eum satis facere in gestu,nisi palaestram, nisi saltare didicisset,neque ea cum dicerem, me esse histrionem necesse esset, sed fortasse non stultum alieni artificii existimatorem, similiter nuc de oratore, uestro impulsit loquor,summo stilicet: Semper enim duacum de arte, aut facultate queritur,de absoluta,et persecta queri solet. O uare si iam me uultis esse oratorem si etiam sat bonum, si bonum denique no repugnabo quid enim nuc sim in eptus ita me existimari scio quod si ita est,summus tamen certe non sum: ne que enim apud homines res est ulla dissicilior,neque maior, neq ue qua: plura

adiumenta

230쪽

adiumenta doctrinae desideret. Attamen quoniam de oratore nobis dissiputandum est de summo oratore dicam necesse est: vis enim. 8c natura re nisi persecta ante oculos nonitur, qualis, S quanta sit intelligi non potest. Me autem Catule fateor, nesve hodie in istis libris,& cum istis hominibus uiueressecuero id,quod tu recte commeministi, ullum unquam habuisse sepositum tepus ad discendum,ac tantum tribuis te doctrinae temporis, quantum mihi puerilis aetas, renses serie concesserint. At si queris Catule de doctrina ista quid ego sentiam non tantum ingenioso asmin et ei qui serum,qui curiam,qui causas, qui rem p pectet,opus esse arbitror temporis quantusi si iuumpserunt,quos d licentes uita desecit: omnes enim artes aliter ab Istracta itur,qui eas adusium transferunt, aliter ab iis, qui ipsarum artium tractatu delectati, nihil in uita sunt aliud acturi. Magister hic Samnitiu summa iam senectute est, dc cotidie commetatur,nihil enim curat aliud,atque uelocius puer addidicerat. sed quod erat aptus ad illud, totumq; cognorat,suit,ut est apud Lucilium. Quamuis bonus ipse Samnis in ludo,ac rudibus cuiuis satis asper, sed plus operae soro tribuebat,amicis,rei familiari. Valerius cotidie cantabat:

erat enim scenicus, quid faceret aliud at Numerius Furius noster familiaris, cum est commodum cantat: est enim paterfamilias, est eques R.puer didicit, quod discendum .Eadem ratio est harum artium maximarum , dies,et noctes Dirum summa uirtute, & prudentia uidebamus philosopho cum operam daret a. T uberonem, at eius auunculum uix intelligeres id agere, cum ageret

tamen, Africanum. I sta dicuntur facile, si & tantum sumas, quantum opus sit, Sc habeas, qui docere fideliter possit, & scias etiam ipse discere. Sed si to ta uita nihil uesis aliud agere, ipsa tractatio, Sc quaestio cotidie ex se gignit aliquid, quod cum desidiosa delectatione uestiges: ita fit, ut agitatione rerumst ifinita cognitio,facilis usus doctrinam confirmet, mediocris opera tribuast tur,memoria, studiumq; permaneat, libet aute semper discere: ut si uelim ego talis optime Iudere, aut pilae studio tenear,etiam fortasse,si altequi no possim. at ali j,quia praeclare faciunt, uehementius, quam causa postulat, delectantur.

ut Tityus pila, B rulla talis . auare nihil est, quod quisquam magnitudinem

artium ex eo,quod senes discunt,pertimestat: namque aut senes ad eas accesse runt, aut usque ad senectutem in studi is detinetur,aut in t tardissimi: res Qui,

dem se mea sententia sic habet ut nisi quod quises cito potuerit, nunquam ominino positi perdiscere. Iam iam inquit Catulus, intelligo Crasse quid dicas,& hercule assentior, satis uideo tibi somini ad perdiscendum acerrimo, ad ea cognoscenda,quae dicis, isse temporis. Pergisne inquit Crassus, me quae diocam, te me non de re putare dicere: Sed iam, si placet, ad instituta redeamus. Mihi uero Catulus inquit,placet.Tum Crassus, Morsum igitur hec spectat,

inquit,tam longa,S tam alte repetita oratio hae Mae partes quae mihi Spero sunt,illustrandae orationis ac totius eloquentiae cumulande,quarum altera dici postulat ornate altera apte hanc habent vim, ut sit quam maxime iucunda, quam maxime in sensus eorum qui audiunt influat et quamplurimis sit rebus instructa. I nstrumentum autem hoc forense litigiosum acre, tractum ex uulgi

opinionibus,exiguum san ,atque endicum est. illud rursius ipsum,quod traodunt isti,qui profitentur se dicendi magistros, non multum est maius, quam