M. Tullii Ciceronis Opera, omnium quae hactenus excusa sunt, castigatissima nunc primum in lucem edita 1

231쪽

DE ORATOR A illud uulgare ac lorente. Apparatu nobis onus est,& rebus exquisitis undit,

et collectis .arcessitis conortatis .ut tibi Cesar faciendum est ad annum,ut ego in militate laboraui quὀd cotidianis. 5c uernaculis rebus satisfacere me polle huic populo non putabam. Verborum eligendorum, S collocandorum, &concludendorum sicilis est,uel ratio, uel sine ratione ipsa exercitatio, Rerum est silua magna quam cum greci iam non tenerent,ob eam T causam iuuentus nostra ded i lceret pene discendo etiam latini,si d as placet, hoc biennio magis stri dicendi extiterunt,quos ego censor edicto meo sustuleram, rio quo ut nescio quos dicere aiebanoacui ingenia adolescentium nollem, sed contra in geonia obtundi nolui, corroborari impudetiam. Nam apud grscos, qui cuiusmodi essent uidebam, tamen esse praeter hanc exercitationem lingue,do strinam aliquam, & humanitatem dignam scientia, hos uero nouos magistros, nihil intelligebam posse docere, nisi ut auderent, quod etiam cum bonis rebus conseiunctum per seipsum est magnopere fugiendum : hoc cum unum traderetur,& cum impudentis ludus est et, putaui esse censoris,ne longius id serperet prouidere,quanquam non haec ita statuo,atque decerno,ut desperem latine ea, de quibus di putauimus, tradi, ac perpoliri: patitur enim & lingua nostra,& na tura rerum,ueterem illam, excellentem cla prudentiam graecorum ad nostrum usum,m remi transferri, sed hominibus opus est eruditis, qui adhuc in hoe quidem genere nostri nulli fuerunt,sin quando extiterint, etiam graecis erunt anteponendi Ornatur igitur oratio genere Primum. λ quasi colore quo dam &stico suo: nam ut grauis ut suavis ut erudita sit, ut liberalis, ut admira, bilis,ut polita,uissensus ut dolores habeat, quantum opus sit, non est singulo. rum articulorum in toto spectantur hec corpore, Ut porro conspersa sit Qua=.s uerborum sententiarum* floribus id non debet esse se sum equa liter per Omnem orationem, sed ita distini itim, ut sint Quasi in ornatu disposita quae,

clam insignia,S lumina. Genus igitur dicendi est eligendum . quod maxime teneat eos,qui audiant Sc quod non selum delectet. sed etiam sine facietate deIectet: non enim a me iam expectari puto,ut moneam ut caueatis, ne exilis, ne

inculta sit uestra oratio. ne uulgaris, ne obsoleta, aliud quiddam magis & in genia me hortantur uestra aetates: Disticile enim Te uest, quae nam causast, cur ea, quae maxime sensus nostros impellunt, uoluptate, Actspecie prima lacerrime commouent,ab iis celerrime fastidio quodam, S facietate abaliene .mur, Quanto colorum pulchritudine, & uarietate floridiora sunt in picturis in hiis pleraque, quam in ueteribus que tamen, etiam si primo aspecstii nos ce l, perunt,diutius non delectant, cum ridem nos in antiquis tabulis illo ipso hor trido,obsoletoq; teneamur. Quanto molliores sunt,& delicatiores in cantu se rixiones,& falle uoculae,quam certae,5c seueraec quibus tamen non modo auste ri,sed si saepius fiunt,multitudo ipsa reclamat. Licet hoc uidere in reliquis seno psbus,unguentis minus diu nos deleetari summa,*acerrima suauitate condis biis, qua m his moderatis,& magis laudari,quod terram, quam quod crocum solere uideatur: in ipse lassitu esse modum Sc mollitudinis, & leuitatis. Quin qetiam gustatus,qui est sensus ex omnibus maxime uoluptarius, quil dulcituo dine praeter ceteros sensus commouetur, qua incito id, quod ualde dulce est, taspernatur, ac respuit' quis potione uti, aut cibo dulci diutius potest Quam quιroquc in genere ea,quae leuiter sensum uoluptate moueant,facillime sugiant fiacietasem,

232쪽

LIBER III. Σ ΣΤsacietate, sic omnibus in rebus uoluntatibus maximis sistidium finitimii est. Quo hoc minus in oratione miremur, in qua uel ex poetis, uel ex oratori Sus possumus iudicare,concinnam, distinetiim, ornatam, festiuam, sine interimisesone, sine reprehensione, sine uarietate, quamuis claris sit coloribus picta uel Poesis,uel oratio, non posse in delectatione esse diuturna :atin eo citius in orastioris aut in poetae cincinnis ac suco ostenditur Quod sensus in nimia uoluntast te natura non mente satiantur, in scriptis , S in dictis non aurium solum, sed animi iudicio etiam magis,insucata uitia noscuntur. Ouare: bene & Praeciastre: quamuis nobis siene dicatur: belle,& sestive. nimium saepe nolo. quaquam illa ipsa exclamatio: non potest melius: sit uelim crebra, sed habeat tamen illa in dicendo admiratio.ac iumma laus umbram aliquam, & recessum, quo masvis id,Quod erit illuminatum extare, atque eminere uideatur. Nunquam agit

hunc uersum Rolcius eo gestu,quo potest, Nam sapiens uirtuti honorem praemium,haud praedam Petit. sed abricit prorsus,ut in proximos, Ecquid uideo ferro septus possidet sedes sacras. Π incidat aspiciat admiretur,stupescat. Quid ille alter. Quid petam praesidi j ι

quam leniter,quam remisse,quim non actuose instat enim. O pater o Datria o Priami domus in Quo tanta commoueri acrio non posset, si esset consumpta superiore motu.& exhausta necue id actores orius uiderunt u ipsi poetae quam denique illi etiam, qui secerunt modos, a Quibus utris ire summittitur aliquid, deinde auvetur,extenuatur,inflatu uariatur distin Iuitur. Ita sit nobis is itur ornatus S suauis orator, nec tamen potest aliter este ut suavitatem sabeat austeram. et solidam non dulcem ait decoctam nam iEsa adorna dum precenta quae dantur,eiusmodi sunt ut ea quamuis uitiosi illimus orator . explicare nossi h O uaore ut ante dixi,orimum saelua rerum. ac sentcntiarum comparanda est. qua de parte dixit Antonius haec formanda filo ipse, S genere orationis, illuminarida uerbis,uarianda sententris , Summa autem laus eloquentiae est amplificarerem ornando,quod ualet non solum ad augendum aliquid. & tollendum at lius dicendo,sed etiam ad extentia dum, atque ab incienduId desideratur om fibus ius in racis, quos ad fidem orationis faciendam adhiberi dixit Antonio in uel cum explanamus alicuid, uel cum conciliamus animos, uel cum conci tam . Sed in hoc quod postremum dixi, amplificatio Dotest olurimum eam ris est,& propria maxime, etiam maior est illa exercitatio qua

oratoris c

cxtremo sermone instruxit Antonius primo renciebat 'laudandi.& uitupeorandi: Nihil est enim ad exaggerandam, SI amplificandam orationem a commodarius, quam utrunque horum cumulatis Itine sacere posse . Conse quentur etiam illi loci. Qui quan uuamvroorii causarum. & inhaerentes in eoorum neruis esse debent, tamen, quia de uniuersa re tractari selent . commvones a ueteribus nominati sent. quorum partim habent uitiorum, & peccatostrum acrem quandam cum amplificatione incusationem, aut querelam, conptra quam dici nihil solet,nec potest ut in depeculatorem,in proditorem, in paricidam, quibus uti co firmatis criminibus oportet, aliter enim ieiuni sunt, atoque inanes. Alij autem habct deprecationem,aut miserationem , alii uero an

233쪽

DE ORATOREcipites disputationes, in quibus de uniuerso genere in utraque partem disseri

copiose licet. QJanc exercitatio nunc Propria duarum philoisphiarum,de qui bus ante dixi,putatur: apud antiquos erat eorum, a quibus omnis de rebus sorensibus dicendi ratio,& copia petebatur. de uirtute enim,de ossicio,de aequo& bono, de dignitate, honore, ignominia, praemio, poena similibust de reγbus in utranque partem dicendi, animos, Sc vim, & artem habere debemus. Sed quoniam de nostra possessione depulsi in paruo.&eolitizio borediolo. relidii sumus, & aliorum patroni nostra tenere, tuerit non potuimus, ab rjs s quod indignissimum eit qui in nostrum patrimonium irruperunt, quod

opus est nobis, mutuemur. Dicunt igitur nuc quidem illi qui ex Particula par Da urbis,ac loci nomen habent, & peripatetici philosophi, aut acadet nici no

minantur, olim autem propter eximiam rerum maximarum scientiam i grae, cis politici philosophi appellati,uniuersarum rerum publicarum nomine uo cabatur,omnem ciuilem orationem in horum alterutro genere uersari,aut de finita controuersia certis temporibus, ac reis, hoc modo, placeat ne a Carthaginiensibus captiuos nostros redditis suis recuperari, aut infinite de uniuerso genere quaeren iis, quid omnino de captiuo statuendum, ac sentienis iam sit.atoque horum superius illud genus .causam. aut controuersiam aprillant, eam cptribus lite.aut deliberatiam aut laudatione definiunt. haec autem altera quaesstio infinita et quasi proposita .c6sultatio nominaturiatque hactenues ouuans tur. Etiam hac instituendo diuisione utuntur sed ita non ut iure aut iudicio ut

denique recuperare amissam nossessionem, sed ut ex iure ciuili stirculo defrino endo uJurpare uti leantur. Nam illud alterum genus, quod est temporibus, locis ,reis definitum, obtinen atque id ipsum lacinia: Nunc enim apud Philonem, quem in academia maxime uigere audio, etiam harum iam causarum cognitio exercitatio m celebratur. Alterum Uero tantummodo in prima arte tradenda nominant,& Oratoris esse dicunt sed nestae vim, neque naturam eius. . nec partes,nec genera DrOPonut.ut Preteriri omnino fuerit satius quam atteo tiarum deseri: nunc enim inonia reticere intelliguntur. tum iudicio uiderentur.

iomnis igitur res eandem habet natura ambigendi,de Qua queri, εc disceptas Apotest siue in infinitis consultationibus disceptatur, siue in ris causis, quae in ciuitate, & in forensi disceptatione uersantur , neque est ulla, quae non aut asscognoscendi, aut ad agendi vim, rationem iu reseratur: nam aut ipsa cognitio cientjal perquirit,ut, uirtus sua ne propter dignitatem, an propter fimo stus aliquos expetatur c aut agendi consi lium exquiritur, ut sit ne sapientica petienda reis Cognitionis aute tres modi,coniectura definitio Sc ut ita dica: co secutio. Nana uti id in re sit conicestura, quaeritur, ut illud. Sit ne in humano genere sapientiae Quam autem uim quaeq3 res habeat,definitio explicat, ut Rquaeratur quid sit sapientia: Consecutio autem tractatur, cum quid quamque rem sequatur,inquiritur,ut illud,sit ne aliquando mentiri boni uiri Redeunt rursus ad coiecturam, eam cp in quatuor genera dilaertiunt.nam aut qui fit, quaeritur,hoc modo: natura ne sit ius inter homines,an opinionibus aut quae csit origo cuiusq; ret,iat quod sit initium legum, aut rerum publicarum aut cata rsa,& ratio,ut si quaeratur, cur doctissmi homines de maximis rebus dissentio ant aut de immutatio e,ut si disputetur: nu interire uirtus in homine,aut, num inuitium possit couerti Definitionis autem sunt disceptationes, ut cum quae ritur

234쪽

L I BVE R I IJI. zzyritur quid in communi mente quasi impressum sit,ut si disieratur,id'ne sit ius, quod maxinas parti sit utileraut cum quid cuiusq; sit proprium exquiritur, ut ornate dicere propriumne sit oratoris an id etia aliquis praeterea possit et aut

cu res distribuitur in partes,ut si quaeratur,uuot sint genera rerum expeteda ru, ut sint, tria,corporis,animi,externarum T rerum aut cum quae forma,& quasi naturalis nota cuiusq; sit describitur, ut si quaeratur auari ipecies seditiosi gloriosi Consecutionis autem duo Prima quaestionum genera non utur. Nam aut simplex est discepta tio ut si diueratur, expetendane fit gloria aut

ex comparatione,laus,ari diuitiae magis expetendae sint et Simolicium autem sint tres modi de exoctedis fugiendis verebus ut expetedi ne honores sint: num sugieda paupertas de aequo,aut iniquo,aequum ne sit ulcisci iniurias et ibam propinquorum de honesto,aut turpi ut hoc sitne honestum gloriae causa mortem obire Comparationis autem duo sunt modi,unus,cum idem ne sit,in aliquid intersit quaeritur,ut metuere,& uereri,ut rex,& tyrannus, ut assentator,& amicus : alterum, cu quid praestet aliud alii quaeritur,ut illud,opti mi ne cuiust sapietes,an populari laude ducatur Atm eae quide diste pratio,

nes Que ad cognitione resertitur sic fere a doctissimis nominibus describunt. O uae uero referuntur ad agendum,aut in ossicit disceptatione uersantur, quo in genere quid rectum,siciendum V sit,quaeritur,cui loco omnis uirtutum,&fumorum est sylva subiecta,aut in animorum aliqua permotione,aut gigneno da aut sedanda tollendauetra stantur,huic generi subiectae sunt cohortatio,dines obiurgationes,coselationes,miserationes, in nisi ad omnem animi mo Itum & impulsio et,si ita res serer,mitigatio. Explicatis igitur his generibus ac modis diseeptationum omnium,nihil sine ad re pertinet,siqua in re disereopauit ab Antoni j diuisione nostra partitio : eade enim sunt membra in utris disputationibus, sed paulo secus a me, atque ab illo partita,ac distributa. Nunc ad reliqua progrediar,mecI ad meum munus.pensiumqr rei cabo. Naex illis locis,quos exposuit Antonius,omnia sunt ad quael genera quaesti nil argumenta sumenda,sed atris generibus ali j loci magis erunt apti: de duo' non tam Quia longum Mu quia perspicuum, dici nihil est necesse, ornatis,

simae sunt igitur orationes ec,quae latissime uagantur SI a priuata ac singulasi xi controuersia se ad uniuersi generis uim explicandam conserunt SI conueristunt,utri,qui audiant,natura,& genere,& uniuersare cognita de singulis reo

3 is,& eriminibus, litibus statuere possint. Hanc ad consuetudinem exercital tionis uos adolescentes est cohortatus Antonius, atque a minutis, angustisq; concertationibus ad Omne uim,varietatem l uos disiarendi traducendos pubtauit. Quare non est paucorum libellorum soc munus,ut i j qui seripserat de dicendi ratione, arbitrati sunt, neque thus utant, atque huius ambulatio νnis antemeridianae, aut nostrae pomeridianae sessionis. Non enim solum acu, enda nobis,neque procudenda lingua est, sed onerandum, complendum Fpectus maximarum rerum,dc plurimarum suauitate. copia uarietate. Nostra

est enim si modo nos oratores sumus,si in ciuium disceptationibus,si in periculis, si in deliberationibus publicis adhibendi austores,& principes seomus)nostra est inquam omnis ista prudelis doctrinet possessio in qua ho

mines quasi caduca, atq3 uacua abundantes otio nobis occupatis inuolauertit, atque etia aut irridetes oratorem,u t ille in Gorgia Socrates cauillatur,aut alio

235쪽

quid de oratoris arte paucis praecipiunt libellis, eos P rhetoricos Inseribunt, quasi no illa sint propria rhetoru,quae ab η Me de iustitia,de ossicio,de ciuita,

tibus instituendis,& regendis,de omni uiuendi,deni letia de naturae ratio, ne dicuntur. Quuae quoniam iam aliunde non possumus, sumenda sent nobis

ab iis ipsis, a quibus expilati sumus,du modo illa ad hac ciuile scientiam, quo

pertinent,& quam intuentur,trans eramus,neque ut ante dixiJomnem teramus in his discendis rebus aetatem, sed cum sontes uiderimus,quos nisi qui ce

strirere onorit nunquam cognoscet omnino,tum quotiescunque opus erit,

Hi s tantum uantum res petet.hauriemus, Nam neque tam est acris acies L. naturis hominum,&ingeni is,ut res tantas quisquam, nisi monstratas,possit δυidere,neque tanta tamen in rebus obscuritas,ut eas non penitus acri uir inge inio cernat,si modo aspexerit. I ri hoc igitur tanto, tam cy immenso campo,cum

liceat oratori uagari libere,ata; ubicundie constiterit, consistere in suo, facile suppeditat omnis apparatus,ornatus P dicendi,Rerum enim copia uerboruc iam dignit,& si est honestas ἰn rebus ipsis .de Quibus dicitur,existit ex rei natura quidam splendor in uerbis: sit modo is,qui dicet aut scribet institutus iIiberaliter educatione,doctrina V puerili,& fiagret studio,& a' natura adiuuet tur,& in uniuersorum generis infinitis disceptationibus exercitatus: ornatisti mos scriptores,oratores ad cognoscendum,imitandum i cognorit, nae ille haud sane, quemadmodum uerba struat,& illuminet a magistri stis requiaret I taucde in rerum abundantia ad orationis ornamenta sine duce, natura o Godo est exercitata,labetur. Hic Catulus, ori immortales inquit,qua

tan rerum uarietatem,quan tam uim,quantam copiam Crasse complexus es, quantisq; ex angusti js Oratorem educere ausius es,& in maiorum suorum reo

gno collocare. Nam illos ueteres doctores,aucitores Q dicendi nullum genus disputationis a se alienum putasse accepimus,semper 3 esse in omni orationis ratione uersatos: ex quibus Helarus Hippias cum Olympiam uenisset maxisma illa quinquennali celebritate ludorum gloriatus est cuncta pene audiente G raecia nihil esse ulla in arte rerum omniu quod ipse nescireIdaec solii has is tes,quibus liberales doctrinae,ato ingenuae continerentur,geometriam, mu sca, literaru cognitione,& poetaru,at* illa,quae de naturis rerutquae deho. minu moribus quae de rebus P. diceretur,sed annulum que habeUr, pallium, a quo ametus,soccos,quibus indutus esset, Ba manu confecisse. scilicet nimis

hic qbide est progressus,sed ex eo ipso est coniectura sicilis.quatus bi illiim , oratores de praeclarisssimis artibus appetierint,qui ne sordidiores quide repu IdiarIniquid de Prodico Cio quid de Thrasimacho chalcedonio de Pro lagora Abderita loquarequoru unusquisep plurimu teporibus illis etiam de

natura reru & disseruit,& scripsit. Ipse ille Leontinus Goratas,quo patrono ut Plato uolui philosopho succubuit orator.qui aut no est uictus unqua dSocrate,neq; sermo ille Platonis uerus est,aut si est uictius,eloquentior uidelicet suit, & d isertior Socrates,&,ut tu appellas, copiosior,& melior orator.

Sed hic t illo ipso Platonis libro de omni re quecum i disceptatione,questioo incin uocaretur se copiosissime dicturis esse profitetur. sm praceps ex omni lhus ausus st in ovem noscere Qua de re nuissen uellet audire, cui Latus henos Phabitus est j Graecia soli,ut ex qmnibus, delphis non inaurata statua, sed auo lrea statueretur. Atque η,quos nominaui, multil praeterea summi d icendi doctores

236쪽

stores uno tempore Berunt x Quibus intellisi Dotestata se rem habere ut tu is Crasse dicis,oratorisi nomen apud antia uos in Grecia maiore Quada uel eripia uel illoria floruit te. Quo quide magis dubito,tibi ne plus laudis, an gra,

cis uituperationis esse tribuedum statuam Icu tu in alia lingua ac moribus natus occupatiss4ma in ciuitate, uel priuatorum negotiis pene omnibus, uel oro bis terrae procuratione,ac summi imperii gubernatione districtus,tatam uim rerum,cognitionem I comprehenderis,eam P omnem cum eius,qui costio& oratione in ciuitate ualeat sicientia, at y exercitatione sociaris,illi nati in literis ardentest his studiis,otio uero diffluentes non modo nihil acquisierint,

sed ne relictum quide,& traditu 3c suu conseruauerint. Tum Crassis Non in hac inquit,una Catule re, sed in alias etiam compluribus distributioidi et tum ac separatione magnitudines sunt artium diminutar. An tu evisitatio

esset Hippocrates ille cotis,suisse tum alios medicos,qui morbis,alios qui uulneribus, alios,qui oculis mederetur num Reometriam Euclide,aut Archimede num musio in Damone aut Aristoxenomum ipsas literas Aristophane. aut Callimacho tractate tam discerptas fuisse ut nemo genus uniuersium complecteretur .ati ut alius alia sibi partem,in qua elaboraret, seponeret Equisdem faene hoc audiui de Patre & de locero meo, i Oi ros quo I homines uid excellere lapientie illoria uellent,omnia,quae quide tum hec ciuitas nosset solitos elle complectit,meminerat illi Sex. Aelium. M. uero Manliu nos etiam uidimus transuerso ambulantem toro, quod erat init ne, eum, qui id faceret

facere ciuibus omnibus cosilii sui copia ad Quos olina cibit ambula ites Θ selio sedentes domi,sic adibatur nos o u ut de iure ciuilias e o emi mde filia collocanda de fundo emendo, de aero colendo de omni denim' aut os, ficio aut negotio reserretur. Haec suit P. Cralli illius ueteris, haec T. Corruca

H Eec proavi generi mei Scipionis prudentillimi hominis sapietia, qui om

nes potifices maximi fuerunt,ut ad eos de omnibus diuinis ait humanis re, bus referretur, idem y Sc in senatu,& apud populum,S in causis amicorum S domi,S militiae consilium suum, fidenam praestabant. Quid enim M.Cα toni prster hanc politis limam doctrinam transmarinam aim ad uetitiam de, sitit num quia ius ciuile didicera sicausas non dicebat aut quia poterat dicere iuris scientia negligebat at utroq; in genere & qaborauit,& praestitit: num' propter hanc ex Privatorum negotηs collectam gratiam tardior in rep.capestenda fuit nemo apud populum fortior,nemo melior senator,ide facile optiomus imperator: denim nihil in hac ciuitate temporibus illis stiri.di is no

tuit,quod ille non cum inuestigarit,& scierit,ium etiam conscrinserit rario contra pleri y ad honores adipiscendos,& ad remp. gerendam nudi ueni ut, atque inermes,nulla cognitione rerum,nulla scientia ornati. Sin aliquis exeel 'let unus d multis,effert te, si unum aliquid assieri,ut bellicam uirtute, aut usum aliquem militarem, quae sane nunc quidem obsoleverunt, aut iuris scienti am. ne eius quidem uniuersi, nam Potificium, quod est coniumstum, item o discit,aut eloquentiam, quam in clamore,& in uerborum cursu Positam platne omnium uero bonarum artium.denissi uirtutum ipsarum societatem,cognastionemq3 non norunt. Sed ut ad graecos reseram orationem,quibus carere in hoc quidem sermonis genere non postumus,nam ut uirtutis a nostris necle,4 strinae sunt ab illis exempla repetendat septe suisse dicuntur uri sempore.Qui

237쪽

sapientes & haberentur,& uocarentur, hi omnes praeter milesium Thale ei, uitatibus suis praefuerunt: quis doctior iisdem illis temporibus, aut cuius elo, quentialiteris instructior fuisse traditur,u Pisistrari qui primus Homeri li,hros cosus os antea ne disposuisse dicitur ut nunc habemus. Non fuit ille qui, de ciuibus suis utilis,sed ita eloquentia floruit,ut literis,doctrinal praestaret. Quid Pericles de cuius dicedi copia sic accepimus,ut cu contra uoluntatem Atheniensu loqueretur pro salute patriae,seuerius tamen id ipsium, quod ille cotra populares homines diceret,populare omnibus, & iucundu uideretur, cuius in labris ueteres comici etia cu illi malediceret quod tum Athenis fieri liceSaolepore habitetisse dixerunt,tatami in eo uim filisse, ut in eoru mentis bus,qui audissent otiati aculeos qu da relinqueret. At hunc non declamator Tus ad clepsydra latrare docuerat,sed ,ut accepimus,Clazomenius ille Anaxaporas uir summus in maximarum reruscientia. Itaque sic doctrina . consi licuel ouuetia excellens quadraginta annos DraeseitAthenis S urbanis eodetenore.& bellicis rebus. Quid Critias inaid Alcibiades ciuitatibus suis ,

dem non boni,sed certe docti,atque eloquetes,nonne socraticis erat disputa/tionibus eruditi Quis Dione syracusium doctrinis omnibus expolivit non Plato atque eu idem ille no linguae Blu,uerum etiam animi,ac uirtutis magister ad liberada patria impulit, instruxit,armauit.at is ne igitur artibus hune Dionem instituit Plato aths Isocrates clarissimu uirum I imotheum Cononis prestantissimi imperatoris filiu summum ipsum imperatore,ho nem*doctissimum aut alius pythagoreus ille Lysias Thebanum Epaminondam, haud scio an immu uiru unu omnis Grecis aut Xenophon Agesilaum. aut Philolaum Architas tarentinus aut ipse Prthagoras totam illa ueterem Italii ira eta uias quonda magna uocitata est Equidem no arbitror. Sic enim

υἰdeo una quanda omnium reru,qus es lent homine erudito dignae,atque eo, qui in rep.uellet excellere,fuisse doctrina,quam qui accepissent,si idem ingenio ad pronuntiadum ualuissent,& se ad dicendum quoque no repugnante natura dedissent,Hoquetia praestitisse. Itacp sse Aristoteles .cum florere Isocratem nobilitate discipulorum uideret Quod ipse suas disputationes a causis resibus,& ciuilibus ad inanem sermonis elegantiam transtulisset, mutauit repeie tota formam prope' distiolinae suae uersum p quendam de Philocteta pauIodecus dixit: ille enim turpe sibi ait esse tacere cum barbaris. Hic aute cui Isinate pateretur dicere. ital ornauit, & illustrauit doctrina illam omnem,

rerum* cognitionem cu orationis exercitatione coniunxit. Neque uero hoc

fudit sapientissimum repe Philtonu .Qui hunc Alexandro filio doctorem ac

cierit a cauo eodem ille S agendi acciperet praecepta,& loquendi, Nunc siue ouilioletieu Psilosonsum. Qui coEiam nobis reru,orationisi tradat,per me lappellet Oratorem licet siue hunc oratorem quem epo dico sanientiam lucta illibere eIoquentiς philosephum appellare malit,non impediam,dummodo hoc conitesi neque infantiam eius,quirerenorit ed eam explicare dicedono. Quea neque inlcitiam illius cui res non suppeti uerba non desint esse laudaesam: quorum si alterum sit optandum malim equidem indifertam pruden .siam Quam stultitiam lon uacem: sin quaerimus quid unum excellat ex omni olbu , docto oratori palma danda est, quem si patiuntur eundem esse psilost sophum blata controuersia est: sin eos disiungeni,hoc erut in seriores,quod

238쪽

in oratore persecto inest illorum omnis scientia .in philosophorum autem eri gnitione no continuo inest ei OQuentla,qua quavi S contenam rabeis,neced e est tamen aliquem cumulum illorum artibus afferre uideatur, Haec cli Crasissu dixisset,parumper fose conticuit.& ceteris silentium s A ta Equidem inquit Crasse non possum queri, quod mihi uidearnsud iid, dam, dc non id,quod susceperis,disputasse: plus enim aliquato a itulisti, q uim

tibi esset tributum a nobis,ac denunciatum. Sed certe hae partes suerunt tua

de illustranda oratione ut diceres, eras ipse iam ingressus, a t. in quatuor partes omnem orationis laudem descripseras,cuml de duabus primis nobis quidem fatis,sed ut ipse dicebas,celeriter,exiguel dixissies,duas tibi reliquas

feceras, Quemadmodum primum ornate. deinde etiam avte diceremus. quocum ingressussues,repete re quasi quidam psius ingenii tui procul a terra a Roripuit,atq; in altum a conspectu pene omnium abstraxit,omnem Ia rerum seientiam complexus non tu quidem ea nobis tradidisti: net enim fuit tam exi

gui temporis,sed apud hos quid profeceris nescio,me quidem in academiam totum compulisti,in qua uelim sit illud, quod sepe posuisti, ut non necesse sit

consumere statem,atq; ut possit is illa Omnia cernere, qui tantummodo a spe, xerit,sed etiam,si est aliquanto spillius,aut si ego se in tardior, prosect o nun quam conquiet cam,nech defatigabor ante si illoru ancipites uias,rationes v, S pro omnibus,& contra omnia disputandi percepero. Tum Caesar. Vnsi inquit me ex tuo sermone maxime Crasse commouit, quod eum negathi, qtiis non cito Quid didicis Iet unquam omnino Posse Perdiscere ut mihi rarim nidi suficile periclitari, aut statim percipere ista que tu uerbis ad coelum extulisti aut si non potuerim,tempus non perdere,cum ramen his nostris possim esse contentus. Hic Sulpicius, Ego uero inquit Crassie, nessi Aristotelem illum, neo Carneadem, nec philosophorum quequam desidero,uel me licet existi, mes desiperare posse ilia perdi lcere,uel, id quod facio,contenere: mihi reru sexesium,&comunium uulgaris haec cognitio satis magna e ad eam,qua specto eloquentia,ex qua ipsa tamen permulta nescio, quae tu deni*,cu causa aliqua, quae a me dicenda est,desiderat, quan O. Quaobrem nisi sorte es iam desessius S si tibi no araues sumus reser ad illa te quae ad iosius orationis laudem I

dorenam pertinent,quae eao ex te audire uolui non ut desinerarem me elo

t Iani consequi posse led ut aliquid addiscerem, Tum Crassus, peruulgatas res requiris inquit tibi no incognitas Sulpici,quis enim de isto genere no , docuit no initituit,rion etiam scriptu reliquit ted geram morem, S ea duta. 3xat,quae mihi nota sunt,breuiter exponam tibi: censebo tamen ad eos, qui audetores,& inuentores sunt haru sane minutarum rerum reuertendum, Omonis laitur oratio conficitur ex uerbis, Quoru primum nobis ratio simplicitertii deda eit,deinde coniuncte: nam est quidam ornatus orationis ciuie YGrioralis uerbis eit,alius, qui ea non tinuatis,coiunctis V costae, Ergo utem uerbis aut iis,q uae propria iunt,&certa Quasi uocabula rerum Peraeana nata cum restius inlis,aut nLQuae transferuntur SI quasi alieno in loco cqllqcantur, aut ηs.

quae novamus,&facimus mss. In propriis est igitur uerbis ilia lati oratoris, ut abiecha, atque obsoleta fugiat, lectis,atm illustribus utatur in Quibus pleonum quiddam,& senas inesse uideatur. Sed in hoc uerborii genere oronrio im delectus esit quid habendus .ati is aurium quodam iudicio nonderando in

239쪽

x34 DE ORATORE uo consuetudo etiam bene loQuendi ualet plurimum .Etiam hoe, quodus. ood Aatordissu, moeritis dici solet: bonis is uerbis,aut aliquisso nisquasi naturali sensu iudicatur, ii quo no magna laus est uitare uitium,quaquam id est magnum, uerum hoe uuasi solum quesdam,ati sundamentum ei Luerborum uius,5 copia honorum Udquid ipse aedificet orator,&inquo adtuli ga rtLid tita nobis qu Qplieandum uideturi Tria sunt igitur in uerbo simpliciaquae

orat ἰ asserat adJllustrandam,atiu exornandam orationem, aut inusitatum DSrbum ausi ouatumaut translatumi Inusitata sunt prisca sere,ac uetusta,&a vcoddianis monis iandiu intermissa,quae sunt poetarum licentiae Iiberiora, u nostra,sed tamen raro habet etiam in oratione poeticum aliquod uerhum dignitatem: neq; enim illud fugerim dicere, ut Coelius, qua tempestate poenus in Italiam uenit,nec prolem aut sebolem, aut stari,aut nucupari,aut, ut tu soles Catule,rio mar,aulvinabar,&alia multa, quibus ioco positis gr1dior,at antiquior oratio sepe uideri solet, Nouantur autem uerba,quς ab eo,qui dicit, se gignuntur,ac fiun uel coniungendis uerbis,ut haec. Tum pauor sapientiam mihi omnem ex animo exPQOrat. Num non uis huius me uersutilpiluas malitias. videtis enim & itersutiloquas & exvectorat ex coniunctione factia uia ueroba non nata: uel isne sine coniunctione uerba nouantur 8 ut ille sensus diseri, tus indigenitalis .ut

Racarum ubertate incurvescere. Tertii, iis meram gerendi uerbi.late Daretinuem necessitas genuit inoo

'pia coactia.&angustias,post autem delectatio, iucunditasQ celebrauit ; nam 'ut uestis stigoris depellendi causa reperta primo, Post ad hil eric Pt est adornatum etiam corporis S dignitatem,sic uerbi trans latio instituta estino. Γ causa Becuentata delectationis .nam gemmare uites, luxuriem ei te in herHI Tas segetes etiam rustici dicunt .Quod enim declarari uix uerbo proprio potest id translato cu est dictum,illultra lid.quod intelligi uolumus eius rei,

Euam alieno uerbo Gnus si lilydossi Sola translationes qqasi mutuationes sunt,cum quod non habeas aliunae sum alis paulo audaciores, quae non inopiam indicant,sed orationi splendoris siqui ccersunt, quarimae oouid uobis aut inuentedi rationem aut genera ponam: Similitudinis est ad uerbum unum contracta breuitas,quod uerbum n alieno Joco laquam in suo

politiun si si simile nihil habe*repudiatur, Sed ea transe

' ferri oportet quae aut clariorem faciunt rem,ut illa omnia. inhorrescit mare Tenebrae conduplicantur,noctis & nimbum occecat nigror. Flamma inter nubes coruscasicoclum tonitru contremit,

Grando mista imbri largifluo iubila praecipitans cadisi undiq; omnes uenti erumpunt,ssui existunt turbines, seruet aestu pelagus . inia sere quo essent clariora translatis per similitudinem uerbis dicta sunt. . Aut ouo sipnificetur magis res tota siue facti alicuius siue consilii ut ille, qui' occultItem consulto ne id, quod ageretur, intelligi possetiduobus translatiane rhis similitudine ipse indicat.

- pandoquidem

240쪽

LIBER III. Quandoquidem iste circunuestit dictis,sepit seduIo. on nunc uam etiam breuitas translatione conficitur ut illud.si telum manu Π fustit.imprudentia teli emissi breuius Pro Priis uerbis exprimi non potitit uἶ , ei tuno si unificata translato, Atm hoc in genere Persepe mihi admirandum e V uidetur Quid sit Quod omnes translatis,& alienis magis delectantur uerbis Isi propriis,& suis: nam si res suum nomen,& Proprium uocabulum non hao ' .. het,ut pes in naui, ut nexum,quod per libram agitur,ut in uxore diuortium,

necessitas cogit,quod non habeas,aliunde sumere, sed in suorum uerboru ma lxima copia,tamen homines aliena multo magis,si sunt ratione translata.dele fctant. Id accidere credo uel quod ingenη specimen est quoddam transilire an te pedes posita,&alia loge repetita sumere: uel quod is,qui audit,alio ducitur Jcogitatione,net tamen aberrat,quae maxima est desectatio, uel quod singuo . iis uerbis res,ac totum simile conficitur: uel quod omnis translatio. quae quio indem lumpta ratione est. ad sensus inses admouetur maxime oculorum, qui e sensus acerrimus. Na & odor urbanitatis,& mollitudo humanitatis.& muro mur maris,& dulcedo orationis .sunt ductad ceteris sensibus. Illa uero oculo. rum multo acriora,quae ponunt pene in conspectu animi, Quae cernere.& uio dere non possimus. Nihil est enim in rerum natura cuius nos non in alius res

hus Dossimus uti uocabulo.& nomine: unde enim simile duci potest potest laute ex omnibus indidem uerbum unum, uod similitudinem cotinet transν θlatu lumen affert orationi. Oso in genere primu fugienda est dissimilitudo. scoeli ingentes fornices. Qii muls4phaeram in scenam ut dicitur attulerit Ennius,tamen in sphaeo in fornicis similitudo non potest inesse. Vive Ulysses dum licet,

oeulis postremum Iumen radiatum rape. Non dixit cape,rion pete: haberet enim moram sperantis diutius esse sese uicturum sed rape,hoc uerbum est ad id aptatum,quod ante dixerat,dum licet. JIeinde uidendum est ne longe simile sit ductum syrtim natrimonii, scopuluit bentius dixerim, charybdim bonorum,uorazinem potius .facilius enim ad ea,quae uisa,vad illa quae audita sunt mentis oculi seruntur.Et Quoniam hareuel summa laus est uerbi trasseredi.ut sensum seriat id. quod translatum sit fugienda est omnis turpitudo earum rem ad quas eorum animos qui audiuia trahet similitudo Nolo morte dici Africani castratam esse remptriolo ster cus curie dicὶ Glauciam quavis sit simile,tamen est in utrom deformis cogitatio similitudinis, Nolo esse aut maius,u res nostulet,tempestas comesationis. aut minus cometatio tempestatis nolo esse uerbum angustius id quod transolatum sit,si fuisset illud Droprium,ac suum. Quidnam est obsecro quid te adiri nutas: melius esset,uetas,prohio hes,absterres,quoniam ille dixerat, illico istie Ne contagio mea bonis,umbraue obsit. Atm etiam si uerearcine paulo durior translatio esse uideatur,moIIienda est toraeposito sirpe uerbo,ut si olim M.Catone mortuo pupillum senatum quis t ita dicam,pupillum aliquato mitius est

ytenim uς recundadebet esse translatio ut deducta essem alienum Iocumno