장음표시 사용
241쪽
qui plus luminis erat oratioqi. g n lud, isi ex pluribus aliud jcanii aliud intellum tem ad unum seopulum,& telum classem achivum offendere.
Erras erras: nam exultantem te,& prefidentem tibi Neoriment valide Iegum habens,arm Peribi sistenxum
hoe magnum ornamentum orationis,in quo obicuritas fugi da es Eetia m. Iuκ gener fiunλ,qu quemlur aenigmna: non est autem in. ET P. hi, sed in oratione.id est in continuarione duerborum. Ne illa
O Mi ta mutatio in uabs quandam ubricationemae
l et setan oratione. Africa terribili tremit horrida te A tumultu.
I ia es umpta Africa,nel factum uerbum est,ut
Mare saxifragis undis, neU Iran latum,ut
Mollitur maete, sed ornandi causi proprium
Desine Roma tuos hostis, restes lunt campi magni. ζAujs est modus in ornatu orationis, & sepe sumendus. xquo zenereIra estin artem bejli esse communem,Cererem Proh ugibuS,Liberum appetis Ita raro uino Neptunum Dromari,curiam Prose natu, camPum pro comitiis. topam pro pace,armaac tela Pro Quo ingenersin ulmitesnuio iti meo inscia quibus illa sunt,amelisitur,luxuries Dam indonium rrumsic Mi Citia penetrauit aut fides ualuit,iustitia infecit. 1Videtis prosectoo di hoc totum cum inflexoxommutMod uerbo m eadem enuntiatiar OroriatiuZciatuit finjtima illa minus ornata,i d tamen non ignoranda, cinninoiiassisti uolumus aliquid aut ex parte totum, UrProi clis,m arietes, aut si in imus aut ex toto partem ut cum unam turmam egintariam Populi R. JAmus, aut ex uno plure5. At romanus homo,tamen,& si res bene gelia eli, Corde suo trepidat aut cum ex pluribus intelligitur unum. Nos sumu' romani,qui fuimuS rutuli. aut uvocuo modo non ut dictum est,in eo genere intelligitur, sed ut sensium est riri ir spe etiam uerbo non tam eleonter,u in transterendo,sed etio am Oicentius,tamen interdum noni udenter,ut cum gradem oration m Gin minutum animum oro paruo dicimus. Verum illa uidetis ne emeiam si sed orationis, qvie ex pluribus,ut exposui,translationibus conneoxa sunt,haec autem,quae aut immutata esse dixi,aut aliter intelligenda ac dicerentur sunt translata quodam modosta fit, ut omnis sinnulorum uerborum uirtus atque Hi 1Uribus istat ex rei, si aut uetusti uerbumsit ,quod inomen conuaetudo ferre possit aut factum,uel coniunctione,uel nouitate,iquoi em est auri bus.consuetudinim parcendum, aut translatum,quod maxime
242쪽
tamquam tegisnuibusdam notat,&illuminat orationem, Sequitur contis
lauatio uerborum Quae duas res maxime,collocationem Primum deinAo mo
dum quendam,sormam desiderat, Collocationis est com nonere.&struere uerba sic,ut neue sper eorum concurius, neve hiulcus sit, sed quodam modo coagmentatus,& leuis: in quo lepide soceri mei Persona Iusit is, qlii elegari issime id facere potuit Luciliu Quam lepide lexeis compostae,ut tesserulae omnes Arte pauimento,at* emblemate uermiculato. quae cum dixisset in Albutium illudens,ne a me quidem abstinuit. Crassium habeo generum, ne retoricotero' tu sis. id ergo iste Crassius,quoniam eius abuteris nomine quid efficit idem it,lud scilicet, ut ille uoluit,& ego uellem, melius aliquanto,si Albutius : uerum in me quidem lusit ille,ut sole Sed est tamen collocatio conseruanda uerboν trum, de qua loquor,quae iunciam rationemefflicit Quae cohaerentem quae te inem,quae euuabiliter silentem id assequemini. si uerba extrema cum conse lquentibus primis ita iungetis,ut neue a sinere concurrant.ndue uastius deduca itur Hanc diligentiam subsequitur modus etiam &forma uerborum quod iii Dereor,ne huic Catulo uideatur esse puerile, Vertus enim ueteres illi in hae io,' Iuta oratione propemodumaaoc est numeros quosdam nobis esse adhibeti dos putauerunt inter spirauionis enim,non defatigationis nostr nequi bra,riorum notis,sed uerborum,S sententiarum modo, interpunestas clausulas iorationibus esse uolueruntadssi princeps Isocrates instituisse fertur iit inconditam antiquorum dicendi consuetudinem delectationis,atque aurium causa
quemadmodu scribit discipulus eius NaucratesJnumeris astrigeret. Nam haec duo musici,cui erant Quondam iidem poetae, machinati adueoluptatem
tione uincerent aurium satietatem. Hec igitur duo,uocis dico moderationem, S uerborum coclusionem,quo ad orationis seueritas pati possit,a poetica ad eloquentiam traducenda duxerunt,in quo illud est uel maximum, quod uerosus in oratione si efficitur coniunctione uerborum,uitium est,& tamen ea cooiunctionem,sicuti uersium numerose cadere, Sc quadrare,& perfici uolumus,nem est ex multis res una Quae magis oratorem ab imperito dicenduab ignastroni Jἰstinguatiu quod ille rudis incodite fundit uuatum potest.& id quod
dicit spirit ron arte determinat: orator autem sic illigat lententiam uerbis. ut eam numero Quodam complectatur, R astricto, SI soluto: nam cum uino Et modis, forma Sc relaxat, & liberat immutatione ordinis, ut uerba neque alligata sint,quasi certa aliqua lege uersus, neq3 ita soluta,ut uagentur. Oonam igitur modo tantum munus in si itemus, ut arbitremur nos hanc uim numerose dicendi consequi posti Non est res tam difficilis, et necessaria: nihil e
enim tam tenerum,nel tam flexibile,neque quod ta facile sequatur, quocul
ducas, v oratio,ex hac uersus,ex eade dilpares numeri conficiuntur,ex hac hec etiam loluta uar is modis,multorumq; generum oratio: non enim sunt alia sermonis,alia contentionis uerba, neque ex alio genere ad usum cotidianum,
alio ad scenam,pompam cp semuntur,sed ea nos cum iacetia sit stulimus e me dio, sicut mollissimam ceram ad nostrum arbitrium formamus,& fingimus: itaque tum graues sumus, tum subtiles, tum medium quiddam tenemus, sic inε
243쪽
stitutam nostram sentcntiam sequitur orationis genus,id cp ad omnem rationem,& aurium uoluptatem,& animorum motum mutatur, oc uertitur. Sed Ut in plerisen rchus incredibiliter hoc natura est ipsa fabricata, sic in oratione, ut ea uarii laximam utilitatem in se continereiar eadem haberent plurimum Del dignitatis uel sepe etiam uenustatis. Incolumitatis,ac salutis pinni uin cau Isaii idemus hunc statum esse huius tot ius naudi aliunaturae rotundum ut coe Ium terra U ut media sit,cacp siua ui, nutriss teneatur,sol ut circunseratur,ut ac scedat ad brumale signum,ti inde sensim ascendat in diuersam partem,ut luo na accessu,& recessu suo solis lumen accipiat,ut eadem spacia quinq; stelle durpares motu cursu conficiant,haec tantam habent uim,ut paulum immutata λcohaerere non post int,tantam Pulchritudinem,ut nulla species ne excogitari quidem possit ornatior,Reserie nunc animum ad hominum uel imam ceterarum animantium sermam,& figuram,ri ullam partem corporis sine aliqua necesssitate assietam, totam Q formam quasi per se stam reperieris arte,non casu. O uid in arboribus in quibus non truncus,no rami, non solia sunt denique, nisi ad am etinendam, conseruandam p naturam, nusquam tamen est ulla pars nisi uenustat Linquamus naturam,artes cli uideamus Quid tam in naui.
li si reliqua quae tamen hanc habent in specie uenustatem ut non solum talutis,1ed etiam uesuptatis causi inuenta esse uideantur. Columnae Sc templa,&porticus susti ent,tamen habent non plus utilitatis si dignitatis. Capitolia fastigium illud,& ceterarum aedium,nori uenultas,sed neccssitas ipsa fabricata est: nam cum esset habita ratio,qucadmodum ex utral parte tecti aqua dest laberetur,utilitatem templi fastigη dignitas consecuta eit,ut etiam si in coelo capitolium statueretur,ubi imber esse no posiet,nullam sine fastigio dignita, tem habiturum fuisse uideatur. Hoc in omnibus item Partibus orationis eue
nit ut utilitatem, ac prope necessitatem,suauitas quaedam & lePos consequa tur: clausulas enim,atq3 interpuncta uerborum,anims interclusio,atcp angu
stiae spiritus attulerui: id inuentum est ita suave,ut sicui sit infinitus spiritus datus,tamen eu perpetuare uerba nolimus: id enim auribus nostris gratum estinuentum,quod hominum lateribus non tolerabile solum sed etiam facile esi se nossit L Οoill ima est igitur complex io uerborum,que uolui uno spiritu Potest sed sic nature modus esit,artis alius: nam cum sint numeri plures,labum. 5ZTrochaeum i eouentem segregat ab oratore Aristoteles Catule uester, qui natura tamen incurrunt ipsi in orationem,sermonem l nostrum,sed sunt insignes percussiones eorum numerorum,& minuti pedes, Quare primu ad he,
roum nos dactyli,& anapaesti,& spondei pedem inuitat,in quo impune proν 'gredi licet duos duntaxat pedes,aut paulo plus,ne planet in uersum,aut simili
iudinem uersuum incidamus : aliae sunt geminae,quibus hi tres heroi oedes in aprincipia cotinuandorum uerborum satis decore cadunt,probatur autem ais eodem illo maxime paean,qui est duplex : nam aut nonga oritur, Quam tres Phreues consciatiuntur ut haec uerba desinite incipite comprimite, aut a breui ibus deinceps tribus extrema producta ait longa,sicut illa sins, domuerant. νsonipedes atm illi philosopho ordiri placet a superiore peane, posteriore fini 'rexit autem paean hic posterior non syllabarum numero sed aurium mensurra quod est acrius iudicium,& ccrtius, par sere cretico, qui est ex longa. Sc ibreui,
244쪽
LIBER, III. Σ3ν breui,& longa, ut atrid petam praesidii,aut exequar quove nunc. , A Quo numero exorsus est Fannius Si cuirites minas illius.hunc ille clau/fusis aptiore putat,quas vult longa olerussi sellaba terminari. lueo uero haee tam acrem curam, diligentiam desideransiu est illa poetarum . Quos neces.sitas copii,& iElI numeri ac modi. sic uerba uersu includere ut nihil sit ne sistis xῖtu Quidem minimo breuius.aut longius, a necesseesti Liberior est citarinae plane,ut dicitur sic & est uere soluta lon utJugiat tamen aut erret. sed ut sine uiculi sistiola moderetur. Nam ego illud assentior Theonhrasto qui ou
tat orationem,quae uiridem sit volita atm faeta Quodammodo, non astricte ted remili Ius numerosam esse oportere.Etenim sicut ille suspicatur,ex illis modis, quisus hic usitatus uersius efiicitur. vost anapaestus procerior suidam nusmerus emoruit inde ille licentior.& d mitior fluxit dis hvrabus cuius mebra
Sc pedes,ut ait idem,sunt in omni locupleti oratione distula: 8c si numerosiim est id in omnibus sonis,atque uocibus,quod habet quasdam impressiones,&quod metiri possiimus interuallis arsualibus recte genus hoc numeroru, duo modo ne continuum sit,in orationis laude ponetur, Nam si rudis. & indocta putanda est illa sine interuallis loquacitas perennis.& proquens , Quid est aliud causae cur repudietur nisi quod hominum aures uocem naturae modulano turiosae Quod heri niti inest numerus in uoce non potest : numerus autem in continuatione nullus est,disti cstio,& equalium,& sene uariorum iteruallo,rum percussio, numerum consscit Quem in cadentibus guttis. Quod interualolis distingutur notare possumus in amni oraecinitante non Pollumus. O rari lii con tinuatio uerborum haec soluta multo est aptior atque iucundior, si etharsiculis membris in distin sta,u si continuata,ac Producta. uerba illa modificasta esse debebunt,quae si in extremo breuiora sunt infringitur ille quasi uerbo i xum ambitus: sic erit m has orationis couersiones graeci nominant. Quare aut maria eile debet posteriora superiorSus,extrema primis, aut,quod etiam est melius,&iucundius,longiora. Atque hςcuuidem abus philosophis quos tu
Maxime diligis Catule,dusta sunt quod eo si ius testificor,ut auctoribus Iaudandis ineptiarum crimen effugiam. Marum lade inquit Catulus aut quid disputatione ista afferri potest elegantius . aut omnino dici subtilius: At eniuereor,inquit Crassiis, ne haec aut dissiciliora istis ad persequendum esse uideantur,aut quia non traduntur in uulgari ista disciplina,nos ea maiora ac disti ciliora uideri uelle uideamur. Tum Catulus,erras,iquit Crasse,si aut me,aut horu quequam putas a te haec opera quotidiana,& peruagata expectare: ista
quae dicis,dici uolumus,neque tam dici,si isto dici modo, neque tibi hoc prome solum,sed pro his omnibus sine ulla dubitatione respodeo. Ego uero inoquit Antonius,inueni tandem quem negaram in eo, quem scripsi, libello me inuenisse,eloquentem,sed eo te ne laudadi quidem causa interpellaui, nequidi de hoc tam exiguo sermonis tui tempore uerbo uno meo diminueretur, Hac igitur Crassiis iquit ad legem cum exercitationcitum stylo .qui Sc alia re hoe
maxJme ornasiaclimat formanda uobis oratio est neu ue tamen hoc tantilaobbris est quanti uidetur.nec sui haec rhythmicorum ac musicorum acerrima
norma dirietenda,& essiciendum est illud modo uobis ne fluat oratio.ne uastgetur ne insistat interius.ne excurrat longius ut membris distinguatur,ut
245쪽
24o D E ORATORE conuersones habeat absolutas. Neque sem per utendum est perpetuitate. Scquasi conuersione uerborum,sed faene canienda membris minutioribus Oraotio eli uuae tamen ipsa membraiunt numeris uinciendat NeQue uos paean aut herous ille conturbet ivsi occurrent orationi in si in Quam se offerent.&respodebunt non uocati consuetudo modo illa sit scribendi.atque dicendi, ut sentetiae uerbi finiantur,eorum iu uerborum iunctio nascatura proceris numeris,
acTiberis maxime heroo,& paeane priore aut cretico.sed ua hssinctet cosidat otatur enim maxime similitudo in conquiei endo, & si orimi p
stremi illi pedes sunt hac ratione seruati,med a possunt latere,modo ne circuistus ipse uerborum sit aut Creuior u aures expectent,aut longior, u uires, at panima patiatur. Clausulas autem diligentius etiam seruandas. esse arbitror, quam superior quod in his maxime persectio,atq; absolutio iudicatur . nam uersus aeque prima ,& media,& extrema pars attenditur, qui debilitatur in quacuno sit parte titubatum. in oratione autem Prima nauci cernunt. postrema pleriss quae quoniam a P Parent & intelliguntur,uarianda sunt ne aut animorum iudiciis repudientur,aut aurium satietate, Duo enim aut tres uni sere extrem seruandi,& notandi pedes si modo non breuiora.& praecisi erunt si periora quq s aut chorios aut herooS,aut alternos esse oportebit, aut in para ne illo posteriore quem Aristoteles probat,aut ei pari cretico. Horum uicissitudines essicient. ut neque η utientur,q audient, fastidio similitudinis nec nos id quod faciemus.opera dedita facere uideamur. auod si Antipater ille fidonius ille,que tu probe Catule meministisolitus e uersus hexametros, alios luari js modis,ati numeris fundere extempore,tantumq; hominis ingeniosi,
ac memoris ualuit exercitatio,Utcu se mente,ac uoluntate coniecisset in uersu,
uerba sequerentur, quanto id facilius in oratione exercitatione,& consuetudine adhibita consequemur I 'lud autem nequis admiretii ruuonam modo hee uulgus imperitorum in au tendo notet,cum in omni genere,ium in hoc ipsia magna quaedam est uis,incredibilist naturae,omnes enim tacito quoda seno isu sine ulla arte,aut ratione quae sint in artibus,ac rationibus redia,ac praua diliudicant,idi cum faciunt in picituris & in signis,& in at is operibus,ad quo.
rum intelligentiam i natura minus habent instrument tum multo ostendueZmagis in uerborum,numerorum,uocum P iudicio, quod ea sunt in communi inbus infixa sensibus, ne. earu rerum quequam landitus natura uoluit esse exo periem. Itaque non soliarm bis arte positis mouentur Omnes,uerum etiam numeris ac uocibus O uotus enim qui scp c,qui teneat artem numerorum, aemodorum at in his si paulum modo offensum est,ut aut contractione breuious fieret,aut productione longius,theatra tota reclamant. Quid hoc non idefit in uocibus ut a multitudine,& populo,non modo cateruae,atqῖ couentus,
sed etiam ipsi sibi singuli discrepantes eiiciantuli Mirabile est cum plurimum
in iaciendo intersit inter doctum,& rudem,quam non multum differat in tu bdicado: Ars enim,cum a natura Prosecta sit nisi naturam moueat ac dele fiat. lnihil sane eglisse uideatur: nihil est aute tam coanatum mentibus nostris, qua numeri atque uoces,quibus Uc excitamur,& incendimur, Sc genimur,& lan guetamus.& ad hilaritatem,S ad tristitiam saepe deducimur: Quorum illa suma uis carminibus est aptior SI cantibus non neglecta,ut mihi uidetur a Numa rege doctii limo, maioribus i nostris, ut enularum solemnium fides. ac tibiae,
246쪽
tibis,saliorum' uersius indicant,maxime aute a Graecia uetere celebrata .quishus utinam,similibus. de rebus disputari,quam de puerilibus his uersorum
translationibus maluissetis. Verum ut in uerse uulgus Jῖ est peccatum, uidet,scsiquid in nostra oratione claudicat,sentit,sed poete non ignoscit,nobis concedit,iacite tamen omnes non esse illud, quod diximus, aptum, persectum lcernunt. Itam illi ueteres,sicut hodie etiam nonnullos videmus, cum circuitus.& quasi orbem uerborum conficere non possent nam id quidem nuper uel Poste, uel audere coepimus terna, aut bina. aut nonnulli sin aula etiam uerba dicebant qui in illa infantia naturali illud, Quod auresFominum flagitabant tenebant tamen ut & illa essent Paria. uuae dicerent, & aequalibus inter spirastionibus uterentur, Exposui sere,ut potui, quae maxime ad ornatum oratio nis pertinere arbitrabar, dixi enim cie sinetulorum laude uerborum .dixi de coniunctione eorum,dixi de numero atoue forma. Sed si habitum etiam orastionis, bc quasi colorem aliquem renutritis, est plena Quaedam, & tamen tes res,&tenuis,& non sine neruis ac uiribus, & ea, uuae particens utriusque geoneris quadam mediocritate laudatur. His tribus figuris insidere quidam uesnuitatis non suco illitus. sed sanguine diffusus debet color, Tum denique nor orator ita conformandus est 5c uerbis, et sentet is, ut quemadmodum qui utuntur armis,aut palaestra, non solum sibi uitandi, aut seriendi rationem esse habendam putant, sed etiam ut cum uenustate moueantur, sic uerbis quiodem ad aptam compositionem,& condecentiam, sentent as uero ad grauitate Orationis utatur,ut η, qui in armorum tradiatione uersantiar. Formantur auo tem 8c uerba,& sententiae pene innumerabiles, quod satis scio notum eme uost his,sed inter consormationem uerborum,& sententiarum hoc interest, quod Derborum tollitur. si uerba mutaris sententiam permanet quibuscunque uero his uti uelis. Quod quidem uos & si facitis tamen admonendos puto. Heauid
esse aliud oratoris putetis,quod quidem sit egregium.atin mirabile nisi in siri tuus is uerbis illa tria tenere, ut tras latis utamur frequenter, interdum ut factis.'Taro autem etiam peruetustis, in perpetua autem oratione, cum et coniunctito
His Imitatem,S numerorum, Quam dixi rationem tenuerimus . tum est quasi Iluminibus distin quenda, 8c frequentanda omnis oratio sententiarum, atque JUerborum, Nam & commoratio una in re permultum mouet, S illustris exo, planasio,rerum U,quasi gerantur, sub aspectum pene stibiectio, quae Sc in exos bis tral
Ponenda re plurimum ualet, SI ad illustrandum id, quod exponitur, & ad amplificandum, ut ijs, qui audient, illud quod augebimus , quantum efficere
Oratio poterit,tantum esse uideatur,& huic contraria saepe precisio est,et plus
ad intelligendum,quam dixeris .significatio. S distincte concisia breuitas, Scextenuatio ,& huic adiuncta illusio a praeceptis Caesaris non abhorrens de ab re non longa digressio, in qua cum fuerit delectatio, tum reditus ad rem aptus & cocinnus esse debebit propositioq; quid sis dicturus,8c ab eo. quod est dietum seiunctio.& reditus ad Oropositum.& iteratio,& rationis anta coclusio tum auetendiLminuenditae causa ueritatis superlatio. at ue traiectio Scrogatio,atque nuic finitima quasi percunctatio,expositioi sententie suae,tum sila quae maxime quasi irrepit in hominum mentes alia dicentis . ac signi pcantis dissimulatio, que est periucunda cum in oratione,non contentione, sed sermone tractatur. deide dubitatio tum distributio tu correctio, uel ante, uel
247쪽
DA ORATOR Ap stquam dixeris. uel tu siquid a te ipso reiicias praemunitio est etiam ad Id,
quod aggrediare,& reiectio in alium, communicatio que est quasi cum rjs ipssis,apud quos dicas, deliberatio morum ac uitae imitatio uel in peristris,uel Rne illis,magnum quoddam ornamentum orationis, & aptum ad animos conciliandos uel maxime, ispe autem etiam ad commouendos. Personarum mcta inductio,vel grauissimum lumen augendi, descriptio, erroris inductio, Min hilaritatem impulsio ante occupatio,ium duo illa,quae maxime mouent, mmilitudo.& exemplum,digestio,interpellatio,contentio, reticentia, commendatio, uox quaedam libera, atque etiam e strenatior augendi causa. iracundia, osiurgatio, promissio, deprecatio, obsecratio, declinatio breuis a proposito. non ut superior illa d i I ressio.Purgatio. conciliatio. laesio, optatio, atque exe cratiq. His seia luminibus illustrant orationem sententiae. Orationis autem ipsius tanquam armorum est uel ad usum comminatio S quasi petitio uel ad Denustatem ipsi tractatio ; Nam & geminatio uerborum habet interdu vim. Ieporem alias. &paulum immutatum uerbum, atque deflexum, α eiusdem
uerbi crebra tum urimo repetitio, tum in extremum conuersio, 8c in eadem
Derba impetus,& concursio,& adiunctio, Sc progressio. & eiusdem uerbi crebrius positi quaedam distinctio, reuocatio uerbi. Sc illa, quae similiter deo
sinunt, aut quae cadunt similiter, aut quae paribus paria reseruntur, aut quae
sunt inter se simili Est etiam gradatio quaedam, SI conuersio, & uerborum concinna transgressio, &cqntrarium, & dissolutum, S declinatio, 6c repto hensio, 8c exclamatio, Sc imminutio, & quod in multis camus Donitur, &quod de singulis resus propositis ductum, refertur ad singula, SI ad prono stum subiecta ratio,& item in distributis supposita ratio, A permisso, Mrursum alia dubitatio, & improuisum quiddam, & dinumeratio A alia cor rectio, 8c disputatio, SI quod continuatum, dc interruptum, dc imago, &sio Bupsi responssio, 8c immutatio, & disiunctio, 8c ordo. 8c relatio, dc digresesio, S circunseriptio. Haec enim sun ere, atqueborum similia uel plura etiaesse possunt,quae sententi js orationem,uerborum i consormationibus illuminent. Quuae quidem te Crasse uideo inquit Cotta quod nota esse nobis puto sine definitionibus,& sine exemplis efludisse. Ego uero inquit Crassus, ne ii Ia quidem,quae supra dixi, noua uobis esse arbitrabar, sed uoluntati uestrum omnium parui.His autem de rebus ibi me ille admonuit.ut breuior essem,nui ipse iam praecipitans me quoque haec praecipitem pene euoluere coegit. Sed tamen huius generis demon stratio est, & doctrina ipsa uulgaris, usus autem
grauissimus, & in hoc toto dicendi studio difficillimus. O uamobrem, Quoniam de ornatu omni orationis, si non sunt omnes paresecti. at certe commo strati loci, nunc quid aptum sit, ii est, quod maxime deceat in oratione,uis deamus, qua myuam id quidem perspicuum et F. non omni causae, nec audito x , neque perlonae, neque tempori congruere orationis unum genusi Nam& cauiae capitis alium quendam uerborum sonum requirunt, alium rerum Pr iuatarum,atque paruarum,& aliud dicendi genus deliberationes, aliud lata idationes,aliud iudicia,aliud sermones,aliud cosolatio,aliud obiurgatio,aliud tdisputatio,aliud historia desiderat. Resert etiam qui audiant senatus, an poo Pulus, an iudices, frequentra, an pauci, an sinetuli, & quales ipsi quoque ora stores, qua sint aetate, honore, auctoritate, debent uideri . tempus pacis, an
248쪽
belli, sestinationis , an oti j. Itaque hoc loco nihil sime est . quod praecini pos
se uideatur, nisi ut figuram orationis, plenioris. & tenuioris & item illius mediocris ad id, quod agimus. accommodatam deligamus , ornamentis iisdem uti sere licebit, alia s contentius,alias sum stius.omnii in re nosse.quod doceat facere artis sinaturae est, scire quid quando iu deceat prudentie. Sed haec ipsa omnia perinde sunt,ut aguntur,actio in uuam in dicendo una domis natur, sine hac summus orator esse in numero nullo potest, mediocris hac in
strue us summos sene seuerare. Huic primas dedisse Demosthenes dicitur,curogaretur quid in dicendo esset primu, Fujc secundas, huic tertias. Quo mihi melius etiam illud ab ZEschine dissitu uideri solet. qui, cum propter ignominia am iudicti cessisset Athenis, & se Rhodum contulisset. rogatus a Rhodiis te
pisse sertur orationem illam egregia, Quam in Cthesiphontem contra Demo Rhenem dixerat Qua perlecta petitu est ab eo postridie, ut Iegeret illa etiam. quae erat cotra a Demosthene pro Cthesiphonte edita uuam cum suauissima.& maxima uoce Iezisset,admirantibus omnibus, quanto inquit magis admisraremini, si audissetis ipsum ex quo satis significauit, quantu esset in actione.
qui orationem eandem aliam esse putaret aue ore mutato. Quid suit in Gracocho que tu Catule melius meministi,quod me puero talopere serretur Qudi me miser conferam quo uertam in capitolisi ne at fratris sanguine redudatie an domum matrem ne ut misera, lamentantem uideam, & abiectam quae sic ab illo aeta esse constabat oculis .uoce gestu, inimici ut lacrimas tenere non possent. Hςc eo dico pluribus, quod genus hoc totum oratores, qui sunt ueri tatis ipsius aetores,reliquerunt, imitatores autem ueritatis histriones occupauerunt. Ac sine dubio in omni re uincit imitationem ueritas, sed ea si satis in actione essiceret ipsa per sese,arte pro sto no egeremus. veru Quia animi peromotio Quae maxime aut declaranda.aut imitanda est actione. perturbata sene ita est,ut Obscuretur atque nene obruatur discutienda sunt ea Quae obscurant.& ea,quaesint eminentia S prompta semedadomnis enim motus animi. suo umque ama natura habet uultu,& sonum,& Restum, totum corpus hoo minis, & eius omnis uultus, omnes cy uoces, ut nerui in fidibus ita sonanti ut a motu ni 1 quoque sunt pulis,Nam uoces,ut chordae sunt intentata quae ad quenque tactum respondean acuta, grauis,cita,tarda, magna, parua, quas in
men inter omnes est suo queque in genere mediocris. Atque etiam illa sunt ab his sapia plUra genera lene asperum contra fium,dissu sum cotincti spiritu. iaermisso tractu in scissum sexo sono.attenuatum.inflatum. Nullu est enim horum similium generum, quod non arte . ac moderatione tra stetur, hi simiactori.ut nictori exnositi ad uariandum colores. Aliud enim uocis genus iraa
cudia sibi sumat acutum, incitatum crebro incidens. I mpius hortatur me frater,ut meos malis miser
Mariderem natos. & ea,quae tu dudum Antoni protulisti.
Segregare abs te ausus, ScEcquis hoc animaduertit uincite.& Atreus serὸ totus. Aliud miseratio. ac moeror. flexibile, plenum, inter optum, flebili uoce. Q ud nunc me uertam quod iter incipiam ingrediet
Domum paternam neran ne ad Peliae filias: & illa.
249쪽
244 DE ORATOREO pater,o patriaio Priami domus. & qus sequuntur.'
Haec omnia uidi inflammari, Priamo uiuitam euitari., Aliud metus demissum.& haesitans,& abiectum. multimodis sum circuuentus,morbo,exilio,atque Inopia, Tum pauor sapientiam mihi omnem ex animo expectora , Alter terribilem minitatur uitae cruciatum S necem. M. Quae nemo est tam firmo ingenio,& tanta confidentia, Quin refugiat timido sanguen,atque exalbescat metu, Aliud uis, contentum, uehemes,imminens,quadam incitationegrauitatis. IterumThyestes Atreum attractum aduenit, I terum iam aggreditur me,& quietum exsulcitat, Maior mihi moles,maius miscendum est malum, Qui illius acerbum cor contundam,& comprimam. iAliud uoluntas effusum.lene.tenerum hilaratum ac remissum. . Sed mihi cum tetulit coronam ob collocandas nuptias,
Tibi serebat cum simulabat sese alteri dare, δTum ad te Iudibunda docte,& delicate detulit., Aliud molestia, sine commiseratione graue quiddam, & uno pressit, ac serno obductum, a tempestate Paris Helenam innuptis iunxit nuptiis, Ego tum grauida expletis iam sere ad pariendum mensibus, Per idem tempus Polydorum Hecuba partu postremo parit., Omnis aute hos motus 2bsequi debet gestus non hic uerba exprimens scenicus,sed uniuersam rem et sententia non demonstratione sed significatione, declarans,latod inflexione,hac foris , ac uirili no ab scena.& histrionibus,sed in armis,autetia a palςstra, Manus autem minus arguta digitis subseques uerbano exprimens, brachium procerius proiectum quasi quoddam telum oratio nis, supplosio pedis in contentionibus aut incipi edis,aut finiendis. Sed in ore
sunt oia. In eo autem ipso dominatus est omnis oculoru quo melius noliri illi lenes,qui Personatum,ne uostium quide, magnopere laudabant; Animi est enim omnis actio,& imago animi uultus est .indices oculi,na haec eit una pars corporis, us quot animi motus lunt tot significationes, S comutationes possit efficere. nem uero est nullatiam. Qui eadem contues emciat. The hrastus quidem Tauri seu quendam dixit actorem auersium selitum esse dicere, qui in agedo contuens aliquid, pronutiaret, avare oculorii est magna moderatio: nam oris non est nimiu mutanda species.tie aut ad ineptias. aut ad prauitatem ΚΓqua deseramur,oculi sunt Quoru tum intentione tum remissione, tum confectu,tum hilaritate,motus animorum significemus apte cum genere iplo omitionis:est enim actio Quasi sermo corporis quo magis menti cogruens esse delhet.Ocultis aute natura nobis,ut equo,& leoni seras caudam aures.ad motus, animoru declarandos dedit. O uare in hac nostra actione secundu uoce uultus uaIet,is aut oculis gubernatur. Atin in ris omnibus, que sunt actionis testuusdam uis a natura data: Quare etia hac imperiti hac uulgus hac deniq; barbari maxime comouentur: uerba enim neminem mouent,nisi eum, qui eiu Gem Iinguae societate coniunctus ei lantetici sepe acuis,non acutoru hominum se iuss
250쪽
LIBER III. 24 sus preteruolant,a 'ti,que prs se motum animi sert,omneis mouet: ijsde enim omniu animi motibus concitatur,& eos hsdem notis,& in alijs agnosciant, Scin seipsi iudicant: Ad actionis aut usium,aim laude,maximam sine dubio parν tetra uox obtinet, uυς primu est optanda nobis deii 1 Ie uecum erit, ea meda de quo illud iam nihil ad hoc precipiendi genus quemadmodu uoci seruiatur. equide magnopere censeo seruiendu . Sed illud uidetur ab huius nostri sermo, nis officio no abhorrere,quos,ut dixi paulo ante occiirreret,plurimis i rebus,' quod maxime est utile id nescio quo pactio etia decet maxime: na ad uoce in dicendo obtinenda nihil est utilius, i crebra mutatio.nihil perniciosius il estiis asne n termisso ne cotentio, quid ad aures nostras,& actionis suauitate, quid est uicissitudine,et uarietate et comutatione aptius I tacp ide Gracchus,quod potes audire Catule ex Licimo cliente tuo literato homine, que seruu sibi ille habuit ad manum cu eburneosa soIitus est habere fistula. et staret occulte posti ipsum,cu concionaretur peritum homine, Qui inflaret celeriter eu sonum Quo' it Ium aut retas Ium excitaret, aut a cotentione reuocaret. Audivi mehercule
inquit Catulus,& sepe sum admiratus hominis cum diligentia,tum et doctrini na,& scientia. Ego uero inquit Crassus, ac doleo quide illos uiros in ea frauis. dem in rep.esse delapsos,quasi ea tela texitur,& ea incitatur in ciuitate ratio ui' Dendi,ac posteritatis ostenditur,ut eoru ciuiu, quos nostri patres no tulerunt.
iam similes habere cupiamus. Mitte obsecro inquit Craste Iulius sermonem istu et te ad Gracchi fistula refer, cuius ego no dii planet ratione intelligo.. In omni uoce inat Crassus est quid da mediii,sed seu cuiq; uoci . hic gradatfascedere uoce utile,& suaue est raram a principio clamare agreste Quid da est. 5 Π iud idem ad firmandu est uoce salutare. deinde est quidda contentionis extromu,quod tame inferius est,si acutissimus clamor, quo te fistula progredi non: snet,& tame ab ipsa cotentione reuocabit. Est ite cotra qddam in remissione grauissimu quot tanu sonoru gradibus descenditu0Hecuarietas, S hic neroes sonos uocis cursus,& se tuebitur,& actioni asseret suavitate.sed fistulatore domi relinquetis sensum huius coluetudinis uobiscu ad sorii deferetis, Edidi. Quae potui,no ut uolui, sed ut me teporis angustiae coegerunt: scitum est enim caulam conferre n tenus cu asterre plura si cupias no Queas. Tu uero in t Catulus,collegisti ola.quantu ego possum iudicare ita diuinitus,ut non a raxis didicisse,sed eos infossec docere polle uideare. Me quide istius sermonis participe factum esse gaudeo,ac uelle ut meus gener sodalis tuus Hortesius assiliseset,que quide ego confido omnibus istis laudibus, quas tu oratione coplexus, es,excellentem 1bre. Et Crassus fore dicis inquit ego uero esse iam iudico,&tum iudicaui,cu me consule in senatu causam defendit Africae,nuperi etia magis cum pro Bithy nie rege dixit. Quamobrem recte uides Catule, nihil enim isti adolescenti nem a natura, neq; a docti ina deesse sentio, quo magis est tibi Cotta et tibi Sulpici uigilandit,ac laborandu: non enim ille mediocris orator uestre quasi succressit elati, sed Sc ingenio peracri,S studio sacrati S doctrixia eximia,& memoria singulari: cui quanquam faveo, tamen illum aetati Liae praestare cunto. uoias uero ibium tanto minorem praecurrere uix honestu est. Sed iam iuretamus inquit,nos 3 curemus,& aliquando ab hac contentione disputationis animos nostros, curam in laxemuS.