M. Tullii Ciceronis Opera, omnium quae hactenus excusa sunt, castigatissima nunc primum in lucem edita 1

261쪽

Ennium,qui cum patre eius in Aetolia militauerat ciuitate donauit, cum

IlI.uir coloniam deduxisset,& T. Annium Lusium huius Q. Fului j collega non indisertum dicunt sitisse. A tq; etiam L. Paulus Asricani pater,personam

principis ciuis facile dicendo tuesatur. At uero etiam tum Catone uiuo, qui annos. V.&. LXXX. natus excessit Euita,cum quidem eo ipso anno contra Ser. Galbam,ad populum sium ma contentione dixisset,quam etiam oratione scriptam reliquit,seis uiuo Catone minores natu muIti uno tempore oratostres floruerunt: nam & A. Albinus is,qui graece scripsit historiam, qui Cos.cu L. Lucullo suit,& literatus,& disertus fuit,& tenuit cum hoc Iocu quenda, etiam Ser. Fulvius,& uni Ser. Fabius pictor,& iuris,& literaru , 8c antiquiolatis bene peritus. Fabius Labeo fuit ornatus thidem sere laudibus: nam

Q. Metellus,iS,cuius quatuor fili l consulares fuerunt, ita primis est habitus eloquens,qui pro L.Cotta dixit accusante Africano,cuius & aliae sunt orationes,& contra Ti. Gracchum exposita est in C. Fanni i annalibus, tum ipse L. Cotta ueterator habitus,sed C. Laelius,& P. Africanus in primis eloquentes. quorum extant orationes,ex quibus existimari de ingeniis oratorum potest. Sed inter hos aetate paulum his antecedens sine controuersia Ser. Galba elo, quentia praestitit,& nimirum is princeps ex larinis,illa oratorum propria, quasi legitima opera tractauit,ut egrederetur a proposito ornanisi causa, ut

delectaret animos,aut permoveret,ut augeret rem,ut miserationibus,ut communibus locis uteretur,sed nescio quomodo huius, quem constat eloquentia praestitisse exiliores orationes sunt,& redolentes magis antiquitatem, quam aut Lel 3,Scipionis,aut etiam ipsius Catonis. I lassi exaruerunt,uix iam ut apo

pareant. De ipsius Lelij,& Scipionis ingenio,quanquam ea est iam,ut pluri, mum tribuatur ambobus,dicendi tamen laus est in Laelio illustrior. At ora, tio Lstri de collegis non melior, i de multis, Quoles Scipionis, non quo illa Laelin quid qua sit dulcius,aut quod de religione dici possit augustius, sed multo tamen uetultior,& horridior ille,u Scipio,&cum sint in dicendo uariae uoluntates,delectari mihi magis antiquitate uidetur,&lubenter uerbis etiam uti paulo magis priscis Laelius. Sed est mos hominum,ut nolint eundem pluoribus rebus excellere: nam ut ex bellica laude aspirare ad Africanum nemo

potest,in qua ipsa egregium Viriati bello reperimus ibisse Laelium, sic inge

nil,literarum,eloquentiae,sapientiae deni ,& si utriss primas,prioris tamen Iisenter deserunt Laelio. Nec mihi ceterorum iudicio istum uidetur, sed etiam ipsorum inter ipsos concessu ita tributum fuisse.Erat omnino tum mos, ut in reliquis rebus melior, sic in hoc ipso humanior, ut faciles essent in suum cui tribuendo,memoria teneo Smyrnae me ex P. Rutilio Ruso audisse cum diceoret adolescentulo se accidisse,ut ex S.C. P. Scipio, & D. Brutus ut opinora

Cossiue re atroci,magnal quaererent. Nam cum in Sylva sua facta caedes eDset, nolit homines interfeci, insimulareturqi familia,partim etiam liberi, cietat is eius, que picarias de P.Cornelio. L. Mummio censoribus redemisset, decreuisse senatum, ut de ea re cognoscerent, & statuerent Coss.causam pro publicanis accurate ut semper solitus esset, eleganteri dixisse Laelium, cum Coss.re audita,amplius de consilη sententia pronuntiauissent paucis interpositis diebus iterum Laelium multo diligentius, meliust dixisse , iterum i eo dem modo a Coss.rem esse prolatam, tum talium,cum eum socη domum reo

262쪽

duxissent egissenti gratias,&ne defatigaretur orauissent, locutum esse, ita sequar fecisset honoris eoru causa studiose,accurateq; fecisse, sed se arbitrari causam illa a Ser. Galba,quod is in dicedo sortior,acriorq3 esset,grauius, 3c uehernetius poste desedcitam auctoritate C. Lael a publicanos causam detulis Ie ad

Galba: illuaute,quod ei uiro succededum esset,uerecunde,& dubita ter receo Pisie,unum, quali coperendinatus,mediu diem fuisse,quem totum Galbam i considerada causa,coponendacpposuisse,& cu cognitionis dies esset,& ipse Rutilius rogatu socioru domum ad Galba mane uenisset,ut eum admoneret.& ad dicendi lepus adduceret usq; illu quoad ei nunciatum esset Coss. descendisse,omnibus exclusis comentatum in quadam testudine cum seruis literatis sui me quoru aliud di stare eodem a tempore solitus esset, interim cum esset ei nuntiat u lepus esse,exisse in edis eo colore, & ris oculis,ut egisse causam non comentatum putares. Addesat etiam,idq; ad rem pertinere putabat, scriptores illos male mulcatos exisse cu Galba.Ex quo significabat illum no in agendo solii,sed etiam in meditando uehemetem atq; incensum suisse. Quid muI.ta magna expedi atione, plurimis audientibus coram ipso Lelio sic illam causam,tanta ui,tantaqr grauitate dixiste Galbam,ut nulla sere pars orationis si lentio praeteriretur, Ita multis querelis,multa miseratione adhibita, cisos,omnibus approbatibus illa die quaestione liberatos esse. Ex hac Rutilia manarratione suspicari licet,cum duae immae sint in oratore laudes,una subtiliter disputadi ad docendis,altera grauiter agendi ad animos audietium peromouendos,multot plus proficiat is qui inflamet iudicem, v ille,qui doceat, elegantiam in Laelio,vim in Galba suis Ie: qus quidem uis tum maxime cognita est,cum Lusitariis a Ser. Galba praetore,contra interpositam, ut existimas hatur, fidem interseetis.T. Libone Tr. pl. populum incitante, & rogatione in Galbam priuilegri similem ferente summa sene qui ut ante dixΟM.Ca to legem suades in Galbam multa dixit quam orationem in origines suas re tulit, paucis ante,q mortuus est,an diebus,an mensibus. Tum igitur recusans Galba pro sese, S populi R. fidem imploraris,cum suos pueros,lum. C. Galli etiam filium flens commendabat cuius orbitas,& fletus mire miserabilis suit. Propter recentem memoriam clarissimi patris, is P se tum eripuit fiama proopter pueros misericordia popuIi commota,sicut idem scriptu reliquit Cato. Atm etiam ipsum Libonem non infantem uideo fuisse,ut ex orationibus eius

intelligi potest. Cum haec dixissem,& paulum interquieuissem. auid igio

tur inquit est causae Brutus si tanta uirtus in oratore Galba fuit cur ea nulla rorationibus eius apparet quod mirari non possum in eis, qui nihil omnino scripti reliquerunt. Nec enim est eadem inquam Brute causa non scribendi.& non tam bene scribendi, si dixerint: na videmus alios oratores inertia nihil scripsisse,ne domesticus etiam labor accederet ad forensem, plere* enim stris

huntur orationes habitae iam,non ut habeantur : alios non laborare,ut meliores fiant: nulla enim res tantum ad dicendum proficit, quantum scriptio: meo

moriam autem in posterum ingenii siti no deiiderant,cum se putant satis magnam adeptos esse dicendi gloriam,ea mi etiam maiorem uisum iri si i existis maritium arbitrium sua scripta non uenerint. Alios quod milius putent dicere se posse, u scribere quod perigeniosis hominibu neq; satis dohis plerum contigit,ut ipsi Galbae quem fortasse uis non ingenia solum,sed etia animi,&

263쪽

zis Μ Τ. CICERONI snaturalis quida dolor dicentem incendebat,essiciebati ut & incitata, & grauis,& uehemens esset oratio,dein cum otiosius stylum prehenderat, motusq; omnis animi,tanquauctus hominem defecerat,flaccescebat oratio, quod as, qui limatius dicendico se statur genus,accidere no soler,propterea quod pru dentia nunqua deficit oratorem,qua ille utens eodem modo polist S dicere,& scribere,ardor animi no semper adest,isq; cum consedit,omnis illa uis, Scquasi fama oratoris extinguitur: hac igitur ob causam uidetur Lael a mes spi rare etia in scriptis Galbae aute uis occidisse. Fuerut etiam in oratorum numero mediocrium L.& SP. Mummii fratres,quorum extant amborum oratio nes: simplex quide Lucius,& antiquus, Spurius aute nihilo ille quidem ornatior,sed tamen astrustior,suit enim doctus ex disciplina stoicoru. Multae sunt SP. Albini orationes. Sunt etiam L.& C. Aureliorum, restarum,quos alio quo uideo in numero oratorum fuisse. P .etiam Popilius cum ciuis egregius, tum no indisertus suit.C. uero filius eius disertus. C. q; Tuditanus cu omni uita atq; uic tu excultus,arct 3 ex Politus,tu eius elegas est habitu etia orationis genus Lodeq: i genere est habitus is,qui iniuria accepta fregit Ti. Gracchii patientia ciuis i rebus optimis costantis limus M. Octauius. At uero M. Aemilius Lepidus,qui est Porcina dictus,ii idem temporibus sere, quibus Galba, sed paulo minor natu, di summus orator est habitus, S suit,ut apparet exorationibus,scriptor sane bonus Hoc in oratore latino primu mihi uidetur & lenitas apparuisse illa graecorum,& uerborum comprehensio,etiam artisex,ut

ita dica,tly lus. Hunc studiose duo adolescentes ingeniosissimi&prope aequales C. Carbo ct Ti.Gracchus audire soliti sunt, de quibus iam dicendi locus

erit cum de senioribus pauca dixero. Qia enim Pompeius non cotemptus orator temporibus illis suit,qui summos honores,homo per se cognitus, sine ulo Ia comendatione maiorum,est adeptus. Tum L .Cassius multum potuit,rio eloquentia sed dicendo tamen, homo no liberalitate ut ali j, sed ipsa tristitia. Sc seueritate popularis,cuius quidem legi tabellariae M. Antius Brise Tr. pl. diu restitit, M. Lepido Cos .adiuuante. Eaq; res P. Africano uituperationi suit,quod eius auctoritate de lententia deductus Briso putabatur. Tum duo Caepiones multum clientes consilio,& lingua,plus auctoritate tamen, Sc gratia subleuabant. Sed Pompeii sunt scripta, nec nimis extenuata,quanquam ueterum est similis,& plena prudentiae. Ρ.Crassum ualde probatum oratorem

iisdem serer temporibus accepimus,qui & ingenio ualuit, Sc studio,& habuit

quasdam etiam domesticas disciplinas: nam & cum summo illo oratore Ser. Galba cuius C. filio filiam suam collocauerat affinitate sese deuixerat,& cum esset P. Mucri F.fratremm haberet P. Scaevolam domi ius ciuile cognouerat, in eo industriam constat simina fuisse, maxima m cp gratiam,cum 8c consule retur plurimum,& diceret. Horum aetatibus adiuncti duo C. Fannia C. M. fi lii fuerunt quorum C. Filius,qui Cos .cum Domitio fuit,unam orationem de socris,& nomine latino,contra Gracchum reliquit, sane & bonam, & nobi. Iem. Tum Atticus, quid ergorest ne ista Fani, nam uaria opinio pueris nobis erat,alia a C. Persio literato homine scriptam esse aiebant illo quem signi scat ualde doctum esse Lucilius alia multos nobiles, quod quisl potuisset in illam oratione contulisse. Tum ego,audiui equidem ista inquam de maiorisbus natu,sed nunqua sum adductus,ut crederem,eam y suspicionem propter hanc

264쪽

hane caulam credo fuisse, quod Fanius in mediocribus oratoribus habitus es,ser, oratio autem uel optima esset illo quidem tempore orationum omnium, sed nec eiusmodi est, uti pluribus consula uideatur: unus enim sonus est totisus orationis,& idem stylus,nec de Persio reticuisset Gracchus cum & Fannius de Menelao Maratheno,& de ceteris obiecisset, presertim cum Fannius nunquam sit habitus elinguis,nam 3c causas defensitauit,& tribunatus eius, arbitrio,&auctoritate P. Africani gestus, non obscurus suit. Alter autem C. Fanius M. F. C. Lael 3 gener,& moribus,& ipso genere dicendi durioriis seceriinstituto, quem quia cooptatus in augurum collegium no erat, non ad modii

diligebat,presertim cum ille Q, Scaevolam sibi,minorem natu generum, praetulisset, i tamen Laelius se exculans non genero minori dixit se illud, sed maiori filie detulisse: is tamen instituto Laeli j Panaetium audiuerat: eius omnis idicendo sicilitas,ex historia ipsius no inelaetanter scripta perspici potest,quaenet nimis est infans, neq; persessite diserta. Mutius autem augur,quod pro se

opus erat,ipse dicebat,ut de pecun is repetundis cotra T. Albuciu,is oratorii in numero non fuit,luris ciuilis intelligetia atqi omni prudentiae genere presstitit. L.Coelius antipater scriptor,quemadmodum uidetis, fuit,ut tempori hus illis,luculetus,turis ualde peritus,multorum etiam,ut L.Crassi magister. Vtinam in Ti. Graccho C. p Carbone talis mens ad rem p. bene gerendam suisiet,quale ingenium ad bene dicendum fuit: profecto nemo his uiris glo ria praestitisset, sed eorum alter propter turbulentissimum tribunatum, ad quem ex inuidia foederis Numatini bonis iratus accesserat,ab ipsa rep.est in terfectus : alter propter perpetuam in populari ratione leuitatem morte volu taria se a severitate iudicu uindicauit: sed fuit uter P summus orator, at* hoe memoria patrum teste dicimus: nam & Carbonis,& Gracchi habemus ora,

tiones non dum satis splendidas uerbis,sed acutas, prudentiar* plenissimas. Fuit Gracchus diligetia Corneliae matris a puero doctus,& graecis literis eruditus: nam semper habuit exquisitos e Greeia magistros. In eis iam adolesces Diophanem Mithyleneum Graeciae temporibus illis disertissimum, sed &hreue tempus ingenii augendi,& declarandi fuit. Carbo,quod uita suppedi tauit,est in multis iudiciis,causis* cognitus. Hunc qui audierant prudentes homines,in quibus familiaris noster L.Gellius, qui se illi contubernalem in

consulatu suisse narrabat, canorum oratorem,&uolubilem,&satis acrem.

atq; eundem & uehementem,& ualde dulcem, & perfacetum fuisse dicebat:

addebat industrium etiam,& diligentem,& iri exercitationibus,commenta tionibusq; multum operae solitum esse ponere. Hic optimus illis temporibus est patronus habitus,eom forum tenente plura fieri iudicia coeperui: nam Sc quaestiones perpetua', hoc adolescente constitutae sunt, quae antea nullae sue rut. L .enim Pise Tr. pl. lege primus de pecun is repetudis Cesorino,& Ma nilio coss.tulit. Ipse etia Piso S causas egit, multaru legum aut auctior: aut dissuasor fuit: isq; & orationes reliquit,quaria evanuerunt,&annalis sane exiliter scriptos,& iudicia populi,quibus aderat Carbo, iam magis patronum desiderabant,tabella data,quam legem L. Cassius Lepido,& Macino coss. lit. Vester etiam D. Brutus M. F.ut ex familiari eius L. Accio poeta sum audire solitus,& dicere non inculte solebat,& erat cum literis latinis,lum etio am graecis, ut temporibus illis, eruditus. Quae tribuerat idem Accius etiam

265쪽

xso M. T. CICERONI sa.Maximo L.Pauli nepoti,& uero ante Maximum illum Scipionem,quo

duce priuato T.Gracchus occisus esset,cum omnibus in rebus uehemente,tu

acrem aiebat in dicendo fuisse.Tum etiam P . Lentulus ille princeps, ad rep. dii taxat quod opus esset, satis habuisse eloquetiae dicitur, ηsdemq; temporis hus L.Furius Pilus perbene latine loqui putabatur iteratius P, quam ceteri

P Scevola ualde prudenter,& acute,paulo etiam copiosius,nec multo minus

Orudenter M. Manilius, Appii Claudii uolubilis ed paulo seruidior oratio

erat In aliquo numero etiam M. Fulvius Flaccus,& C. Cato Africani soro ris P mediocres oratores,etsi Flacci scripta sunt,sed ut studiosi literaru, Flac. ci autem aemulus P .Decius fuit,non infans ille quidem,sed ut uita,sic oratio. ne etiam turbulentus M. Drusus C. F.qui in tribunatu C.Gracchum collega iterum tri. secit uir & oratione grauis,N auctoritate,eiq; proxime adiunctus C.Drusus frater suit, tuus etiam gentilis Brute M. Pennus iacile agitauit in tribunatu paulum C.Gracchum aetate antecedes: suit enim M. Lepido,N L. Oreste coss.qusstor Gracchus,tr. Pennus illius M. F.qui cum in Aelio cos. filii sed is omnia summa sperans,aedilicius est mortuus: nam de T. Flaminio ciuem ipse uidi, nihil accepi,nisi latine diligenter locutum. Iis adium hi sunt C. Curio M. Scaurus. P. Rutilius.C. Gracchus. De Scauro,& Rutilio breuiter licet dicere,quorum neuter summi oratoris habuit laudem, & uter in mul tis causis uersatus.erat in quibusdam laudandis uiris etiam si maximi ingen ino essent,probabilis tamen industria,quaquamns quidem non omnino in oenium,sed oratorium ingenium de suit: net enim resert uidere, quid dicen

dum sit nisi id queas solute,&suauiter dicere,ne id quide satis est, nisi id quod

dicitur,fit uoce,uultu,motuqr conditius. quid dicam opus esse doctrina sine uua etiam siquid bene dicitur adiuuate natura,tamen id, quia sortuito fit semo per paratum esse no potest. I n Scauri oratione sapientis hominis,& te. hi grauitas summa,& naturalis quaedam inerat auctoritas,non ut caulam,sed ut tesstimonium dicere putares,cum pro reo diceret. hoc dicendi genus ad patrocionia mediocriter aptum uidebatur,ad senatoriam uero sententiam, ius erat ille princeps,uel maxime,significabat enim non prudentiam solum, sed quod maxime rem continebat,sdem: habebat hoc a natura ipsa, quod at doctrina non facile posset,quaquam huius quoq; ipsius rei,queamodum scis, praecepta sunt Huius & orationes sunt,& tres ad L. Fufidium libri scripti de uita ipsius ad a,sane utiles,quos nemo legir,at Cyri uitam,&disciplinam legunt,praeclara illam quide,sed neq; tam nostris rebus aptam, nec tamen Scauri laudibus anteponendam. I pse etia Fufidius,in aliquo patronorum numero suit. Rutilius autem in quodam tristi,& seuero genere dicendi uersatus est,& uteri nastura uehemens,& acer. Ital cum una consulatum petiuissent,non ille solum, qui repulsam tulerat,accusauit ambitus designatum copetitorem,sed Scaurus etia absolutus, Rutilium iri iudiciu uocauit, multat opera,multat industria Rutilius fuit,quae erat propterea gratior,quod idem magnum munus de iure respondedi,sustinebat,sunt eius orationes ieiunar,multa praeclara de iure,doν Eius uir,&graecis literis eruditus, Panaetii auditor,prope perseetias in stoicis, quoru peracutu,& artis plenu orationis genus,sed tamen exile, nec satis poν

pulari assensioni accomodatum. Ita* illa,quae propria est huius disciplinae, philosophorum de se ipsorum opinio firma in hoc uiro,&stabilis inueta est,

266쪽

qui quum innocentissimus in iudicium uocatus esset, quo iudicio conuulsam penitus scimus esse rem p. cum essent eo tempore eloquentissimi uiri L.Crasesus,& M. Antonius coi lares,eorum adhibere neutrum uoluit dixit ipse pro sese,& pauca C.Cotta,quod sororis erat filius,& is quidem tamen ut orator, quanquam erat admodum adolesces. Sed α. Mucius enucleate ille quidem,& polite,ut solebat,nequaquam autem ea ui,at B copia, quam genus illud ius dici j & magnitudo cauis postulabat. Habemus igitur in stoicis oratoribus Rutilium, Scaurum in antiquis utrun tamen laudemus,quoniam per illos, ne haec quidem in ciuitate genera,hac oratoria laude caruerunt: uolo enim ut in scena,sic etiam in foro,no eos modo laudari,qui celeri motu,& dissicili uta, tur,sed eos etiam,quos statarios appellant,quorum sit illa simplex in agendo ueritas non molesta. Et quoniam stoicorum est faciamentio, a. Aelius Tubero suit illo tempore L. Pauli nepos,nullo in oratorum numero, sed uita seouerus,& congruens cum ea disciplina,quam colebat,paulo etiam durior, qui quidem in triumuiratu iudicauerit contra P. Africani auriculi stat testimoniu,

uacationem augures,quo minus iudicris operam darent, non habere, sed utilita,sic Oratione durus,in cultus,horridus,ita P honoribus maiorum respondeo re non potuit: sitit autem constans ciuis,& fortis,& in primis Graccho mole

stus,quod indicat Gracchi in eum oratio. Sunt etiam in Gracchum Tuberoonis. Is fuit mediocris in dicendo, do stissimus in disputando. Tum Brutus, quam hoc idem in nostris contingere intelligo,quod in graecis: ut omnes sere stoici prudentissimi in disserendo sint,&id arte faciant,si nil architecti pene uerbori im. Iidem traducti a disputando ad dicendum inopes reperiantur. Vnum excipio Catonem,in quo perfectissimo stoico summam eloquentiam non desiderem quam exiguam in Fannio, ne in Rutilio quidem magnam, in Tuberone nullam uideo sitisse. Et ego non in qua Brute sine causa, proptero ea quod istorum in dialecticis omnis cura cosumitur: uagum illud orationis,

8c fusum,&multiplex,no adhibetur genus. Tuus autem auunculus, quemadstmodum scis habet a stoicis id,quod ab illis petendum fuit, sed dicere didiciti dicendi magistris,eorum spmore se exercuit,quod si omnia a phiIosophis es sent petenda, Peripateticorum institutis commodius fingeretur oratio, quo magis tuu B rute iudiciu probo, qui eorum idest ex uetere Academia philosophoru secta secutus es,quorum in doctrina,atq; preceptis disserendi ratio coiungitur cum suauitate dicendi,& copia,quansi ea ipsa Peripateticorum, Academicorumq; consuetudo in ratione dicendi talis est,ut nec per ere oratore possit ipsa per sese nec sine ea orator esse perfectus. Nam ut stoicoire astrictior est oratio,aliquatocp contractior,quam aures populi requirunt,sic illorum liberior,& latior a patitur consuetudo iudiciorum, sori: quis enim uberior

in dicendo P latonec I ouem sic ut aiunt Philosophi,si graece loq uatur, loqui, quis Aristotele neruosior Theophrasto dulcior lectitauisse Platonem stu diose audiuisse etiam Demosthenes d icitur: ido apparet ex genere, & gran sditate uerborum. Dicit etiam in quadam epistola hoc ipse de sese sed & huius oratio in philosophiam tras lata pugnatior rit ita dicam)uidetur,& illorum

in iudicia pacatior. Nuc reIiquoru oratorum aetates,si placet, Sc gradus persest quamur. Nobis uero inquit Atticus,& uehementer quidem, ut pro Aruto etiam respodeam. Curio fuit igitur eivsidem elatis sere, sane illustris orator,

267쪽

ασ2 M. T. C I C E R O N I scuius de ingenio ex rationibus eius existimari potest: sentenim S aliae,&pro Ser. Fuluio de incestu nobilis oratio. Nobis quide pueris haec omnium

optima putabatur,quae uix iam comparet in hac turba nouorum uoluminu.

Praeclare inquit Brutus teneo, qui istam turbam uoluminum essecerit. Et ego inquam itelligo Brute, quem dicas,certe enim &boni aliquid attulimus iuuetuti, magnificentius, s suerat genus dicendi,& ornatius,& nocuimus sore lasse quod ueteres orationes post nostras, non a me quidem meis enim illas antepono sed a pleri'; legi sunt desitae. Enumera inquit me in pleris , si qui deo mihi multa legenda iam te auctore,quae antea cotemnebam. Atqui hec inqua de incestu laudata oratio puerilis est locis multis,de amore, de tormentis,de rumore,loci sane inanes, veru tamen nondum tritis nostrorum hominuauribus,nec erudita ciuitate,tolerabiles. Scripsit etia alia nonulla,& multa dixit,& illustria,& in numero patronoru suit,ut eu mirericu 8c uita siuppedita uisset,& splendor ei non defuisset, consulem non fuisse. Sed ecce in manibus uir,& praestantissimo ingenio,& flagranti itudio,& doctus a puero C.Graechus: noli enim putare quenquam Brute pleniorem,aut uberiorem ad dicen νdum suisse. Et ille, sic prorsiisOnquit existimo atque istum de superioribus

pene solum lego. Immo plane inquam Brute legas censeo: damnum enim illius immaturo interitu res Romans,latinaei literae secerunt,utinam non tam fratri pietatem,qua patriae, prestare uoluisset,quam ille facile tali ingenio diutius,si uixisset,uel paterna estet,uel auitam gloria consecutus. Eloquentia quio dem nescio an habuisset parem neminem grandis est uerbis,sapiens sentems,

genere toto'grauis, manus extrema no accessit operibus eius,praeclare inchoata multa,perfecta n5 plane, legendus inquam est hic orator Brute, si quisquaalius iuuetuti: no enim solu acuere,sed etia alere ingentu potest. Huic successsit aetati, P. Galba Ser. illius eloquentissimi uiri F. P.Crassi eloquentis,sc iuris periti gener. Laudabant hunc patres nostri,fauebant etia propter patris meν moriam,sed cecidit in cursu: na rogatione Mamilia, Iugurthinae coniuratioonis inuidia cupro sese ipse dixisset,oppressus est.extat eius peroratio,qui epislogus dicitur,qui lato in honore pueris nobis erat,ut eum etiam edisceremus: hic,qui in collegio sacerdotum esset,primus post Roma conditam iudicio publico est condenatus. P. Scipio,qui est in cosulatu mortuus,no multu ille qui de nec saepe dicebat,sed & latine loquedo,cuiuis erat par SI omnes sale, iaceo trisq; superabar.Eius collega L. Bestia bonis init is orsus tribunatus: nam P. Popiliu ui. C. Gracchi expulsum sua rogatione restituit,uir 8c acer,&no indisertus, tristis exitus habuit c5sulatus: na luidiosa lege manilia questio C.Galobam sacerdotem,S quatuor co BIares L. Bestiam.C. Catonem. SP. Albin

ciuem p praestantissimu L.Opimium Gracchi interfectorem a populo absoν lutu,cu is contra populi studium stetisset, gracchani iudices sustulerui. Huius dissimilis in tribunatu, reliqua omni uita,ciuis improbus C. Licinius Nero Da no indisertus fuit.C. Fimbria teporibus hsdem sere, sed logius elate prouectus habitus est sane ut ita dica luculen ius patronus,asper,maledicus, genere toto paulo semidior,atq; comotior,diligentia tamen,&uirtute anim i,at uita bonus auctor in senatu. I dem tolerabilis patronus, nec rudis in iure ciuisti,& cum uirtute, tum etia ipso orationis genere liber,cuius orationis pueri Iegebamus,quas ta reperire uix possumus. Atq; etia igenio,& sermoe elegati, ualetudine

268쪽

B R V T V S Σους ualetudine incommoda C. Sextius Caluinus suit,qui,& si cu remiserant dolores pedii, no deerat in causis,tamen id non sepe faciebat rital consilio eius,cuvolchat,homines utebatur,patrocinio,cum licebat. Iisdem teporibus M. Brutus,in quo magnum fuit B rute dedecus generi uestro,qui cu tanto nomine esset,patremm optimu uirum habuisset,& iuris peritissimi accusatione facti, tauerit,ut Athenis Lycurgus,is magistratus non petiuit,sed fiuit accusator uehemens,& molestus,ut facile cerneres naturale quodda stirpis bonum degenerauisse uitio deprauatae uoluntatis. Atq; eode tepore accusator de plebe L.

Caeselenus suit,que ego audiui ia senem,cum ab L.Sabello multa lege Aquistia de iustitia petiuisset. Non fecissem hominis pene infimi metionem, nisi tuo dicarem qui suspiciosius,aut eriminosius diceret, audiuisse me neminem. D ctus etia graecis T. Albucius,uel potius pene graecus loquor, ut opinor sed licet ex orationibus iudicare. Fuit aute Athenis adole sicens, perfectus Epicureius euaserat,minime aptum ad dicendu genus. Iam Q. Catulus no antiquo is, Io more,sed hoc nostro,nisi quid fieri potest persectius,eruditus, multae lite,

xae,summa, o uitae solu,ati naturae,sed orationis etiam comitas, incorrupta

quaeda latini sermonis integritas, quae perspici cu ex orationibus eius potest, tum facillime ex eo libro,que de cosulatu,& de rebus gestis suis conscriptum molli, et Xenophoteio genere sermonis misit ad A. Furium poetam familia xem suu qui liber nihilo notior e,a illi tres,de quibus ante dixi,Scauri libri. Tum Brutus mihi quidem inquit nec iste notus est, nec illi,sed hςc mea culpaesti nunqua enim in manus inciderunt: nunc aute & a te suma, Sc conquiram ista posthac curiosius. Fuit igitur in Catulo sermo latinus,quae laus dicendi non mediocris ab oratoribus pleri 3 neglecta est: na de sono uocis,& suaui tale appellandaru literaru,quonia filium cognouisti, noli expectare quid discam,quaquam filius quidem non fuit in oratorum numero,sed non deerat ei tamen in sententia dicenda cum prudentia,tum elegans quoddam,& eruditu orationis genus. Nec habitus est tamen parer ipse Catulus princeps in numero patronorum,sed erat talis,ut cum quosdam audires,qui tum erant praesta res,videretur esse inferior: cum autem ipsum audires sine comparatione,non modo contentus esses,sed melius non quaereres. Q. Metellus Numidicus, rectus collega M. Silanus dicebant de Re. P.quod esset illis uiris,& consulari dignitati satis, M. Aurelius Scaurus,non sepe dicebat, sed polite, Iatine uero in primis est eleganter locutus, quae laus eadem in A. Albino bene loquenodi fuit: nam flame Albinus etiam in numero est habitus disertorum.

Q .etiam Caepio uir acer, 3c sortis, cui fortuna belli, crimini, inuidia populi, calamitati fuit. Tum etiam C. L. Memmi J suerunt oratores medio

cres,accu satores acres,atque acerbi: itaque in iudicium capitis multos uocaue ixunt, pro reis non saepe dixerunt. SP. Torius satis ualuit in populari genere

dicendi,is,qui agrum publicum uitiosa, & inutili lege, ueetigale leuauit. M. Marcellus Aesernini pater non ille quidem in patronis,sed Sc in promptis tamen,& non inexercitatis ad dicendum silit,ut si ius eius P. Lentulus. L.etiam Cotta prstorius in mediocrium oratoru numero dicendi no ita multum lausta a de processerat, sed de industria,cum uerbis, tum etiam ipso sono quasi subrudistico prosequebatur,ati imitabatur antiquitatem. Atque ego & in hoc ipso C otia dc in alns pluribus intelligo me no ita disertos homines Sc retulisse in

269쪽

oratorum numerum,oc relaturum. Est enim propositu colligere eos,qui hoc munere in ciuitate iuncti sint ut tenerent oratorum locum, quorum quidem

quae suerit asces o,S quam in omnibus rebus distἰcilis optimi persectito, atq;

ad solutio exeo,quod dicam existimari potest. Quam multi enim iam orato

res commemorati sunt,& quadiu in eorum enumeratione uersamur, cum ta,

men spisse,aim uix,ut dudum ad Demosthene,& Hyperiden ,sic nunc ad Antonium,Crasium V peruenimus: nam ego sic existimo hos oratores fuisse maximos,& in his primum cum graecorum gloria, latine dicendi copiam aequa tam .Omnia ueniebat Antonio in mentem,eat suo quael Ioco,ubi plurimuproficere,& ualere possent,ut ab imperatore equites,pedites,leuis armatura, sic ab illo in maxime opportunis orationis partibus collocabantur. Erat me moria summa,nulla meditationis suspicio,imparatus semper aggredi ad dicedum uidebatur,sed ita erat paratus,ut iudices illo dicente nonnunqua uideretur non fatis parati ad cauendum fuisse. Verba ipse,non illa quidem elegantissimo sermone,itaq; diligenter loquendi laude caruit, ne* tamen est admoduinquinate locutus, sed illa,quae proprie laus oratoris est in uerbis, nam ipsum latine loqui est illud quidem ut paulo ante dixi in magna laude ponendum, sed non tam sua sponte,si quod est a pleriso neglectium, non enim tam praesciarum est scire latine, quam turpe nescire,neq; tam id mihi oratoris boni, u ciuis romani proprium uidetur,sed tamen Antonius in uerbis &eligendis, neque idipsum tam leporis causa,si ponderis,& collocandis, Sc compressio

ne deuinciendis,nihil non ad rationem,& tanquam ad artem dirigebat,nerumulto magis hoc idem in sententiarum ornamentis,& consormationibus, quo genere quia praestat omnibus Demosthenes, iccirco a' doctis oratorum est princeps iudicatus, ληματα enim quae uocant graeci,ea maxime ornant oratorem,eaq; non Iam in uerbis pingendis habent pondus, q in illuminandis sententris,1ed cum haec magna in Antonio tum aritio singularis,quae si partieda est in gestum,atq; uocem,gestus erat non uerba exprimens,sed cum sentcsti js congrues,manus,humeri,latera,supplosio pedis,status,incessus, omnis

motus cum uerbis,sententrisq; consentiens,uox permanens, uerum subrauca

natura,sed hoc uitium huic uni in bonum conuertebat, habebat enim flebile quiddam in quaestionibus,aptumi cum ad fidem faciendam tum ad miseri cordiam commouendam,ut uerum uideretur in hoc illud, quod Demostheonem serunt,ei,qui,quaesiuisset,quid primum esset in dicendo, aetionem, quid secundum,idem,& idem tertium respondisse. Nulla res magis penetrat in animos,eos cn fingit,serma fle stir,talisl oratores uideri facit quales ipsi se uideri uolunt Huic at a parem esse dicebant,alii anteponebant. L. Crassiim, illud

quidem certe omnes ita iudicabant,neminem esse,qui horum altero utro pasttrono cuius Q ingenium requireret. Equidem quana Antonio latum tribuo,

quatum supra dixi tamen Crasso nihil statuo fieri potuisse persectius erat sum a grauitas,erat cum grauitate iunctus facetiarum,& urbanitatis oratorius, non scurrilis Iepos,latine loquendi accurata,& sine molestia diligens eleganotia,indisserendo mira explicatio,cum de iure ciuili,cum de aequo,& bono dirputaretur,argumentorum,& similitudinum copia. Nam ut Antonius conio estura mouenda ,aut sedanda suspicione aut excitanda,incredibilem uim habebat sic in interpretando,in definiendo,in explicanda esstate,nihil erat Crasso copiosius,

270쪽

copiosius,id cp cum saepe alias, tum apud C.V. in M. Curii causa cognitu estitia enim multa tum contra scriptum, pro squo,& bono dixit,ut hominem acutissimu. a. Scevola, &in uare, in quo illa causa uertebatur,paratissim v,obrue Tet argumentorit,exeplorum P copia,ato ita tum ab his patronis aequalibus, etiam consiliaribus causa illa dicta est,cu uteri ex contraria parte ius ciuile defenderet,ut eloquentium iuris peritissimus Cras Ius,iurisperitorum eloquetisi simus Sceu Ia putaretur, qui quide cum peracutus esset ad excogitadum quid in iure,aut in squo,uerum,aut esset,aut no esset, tum uerbis erat ad rem cu summa breuitate mirabiliter aptus. Quare sit nobis orator in hoc interpretandi, explanandi, disserendi genere mirabilis,sic ut simile nihil uiderim. In augen do,in ornando, in refellendo magis existimator metuendus, quam admiranodus orator. Verum ad Crassum reuertamur. Tum Brutus, et si satis inquit mihi uidebar haberi cognitum Scaevola ex ins rebus, quas audieba sspe ex C. Rutilio,quo utebatur propter familiaritate Scaeuolae nostri tamen ista mihi eius

dicedi tanta laus nota no erat. Itaque cepi uoluptate tam ornatu uirum,tam Fcxcellens ingeniusvisse in nostra rep. Hic ego, noli inquam, Brute existima re his duobus quidquam sitisse in nostra ciuitate praestantius. Nam ut paulo ante dixi consultorum alterum disertissimum, disertorum alterum consulti si simum fuisse, sic in reliquis rebus ita dissimiles erant inter sese, statuere ut tamenon posses, utrius te malles similiorem. CraiIus erat elegantium parcissimus Scevola parcorum elegantissimus. Crassus in summa comitate habcbat etiam seueritatis satis, Scaeuolae multa in seueritate non deerat tamen comitas, licet omnia hoc modo,sed uereor,ne fingi uideatur Iisc, ut dicatur i me quod amodo res se tame sic habet,cum omnis uirtus sit, ut uestra R rute uetus Academia dixit,mediocritas,utero horum medium quiddam uolebat sequi, sed ita cadehat, ut alter ex alterius Iaude partem, Uterq; aute suam totam haberet. Tum Drutus,cu ex tua oratione mihi uideor inquit bene Crassum,& Scevolam coognouisse,ium de te,et de Ser. Sulpicio cogitas esse quanda uobis cum illis simi itudine iudico. Quona in qua istuc modo uia mihi & tu uideris inquit tantum iuris ciuilis scire uoluisse, quantum satis esset oratori,& Seruius elooquentiae tantum assumpsisse,ut ius ciuile facile posmi tueri, aetatest uestrae, ut illorum,nihil aut non fere multum,disserui. Et ego de me inquam dicere mishil est necesse,de Seruio autem et tu probe dicis et ego dicam quod sentio: noenim facile quem dixerim plus studii, qua ni illum, oc ad dicendum, & ad omnis bonarum rerum discisinas adhibuisse,nam & in i j idem exercitationibus ineun te aetate fuimus,& postea una Rhodum ille etiam prosectus est, quo metior esset,& doestior,& inde ut rediit, uidetur mihi in secunda arte primus esse maluisse, quam in prima secudus: atque haud scio an par principibus esse po' tuisset,sed fortasse maluit, id quod est adeptus, longe omni u non eiusdem modo aetatis,sed eorum etiam,qui fuissent,in iure ciuili esse princeps. Hic Bru tus ain' tu inquit etiam ne a. Scaevole Seruium nostrum anteponis sic enim inquam Brute existimo, iuris ciuilis magnum usum&apud Scaevolam,&apud multos sitisse, artem in hoc uno, quod nunquam effecisset ipsius iuris

scientia,nisi eam praeterea didicisset artem, quae doceret rem uniuersam tribuere in partes,latentem explicare definiendo, obscuram explanare interpretan*do,ambiguam primum uidere, deinde distinguere, postremo habere regula 2. M.T. e. Z