M. Tullii Ciceronis Opera, omnium quae hactenus excusa sunt, castigatissima nunc primum in lucem edita 1

281쪽

ra dicemus: hoc autem loco uoluimus aetatem in disparem oratorum aetatem includere,quanquam id quidem Omnibus usu uenire necesse suit, quibus pavolo longior uita contigit,ut & cum multo maioribus natu, quam essent ipsi,&cum aliquanto minoribus compararentur: ut Accius thsdem aedilibus ait se,&Pacuvium docuisse fabulam, cu ille ossit uagita, ipse triginta annos natus esset. Sic Hortensius non cum suis aequalibus solum, sed & mea cum aetate,& cu tua

Brute,dc cum aliquanto superiore coniungitur. Siquide & Crassis uiuo dice. Te solebat,& magis iam etia vigebat Antonio, & cum Philippo iam sene pro

Cn. Pomper, bonis dicente,in illa causa adolelcens cum esset, princeps fuit,&in eorum,quos in Sulpiciu aetate posui,numeria facile peruenerat,& suos inter squales. M. Pi nem. M.Crassum. Cn. Lentulum. D. Lentulum suram Ionge prestitit, & me adolescentem nactus oesto annis minorem, qua erat ipse, mulotos annos in studio eiusdem laudis exercuit,& tecum simul, sicut ego pro multis,sic ille pro Appio Claudio dixit, paulo ante mortem. Vides igitur, ut ad te Gratorem B rute peruenerimus,lam multis inter nostrum,munal initium discedi interpositis oratoribus ex quibus quoniam in hoc sermone nostro statui

neminem eoru , qui uiuerent,nominare, ne uos curiosius eligeretis ex me quid

quoq; iudicarem,eos,qui iam sunt mortui,nominabo. Tum Brutus,non est inquit ista causa,quam dicis, quamobrem de ris, qui uiuunt, nihil uelis dicere. Quaenam igitur inquam est: Vereri te inquit arbitror, ne per nos hic seromo tuus emanet,& η tibi suscenseant,quos praeterieris. Quid uos inquam tacere no poteritis: Nos quidem inquit facillime, sed tamen te arbitror malle

ipsum racere, quam taciturnitatem nostram experiri. Tum ego, uere tibi in quam Brute dica, non me existimaui in hoc sermone usque ad hac aetatem esse Menturum, sed ita traxit ordo aetatum orationem, ut iam ad minoris etia peruenerim. I nterpone igitur inquit, si quos uidetur, deinde redeamus ad te, & ad Hortensium. Immo uero inquam ad Hortensu, de me alij dicent, siqui uoIet. Minime uero inquit,nam et si me facile omni tuo sermone tenuisti, tame is mihi longior uidetur,quod propero audire de te, nec uero tam de uirtutibus dicedi tuis,quae cum omnibus, tum certe mihi notissimae sunt, qua m quod gradus tuos,et quasi processus dicendi studeo cognoscere. Geretur inquam tibi mos, quonia me non ingentu praedicatorem este uis, sed laboris mei: uerum interponam, ut placer,alios et i M.Crasso, qui fuit aequalis Hortesii exordiar. Is igio tur mediocriter a doctrina instruestus,angustius etia a natura, labore, & industria,& quod adhibebat ad obtinendas causias,curam etiam,& gratia, in principibus patronis aliquot annos fuit. I n huius oratione sermo Iatinus erat, ueroha non abieeta,res composite diligenter,nullus flos tamen ,neque lumen ultu, animi magna,vocis parua contentio, omnia sere ut similiter, atque uno modo

dicerentur: nam huius aequalis, & inimicus C. Fimbria non ita diu laetare se

Potuit,qui omnia magna uoce dices, uerborum sanc bonorum cursia quodam incitato,ita furebat tamen, ut mirarere tam alias res agere populu,ut esset insano inter disertos locus. Cn.autem Lentulus multo maiorem opinionem dici di,actione faciebat,quam quanta in eo facultas erat, qui cum esset nec Pera custius,quaquam ex facie,& ex uultu uidebatur, nec abii dans uerbis, & si fallebat in eo ipso, sic interuallis, exclamationibus, uoce suaui, & canora, admirando,

282쪽

irridebar,calebat in agendo,ut ea,quae deerant,non desideraretur. Ita tanqua Curio copia nonnulla uerborum, nullo alio bono tenuit oratorum locum, sie Lentulus ceterarum uirtutum dicendi mediocritatem, actione occultauit, in

qua excellens fuit. Necp multo secus P. Lentulus, cuius & excogitandi, & Ioν quendi tarditatem tegebat forme dignitas corporis motus plenus Sc artis, Scuenustatis,uocis, & suauitas, & magnitudo, sic in hoc nihil praeter actionem fuit: cetera etiam minora, quam insuperiore. M. Piso quidquid habuit, ha/huit ex disciplina, maximeq3 ex omnibus, qui ante fuerunt , graecis do strinis eruditus suit: habuit ar natura genus quoddam acuminis, quod etiam arte Iis mauerat,quod erat in reprehendendis uerbis uersutum, Sc solers, sed si pe stomachosum, nonnunquam frigidum,interdum etiam iacetum. Is laborem quasi cursum forensem diutius non tulit, Π, & corpore erat infirmo, & hominum ineptias,ac stultitias quae deuorandae nobis sunt,non serebat, iracundius respuebat, siue morose,ut putabatur,siue ingenuo,liberoq; fastidio. Is, cum satis floruisset adolescens minor haberi est coeptus postea, deinde ex uirginum tuo dicio magnam laudem est adeptus,& ex eo tepore, quasi reuocatus in cursum. tenuit locum tandiu quim ferre potuit laborem, postea quantum detraxit ex studio,tantum amisit ex gloria. P. Murena mediocri ingenio, sed magno stus dio rerum,ueterum literarum & studiolus S non imperitus,multe industris,& magni laboris fuit.C.Cesorinus graecis literis satis doctus, quod .ppo eo

rat explicas expedite, non invenustus actor sed iners,8c inimicus sori. L. Tu rius paruo ingenio,sed multo labore quoquo modo poterat,sepe dicebat: ita que ei paucae centuriae ad consulatum desuerunt. C. Macer auctoritate semper

eguit, sed fuit patronus propemodum diligentissimus huius si uita si mores,si

uultus deniq; non omnem commendationem ingenii euertere maiuS nomen in patronis suisset,non erat abundans, non inops tamen, non ualde nitens, no

plane horrida oratio, uox, gestus, Sc omnis actio sine lepore, at inueniendis, componendis rebus mira accuratio ut non iacile in ullo diligentiorem, misiorem P cognouerim, sed eam ut citius ueteratoriam,quam oratoriam diceres

hic si etia in publicis causis probabatur, tamen in priuatis illustriorem obtinebat locu .C.deinde Pii,statarius,& sermonis plenus orator minime ille quis

dem tardus in excogitando, ueruntamen vultu, & simulatione, multo etiam acutior, quam era uidebatur: nam eius aequale Μ.Glabrione bene institutuavi Scaeuols diligentia,socors ipsius natura, negligensi tardaverat. Etiam L. Torquatus elegans in dicendo, in existimando admodum prudens, toto geonere perurbanus. Meus autem aequalis Cn. Popeius uir ad omnia summa na

tus maiorem dicendi gloriam habuisset nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset, erat oratione satis amplus, rem prudenter uide bat,actio uero eius habebat & in uoce magnum splendorem, & in motu semamam dignitatem. Noster item aequalis D. Silanus uitricus tuus, studi i ille quidem habuit non multum,sed acuminis,&orationis satis. in Pompeius. A. F. qui Bitynicus ductus est,biennio quam nos fortasse maior, summo studio diacendi, multat doctrina, incredibili labore, atque industria, quod scire pose sum, suit enim mecum, bc cum M. Pisone, cum amicitia, tum istud is, exercis rationibus i coniuncitus, huius actio non satis commendabat orationem, in hac enim satis erat copiae, in illa autem leporis parum. Erat eius aequalis P. Antronius

283쪽

B R V T V s T . En eAntronius uoce peracuta atque magna,nec alia re ulla probabilis Tt L.Octauius Reatinus, qui, cum multas iam causas diceret, adolescens est mortuus, istamen ad dicendu ueniebat magis audacter quam parate. Et C. Staienus, qui se ipse adoptauerat,& de Staieno AElium secerat servido quodam, petulari

ti,& furioso genere dicendi,quod quia multis gratu erat, et probabatur, ascendisset ad honores,nisi in facinore manifesto deprehesias,poenas legibus, tuo dicio dedisset. Eodem tempore C. L. Cepasi j fratres fuerunt, qui multa opera ignoti homines 8c repentini, quaestores celeriter iacti fiant, oppidano quoda, incondito genere dicendi. Addamus huic etiam nequem uocalem praeterisse uideamur, C.Cosconiu Calidianum,qui nullo acumine,eam tamen uerbo rum copiam,si quam habebat, praebebat populo cu multa concursatione, maognoss clamore. uod idem ficiebat Q Arrius, qui fuit M.Crassi quasi secudarius. I s omnibus excplo debet esse,quantum in hac urbe polleat multorum obedire tepori, multorum p uel honori, uel periculo seruire is enim rebus instfimo loco natus,& honores,& pecuniam,& gratiam consecutus, etiam in pa tronorum,sine doctrina ,sine ingenio,aliquem numeru peruenerat, sed ut pus

giles inexercitati etiam si pugnos plagas Olympioru cupidi ferre possunt, solem tamen saepe ferre non possitnt,sic ille, cu omni iam fortuna probere fiancitus labores etiam magnos excepisset, illius iudicialis anni seueritatem quasi solem non tulit .HTum Atticus, tu quidem de sece inquit hauris, idi iandu

dum,sed tacebam, hoc uero non putabam te usque ad Staienos,& Antronios esse uenturum. Non puto inquam existimare te ambitione me labi, quippe de mortuis,sed ordinem sequens in memoriam notam,& aequalem necessario incurro. Volo aute hoc perspici,omnibus conquisitis, qui in multitudine dicere ausi sint,memoria quidem dignos perpaucos,veru qui omnino nomen hasthuerint,non ita multos fuisse, sed ad sermone institutum reuertamur. T. Tors

quatus T. F.& doctus uir ex Rhodia disciplina Molonis S a natura ad dicco dum satis solutus, atque expeditus, cui si uita suppeditavisset, sublato ambitu

consul laeuis esset, plus facultatis habuit ad dicendii, quam uolutatis. Ita P studio huic non satisfecit, ossicio uero nec in suorum necessariorum causis, nec in sententia senatoria defuit. Etiam M. Pontidius municeps noster multas priauatas causas actitauit celeriter sane uerba uoluens nec hebes in causis, uel dica Plus etiam, quam non hebes, sed effervescens in dicendo stomacho saepe, ira cundiacp uel emeritius,ut non cum aduersario solum, sed etiam quod mirabile essetJcum iudice ipso,cuius delinitor esse debet orator, iurgiosspe cotenderet. M. Messala minor natu quam nos nullo modo inops sed non nimis ornatus genere uerborum, pruderis,acutus,minime incautus, patronus in causis cognoscendis,coponendisq; diligens,magni laboris, mulis opere, multarum. causarum. Duo etiam Metelli Celer, & Nepos nihil in causis uersati, nec sine ingenio nec indocsti, hoc erant populare dicendi genus assecuti. C.autem Lentulus Marcellinus, nec unquam indisertus, & in consulatu pereloquens uisias

est,non tamus sententiis,non inops uerbis, uoce cariora, facetus fatis. C. Memmius L. F. perfectus literis, sed grscis,fastidiosus sanὸ latinaru,argutus oratortierbist dulcis,sed sugiens non modo dicendi,uerumetia cogitandi laborem, tantum sibi de facultate detraxit,quantu imminuit industriae. Hoc loco Brurus, quam uellem inquit de his etiam oratoribus, qui hodie sunt, tibi dicere i iii M.T. Rhe. A A E

284쪽

rgo M. T. CICERONI stuberet,& si de ali js minus,de duobus tamen,quos a te scio Iaudari solare, Caesare,& Marcello,audire non minus Iubenter,quim audiui de iis, qui suerunti Cur tande inqua an expectias quid ego iudice de istis, qui tibi fiant aeque noti,ae mihi: Mihi mehercule inquit, Marcellus satis est notus, Caesar aute paprum illum enim saepe audiui,hic,cum ego iudicare iam aliquid possem, abfuit.

Quid igitur de illo iudicas,que saepe audiuisti: Quid censes inquit, nisi id,

quod habiturus es similem tuic Nae ego inqua,si ita est, uelim tibi eum placere quamaxime. At Scita est inquit,& uehemeter placet, nec uero sine cauosa nam & didicit,& omissis ceteris studi js,unum id egit, sesel cotidianis coinmentationibus acerrime exercuit: itaq; 8c te stis utitur uerbis,& frequentibus& splendore uocis,dignitate motus fit speciosum,&illustre quod dicitur: omnia sic stippetunt, ut ei nulla deesse uirtutem oratoris putem, maximel lauo dandus est,qui hoc tempore ipso cum liceat in hoc communi nostro, & quasi

fatali malo consoletur se,cu conscientia optimae mentis, tum etia usurpatione,& renouatione do strinae: uidi enim Mitylenis nuper uiru,atq; ut dixi id iplane uirum. I ta P cu eum antea tui similem in dicedo uiderim,tum uero nunca doetissimo uiro, tibi r ut intellexi,amicissimo Cratippo instructu omni coopta,multo uidebam similiore. Hic ego, 8c si inquam de optimi uiri, nobis 4

amicissimi laudibus Iubeter audio,tamen incurro in memoria communiu misseriaru, quarum obliuionem qurrens huc ipsum sermonem produxi longius.

Sed de Cesare cupio audire,quid tandem Atticus iudicetc Et ille,pta clare inquit tibi costas, ut de iis,qui nunc sint, nihil uelis ipse dicere,& hercle si sic ageres,ut de hs egisti,qui iam mortui sunt, neminem ut prptermitteres nae tu in multos Antronios, & Staienos incurreres. Quare siue hane turbam effugere uoluisti siue ueritus nequis se aut praeteritum, aut no satis laudatum queri possit de Caesiare tamen potuisti dicere, presertim cu 8c tuum de illius ingenio nostrissimum iudiciu esset,nec illius de tuo obscurum: Sed tame Brute inquit Atticus de Caesare,& ipse ita iudico,& de hoc huius generis acerrimo existimatostre sepissime audio,illu omnium fere oratorii latine loqui elegantissime, nec id selum domestica cosuetudine ut dudum de Laelioru, dc Mucioru familijs ausdiebamus, sed sici id quo p credo fuisse tamen ut esset persecta illa bene loquedi laus, multis literis,& hs quide reconditis, Sc exquisitis, summo i studio Scdiligentia est consecutus,quinetia in maximis occupationibus, cu ad te ipsum inquit in me intues de ratione latine loquedi accuratissime scripserit, primo Fin libro dixerit uerborum delectum originem esse eloquentiae, tribueriti mi Brute huic nostro, qui me de illo maluit, quam se dicere, laudem singularem. Nam scripsit his uerbis, cum hunc nomine esset assatus . ac si cogitata praeclas re eloqui possent, nonnulli studio, & usu elaborauerunt, cuius te pene prino cipem copiae, atque inuentorem bene de nomine, ae dignitate populi R. moritum esse existimare debemus, hunc facile Sc cotidianum nouisse sermonem, nunc pro relicto est habendum. Tum Brutus, amice hercule inquit, & masgnifice te laudatum puto, quem non solum principem, atque inuentorem copiae dixerit, quae erat magna laus, sed etiam benemeritum de populi Ro. noomine, Sc dignitare, quo enim uno uincebamur a uicta Graecia, id aut ereptum illis est,aut certe nosis cum Graecis communicatum. Hanc autem inquit gloriam,testimoniumq; Caesaris tue quidem si applicationi non solum sed tri uphis

multorum

285쪽

B R V T V S etsi multorum antepono. Et recte quidem inquam B rute, modo sit hoc Caesaris iudici j, non beneuolentiae testimoniu, plus enim certe attulit huic populo disgnitatis,quisquis est ille, si modo est aliquis, qui non illustrauit modo sed etiagenuit in hac urbe dicendi copiam, quam illi qui Ligurum castella expugnaouerunt,ex quibus multi sunt,ut scitis, triumphi. Verum quidem si audire uolumus omittis illis diuinis cositus quibus is pe constituta est imperatoru sapientia salus ciuitatis,aut belli,aut domi, multo magnus Orator prestat minutis imperatoribus: at prodest plus imperator, quis negare sed tamen, non metuo ne

mihi acclametis,est aute quod sentias dicendi liber locus. Malim mihi L. Crassi unam pro M. Curio dieiionem,quam castellanos triumphos duo. At pIus intersuit reip. castellum capi Ligurum, quina bene defendi causam M. Curii. credo. Sed A theniensium quoque plus interfuit firma te sta in domicilins ha

here, quam Mineruae signum ex ebore pulcherrimum,tamen ego me Phidi am esse mallem, qua in uel optimum fabrum tignarium. Quare non quantum

quisque prosit,sed quanti quisque sit, ponderandum est, presertim cum pauci pingere egregie possint,aut fingere,operarη autem, aut baiuli deesse non possint. Sed perge Pomponi de Caesare, Sc redde quae restant. Solum quide in

quit ille,& quasi sundamentum oratoris uides locutionem emendatam, &laotinam,cuius penes quos laus adhuc suit,non fuit rationis,aut scientiς, sed qua, si bonae consuetudinis. Mitto C. Laelium. P. Scipionem, aetatis illius ista latelaus,tanquam innocentiar, sic latiner loquendi, nec omnium tamen, nam illos rum aequales Cecilium,& Pacuuium male locutos videmus,sed omnes,tum sere, qui nec extra urbem hanc uixerant, neqa eos aliqua barbaries domestica infuscaverat,recte loquebantur: sed hanc certe rem deteriorem uetustas fecit. &Romae,& in Graecia: confluxerunt enim & Athenas,& in hanc urbem multi inquinate' loquentes ex diuersis locis, quo magis expurgandus est sermo, 8c adsibenda quamobtrusa ratio, que mutari non potest, nec utendum Prauissio ma consuetudinis regula.T. Flaminium,qui cum Q a Metello Cos.suit, pueri uidimus: existimabatur bene latine,sed literas nesciebat. Catulus erat ille quiodem minime indoctus, ut a te paulo est ante dictum , sed tamen siuauitas uocis,& lenis appellatio literarum bene loquendi famam consecerat. Cotta, quia se ualde dilatandis literis a similitudine grecae locutionis abstraxerat,sonabat

contrarium Catulo subagreste quiddam, planet subrusticu, alia quidem quasi inculta, Sc sylvestri uia ad eandem laudem peruenerat . Sisenna autem quasi

emendator sermonis usitati cum est uellet, ne a C. Rusio quidem accusatore deterreri potuit,quo minus inusitatis uerbis uteretur. Quidnam istuc est inoquit Brutus aut quis est iste C. Rusiuset Et ille,suit accusatoriquit uetus,quo accusante Chri tilium, Sisenna defendens dixit quaedam eius sputatilica esse crimina,Tum C. Rusius circunuenior inquit iudices, nisi subuenitis. Sisenna quid dicas nescio. metuo insidias. sputatilica. quid est hoc sputa quid sit scio, tilica nescio. maximi risus, sed ille tamen familiaris meus recte Ioqui putabat

esse, imilitate loqui: Caesar autem rationem adhibens, consiletudinem uitiossam, bc corruptam,pura, & incorrupta consuetudine emendat. I taque cum ad hanc elegantiam uerborum latinorum, quae etiam si orator non sis, & sis inogenuus ciuis Ro. tamen necessaria est, adiungit illa oratoria ornamenta diocendi, tum uidetur tanquam tabulas bene pictas collocare in bono lumine

286쪽

Σ 3Σ Μ. T. C I C E R O N I shanc cum habeat praecipuam laudem in communibus, non uideo, cui debeat cedere, tedidam quandam, minime ueteratoriam rationem dicendi tenet. Doce, motu, forma & magnifica, & generose quodammodo. Tum Brutus, Orationes quidem eius mihi uehementer probantur, compluris autem legi: ato etiam commentarios quosdam scripsit reru Baru,ualde quidem inquam probandos,nudi enim sunt,recti,& uenusti,omni ornatu orationis,tanquam ueste detractia,sed dum uoluit alios habere parata,unde sumerent, qui uellent scribere historiam ineptis gratum fortasse secit, qui uolunt illa calamistris inourere,fanos quidem homines a scribendo deterruit: nihil enim est in historia, pura,& illustri breuitate dulcius. sed ad eos si placet, qui uita excesserunt, re uertamur.C. Sicinius igitur a Pomperi illius, qui censor suit, ex filia nepos, quaestorius mortuus est, probabilis orator, iam uero etia probatus ex hac in opi ad ornandum,sed ad inueniendu expedita Hermagorae disciplina: ea daerationes certas,8c praecepta dicendi, quae si minorem habet apparatum tantenim exilia tamen habent ordinem, & quasdam errare in dicendo non patietes uias: has ille tenens, paratus ad causas ueniens,uerborum non egens,iposa illa comparatione, disciplinat dicedi iam in patronorum numerum peruenerat. Erat etiam uir doctus in primis C. Visellius Varro consobrinus meus. qui fuit cum Sicinio aetate coniunc tus : is cum post curulem aedilitatem iudex quaestionis esset,est mortuus,in quo fateor uulgi iudiciu a iudicio meo dissenosisse,nam populo non erat satis uendibilis,praeceps quaedam,R cu iccirco oboscura, quia Peracuta,tum rapida,& celeritate cscata oratio, sed ne i uerbis apotiore cito alium dixerim,riel sententi js crebriorem, praeterea perfectius in lipteris, iurist ciuilis iam a patre Aculeone tradita tenuit disciplinam. Reliqui

sunt, qui mortui sint, L.Torquatus, quem tu no tam cito rhetorem dixisses,etsi no deerat oratio,quam ut graeci dicunt, πολιτικο . Erant in eo plurime litere, nec eae uulgares, sed interiores quaedam, & reconditae, diuina memoria, sumo ma uerboru Sc grauitas,& elegantia, atque haec omnia uitae decorabat grauistas,& integritas: me quidem admodum delectabat etiam Triari j milia aetate plena literatae sene 'utis oratio,quanta seueritas in uultu,quantum pondus in Derbis,quam nihil no consideratu exibat ex ore. Tum B rutus,Torquati, re Triarη mentione commotus utruque enim eorum admodum dilexerat9nae ego inquit,ut omittam cetera,quae sunt innumerabilia de istis duobus cum cogito, doleo nihil tuam perpetuam auehoritate de pace ualuisse, nam nec istos excellentis uiros,nec multos alios prestantis ciues resp.perdidisset. Sileamus inquam B rute de istis,ne augeamus dolorem,nam & praeteritorum recordastio est acerba, & acerbior expectatio reliquorum: itaque omittamus Iugere,& tantum quid quisque dicedo potuerit,quoniam id quaerimus,praedicemuS. Sunt etiam ex ins,qui eodem bello occiderunt, M. Bibulus, qui Sc scriptitauit

accurate, cum presertim non esset orator, & egit multa conitanter. Appius

Claudius socer tuus, collega, & similiaris meus, hic iam Sc latis studiosius, &ualde cum doctius,tum etiam exercitatus orator, cum auguralis,tum Omnis

plubici iuris, antiquitatis nostrae bene peritus fuit. L. Domitius nulla ille

quidem arte, sed latine tamen, 8c multa cum libertate dicebat. Duo praeterea Lentuli consilitares quoru P ublius ille nostrarum iniuriaru ultor, auctor aliatis,quidquid habuit,quantumnq; fuit,illud totum habuit e disciplina: instru

287쪽

omnia,quae clarorum uirorum essent,no dubitaret ascisicere, eaq; omni dignitate obtineret. L. autem Lentulus sitis erat sortis orator si modo orator, sed cogitandi non serebat laborem, uox canora, uerba non horrida sane, ut plena esset animi, & terroris oratio: querereS in iudic as sertasse melius,in rep. quod erat,esse iudicares satis. Ne T. quidem posthum ius contem nedus indicendo, de rep. uero no minus uehemens orator,quam bellator fuit,estrenatus, & acer

nimis,sed bene iuris publici Ieges,atque instituta cognouerat. Hoc loco Atiticus, Putare te inquit ambitiosum esse, sicut dixistOrj, quos iamdiu colligis, uiuerent. Omnis enim commemoras, qui ausi aliquando sunt itantes loqui, ut mihi imprudens M. Servilium praeterisse uideare. Non inquam ego titue ignoro Pomponi multos fuisse, qui uerbum nunquam in publico secissent cum elius aliquato possent,quim isti oratores,quos colligo, dicere: sed his como memorandis etiam illud assequor , ut intelligatis primum ex omni numero, quam no multi ausi sint dicere: deinde ex ths ipsis qua in pauci suerint Iaude digni: Itaque ne hos quidem Equites R. amicos nostros, qui nuper mortui sunt P. Cominium Spoletinum,quo accusante defendi C. Cornelium,in quo et copositum dicendi genus,& acre,& expeditum fuit.T. Accium Pisaurensem,cuius accusationi respondi pro A.Cluentio, qui S accurate dicebat,&fatiscoopiose,erati praeterea doctus Haermagorae praeceptis, quibus & si ornamenota non fatis opima dicendi, tamen ,ut hastae uelitibus amentatae,sic apta quae dam,& parata singulis causarum generibus argumenta traduntur. studio austrem nemine,nec industria maiore cognoui, quaquam ne ingenio quidem qui praestiterit,ficile dixerim C.Pisoni genero meo nullii tempus illi unquam uacabat aut i forensi dissitione aut a comentatione domestica, aut a scribedo,autu cogitando,ita tantos processus essiciebat,ut euolare, no excurrere uidereo

tur: eratq; uerboru & delectus elegans, 5c apta, Sc quasi rotunda costruestio,

cumi argumeta excogitabantur ab eo multa,& firma ad probandu,tum coocinnae,acutaeq; sentetiae, gestus P natura ita uenustus,ut ars etia quae non erat, et e disciplina motus quidam uideretur accedere. Vereor ne amore uidear PIuxa,quam suerint in illo, dicere, quod non ita est, alia enim de illo maiora dici possunt,nam nec continentia, nec pietate, nec ullo genere uirtutis quenquam eiusdem aetatis,cum illo conserendum puto. Nec uero M.Coelium praetereundum arbitror,quscunq3 eius in exitu uel fortuna, uel mens suit,qui quandiu auctoritati mee paruit,talis Trib. pl. suit, ut nemo contra ciuium perditorum popularem,turbulentamq; dementiam a senatu, & a bonorum causa steterit constantius,quam eius assitionem,multum tamen 6c splendida, & grandis, & eaodem in primis saceta,& perurbana commendabat oratio. Graues eius conciones aliquot fuerunt,acres accusationes tres,eae F omnes ex reip.contentione susceptae,defensiones 8c si illa erant in eo meliora,quae dixi, non comtemnendae tamen, lanei tolerabiles. hic cum summa uoluntate bonorum sdilis curulis sactus esset, nescio quomodo discessu meo discessit a sese, ceciditq; postea, cum eos imitari coepit,quos ipse peruerterat. Sed de M. Calidio dicamus aliquid, qui no fuit orator unus e multis, potius inter multos proper singularis suit: ita reconditas,exquisitast sententias mollis, & pellucens uestiebat oratio, nihil tam tenerum, quam illius comprehensio uerborum, nihil tam flexibile, nihil

288쪽

Σ84 Μ. T. C I C E R O N I squod magis ipsius arbitrio fingeretur, ut nullius oratoris aeque in potestate suerit, quae primum ita pura erat, ut nihil liquidius, ita libere fluebat, ut nus

quam adlisreiceret,nullum nisi loco positum,& tanquam in uermiculato em hiemate,ut ait Lucilius,structium uerbum uideres, nec uero ullum aut durum, aut insolens, aut humile, aut in Iongius ductum, ac non propria uerba rerum,

sed pleraque tralata, sic tamen, ut ea non irruisse in alienum locum,sed immio grasse in suum diceres, nec uero haec seluta, nec diffluentia, sed astricta numoris,non aperte,nec eodem modo semper, sed uarie, dissimulanterip conclusis. Erant autem Sc uerborum,& sententiarum illa lumina, quae uocant graeci ματα,quibus tanquam insignibus in ornatu distinguebatur omnis oratio,qua de re agitur autem,illud quod multis locis in iurisconsultorum includitur foro mulis,et ubi esset,uidebat. Accedebat ordo rerum plenus artis,aetio liberalis,

totum m dicendi placidu,& sanum genus. QMod si est optimum suauiter dicere nihil est, quod melius hoc quaerendum putes. Sed cum a nobis pilato ante dictu sit,tria uideri esse, quae Wator essicere deberet, ut doceret, Ut delectaret, ut moueret,duo sium me tenuit, ut & rem illustraret disserendo, 8c animos eo rum,qui audirent, deuinciret uoluptate: aberat tertia illa laus, qua permoveoret,atque incitaret animos,quam plurimum pollere diximus,nec erat ulla uis, at contentio,siue consilio,quod eos, quoru altior oratio, aetiol esset ardentior,serere,& bacchari arbitraretur, siue quod natura non esset ita factus, siue

quod non conisesset,sive quod non posset,hoc unu illi, si nihil utilitatis habeo hat ab suit,si opus erat,defuit. Queinetiam memini, cum in accusatione sua a. Gallio crimini dedisset,sibi eum uenensi parauisse,idi a se esse deprehensium, seseq; chirographa, testificatioes,indicia,qus stiones, manifestam rem,deferre

dicerei,decp eo crimine accurate,& exquisite disputauisset, me in respondedo, cum essem argumentatus,quantum res serebar, hoc ipsum etia posuisse pro argumento,quod ille,cum pestem capitis sui,cu indicia mortis te comperille manifesto,& manu tenere diceret,iam solute egisset,iam leniter,ia oscitanter. Tu istuc M.Calidi nisi fingeres,sic ageres prefertim cum iita eloquentia alieno rum hominu pericula defendere acerrime seleas,tuum negligeres ubi dolor ubi ardor animi qui etiam ex infantium ingeni js elicere uoces, Sc querelas sopIet,nulla perturbatio animi,nulla corporis, frons non percussa, non semur, pedis quod minimum est)nulla supplosio: itaque tantum abluit, ut inflamma res nostros animos,somnum isto loco uix tenebamus. sic nos sum mi oratoris, uel sanitate, uel uitio pro argumento ad diluendum crimen usi sumus. Tum Brutus, Atque dubitamus inquit,utru ista sanitas fuerit,an uitium quis enim non fateatur: cu ex omnibus oratoris laudibus longe ista sit maxima, inflamomare animos audientium: et quocuno res postulet modo flectere: qui hac uirtute caruerit,idet,quod maximu suerit,defuisse Sit saner ita inqua, sed redea mus ad eum,qui iam unus restat, Hortensiu, tum de nobismetipsis, quonia id etia Brute pollulas,pauca dicemus, quanq uam secteda mentio est, ut quidem mihi uidetur duorum adolescentiu,qui si diutius uixissent, magnam essent eloquentiae laudem consecuti. C. Curione te inquit Brutus, et C. Licinium Cal uum arbitror dicere. Recte inquam arbitraris, quorum quidem alter, quod uerisimile dixisset,ita facile, solute uerbis uoluebat,satis iterdum acutas, re

bras quide certe sententias,ut nihil posset ornatius esse, nihil expeditius: alcy

289쪽

hla parum ἰ magistrk Institutus naturam habuit admirabire ad dicendum, industriam no sum expertus, studium certe suit,qui si me audire uoluisset,ut coeo Perat,honores,quam opes consequi maluisset. Quidnam est inquit istuc 5 quemadmodum distinguis: Hoc modo inquam. Cum honos sit praemium uirtutis iudicio,studioq; ciuium delatum ad alique,qui eum sententi js,qui sese fraghs adeptus est,is mihi S honestus,& honoratus uidetur. Qui aute occa sione aliqua etia inuitis suis ciuibus nactus est imperium,ut ille cupiebat, hune nome honoris adeptum,non honorem puto,qus si ille audire uoluisset, maxioma cum gratia,et gloria ad summam amplitudine peruenisset, astendens gra dibus magistratuu , ut pater eius secerat,ut reliqui clariores uiri. Qus quidem etiam cum P.Crasso M. F.cum initio aetatis ad amicitiam se meam contulisi e

saepe egisse me arbitror,cum eum uehementer hortarer, ut eam laudis uiam rectissimam es educeret,quam maiores eius ei tritam reliquissent: erat enim cuinstitutus optimer,tum etiam perfecte, planel eruditus: inerati Sc ingenium satis acre,& orationis non inelegans copia,praetereat sine arrogantia grauis esse uidebatur, & sine segnitia uerecundus, sed hunc quoque absorbuit aestus quidam insolitae adolescentibus gloriae, qui quia nauarat miles operam imperatori imperatorem se statim esse cupiebat, cui muneri mos maiorum aetatem

certa m,sortem incertam reliquit: Ita grauissimo suo cassidum Cyri,dc Alexadrisimilis esse uoluit, ut suum cursum transcurrerant,& L. Crassi, Sc multoorum Crassorum in uetus est dissimillimus. Sed ad Caluum, is enim nobis erat propositus, reuertamur, qui orator fuisset,cum literis eruditior, quam Curio. tum etiam accuratius quoddam dicendi,& exquisitius asserebat genus, quod quanquam scienter,eleganteri traetaba nimium tamen inquirens in sciat ipse sese obseruans,metuens ne uitiosum colligeret,etiam uerum sanguinem dependebat. I taque eius oratio nimia religione attenuata,doctis, et attente audientibus erat illustris,a multitudine autem,S a foro, cui nata eloquentia est, deuorabatur. Tum Brutus, Atticum se inquit Caluus noster dici oratorem uolebat,inde erat ista exilitas,quam ille de industria consequebatur. Dicebat inquam ita sed & ipse errabat,walios etiam errare cogebat: nam siquis eos. qui nec inepte dicunt,nec odiose', nec putider, attice putat dicere, is recte, nisi Atticum,probat neminem: insulsitatem enim, & insolentiam tanquam insaoniam quandam orationis odit,sanitatem autem,& integritatem quasi religionem, Sc uerecundiam oratoris Probat, haec omnium debet oratorum eadem esse sentensia: Sin autem ieiunitatem, & siccitatem, Sc inopiam dummodo sit poIita dum urbana,dum elegans, in atrico genere ponit, hoc recte duntaxat, sed quia sunt in atticis alia meliora uideat,ne ignoret S gradus, & dissimilitudines,& vim,& uarietatem atticorum. Atticos inquit uolo imitari, quos nee

enim est unum genus,nam quid est tam dissimile,quam Demosthenes,& Lysas quam idem.& Hyperides, quam horum omnium Eschines quem igio tur imitaris Si aliquem ceteri ergo attice non dicebant: si omnis, qui potes cum sint ipsi dissimillimi inter se. in quo illud etiam quaero, Phalereus ille Demetrius attice ne dixerit mihi quide ex illius orationibus redolere ipsie Athenae uidentur. Atest floridior ut ita dica,quam Hyperides, quam Lysias: natura quaedam aut uoluntas ita dicendi fuit. Et quidem duo fuerunt per idem tempus dissimiles inter se, sed attici tamen, quom Charisius multarum orationis,

290쪽

quas Esiebat aIiis cum cupere uideretur imitari Ly stam Demochares aula qui fuit Demostheni sororis filius,& orationes scripsit aliquosi&earu rerum

historiam quae erant Athenis ipsius elate gestae non tam historico,quam oratorio genere perscripsit. At Charisin uult Hegesias esse similis, isi se ita putat

atticum, ut ueros illos prae se pene agrestis putet. At quid est tam Damim

tam minutum, tam in ipsa, quam tamen consequitur, concinnitate pueriles Atticorum similes esse uolumus,optime. Sunt ne igitur rj attici oratores quisl

negare potest hos imitamur.quo modo qui in t et inter te dissimiles et alioλrum. Thucvdidem inquit imitamur, on time. si historiam scribere non si causas dicere coetitatis : Thucydides enim rei iam zestarum pronuntiator since rus, Sc grandis etiamFuit soc forense concertatorium iudiciale non tractasii Dit genus Orationes autem, quas interpositit lanultae enim sun eas ego lau dare soleo,imitari neq; possim,si uelim: nec uelim fortasse, si vos lim. ut siqui

salerno uino dele stetur sed eo nec ita novo,ut Droximis consulibus natum uolit nec rurius ita uetere ut Opimiu. alit Anicium consulem quaerat. Atqui eae notae ni optimae : credo,sed nimia uetustas nec habet eam, quam quaeriimus

Gavitate,nec est iam sane tolerabilis. Num igitur, qui hoc sentiat, si is potare uelit de dolio sibi hauriendum putet minime,sed quandam sequatur etatem, sic ego istis censuerim, & nouam istam quasi de musto, ac lacu feruidam ora tionem fugiendam, nec illam praeclaram Thucydidi nimis ueterem tanquam Anicianam notam persequendam: ipse enim Thucydides si posterius fuisset, multo maturior fuisset, mitior. Demosthenem igitur imitemur.O dii boni quid quasi nos aliud agimus,aut quid aliud optamus at non assequimur: illi enim uidelicet Attici nostri,quod uolunt, assequuntur: ne illud quidem intelo ligunt,non modo ita memoriar proditum es e, sed ita necesse Lissse, cum De mosthenes dicturus esset ut concursus,audiendi causa, ex tota Graecia fierent i At cum isti attici dicunt, non modo i corona quod est ipsum miserabile sed

etiam ab aduocatis relinquuntur. Quare si anguste,& exiliter dicere est Atti, corum, sint sane attici, sed in comitium ueniant, adstantem iudicem dicant: subsellia grandiorem δέ pleniorem uocem desiderant. Volo hoc oratori consetingat,ut cum auditum sit eum esse diciturum locus in subseli as occupetur,co pleatur tribunal,gratiosi scribae sint in dando, & cedendo loco, corona mul tiplex,iudex ere eius,cusiurgitis,qui dieiuriis sit signi Rcetur a corona silent tu, deinde crebrae assensiones,multae admirationes,risus cum uelit, cum uelit flestius,ut qui haec procul uideat, etiam siquid agatur, nesciat, at placere tamen, & in scena esse Roscium intelligat. Haec cui contingant,eum scito attice dicere,ut

de Pericle audiuimus,ut de Hyperide, fischine de ipso quidem Demosthene

maxime. Sin autem acutum,prudens,& idem sincerum,& solidum,& exiccatum genus orationis probant, nec illo grauiore ornatu oratorio utuntur, &hoc proprium esse atticorii uolunt,ree elaudant: est enim in arte tanta,tam luaria, etiam huic minutae subtilitati locus, ita fiet, ut non omnes, qui attice,in dem bene,sed ut omnes,qui bene,ridem etiam attice dicant. Sed redeamus rursus ad Hortensium. Sane quidem inquit Brutus,quaquam ista mihi tua fuit periucunda a proposita oratione digressio. Tum Atticus, Aliquoties sum inquit conatus, sed interpellare nolui. Nunc quoniam ad perorandum speetare uidetur sermo tuus, dicam, opinor, quod sentio. Tu uero inquam Tite. Tum