장음표시 사용
61쪽
AD HERENNIUM ordinem peruergone, aut trasiectione. Perversione, M. Hoc uobis deos imbmortales arbitror dedisse uirtute pro uestra. Trasiectione, hoc modo. Insta. bilis in istu plurimu sortuna ualuit. I te,omnos luidiose eripuit tibi bene uiue di casus facultates. Huiusmodi trase stiO,quae re no reddit obscura, multu .p derit ad cotinuationes: de quibus ante dictu est: in quibus oportet uerba si cuta poetis, inqhicda extruere numeru, ut persedie,& Ppolitissime possint eso Pabsolutae. s V ΡΕ Rlatio est oratio superans ueritatem, alicuius augendi,minuedgue causa. hec sumitur separatim,aut cuc6Paratione. Separatim, sic,quod si cocordia retinebimus in ciuitate: imper' magnitudine solis ortu,atq; occastsemetiemur. Cucoparatione,aut a similitudine,aut a prs statia superlatio suo miti ir. A' similitudine,sic.corpore niueu candore, alpectu igneu ardore assesequebat. A' prestatia, hoc modo.cuius ore sermo melle dulcior Ffluebat. Eo- de genere hoc est. latus erat in armis spledor,ut solis fulgor obicurior uidere,
tur. INTEL L Eetioe,cu res tota parua de Parte cognoicit,aut de toto pars.
De parte totu sic intelligitur. no illla te nuptiales tibiae eius matrimon 3 como monebat na hic omnis sancit imo manuptiarii uno signo tibiarii intelligitur. De toto pars,ut squis,ei,u uesti tu,aut ornatu sumptuosu Ostetet dicat.Osteolas mihi diuitias,& locupletes copias laetas. Ab uno plura intelliguntur, hoe modo. Poeno fuit Hispanus auxilio: luit immanis ille Transalpinus tin Italia quoq; no nemo sensit id e togatus. A pluribus unum sic itelligi ξ.atrox calamitas pediora moerore pulsabarritat anhelas ex imis pulmonibus prae cura spiritus ducebat. Nam in superioribus plures Hispani,& Galli,& togati: & hie unu pectus,& unus pulmo intelligit:& erit illic diminutus numerus festiuitatis, hic ad audius grauitatis gratia. ABUSIO est, que uerbo simili ,8c .ppin.
quo pro certo,&proprio abutitu hoc modo. Uires hominis breues sunt,aue parua si a tura, aut logii in homine cosiliv,aut orazio magna,aut uti pauco sero mone. Na hic facile elt itelleetu, finitima uerba reru dissimiliti, ratione abusionis esse traducita. Τ R A N slatio est,cu uerbuin quadare transfert ex alia re, quod .ppter similitudine recte uidet poste tras ferri.ea utimur rei ante oculos potaedae causa sic. Hic t talia tumultus expergetecti terrore subito. Brevitatis causa, sic Reces a ductus exercitus lubito ciuitate extinxit. Obscoenitatis uitande caula, sic.CDitis mater quotidianis nupt0s delectat. Augedi caula sic. uiolius moeror & calamitas istius explere inimicitias,& nesaria saturare crudelitate potuit. Minucili causa sic. Magno te praedicat auxilio suisse,aa paululumi rebus difficillimis aspirauit. O adi caula,sic. Aliquado reip. rationes, q malitia nocentu exaruerunt,uirtute optimatu reuireicut. Tras latione dicunt pia, dente esse oportere,ut cu ratione in cosimile rem traseat: ne sine delectu temere,&cupide uideatur indilii mile transcurrit se. DE R M viatio ei oratio alioud uerbis aliud sentetia demostras .ea diuiditur in ircis partos, similitudinem, argumetu,cotrarita. Per similitudine sumitur: cu tras lationes una,aut plures frequeterponutur a simplici ratione ductae sic. Nacu canes sungantur ostic astuporii,cuina presidio pecuaria credemus Per argumentu tractatur,cui' psona,aut a loco,aut a re aliqua similitudo augedi,aut minuedi causa ducit, ut sius Dru lum, Gracchii,Numitore obsoletudicat. Excotrario ducitur, sic, ut sius
homine prodigii,& luxuriosum illudes, parcu,& diligete appellet. & in hoc poliremo quod ex contrario sumis ur,& illo primo,quod a similitudine d
62쪽
LIBER I I II. si cit,per trastatione argumero poterimus uti. Per similitudinem sic. Quid ait hic rex, Atq; Agamenon noster,sive, ut crudelitas est, potius Atreus Ex contrario,siquem impium,qui patrem uerberauerit, Aeneam uocemus: intemperantem,S adulterum,Hippolytum nominemus. Haec sunt sere,qus dicenda uidebantur de uerborum exornationibus. Nunc res ipsa monet, ut deinceps
ad sententiarum exornationes transeamus.
Is ΤRIBUTIO est,cu in plures res,aut personas certas negotia quaeda dispertiuntur,hoc modo. Qui uestru iudices nomen Senastus diligit,hunc oderit,necessse est.petulantissime enim semper iste oppugnauit Senatum.qui equestre locu spledidissimum cupit esse in ciuitate,is oportet istum maximas poenas dedisse uelit,ne iste sua turpitudine ordini honestislsimo macular, at V dedecori sit.qui paretes habetis,ostendite istius supplicio,vobis homines Uios non placere.quibus liberi sunt, statuto
te excplum,quantae poenae in ciuitate sint hominibus huiusmodi comparatae. Item, Senatus ossicium est,consilio ciuitatem iuuare. Magistratus ossicium ciopera,& diligentia consequi uoluntatem senatus. Populi ossiciu est,res optiomas,& homines idoneos maxime suis sententηs eligere,& probare. Accusa. toris ossicium est, inserre crimina. Defensoris,diluere,& propulsare. Testis edicere,quae scierit,aut audierit. Quaesitoris est,unuque horum i ossicio suo cocinere. Quare L.Cam,si testem,prsterqua quod sciat,aut audierit: argu mentari,& coiectura prosequi patieris, ius accusatoris cum iure testimon 3 comiscebis: testis improbi cupiditatem eo firmabis: reo duplicem defensione parabis.Est haec exornatio copiosa: coprehendit enim breui multa,& seu cui tribuens ossiciu,separat,& res diuidit plures. LICENTI A est,cu apud eos, quos aut uereri,aut metuere debemus: tame aliquid pro iure nostro dicimus, quod eos minime ossendat,aut quos hi diligunt,cum in aliquo errato uere res Prehedi posse uideatur,hoc modo. Miramini auirites,quod ab omnibus uestre rationes deseratur: quod causam uestra nemo suscipiat,quod se nemo ue stridesenserem Ffiteatur,id tribuite uestrae culps: atq3 desinite istud mirari. quid enim est,quare no oes ista rem fugere,ac uitare debeant et recordamini, quos habueritis defensores: studia eorum uobis ante oculos proponite, dein 'de omniu exitus c5siderate.tum uobis ueniet in mentem,ut uere dicam, negligetia uestra,sive ignauia potius,illos oes ante oculos uestros trucidatos este,
inimicos eoru uestris sustra grjs in amplissimu locu peruenisse. I te, Na ad suit
iudices,quare in senteti js ferendis dubitaueritis aut istu homine nefariu amopliaueritis no apertissimae res erat crimini datae no omnes he testibus como Probate' no cotra tenuiter,& nugatorie resposiumc hic uos ueriti estis,si priocoetu codenassetis, ne crudeles existimaremini:dum ea uitastis uituperatione, qus Ioge i uobis erat abfutura,eam inuenistis, ut timidi,v ignaui putaremini. maximas,& priuatas,& publicas calamitates accepistis: cu etiam maiores impedere uideatur,sedetis,& oscitamini.luce noctem, nodie luce expectatis: aliquid quotidie acerbi,at incomodi nuntiatur:& eum, cuius opera uobis hsc accidunt,remoramini diutius,& alitis,ac reip.perniciem retinetis,quoad potestis,in ciuitate.eiusmodi licentia si nimium uidebitur acrimon se habere, multis mitigationibus lenietur.nacotinuo aliquid huiusmodi licebit inferre. . Hic ego uirtute uestra quaero, sapientia desidero,uetere cosuetudinem rearo,
63쪽
AD HERENNIVM ut,quod erat como tum licetia, id laude mitigetur: ut altera res ab iracudia, Scmole stia remoueatraltera res ab errato deterreat. Haec res sicut in amicitia ita
in dicendo,si loco fit, maxime facit,ut Sc illi,q audiet,a culpa absint:& nos: adicimus,amici eo in. dc ueritatis esse uideamur. Est aute quod da genus licen tiae i dicendo,quod aliutiore rati oeco paraticu aut ita obiurgamus eos, a a Fdiut,quo modo ipsi te cupiui obiurgari,aut id,quod scimus facile oes audit ros,dicimus nos timere,quomodo accipiat,sed in ueritate c5 moueri,ut nihilo secius dicamus .horu amboim generuexepta sub iciemus. Prioris, huiusmodi. Nimium Quirites animis estis simplicibus,& maluetis : nimiu creditis unis cuim: existimatis unu quel eniti,ut perficiat, quae uobis pollicitus sit: erratis
re frustra salsa spe la diu detinemini. stultitia uestra est,ua quod erat in uestra
potestate,ab atris petere,u ipsi sumere malui itis. Posterioris licentiae hoc erit exeptu. Mihi cum isto iudices suit amicitia, sed ista in amicitia,tametsi uereor. quomodo accepturi sitis,uos me priuaitis: quid ita quia ut uobis esserri proobatus,eu,qui uos oppugnabat,inimicu.u a micu habere malui. Ergo haec ex, orna tio, cui licetiae nomen est,sicuti demostrauimus duplici ratione traehabio acrimonia,quae,si nimium fuerit aspera,mitigabit laude:& assimulatione de qua superius diximus,q no idiget mitigationis, Ppterea quod imitatur liceretia,& sua sponte ad animu auditoris se accomodat. D I Μ Inutio est,cu aliqaelle in nobis aut in ris,quos defendimus,aut natura, aut fortuna,aut industria
dicemus egregiu, quod,nequa significet arrogas ostetatio,diminuit, & alte nuatur oratioe,hoc modo. Na hoc pro meo iure iudices dico,me labore, & se dultria curasse,ut disciplina militare no i postremis tenere. Hic fias dixisset. Ut optime tenere,tametsi uere dixisset, in arrogas uisus esset. nuc & ad inuidi1 uitanda,& ad laude coparanda latis dictu est. item,utrum igitur auaritis caumsa,aut egestatis accessit ad maleficium auaritiae at largissimus fuit in amicos. quod signu liberalitatis est,qcoiraria auaritiae est. Egestatis at huic quidem pater,nolo nimiu dicere,n5 tenuit limu patrimoniu reliquit.hic quoq; lutatu est,ne magnu ,aut maximu diceretur. H oc igitur i nostris,aut eo tu quos defendemus,egregqs comodis Psercdis obseruabimus .na eiusmodi res & inuidiacotrahunt i uita,& odium i oratione, si icosiderate tra stes. Quare,qucadmodu in uiuendi ratione fugitur inuidia,sic in dicendo consilio uitatur odium. D E S C RI ptio nominatur,quae rerum cosequentium cotinet perspicuam,&dilucida cu grauitate expositionem, hoc modo. Quod si istu iudices uel trissentet ins liberaueritis,statim,sicut d cauea leo missus aut aliqua teterrima bes, tua soluta ex cathenis uolitabit,& uagabitur in foro acuens dentes multos in cuiusq; fortunas, in ora amicos, atq; inimicos,notos, at* ignotOS incursans, alio tu iamam depeculas,esioru caput oppugnas,alioIu domum,ac omnem si milia perfringens,remp. funditus labefacitans. Quare iudices eisscite eum deciuitate, liberate omnes sormidine. uobis p ipsis consulite.na si istum impunitii dimiseritis, in uosmetipsos mihi credite,seram,& truculenta bestiam iudices immiseritis. Ite, Na si de hoc iudices grauem sententiam tuleritis,uno iudicio simul multos iugulaueritis. grandis natu parens, cuius spes sene flutis omnis i huius adolescentia posita est,quare uelit in uita manere, no habebit. filia paro
ui priuati patris auxilio ludibrio,& de specitui paternis inimicis crunt opposixi.tota domus huius indigna c6cidet calamitate: at inimici ita tim sanguinole
64쪽
LIBER IIII. s stenta palma,crudelissima uictoria potiti insultabunt in horum miserias.& superbia re simul,& uerbis inuehentur. Ite, Na neminem uestrum fugit Quiri.
tes,capta urbe quae miseriae consequi soleant: arma qui contra tulerint, statim crudelissime trucidantur: ceteri,s possunt P aetate,& uires Iabore serre,rapiutur in seruitute,a no pos Iunt,uita priuantur: uno denissi, at P eode tepore domus hostili flagrat incedio S quos natura,aut uolutas necessitudine, aut be nevoletia colunxerit,distrahutur: liberi partim e gremiis parentu diripiun tur, partim in sinu iugulant, partim ante pedes coitu Prantur.nemo iudices e, qui possit satis re cole qui uerbis,nec referre oratione magnitudinem calamiotatis, hoc genere exornationis uel indignatio,vel misericordia potest como ueri,cii resco sequetes coprehense uniuersae perspicua breuiter exprimuntur oratione. DIVISIo est,quaere se moves a re,utracp absoluit ratione subiecta,hoc modo. Cur ego nuc tibi quidq obflciam si probus es,no meruisti: finimprobus,rio comoueris. Ite,auid nuc ego de meis proprijs meritis praedicem si meministis,obtunda: si nobliti estis,cure nihil egerim,quid est, quod uerbis proficere postlim I te duae res sunt,quae possint homines ad turpe com
Pendiu comouere,inopia ato auaritia. te auaru in fraterna diuisione cognouimuS,inope,ato egente nuc videmus .a potes igitur ostedere caulam maleficii
no fuissec Inter hae diuisionem. SC illa,quae de partibus orationis tertia est,de qua in libro primo diximus secudii narratione,hoc interest. illa diuidit st enumeratione,aut P expositione quibus de rebus in tota oratione disputatio futura sit: hec se statim explicat,& breui duabus aut pluribus partibus subiiciens
rationes,exornat oratione. F R E Q U E N tatio est,cu res in tota causa dispersς cogunt unu in locu,quo grauior au t acrior, aut criminosior oratio sit,hoc past
sto. A' quo lade abeli iste uitio ud est iudices, ruelitis eu liberarersue pudicitis a ditor est, insidiator aliens, cupidus, inteperans, petulans,superbus, imo Pius, in paretes,ingratus in amicos,infestus in cognatos, in superiores contu max, in s quos & pares fastidiosus,in inferiores crudelis,denio in oes intoleorabilis .E iusde generis est illa frequetatio,quae plurimu coniecturalibus cauν sis opitulat,cu suspiciones,quae separatim die ae minute,& infirme erant,unuin locu coactere uident perspicuam sacere,no suspiciosam, hoc pacsto. Nolite igitur iudices,nolite ea,qus dixi separatim specitare: sed omnia colligite,& coserte in unu. Si & comodu ad istu ex morte illius ueniebat,& uita e turpissima hominis,animus auarissimus,fortuna familiaris rei attenuatissima.& res ista
bono nemini prs ter istum fuit: ne* alius quisqua sque comode,neq; iste alusco modioribus rationibus facere potuit: neq; prsteritu quidquam est ab isto. quod opus fuerit ad maleficiu: nem lassitu quod opus no suerit: & cum Iocus
idoneus maxime quesitus,tum occasio aggrediedico moda,lepus adeudi opportunissimii, actu conficiendi Iogissimum sumptu est non sine maxima oeculiadi,&perficiedi maleficia spe. 5 preterea ante, i occisus homo is est iste uisus est in eo loco,in quo est occisio Dista, solus. paulo post in ipso loco male fistcri,uox illius,qui occidebatur,audita est: deinde post occisionem,istum multa nocte domu redi jsse constat: postera die titubater,&inconstanter de occisiost ne illius locutu .hsc partim testimonias, partim quaestionibus,& argumentis Omnia coprobatur,& rumore populi,que ex argumentis natum necesse est esse uerit. Vestrii iudices est his unum in Iocii collatis, certam sumere scientiam,
65쪽
non suspicione maleficq .na unum aliquid,aut alterum potest in istum calli cocidisse suspiciose: ut omnia inter se i primo ad postremu coueniat maleficia,necesse est casu no posse fieri. Vehemens est haec exornatio,& in coiecturali constitutione causae ferme semper necessaria,& in ceteris generibus causaru.& in omni oratione adhibeda nonuqua. E X P Olitio est,cu in eodem loco mane mus,&aliud atq; aliud dicere videmur.ea dupliciter fit, si aut eande plane diei
mus rem,aut de eadere.Eandein rem dicimus non eodem odo: na id quidem obtudere auditorem est,no rem expolire sed comutare. comutabimus triplis citer,uerbis,pronunti1do,tradi ado. Verbis comutabimus,cu re senaeI didia, iterum, aut saepius at is uerbis, quae idem ualeat,eadem res proseretur, hoc modo. Nullu tantu est periculum,quod sapiens pro salute patriae uitandum arbitretur. augetur incolumitas perpetua ciuitatis,qui bonis erit ratioibus proditus,profecto nullu uitae discremen sibi pro fortunis reip. fugiendu putabit:& erit in ea sentetia semper,ut pro patria studiose, quavis in magnam descen, dat uitae dimicationem. Pronutiandoco mutabimus, si tum in sermone,tum iacrimonia, tum in alto,at alio genere uocis,ati Leitus,eadem uerbis com uotado,pronutiatione quo P uehementius imurabimus: hoc neq; comodissime scribi potest,nel parum est apertu .quare no eget exempli. Tertili genus est commutationis,quod tractado conficitur,si sententiam trainciemus aut ad sermocinatione, aut ad exsuscitationem. Sermocinatio est,de qua planius paulo post suo loco dicemus . nuc breuiter ad hanc rem,quod satis sit,attingemus: in qua constituetur alicuius personae oratio accomodata ad dignitatem,hoc modo,ut,quo facilius res cognosci possit,ne ab eadem sententia recedamus. Sapiens,qui omnia rei p. causa suscipienda pericula putabit,saepe ipse secum loqui tur. Non mihi soli,sed etiam atq; adeo multo potius natus sum Patriae: vita, quae sato debetur,saluti patriae potissimu ita uatur: aluit haec me,lute,atq; hosneste produxit usq; ad hanc statem: mutarit meas rationes bonis legibus, optimis moribus, honestissimis disciplinis: ad est, quod a me satis ei persolui posisit, unde haec accepta sunt quia haec loquitur secum sapiens,sepe ego in periculis reip. nullum ipse periculum fugi. Item mutatur res tra stando,si traducitur ad extii scitationem cum& nos comoti dicere uideamur, & auditoris animuco movemus,sic. Quis est tam tenui cogitatione praeditus,cuius animus tantis
angustiis inuidie continetur,qui non hunc hominem studiosi sit me laudet, Scsapien iis limum iudicet et qui pro salute patrie, pro incolumitate ciuitatis, pro reip. fortunis qua uis magnum atq; atrox periculum studiose suscipiat, & libeter subeat.equide hunc hominem magis cupio satis laudare, si pollim,idemq;
hoc certo scio uobis omnibus usu uenire.Eadem res igitur his tribus in dicenodo comutabitur rebus,uerbis,pronuntiando,traetandosed tractando dupliciter, sermocinatione,&exsuscitatione. Sed de eadem re cum dicemus, pluri bus utemur comula tionibus . na cum re simpliciter pronuntiauerimus, ratio nem poterimus subiicere: deinde duplicem,uel sine rationibus,uel cum ratioonibus pronuntiare sentctiam deinde asterre contrarium: de quibus omnibus
diximus in uerborum exornationibus. deinde simile & exemptu, de quo suo Ioco plura dicemus: deinde conclusione, de qua in secundo libro,quae opus sucrunt,diximus,demo strantes argumentationem quemadmodum concludere
oporteat. in hoc libro docuimus, cuiusmodi esset exornatio uerbi, cui conestiosioni
66쪽
LIBER III r. sssoni nomen est.Ergo huiusmodi uehementer ornata poterit esse expoliti inqco stabit ex Dequetibus uerboru exornationibus,& sententiarum. Hoc modo igitur scpte partibus tractabitur: sed ab eiusdem sententis no recedamus exeo plo,ut scire possis, si facile preceptione rhetorica res simplex multiplici ratio. ne tra stetur. Sapiens nultu pro rep. periculum uitabit,ideo quod saepe fit, ut cum pro rep. perire noluerit,necessario cum rep. pereat. & quonia sunto monia comoda a patria accepta,nullii ico modu pro patria graue putandu est.ergo qui sugiunt id periculu,quod pro rep. subeundu est,stuIte faciunt. ria ne essiugere incomoda possiunt, Sc ingrati in ciuitatem reperiuntur: at qui patriae pericuIa suo periculo expetunt hi sapientes putandi sunt,cum & eum, que deνhent honorem reipu. reddunt,& pro multis perire malunt, u cum multis. 8c enim uehemeterest iniquum uita,qua a natura accepta propter patriam coseruaueris,naturs,cum cogat,reddere: patrie cu roget, no dare: δί cum possis cusumma uirtute,& honore pro patria interire, malle per dedecus,& ignauiam Diuere:&cu pro amicis,& paretibus,& ceteris necessiarius adire pericu Iuueoli pro repub. in qua δc hoc,& illud sanctiissimum nomen patris continetur, nolle in discrimen uenire. I ram uti contemnendus est,qui in nauigiido se,u naMim,mauult incolumen,ita uituperandus,qui in reipub.discrimine sus plus,qcomuni saluti consulit. naue enim fracta multi incolumes fuerit t. ex naufragio patriae salutis nemo potest enatare. quod mihi bene uidetur Decius intellexis se qui se deuouisse dicitur,cto pro legionibus in hostes immisisse medios: amissi uitam,at non perdidit. Re enim uilissima,& parua maximam redemit,uita dedit,accepit patriam, amisit animam: potitus est gloria, quecu lumma laustde prodita uetustate quotidie magis enitescit. quod si pro repub. debere acce dere ad periculum & ratione demonstratum est,& exemplo comprobatu, qsapientes sent existimandi,qui nullum pro salute patrie periculum uitant. In his igitur generibus expolitio uersatur,de qua produc hi sumus, ut plura dice
remus,quod non modo,cum causam dicimus,adiuuat, Sc exornat orationem, sed multo maxime per eam exercemur ad elocutionis facultatem. quare constueniet extra causam in exercendo rationes adhibere expolitionis, in dicenodo, uti cum exornabimus argumentationem: de qua diximus in libro se ocundo. COMMORATIO est, cum in loco firmissimo quo tota causiacono tinetur, manet diutius, Neodem *pius reditur. hac uti maxime conuenit,&id est oratoris boni maxime proprium. non enim datur auditori potestas animum de re firmissima dimouendi. huic exemplum satis idoneum subissci non potuit,propterea quod hic locus non est a tota causa separatus,sicut me brumaliquod, sed tanquam sanguis perfusus est per totum corpus orationis. CONT E N TIO est, per qua cotraria referutur. Ea est in uerborum exornationi bus,ut ante docuimus eiu sin odi. Inimicis te placabilem, amicis inexorabis Iem prebes. In sententiarum, huiusmodi. uos huius incommodis Iugetis, iste reip.calamitate laetatur. Vos uestris fortunis dissiditis iste solus suis eo magis confidit. Inter hec duo contentionum genera hoc interest: illud ex uer bis celeriter relatis constat: hic sententis contrariae ex comparatione resera notur,oportet. S I M I litudo est oratio traduces ad requa pia alia dex re dispar simile. Ea sumitur aut ornandi causa,aut probandi, aut apertius dicendi aut ante oculos ponedi. Quo modo igitur quatuor de caulis ii imitur, ira quatuor
67쪽
AD HERENNIUMmodis dicitur per c trariu,pernegatione, Per collationem, per breuitate . ad unaquaim sumendae causam similitudinis accommodabimus singulos modos pronuntiadi.Ornandi causa sumitur per cotrarium,sic. Non enim, queadmodu in palaestra,qui tedas candetes accipit,celerior est in cursu continuo si ille, qui tradit: ita melior imperator nouus,qui accipit exercitu,q ille qui decedit, propterea quod defatigatus cursor integro facem. hic peritus imperator imo perito exercitu tradit. Hoc sine simili satis pland 8c perspicue,& probabiliter dici potuit hoc modo. Dicitur minus bonos imperatores ar melioribus exercitum accipere solere: sed ornandi causa simile sumptum est, ut orationi digni
tas quaeda coparetur. dictum est autem Per contrarium . nam tunc similitudo sumitur per contrarium,cum ei rei,quam nos probamus,aIiquam rem negaν
mus esse si milem,ut paulo ante,cu de cursoribus disserebamus. Per negatione dicetur probandi causa,hoc modo. net equus indomitus, quavis natura bene
copositus sit,idoneus potest esse ad eas utilitates , 8c aptus,quae desiderantur ab equo: neq; homo indocitus,quauis sit ingeniosus, ad uirtutem potest peruenire. hoc probabilius factu est,quod magis est uerisimile. non posse uirtutem sine doctrinaco parari,quonia nec equus quidem indomitus idoneus possit esse.ergo sumptum est probandi caula, dicitum est autem per negationem .id enim perspicuum est de primo similitudinis uerbo. Apertius dicendi causa si
militudo dicitur per breuitatem ,hoc modo. in amicitia gerenda sicut in certa mine curredi no ita conuenit exerceri,ut quoad necesse iit, puenire possis,sed, ut prodii stus studio, & uiribus ultra facile procurras. Nam hoc simile est, ut apertius intelligatur,mala ratione facere,qui reprehendant eos,qui uerbi causa post morte amici liberos eius custodiat, propterea quod in cursore tantu uelocitatis esse oporteat ut esseratur u scp ad fine.in amico tantu beneuoletiae studiu,ut ultra,qua amicus sentire posssit, procurrat amicitiae studio. dictu autem simile est per breuitate. no enim ita ut in ceteris rebus res ab re separata est, sed utrael res coluncte,& co sese pronutiats. Ante oculos ponedi negotii causa, sumetur similitudo a collatione, sic. Uti citharoedus,cum prodierit optime uestitus,palla inaurata indutus,cu chlamyde purpurea coloribus uar 3s intexta. 8c cu corona aurea magnis fulgetibus gemis illuminata, citharam tenens ex ornatissJmam auro,& ebore distinctiam: ipse praeterea sorma,& specie sit, &statura apposita ad dignitatem: si cum magnam populo comouerit his rebus
expediatione,repente silentio facto,uoce emittat acerbissima cum turpissimo corporis motu: quo melius ornatus,& magis iuerit expectatus,eo magis derisus,& cotcptus eiicitur.ita siquis in excelso loco,& in magnis,ac locupletibus copijs collocatus sortunae muneribus,& naturae comodis omnibus abunda hit,si uirtutis,& artium quae uirtutis magistrae sunt,egebi quo magis ceteris rebus erit copiosus,& illustris,&expediatus: eo uehemetius derisus,&coteo plus ex omni couentu bonorueiicietur. Hoc simile exornatione utriusim rei,& alterius inscitia artificη,alterius stultitia simili ratione collata sub aspectiuomni u re subiecit. Di stu aute est per collatione,propterea quod propostia si
militudine,paria sunt relata omnia. In similibus obseruare oportet diligetesiui,cum rem asseramus similem,cuius rei causa similitudinem attulerimus, ueroba quoq; ad similitudine habeamus accomodata id e huiusmodi. Ita,ut hiruo dines cstiuo tepore prestor tui, frigore pulis recedui:exeade similitudine nue Per
68쪽
LIBER III I. per translatione uerba lumimus: ita falsi amici sereno uite tepore prs sto sitiit, simul atq; hyemem fortunae uiderint,deuolant oes. Sed inuentio similiu saei. Iis erit,siquis sibi oes res animatas,& inanimatas: mutas, & loquentes: feras,& mastietas: terrestres,& ecclestes,& maritimas: artificio, casu, natura copaoratas: usitatas,atq; inusitatas frequenter ante oculos poterit ponere, & ex his
aliquam uenari similitudinem,quae aut ornare,aut docere, aut apertiore rem facere,aut ponere ante oculos possit. No enim res tota toti rei necesse est simiolis sit, sed ad ipsum,ad quod conseretur similitudine habeasioportet. E X Ε Μptu est alicuius saeti,aut dicti praeteriticu certi auctoris nomine propositio. id sumitur 3sdem de causis,ubus similitudo. Rem ornatiore facit, cu nullius rei, nisi dignitatis causa sumit, Apertiore,cu id,quod sit obscurius, magis dilucidureddit. Probabiliore,cu magis uerisimile facit. Ante oculos ponit,cur exoPrimit oia perspicue,ut res dictii prope manu tentari possit. Vniuscuiust generis singula iubiecillemus exepla.nisi exeptu, quod genus esset in expoliticte demostrassemus,& causas sumendi in similitudine aperuissemus. quare noluimus,nel pauca, quo minus intelligeret: net re intellecta, plura conscribere. IM Ago est forme cu se a cu quada similitudine collatio. haec sumitur, aut Iaudis,aut uituperationis causa. Laudis caula,sic. I bat in prstium corpore tauri ualidissimi,impetu leonis acerrimi similes. Vituperationis,ut in odium,aut in inuidia,aut in coteptionem adducat. Vt in odiu,hoe modo. I ste quotidie psoru mediu tanquam iubatus draco serpit,aspectu rabido circuspectans huc, di illuc,siquem reperiat,cui aliqu id mali faucibus assiare, quem Ore attigere, dentibus insecare lingua aspergere possit. Vtin inuidia adducat, hoc modo.
Iste,qui diuitias suas iactat,sicut Gallus e Phrygia, aut arioIus quispiam deo
pressus,& oneratus auro clamat,& deierat. Vt in conteptionem adducat, sic. 1 ste, qui tanqua coclea abscondes,retentat sese tacitus, quo sit tutus,comediturcu domo sua M aufertur. EFFICTIo est,cu exprimitur,& eiungitiir uerbis corporis cuiuspia serma, quod satis fit ad intelligendii,hoc modo. Huc di co iudices rubrum,breuem,incuruum,canum sub crispum,cesium, ut sane magna est in mento cicatrix,siquo modo potest uobis in memoria redire. habethcc exornatio cum utilitatem,siquem uelis ostendere,ium uenustatem,si breola iter,& dilucide facta est. N o T AT Io est,cum alicuius natura certis describitur signis,quae sicuti notae quadam naturae sunt attributa.Vt si uelis no di uite sed ostentatorem pecuniosum describere. I ste,inquies iudices, qui se dici diuitem putat esse preclarum, primum nuc uidete,quo uultu uos intueatur: nonne uobis uidetur dicere,darem,si mihi molesti non essetis: cum uero sinis stra mentum subleuat,existimat se gemmae nitore,& auri splendore aspectus omnium perstringere: cum puerum respicit huc unu,que ego noui,uos no arobitror nouisse, alio nomine appellat,deinde alio,atq; alio,heus tu inquit, ue ni Sannio,nequid isti barbari perturbent,ut ignoti, qui audiunt unum putet eligi de multis: ei dicit in aurem,aut ut domi lectuli sternan tur,aut ab avunculo rogetur Aethiops,qui ad balneas ueniat, aut asturconi locus ante ostium suum detur: aut aliquid fragile false choragium glorie comparetur. deide ex
clamat,ut omnes audiant,videto,ut diligenter enumeretur,si potest ante noo die. puer,qui iam bene hominis natura nouit,tu illo plures mittas oportet inoquit, si hodie uis uasnumerari.age inquit,duc tecum Libanum, dc Sosia sane
69쪽
s AD HERENNIUM Deinde casti ueniunt hospites homini,qui istum sipi edide, dum peregrinaret
receperunt: ex ea re homo hercle sane coturbatur,sed tamen cultio naturae norecedit.bene inquit, tacitis,cu uenitis, sed rectius secissetis,si ad me domum reodia ab assetis. id fecissemus inquiunt illi,si domu nouissemus .at istud quide sacile fuit undelibet inuenire.uem ite mecu,sequuntur illi.sermo iterea huius cosumitur omnis in ostetatione. Quaerit in agris cuiusmodi frumeta sint: negat se quia uillae inceis sint, accedere posse,nec aedificare etia nuc audere, tametsi in Tu siculano quidem coepi in senire,& in risde fundametis edificare. Du haecloatur uenit in edes quasda,in quibus sodalitiis erat eodem die futurum, quo iste pro notitia domini edium igreditur cu hospitibus Iaic inquit,habito: perospicit argentu,quod erat expositu: visit tricliniu stratu.probat. accedit se uolus: dicit homini clare dominu iam uenturum,si uelit exire.itane inquit. Eaν mus hospites,stater uenit ex Salerno:ego illi obuia pergam: uos huc decima uenitote,hospites discedui. iste se raptim domu sua cothcit.illi decima, quo tu se strat,ventui. quaerunt huc: reperiunt, domus cuia sit: in diuersorium derisi conseruit se: uident hominem postera die: narrant,expostulant: accusant,ait iste eos similitudine Ioci deceptos angiporto toto deerrasse,cotra ualetudine sua se ad multa nocte expectasse. Sannioni puero negotium dederas,ut uasa,vestimeta, Pueros corrogaret. seruulus no inurbanus latis strenue,& cociniae comparat : iste hospites domu deducit: ait se sdes maximas cuida amico ad nuptias accomodasse. nuntiat interea puer argentu repetici ertimuerat enim, qui coomodara Japagete,inquit,aedes comodaui, familia dedi,argentu quo* uultet tametsi hospites habeo,tamen utatur licet,nos Samiis deleetabimur. Quid ego,quae deinde essiciat narre eiu simodi est hominis natura, ut quae singulis diebus efficiat gloria,at ostetatione ea uix annuo sermone enarrare possim. Huiusmodi notationes,quae describunt,quid cosentaneum sit uniuscuiusq; naturae uehementer habent magnam delectationem. totam enim naturam cuo iuspiam pon ut ante oculos,aut gloriosi,ut nos exempli causa coeperamus,aut
inuidi, aut timidi, aut auari,ambitiosi,amatoris, luxuriosi,suris, quadruplato ris. deniq; cuiusuis studium protrahi potest in medium tali notatione. SER Μ o CI natio est,cu alicui personae sermo attribuitur,dc is exponit cu ratione dignitatis,hoc pacto.Cu militibus urbs redundaret,& omnes timore oppressi domi cotineretur,uenit iste O sago, gladio succine us,tenes iaculii: quinque adolescetes hominem simili ornatu Libsequuntur. irrumpit in edes subito: deν
inde magna uoce ubi est iste beatus inqui aediu dominus . quin mihi prest3 fit quid tacetis hic ali j omnes stupidi timore obmutuerunt: uxor illius in selicissimi cu maximo fletu ad istius pedes abiecit sese: parce,inquit,& per ea,que
tibi dulcissima sunt in uita miserere nostri. noli extinguere extinctos. ser mansuete sortuna. nos quoi fuimus beati.nosce te esse homine.at ille, an illu mihi datis at uos auribus meis opplorare desinitis no abibit. illi nutiatur interea uenisse istu,& clamore maximo morte minari: quod simul ut audiuit, heus, incit Gorgia pedisssequa pueroru abscode pueros. defende: fac ut incolumes ad adolestetia perducas. Vix haec dixerat,cu ecce iste praesto,sedes,inquit, austdax no uox mea tibi uitam ademit exple meas inimicitias,& iracundia satura tuo sanguie.illecu magno spiritu metueba,inar,rie planer uictus esiem: nue
uideo in iudicio mecu co tendere non uis,ubi superari turpissimum est,supare pulcherrimu
70쪽
pulcherrimu .interficere me uis. cidar equide, sed uictus no peribo at ille, in extremo uiis tepore etia sentetiose loqueris, neo et,quem uides dominari,uis supplicare. tum mulier,imo adem iste rogat,& supplicat: sed tu quae como, Dere.& tu p deos inquit,hunc amplexare dominus est.uicit hic te.uince tu nue animii. cur no desinis inquit,uxor loqui,qus me digna no sunt. tace,& quaecurada sunt, cura.tu cessas mihi uita,tibi omne bene uiuedi spe mea morte eripe reciste muliere repulit ab se Iamentante.illi nescio quid incipieti dicere,quod dignia uidelicet illius uirtute esset, gladiu in latere defixit. Puto i hoc exemplo datos este unicuit sermones ad dignitate accomodatos,quod oportet in hoe genere obseruare. Sut ite sermocinationes cosequetes hoc genus. na quid putamus illos dieturos,sic hoc iudicaueritis nonne hac ocs utetur oratioe . deide sub acere sermone. CON formatio est,cu aliqua,quae no adeli persona confingit : quasi adsit: aut chi res muta,aut informis fit eloqucs,& formata:& ei orasito attribuit ad dignitate accomodata. aut actio queda hoc pacto. quod si nuchaec urbs inuictissima uoce emittat,no hoc pacto loquat e Ligo illa plurimis trophaeis ornata,triuphis ditata,certis limis,clarissimis locupletata uictoriis, nuc uestris seditioibus o cives uexor: qua dolis malitiosa Carthago,uiribus phata Numata a,disciplinis erudita Corinthus labe laetare no potuit, ea patie mini nuc ab homuculis deterrimis proteri,at y coculcari. I tem, quod si nune L. ille B rutus reuiuiscat,& hic ante pedes uesitros adiit, o hac utet oratione Ego reges eieci: uos tyranos introducitis .ego libertate,quae non erat,peperi: Dos parta seruare no uultis .ego capitis mei periculo patria liberaui,uos liberisne periculo ei te no curatis . hec co firmatio, licet i Plures res mu taS,at Il inani malas trans eratur,proficit plurimu in amplificationis partibus,& comiseratione. s i G nificario est, quae plus in sulpicione relinquit, qua positu estiora, tione,ea fit per exuperationem,ambiguum, cdiequentiam,abicisionein,similitudinem. Per exuperationem,cum plus dictum eit, quam patitur ueritas austgendae suspicionis caula, sic. Hic de tanto patrimonio tam cito testam,qua sibi petat ignem, non reliquit. Per ambiguum,cum uerbum potest in duas, plustres ue sententias accipi, ted accipitur in eam partem,quam uultis, qui dixit: ut de eo si dicas qui multas hereditates adierit. Prospice tu, qui plurimum ceranis. Ambigua quemadmodum uitanda sunt,quae obicuram reddunt oratio Dem,ita haec consequenda, tuae conficiunt huiusmodi significationem. Ea re perientur facile,si nouerimus,& animaduerterimus uerborum ancipites, aut multiplices potestates. Per consequentiam significatio fit,cu res,quae tequuntur aliquam rem,diculur,ex quibus tota res relinquitur in suspicione, at si sal,
samentarii filio dicas,quieice tu,cuius pater cubito te emungere solebat. Per abscisionem,si,cum incipimus aliquid dicere,prccidimus,& ex eo,quod la di ximus,satis relinquit suspicionis,sic,a lita forma,S state nuper aliene domui, nolo plura dicere. Per similitudine .cu aliqua re simili allata,nihil amplius di cimus, sed ex ea significamus,qd sentiamus hoc modo. Noli Saturnine nimia Populi frequetia fietus esse,inulti iacet Gracchi. Haec exornatio plurimu festiuitatis habet iterdum,& dignitatis: sinit enim quiddam tacito oratore ipsum auditorem suspicari. BREVI laseli res ipsis tantummodo uerbis nece ita Tηs expedita, hoc modo. Lennu Praeteriens cepit,inde Tharsi praesidiu relio
uult, post urbem Bithynia subtulit, inde pultus in Hellespontu, statim potie