장음표시 사용
71쪽
co AD HERENNIUM Abido. Ite modo cosul,quonda tribunus,deinde primus erat ciuitatis,tu proficiscit in Asia deinde exul,& hostis est dictus, post imperator, postremo costsul factius est. Habet paucis coprehesia breuitas multaru rcrum expeditionem: quare adhibenda sepe est,cu aut res no egent loge orationis,aut lepus non sistia it comorari. DEMON stratio eit,cu ita res uerbis exprimitur,ut geri nego
tiu,& res ante oculos esse uideat. I d fieri poterit,si q ante,& post,& in ipsa faeta erut,coprehedemus,aut a' rebus cosequetibus,aut a circustatibus no receo
denius hoc modo. Qudd simulat Gracchus Pspexit fluetuare populu,uere
te,ne ipse auctoritate senatus comotus a sentctiadesi steret,iubet aduocari concione. I ste iterea scelere,& malis cogitationibus redudas euolat ex templo Iouis,& sedas,oculis ardetibus,erecto capillo,co torta toga,cu pluribus alηs ire
celerius coepit. Illi preco faciebat audientia hic subselliu quodda calce pmens dextra pede defringitδε alios hoc ide iubet iacere.Cu Gracchus deos incipeo rei precari, cursim liti ipetu faciunt,ex alηs,al 'si partibus couolat,at* e populo unus fuge iquitTiberi fuge: no uides respice inqua. Deide uaga multitudo stabito timore pierrita fugere coepit: at iste spumas ex ore scelus,anhelas exifimo pediore crudelitate,co torquet brachiu,& dubitanti Graccho,ad esset. net tamen locu,iquo costiterat relinqueti,percutit tepus. Ille nulla uoce delibas insita uirtutem c5cidit tacitus: isti uiri sortissimi miserado sanguine aspersus quasi facinus praeclarissimusecis Ict,circus e stans,& hilaris scelerata gra
tulatibus manu porriges,in temptu Iouis cotulit sese. Hre exornatio i amplioficanda,& comiserada re,plurimu prodest,& i huiusmodi narrationibus: statuit eni tota rem,& prope ponit ante oculos. Omnes rationes honestadae elocutionis studiose collegimus,in abus Hereni si te diligenter exercueris,&grauitatem,& dignitate,& silauitate habere in dicendo poteris,ut oratorie plane loquaris, ne nuda,aissi inornata inuetio uulgari sernaone elleratur. Nucide tide nosmetipsi nobis initemus,res enim comunis agitur,ut irequenter,&asosidue cosequamur artis rationem studio,& exercitatione,quod alη cum molestia tribus de causis maxime faciunt,aut si cum quibus libenter exerceatur,no habent aut si sibi diffidunt, aut si nesciunt quam uiam sequi debeant,quae a nobis absunt omnes disti cultates. Nam dc simul libcter exercemur propter amiscitiam,cilius initium cognatio secit,cetera philosophis ratio co firmauit. Et nobis no diffidimus, Ppterea quod & aliquantulu processimus, & alia meliora
sunt,quae multo intentius petimus in uita,ut etiam si no peruenerimus in dicedo,quo uolumus, parua pars uitae perfectisti me desideretur. Et viam, qua seoquamur, habemus,propterea quod in his libris nihil praeteritum est rethoriscae praeceptionis: dem5stratum eli enim, quo modo res i omnibus generibus causarum inueniri oporteat: dictum est, quo pacto eas disponere conueniat: traditu est,qua ratione est et pronuntiandu : praeceptu est,qua uia meminisse possemus : demostratu est, quibus modis persecta elocutio copararet. Quae si sequamur,acute,& cito reperiemus distinete,& ordinate disponemus, grauiter,& uenuste proniitiabimus, firme,& ppetuo meminerimus, ornate,& suas uiter eloquemur.Ergo i arte rhetorica nihil cit amplius. Haec omnia adipiscς mur, si rationes praeceptionis diligentia cosequemur,& exercitatione.
Rhetoricorum ad C. Herennium Finis,
72쪽
M. T. CICERONI S DE ARTE RHETORICA LIBER PRIMUS. EPE,& multum hoc mecum cogitaui, boni ne an mali plus attulerit hominibus,& ciuitatibus copia dicenodi,ac summum eloquentiae studium: nam Sc cum noν strae resp.detrimenta considero,& maximarum ciuitatum ueteres animo calamitates colligo,non minimam
uideo per disertissimos homines inuecta esse partem
incommodorum. Cum autem res ab nostra memoria propter uetustatem remotas ex Iiterarum monumetis
repetere instituo,multas urbes constitutas, plurima bella restincta, firmissiomas societates,sanctissimas amicitias intesIigo,cum animi ratione,tum facilious eloquentia coparata Ac me quide diu cogitantem ratio ipsi in hanc notis simu sententia ducit,ut ex stimem sapientia sine eloquentia parum prodesse ci luitatibus,eloquentia uero sine sapientia nimiu obesse pleru*, prodesse nun cra.auare siquis omissis rectissimis,atcν honestissimis studiis rationis,&oscri,consumit omne opera in exercitatione dicendi,is inutilis sibi, perniciosius patriae ciuis alitur.qui uero ita sese armat eloquetia,ut no oppugnare commoda patri sed pro his pugnare possit,is mihi uir et suis S publicis rationibus
titilissimus,atq; amicissimus ciuis fore uidetur, Ac si uolumus huius rei, quae uocatur eloquetia siue artis, siue studi j siue exercitationis cuiusdam siue iacui Italis i natura prosectae cosiderare principiu, reperiemus id ex honestissimis , causis natu,at optimis rationibus Profectu: na fuit quodda tempus: cum in agris homines passim bestiaru more uagabatur,& sibi uictu serino uita proin tragabat,nec ratione animi quida ,sed pleraq; uiribus corporis administraρ ,hat: no du diuinae religiois,no humani ossicra ratio colebatur memo nuptias uiderat legitimas,no certos quisci inspexerat Iiberos: no ius aequabile quid tutilitatis haberet, acceperat. I ta propter errore atq3 inscitia ceca,ac temeraria dominatrix animi cupiditas ad se expleda uiribus corporis abutebatur perniciosissimis satellitibus. o tepore quida magnus uidelicet uir,8c sapiens co gnouit,quae materia esset,& quanta ad maximas res opportunitas animis inesset hominu siquis ea possiet elicere,& praecipi edo meliore reddere. Qui distspersos homines in agris,& in tectis sylvestribus abditos ratione quada coepulit in unu locu,& co gregauit,& eos in unaqua* re induces utilem,atP honesta primo propter insoletiam reclamantes,deinde propter rationem, atq3 orationem studiosius audietes ex seris, Sc immanibus mites reddidit,& mansuetos . Ac mihi quide uidetur hoc,nec tacita nec inops dicendi sapientia perficere potuisse,ut homines a consuetudine subito conuerteret,& ad diuersas rastiiones uiis traduceret. Age uero,urbibus constitutis,ut fidem colere,& iustiotia retinere discerent,& aius parere sua uolutate consuescerent, ac non modo labores excipiendos communis commodi causa,sed etiam uitam amittendam
existimarent.qui tadem fieri potuit,nisi homines ea, quae ratione inuenissent, eloquentia persuadere potuissent Prosecto nemo nisi graui ac suaui commotus oratione, cum uiribus plurimu posset,ad ius uoluisset sine ui descedere, ut
73쪽
ce DE INVENTIONE Inter quos po sset excel lere, cum rjs se pateretur aequari,& sita uoluntate a iucudissima cosuetudine recederet,quae presertim iam naturae uim obtineret pro Pter uetustatem. Ac primo quidem sic,& nata,& progressa longius eloquetia uidetur,& item postea maximis in rebus pacis, S belli cum summis hominu utilitatibus esse uersiata. Postqua uero commoditas quaedam praua uirtuotis imitatrix sine ratione offlcri dicendi copiam consecuta est,tum ingenio freta malitia peruertere urbes, Sc uitas hominum labefactare assileuit: atq; hu ius quoq; exordium mali,quoniam principium boni diximus , explicemus. verisimillimu mihi uidetur quodam tempore, net in publicis rebus infin tes,& insipientes homines solitos esse uersari,iaec uero ad priuatas causas ma gnos,ac disertos homines accedere, sed cum c summis uiris maximae res administrarentur arbitror alios suisse non incallidos homines, qui ad paruas constrouersias priuatorum accederent: quibus in controuersiis cum saepe a meda cio contra veru stare homines consuescerent,dicendi a si id uitas aluit audacia ut necessario superiores illi propter iniurias ciuiu resistere audacibus,& opio tutari seis qui scp necessariis cogeretur. Ita π,cum in dicendo saepe par, nonnuquam etiam superior uisus esset is, qui omisib studio sapientiae,nihil sibi praeseter eloquentiam coparasset, fiebat, ut S multitudinis, Sc suo iudicio dignus,
qui rem p. gereret,uideretur. Hinc nimirum non iniuria,cum ad gubernacula reip. tena erarq, atq; audaces homines accesserant, maxima,ac miserrima naustfragia fiebant. Quibus rebus tantum odii,atqet inuidiae suscepit Hoquentia, ut homines ingeniosissimi, quasi ex aliqua turbida tempestate in portum , sic ex seditiosa ac tumultuosa uita se in studium aliquod traderent quietu. Qua re mihi uidentur postea cetera studia recta,at* honesta per otium cocelebrata ab optimis enituisse,hoc uero a pleri'; eorum desertum obsolevisse eo leo Pore, quo multo uehementius erat retinendum, studiosius ad augendum: nam quo indignius rem honestissimam,& rectis limam uiolabat stultorum, Sc improborum temeritas,8c audacia summo cum reip. detrimento,co ituo diosius,& illis resistendum fuit,& reipub. consulendum. caiiod nostrum uolum non fugit Catonem,nein Laelium,nem horuΟituere dicam discipuluAsricanum,neq; Gracchos Asticani nepotes, quibus in hominibus erat summa uirtus,& summa uirtute amplificata audioritas,& quae his rebus ornameto,& reipu. praesidio esset eloquetia. Quare meo quide animo nihilo minus eloquentis studendu est,& si ea quid1 8c priuatim,& publice peruerse abutum ted eo quide uehementius,ne mali magno cum detrimento bonoru,& comuni omniu pernicie plurimu possin i,cu presertim hoc unu sit,quod ad omones res,& priuatas,& publicas maxime pertineat: hoc tuta, hoc honesta, hoc illustris, hoc eo deuita iucunda fiat: na hinc ad remp plurima comoda uentutsi moderatrix omni u reru prssto est sapietia : hinc ad ipses qui ea adepti sunt, laus, honos dignitas c5fluit: hinc amicis quos eoru certissirnu,&tutissimum praesidiu co paratur, Ac mihi quide uidentur homines cu multis rebus hum*liores,& ifirmiores sint, hac re maxime besths prestare, quod loqui possunt. 'Ouare praeclaru mihi Quid da uidetur adeptus is qui Quare homines bestiis spraestent,ea in re hominibus ipsis antecellat. Hoc si sorte non natura modo, , nem exercitatione conficitur veru etiam arti cio quoda coparatur,rio alienu
est uidere,quae dicant ii, qui quaedam eius rei praecepta nobis reliquerunta
74쪽
1 I B E R. I. Used anteu depceptis oratoriis dicamus,ui det dicedu de genere insitas artis.
de ossicio detine,de materia, de partibus. Nam his rebus collnitis facilius &e editius uniuscuius p animus ipsam ratione,ac uia artis cosiderare poterita
U I LIS quaedam ratio est,que multis,& magnis ex rebus con -Eius qusdam magna,& ampla pars est artificiosa eloquetia. uera quam rhetoricam uocant: nam nem cum iis sentimus , qui ciuilem scientiam eloquentia n utant indigere,& ab ris,qui eam putant
omnem rhetoris ut,& artificio cotineri,magnopere dissentimus. inuare hac oratoriam facultatem in eo aenere ponemus,ut eam ciuilis scietic partem esse dicar si ossicium aute eius facultatis uidetur esse dicere apposite ad per sua.
sionem, inispersuadere di ione. Inter officium aute & finem hoc interest, quoid in officio quid fieri,in fine,quid officio conueniat,consideratur,ut medici ossiciu dicimus este curare ad sanandum apposite,fine sanare curatione. Ite oratoris,quid officium,& quid finem esse dicamus,itelligemus,cum id,quod facere debet,officium esse dicemus,illud ,cuius causa facere debet, finem appellabimus. Materiam artis eam dicimus,in qua omnis ars,&ea facultas,quae coficitur ex arte,uersatur,ut si medicine materiam dicamus morbos, ac uulnera, quod in his omnis medicina uersetur,ite quibus in rebus uersetur ars,& facultas oratoria,eas res materia artis rhetorice nominamus. Has aute res at 3 plures,alii pauciores existimauerul: na Gorgias Leontinus antiquissimus sere rhetor,omnibus de rebus oratore optime posse dicere existimauit, hic infinistam,& immentam huic artificio materia sub incere uidetur, Aristoteles autem. qui huic arti plurima adiumenta,ati ornamenta submin i stragait,tribus in genetribus rerum uersari r toris officium putaui demostrativoLdeliberativo, iudiciali, Demonstrativum est Quod tri buitur in alicuius certe persons laus dem aut uituperationem. .Deliberativum est,quod positum in disceptatiosne,uel consilliatione ciuili habet in se sententie dictionem Iudiciale est, quod positum in iudicio habet in se accusationem,& defensionem,aut petitionem,& recusatione.E t quemadmodum nostra quidem fert opinio, oratoris ars,& facultas in hac materia tripartita uersari existimanda est: nam Hermagooras quidem nec quid dicat attendere,nec quid polliceatur intelligere uidetur, qui oratoris materiam in causam, & in quςstionem diuidat: Causam esse di
est,rem,que habeat in se controuersiam in dicendo positam cum personarum certarum interpositione, quam nos quoq; oratori dicimus esse attributam: nam ei tres partes,quas ante diximus,supponimus, iudicialem, deliberativa, demonstrativam. Questionem autem eam appellasique habeat in se controouersiam in dicedo postam sine certarum personarum interpositione ad hunc
modum: Ut quid sit bonum preter honesitate, ueri ne sint sensus: quaesit mudi 'rma: que sit solis magnitudo: quas quaestiones procul ab oratoris ossicio
remotas,facile omnes intelligere existimamus: nam quibus in rebus summa ingenia philosophorum plurimo cum labore consumpta intelligimus eas sio cuiasiquas paruas res oratori attrjiniere magna amentia uidetur. ouod si
magnam in his Hermagoras habuissset facultatem,studio,& disciplina como Paratam,tuderetur, fretus Ba scientia,falsum quoddam constituisse de oratoris ossicio,& non quid ars, sed quid ipse posset,exposuisse. Nunc uero ea uis
est in homine,ut ei multo rhetorica citius quis ademerit, quam philosophia
75쪽
. σ4 DE INVENTIONE concesserit: necpeῖ dico, quod eius ars quam edidit mihi mendosissime seri
Pta uideatur. nam satis in ea uidetur ex antiquis artibus ingeniose,& dilige. ter electas res collocasse,S non nihil ipse quoque noui protulisse . Verum
oratori minimum est,de arte loqui quod hic secit, multo maximum ex arte dicere,quod eum minime potuisse omnes videmus. O uare materia quidem nobis rhetoricae uidetur ea, qua Aristoteli visam esse diximus,l' artes autem hae sunt, quas plerim dixerunt. Inuctio,Disipositio, Elocutio, Memoria, Pronunciatio Inuentio est excogitatio rerum uerarum,aut uerisimilium,qus causam probabilem reddant, Dispositio est rerum inuentarum in ordinem diastributio. Elocutio est idoneorum uerborum,& sententiarum ad inuenti nem accomnaodatio, Memoria est firma animi rerum,ac uerborum ad inouentionem percepti Pronuntiatio est ex rerum, S uerborum dignitate, Vocis,& corporis moderatio. Nunc his rebus breuiter constitutis,eas ratioones,quibus ostendere possimus genus,& ossicium,S finem huius artis,aliud in tempus disseremus: nam Sc multorum uerborum indigent,& non tantoo Pere ad artis dei criptionem S praecepta tradenda pertinent.Eum autem,qui artem rhetoricam scribat,de duabus reIiquis rebus,de materia artis,ac partisthus scribere oportere existimamus. Ac mihi quidem uidetur coniumste agendum de materia,ac partibus. Quare inuentio. quae princeps est Omnium Parintium potissimum in omni causarum genere,qualis debeat esse, consideretur.
t MNIS res,quae habet in sepostam in dicitione,aut disiceptati
l ne aliquam controuersiam,aut facti aut nominis aut generis, aut
lactionis continet quaestionem isam igitur quaestionem, ex qua causa nascitur. constitutionem appellamus, Constitutio est orisma conflictio causarum ex depulsione intentionis profecta . hoc modo, Feciossi : non feci: aut iure iaci.Cum faciti controuersia est Quoniam coniecturis causa firmatur,constitutio coniceturalis appellaturi Cum autem nominis, Quia uis uocabuli definienda uerbis est,constitutio desinitiva nominatur, Cum uero qualis sit res quaeritur,quia & de ui & de genere negotia controuersia est, constitutio generalis Docatur, At cum causa ex eo pendet,quod non aut is auere uidetur,que oportet,aut non cum eo,qui cum oportet,aut non apud quos, lquo tempore,qua lege,quo crimine, qua poena oportet, translativa dicitur constitutio , quia actio trans lationis. & commutationis indigere uidetur: 'ato harum aliquam in onine cause genus incidere necesse est: nam in quam non inciderit,in ea nihil esse poterit controuersiar: quare eam nec causam qui dem conuenit putari. Ac lacti quidem controuersia in omnia tepora potest
distribuimam quid factum sit,potest quaeri hoc modo. occiderit ne Aiacem Uysses.&quid fiat,hoe modo. Bonone animosint erga populum R. Fre gellant.& quid futurum sit,hoc modo. Si Carthaginem reliquerimus incolu
mem, num quid sit incommodi ad remp.peruenturum. Nominis controuersia est,cum desacto conuenit, A quaeritur id, quod factum est, quo nomine appelletur. Quo in genere necessse est ideo nominis esse controuersiam, non
quod de re ipsa non conueniat: non quod de facto non constet, sed quod id, quod factum sit,aliud alia uideatur esse,& idcirco alius alio nomine id appes let. Mare in huiusmodi generibus definienda res erit uerbis,& breuiter deo
scribenda,ut siquis sacrum ex priuato surripueri utrum fur,an sacrilegus sit
76쪽
L I p . R I. es iudicandus: nam Id cum quaeritur,necesse erit definire utrun*, quid sit sur, quid sacrilegus,& Ba deseriptione ostendere,alio nomine illam rem, de qua
agitur,appellari oportere,aim aduersarri dicunt. Generis est cotrouersia cu& quid faetum sit,conuenit,& quo id factium nomine appellari oporteat,cει stat,& tamen quantum,& cuiusmodi,& omnino quale lisiqueritur,hoc mostdo. Iustum, an iniustum.uti Isian inutile.&omnia,in quibus quale sit id, quod fictum est, quaeritur sine ulla nominis controuersia. Huic generi Hermago ras partes quatuor supposivit. deliberativam, demonstrativam iuridicialem,
negotialem.Quod eius,ut nos putamus, non mediocre peccatum reprehenodendum uidetur, veru breui,ne aut si taciti preterierimus, sine causia non secuti eum putemur,aut si diutius in hoc constiterimus,moram,atq; impedimeno' tum reliquis praeceptis intulisse uideamur. Si deliberatio,& demonstra otio genera sunt causarum , non possunt redie partes alicuius generis cau stis putari : eadem enim res alii genus esse . at a pars potest: eidem genus esse, & pars non potest. Deliberatio autem, & demonstratio genera sitiat causarum: nam aut nullum causae genus est,aut iudiciale solum,aut & iudiciast Ie,S demonstrativum,& deliberativum. Nullum dicere causae esse genus,cucausas esse multas dicat,& in eas praecepta det,amentia est. Vnum autem iudiciale solum esse qui potest cum deliberatio,& demonstratio nem ipse simi Ies inter se sint,& ab iudiciali genere plurimum dissideant, & suum quael fionem habeat, quo referri debeat: reliquitur ergo,ut omnia tria genera sint causarum. Deliberatio igitur,&demostratio non possunt recte partes alicuius generis causs putari: male igitur eas generalis constitutionis partis esse dixit. inrod si generis causae partes no pollunt recte putari,multo minus recte partis causae partea putabutur. Pars autem causae costitutio est omnis: non enim eausa ad constitutionem,sed constitutio ad causam accommodatur: sed demostratio,& deliberatio generis causae partes no possunt re ste putari,quod ipsa sunt genera: multo igitur minus ressite partis eius,quod hic dicit,partes putasthuntur. Deinde si constitutio & ipsa,& pars constitutionis eius quaelibet, inotetionis depulsio est,quae intentionis depulsio non est,ea nec constitutio,nec pars constitutionis est. At si quaei n ten tionis depulsio non est, ea nec constitutio,nec pars constitutionis e,demostratio,& deliberatio, nem costitutio, nec pars constitutionis e. Si igitur constitutio,& ipsa,& pars eius intentionis de pulsio est,deliberatio,& demonstratio,neq; constitutio, ne p pars constituotionis est. Placet autem ipsi intentionis esse depulsionem: placeat igitur oportet non esse constitutionem, nec partem constitutionis. At* hoc eodem tirogebitur,siue constitutionem primam cause accusatoris confirmationem dixeorit, siue defensoris primam deprecationem: nam eum eadem omnia incommoda sequentur. Deinde coiecturalis causa non potest simul ex eadem parte eoodem in genere Sc coniecturalis esse,& definitiva. Rursiis nec definitiua causa potest simul ex eadem parte eodem in genere & definitiva esse,& tras latiuar& omnino nulla constitutio,nec pars constitutionis potest simul,& suam haobere,& alterius in se uim continere: ideo quod unaquem ex se,& ex sua natus ra simpliciter consideratur: altera assumpta,numerus constitutionum dupsi eatur,non uis costitutionis augetur. At deIiberativa causa simul ex eadem parte eodem in genere & coniecturalem, dc generalem,& definitiua,SI transI
77쪽
tiuam solet habere constitutionemM unam aliquam,& plures nonunquam: ergo ipsa ne constitutio est,nec pars constitutionis. Idem in demonstratio
ne solet usu euenire. Genera igitur,ut ante diximus,haec causaru putanda sunt, non partes alicuius constitutionis. Haec ergo constitutio. quam generalem nominamus, partis robis uidetur duas habere iuridicialem.& nepotialem. i. Iuridicialis est, in qua aecui & recti natura aut praemia, aut noene ratio uua
ritur, Nepotiatis est.in qua quid iuris ex ciuili mor , 5c arduitate sit consideo ratur,cui diligentiae praeesse apud nos iurisconsulti existimantur: Ac iuridi, cialis oti idem inla in duas distribuitur partes . absolutam au mptiuam. A bsoluta est,quae ipsa in se continet iuris δε iniuriae uuaestionem, Assumpti. Da eit,quae ipse ex se nihil firmi dat ad reculationem, foris autem aliquid de
sensionis assumi ius partes sunt quatuor,concessio. remotio criminis relaotio crimini sicomparatio. Concestio est, cum reus non id,quod tabum est, Hesensit se aut ignoscatur postulat. Haec in duas narres diuidi mr, purgati nem A devrecationem iPurpatio est, cum faestum conceditur,culpa remoueo tur Haec partes habet tres imprudentiam,casum, necessitatem, Deprecatio est cum re neccasse confiato peccasse reus se conditetur, S tamen,ut ignos scatur,postulat,quod genus Derraro potest accidere. Remotio criminis est.. Id c, men quod infertur,ab se,& a sua culpa ui δε potestate in alium reus remouere conatur. Id dupliciter fieri poterit.si aut causa aut iacitu i alium trasseretur. Causa transfertur cu aliena dicitur ui,5 potestate saetu. Fama autem, cum alius aut debuisse aut potuisse facere dicituri uelatio criminis est,quod ideo iure iactu dicitur,quod aliquis ante iniuria lacessieriti Conaratio est,cualiud aliquod iactu rectu,aut utile contEditur,quod ut fieret, illud , quod ar
suitur,dicitur esse comismum, In uuarta constitutione uuam translativa no minamus,eius constitutionis est controuersia cum aut Quem,aut qui cum,aut quomodo aut apud Quos,aut Quo iure, aut Quo tenore agere ODorteat, Queritur.aut omnino alicuid de comutatione .aut infirmatione actionis agitur Huius costitutionis Hermagoras inuentor esse existimatur,no quo non usi sin rea ueteres oratores saepe multi,sed quia non animaduerterint artis scriptores ea superiores,riec retulerint in numerum costitutionu. Post aute ab hoc inue in multi reprehenderunt,quos non tam imprudentia selli putamus ,es enim
perspicua est i inuidia at* obtrectatione quadam impediriiEt constitutiones quide eam partes exposuimus .exempla autem cuiusqi generis tunc cJmodius x Dosituri videmur cu in unus uodcv eoru argumentorum copia da
bimus :na argumentadi ratio dilucidior erit cu 8c ad genus M ad exemplum cauis statim poterit accomodarii Constitutione cauis repertassatim placet Onsiderare,utru causa sit simplerian coluncta. 8c si coniuncta erit utrum sit ex pluribus quaestionibus lucta, an ex aliqua coparatione,Simplex est, quae absoluta in te continet una quaestione hoc modo. Corithrjs bellu indieamus, an non Conlucta ex pluribus quaestionibus in qua plura quaerutur,hoe pastcto: utrum Carthago diruatur, an Carthaginie sibus reddatur, an eo colonia deducatur Ex coparatione.in qua per contentione,utru potius,aut quid Po rissimu sit quaeritur,ad hunc modu. Vtrum exercitus in Macedonii contra Philippumittariir,qui sociis sit auxilio, an teneatur in Italia, ut quam aximae
78쪽
L I B E R I. Ost controuersta: n I scripti eontrouersia est ea quae ex script Ionis genere nasci tur: eius autem genera, quae sunt separata a costitutionibus, quin m sunt: nam tu uerba ipsa uidentur cu sententia scrinioris dissidereitum inter se duae leges. aut plures discrepareitum d quod scriptu est,duas,aut plures res significare, tinnexeo: duod scriptu essialiud quo p quod non scrintu est . inueniri tu uis uerbi quasi iri di Tnitiva costitutione in Quo nosita sit Quaerit Quare Primum genus deflcripto.&sententia secudu ex contrariis Iegibus: tertium ambigitur
quartum ratiocinatiuu: quitatu diffinitiuu nominamus. Ratio aute est,cu omini si quaestio non in seriptione sed in aliqua argumentatione consistit,Actum
considerato genere causae cognita constitutione cum sim nlex ne an conluctast, intellexeris,& scripti,an rationis habeat controuersiam uideris. Deincepserit uidudum uuae Quaestio,ntie ratio,quae iudicatio Quod firmamentum caus, sit,quae omina a constitutione prosi Alcantur oportet auaestio est ea, me
ex conflictione causarum gignitur controuersia, hoc modor non iure sicisti. . iure feci Causarum autem naec est conflictio in qua constitutio constat: ex ea. igitur nascitur controuersia,quam quaestionem dicimus,hoc modo: iure ne seceriti Ratio est ea, quae conti net causam,qup si sublata sit nihiI in causa contromersiae relinquetur,hoc modo,ut docendi causa in facili, &peruulgato exeminplo consistamus. Orestes si accusetur matricidi j, nisi hoc dicat,iure feci: illa enipatrem meum occiderat,non habet defensionem,qua sublata, omnis quoque controuersia sublata sit: ergo eius causae ratio est, quod illa Agamemnonem occiderit, Iudicatio est, uuς ex infirmatione,& co firmatione rationis nascitur controuersia: ria sit ea nobis exposita ratio,quam paulo ante exposuimus: illa enim inquit patre occiderat. At no inquit aduersarius,abs te si Ito matre necastri oportuit: potuit enim sine tuo scelere illius factum puniri. Ex hac deductioone rationis illa summa nascitur controuersia,qua iudicatione appellamus: ea
est huiusmodi. Reehi Imne fuerit ab Oresie matrem occidi cum illa Orestis pa/tre occidisset. Firmamentum est firmissima argumentatio defensoris,& aptissma ad iudicationem: ut si uelit orestes dicere: eiusmodi animum matris suae fuisse in patrem suu in seipsum,in sorores,in regnum,in famam generis,&sast miliae,ut ab ea poenas liberi sibi potissimu petere debuerint. Et in ceteris quiodem constitutionibus ad hunc modu iudicationes revertuntur in coniec urali aute costitutione Quia ratio no est sicquenim no coceditur Dori potest ex deductione rationis nasci iudicatio: quare necesse est eadem esse qusitionem,& iudicationem,ut fac tum est,non est,factum ne sit, Ouot aute in causa constitutiones, aut earu partes erunt totidem necesse erit quaesiὶones rationes .iudiocationes,firmamcta reneriri His omnibus in causa repertis.tum denisa sin guis partes totius causecosi deradae sui: na no ut quidua diceduprimu ita primum animaduertendum uidetur ideo quod illa que prima dicuntur.si uel eν
menter uelis congruere SI cohaerere cum causa ex eis ducas ovortet uuae post
dicenda sunt, uare cum iudicatio.& ea quae ad iudicationem ovortet inueoniri argumenta,diligenter erunt artificio reperta, cura,& copitatione pertractata,tune denic, ordinandae sunt ceterae partes orationis, Hae partes sex esse 'mnino nobis uidentur, Exordium, Narratio, Partitio,Confirmatio,Reprehensio Conclusio. Nunc, quoniam exordium princeps omnium esse debetinos quodue primum in rapone exordiendi praecepta dabimus.
79쪽
DE INVENTIO NE, XORD IVM est oratio animu auditoris. idonee comparans 'ad reliquam dimone,quod eueniet,si eum beneuolu,attentum, dol tae secerit. auare,qui bene exordiri causam uolet,eum necesse est genus suae causae diligerer ante cognoscere Genera causarum quinque sunt Honestum, Admirabile Humile, Anceps Obscurum JHonestugenus est,cui statim sine oratione nostra auditoris fauet animus. Admirabile a quo alienatus est animus eoru,qui audituri sunt.Humile quod negligitur. ab auditore,&non magnopere attedendu uidetur, Anceps in quo aut iudicatio dubia est,aut causa &honestatis, & turpitudinis particeps,ut beneuolentiam Pariat,& ost ensionem Obscurii. in quo aut tardi auditores sinit,aut dissicilios Tibus ad cognoscendu negoti js causa implicita est. Quare curam diuersa sine venera caularum exordiri quot dispari ratione in uno quo in genere necessessi Ritur exordium in duas partes diuiditur,in principium.& insinuatione.,P rincipium est oratio perspicue,& protinus perficiens auditorem beneuolli, aut docilem,aut attetum. Insinuatio est oratio quadam dissimulatione, dc ciro cultione obscure subiens auditoris animii I n admirabili genere causiar, si non omnino infesti auditores erunt principio Deneuolentiam comparare licebitis sin erunt uehementer abalienati, confugere necesse erit ad insinuat fiem:c nam ab iratis, si perspicue pax, oc beneuolentia petitur,ncm modo ea non inuenitur, sed augetur, atque inflammatur odium, In humili autem genere causae, contemptionis tollendae causa necesse erit attentum espcere auditoo freminiacens genus causiar. si dubiam iudicationem habebit,ab ipsa iudicatio. Ne exordiendum est: sin autem partem turpitudinis,& partem honestatis habebit,beneuolentia captare oportebit, ut in genus honestum causa translata uideatur. Cum autem erit honestum causiae genus.uel Praeteriri Principium Doterit,& si commodum suerit aut a narratione incipiemusiaut a legeiaut ab
aliqua firmissima ratione nostrae dictionis: uel si uti principio placebit. beo
nevolentis partibus utendum est, ut id,quod est augeaturi In obscuro cauo se genere per principium dociles auditores evicere oportebit, Nunc, quoniam,quas res exordio c5scere oporteat,di me,reliquum est, ut ostenda' tur quibus Musi rationibus res conficiossit, Beneuolentia quatuor ex locis comparatur: ab nostra ab aduersariorum, abiudicum personali causa, Abnostra,si de nostris saetis,& officiis sine arrogantia dicemus: si criminaiidlata,& aliquas minus honestas suspiciones iniectas diluemus: si quae incomumoda acciderint, aut quae instent dissicultates, proferemus,si prece, & obse': cratione humili, ac supplici utemur, Ab aduersiariorum autem, si eos aut in
odium, aut in inuidiam, aut in contemptionem ad Aueemus , In odium duo centur, siquid eorum spurce,superbe,crudeliter, malitiose factium proleretur. , In inui am si uis eorum, potentia,diuitiae, cognatio, pecuniae Proserentur, atq; eoru usus arrogans,& intolerabilis,ut his rebus magis uideantur, quam caulae suae confidere, In contemptionem ducentur,si eoru inertia,negligentia,
ignaui desidiosum studium,& Iuxuriosum otium proferetur, Ab auditorii persona beneuolentia captabitur,si res ab his sortiter, sapienter,mansirete geostae proferentur,ut nequa assentatio nimia significetur,& si de his, quam ho nesta existimatio,quatas eorum iudicη,& auctoritatis expectiatio sit,ostedetur, Ab rebus ipsis si caulam nostra laudado extollemus,aduersarioIς causam
80쪽
LIBER I. v percontoptione deprimemus. Attentos aute faciemus, si demo strabimus ea quae dicturi erimus,magna,noua,incredibilia esse,aut ad omnes,aut ad eos,uaudiui aut ad aliquos illustres homines,aut ad deos immortales,aut ad sumst .ma reip.pertinere:&si pollicebimur nos breui nostram causam demo stratuo: ros,at exponemus iudicationem,aut iudicationes, si plures erunA Dociles auditores faciemus,si aperte,5c breuiter summam cauis exponemus, hoc est, in quo consistat controuersia: na&cum docilem uelis facere, simul attentum lacias oportet: nam is maxime docilis est,qui attentissime est paratus audire. Nunc insinuationes que admodum tractari conueniat, deinceps dicendu ui
detur, Insinuatione igitur utendu est,cu admirabile genus cauis est ioc est, ut ante diximus,cum animus auditoris inlessus est Id aute tribus ex causis sit maxime,si aut inest in ipsi causia quedam turpitudo, aut si ab iis qui ante dixeriint,iam Quiddam auditori persita iri uidetur: aut eo tem re locus dicendidatur cum iam illi,quos audire oportet. de seu Junt audiendo: nam ex haequoq; re non minus, i ex primis duabus in oratione nonnunqua animus austditoris offendituriSi cauis turpitudo cotrahet ostensione aut pro eo, in quo ossenditur,altu hominem, qui diligitur,interponi oportet,aut pro re, in qua ostenditur,alia rem,quc probatur,aut pro re hominem,aut pro homine rem,
ut ab eo,quod Odit,ad id,quod diligit auditoris animus traducatur, & dissio mulare id te defensurum, quod existimeris defensurus. Deinde,cu iam mitior factus erit auditor,ingredi pedetentim in desensionem,S dicere ea, quae indignentur aduersiari j,tibi quoq; indigna uideri. Deinde, cum lenieris eum,qui audiet demostrare nihil eoru ad te pertinere,& negare te quid qua de adiserosar is esse dicturu,necp hoc,neq; illud ut neq; aperte tedas eos qui diligutur,& tamen id obscure faciens, quo ad possis alienes ab eis auditorum uoluntast tem,& aliquoru iudicium simili dere,aut auctoritate proferre imitatione diagna. Deinde,aut eadem, aut consimilem,aut maiorem,aut minorem agi rem
in presentia demonstrare gin oratio aduersariorum fidem uidebitur auditooribus secisse,idm et,qui intelligit,quibus rebus fides fiat, sicile erit cognitu, oportet aut de eo,quod aduersarii sibi firmisssimum putarint,& maxime η, qui audierint, probarint,primum te dicturum polliceri, aut ab aduersari id istcto exordiri,S ab eo potissmum,quod ille nuperrime dixerit,aut dubitatio ne uti,quid primum dicas,aut cui potisssimum loco respondeas cum admira
tione: nam auditor cum eum quem.aduersarin perturbatum putant, oratione
itidet animo firmissimo cotradicere paratum plerunq; epotius temere assensisse. illum sine causa confidere arbitratur Sin auditoris studiu defatigatio abalienavita causa, te breuius quam paratus sueris esse dicturum, commoda est polliceri non imitaturum aduersarium: Sin res dabit non inutile est,ab aliqua re noua,aut ridicula inclyere,aut ex tepore,quae nata sit quod genus stre pilum,acclamatione aut iam parata Quae uel apologum, uel sabulam, uel ali. qua contineat irrisione aut si rei dignitas adimet iocandi facultatem, aliquid twsse.nouum horribile statim non incomodu e sit inscere, na ut cibi satietas, ct fastidium aut subamara aliqua re releuatur aut dulci mitigariar, sic animus defessus audiendo aut admiratione integratur aut risii renouatu Ac separa
Hira quide quae de pracinio. S de insinuatione dictaa uidebatur haec sere suit