장음표시 사용
81쪽
το DE INVENTIONE tiaru A prauitatis pirimum debet habere dc omnino omnia que pertinent
ad dignitate in se c5tinere propterea qudd id optime sicie dii est Guod oratore auditori maxime c5mendat, Spledoris,& festiuitatis & cocinnitudinis minim propterea Quod ex his suspicio Quaeda apparationis atq; artificiosae diligetiae nastitur,quae maxime orationi fidem oratori adimit auctoritate, Vitia uero Faec ne certissima exordioru uuae sum inopere uitare oPortebit, uulgisve commune. commutabiles ongum separatum, trastariam,contra praecepta.
Vulgare est Quod in plures causas potest accommodari, ut conuenire uidea tu ommune est,quod nihilominus in hanc, quam in contrariam partemoralis potest coueniret. Commutabile. Quod ab aduersario potest leuiter mutatum ex contraria parte dicit Longum est,quod pluribus uerbis, aut sentenstti js ultra, ct satis est producitu Staaratum. quod non ex ipsa causa ductu est, nec sicut aliquod membrum annexum orationii Translatum est. Quod alioud conficit,quam cause genus postulat,ut siquis docilem faciat auditorem,cubeneuolentiam causia desideret,aut si principio utatur,cum insinuationem res
postulab Cotra praecepta eit,quod nihil eorum efficit,quorum causia de exoordisss praecepta tradu tur,hoc ei quod eum,qui audit,neq; beneuolum,ne attentum,neo docilem eisicit aut,quo profecto nihil peius est,ut cotra sit,saacit. Ac de exordio quidem satis dieitam est. ARRATIO est rerum pestarum. aut ut gestaru expositio. Narorationu tria sunt generat Vnu genus est, in quo ipsa causa,&omnisi tratio cotrouersiae cotineturi Alterum,in quo diaressio aliqua extra ,causam, aut criminatio is,aut similitudinis,aut delectationis no alie Inae ab eo negotio,quo de agitur,aut amplificationis causa interponitur,Teroitu genus est remotum i ciuilibus causis quod deIectationis cauli non inutilicum exercitatione dicitur di scribitur: eius partes sunt diraeiquarum altera innezolds,altera in personis maxime uerlatur, Ea quae in negotiorum expositione posita est. tres habet partes fabula historiam argumentum, Fabula est. in qua nec uerae,nec uerisimiles res continentur,cuiusmodi est. M Angues ingentes alites iurichi iugo.
Historia est gesta res ab elatis nostre memoria remota, quod genus, Apopius indixit Carthaginesibus bellumL Argumentum est ficta res. quae tamefieri potuit, huiusmodi apud Terentium. Nam is,postquam excessit ex ephebis Sosia. Illa autem narratio quae uersatur in personis,eiusmodi est,ut in ea simul cuo rebus ipsis personaru sermones,& animi perspici possint,hoc modo. . Venit ad me saepe clamitans,quid agis Micio
. Cur perdis adolescentem nobisrcur amat: im Cur potar cur tu his rebus impius suggeris: . Vestitu nimio indulges,nimium ineptus es: ω Nimium ipse durus est, praeter aequum,& bonum. Hoc i genere narrationis multa debet inesse se multas eo sedla ex rem uarlata te,animorum disissimilitudine, grauitate, lenitate, spe, metu , suspicione,desi derio, dissimulatione, errore,misericordia, sortunae commutatione, inspera to incommodo, subita laetitia, iucudo exitu rem: uerum haec exrjs,que postea de elocutione prscipietur,ornameta semunturi nuc de narratione ea. Mec
82쪽
se continet evnositionem dicenduitide turio portet igitur ea tres habereres. ut breuis, ut averta ut probasilis sit, Hreuis erit, si unde necesse in inde initiusumetur, es no ab ultimo repetetur, oc si cuius rei satis crit flamma dixisse, eius partes non dicentur,na saepe fatis est, quod factum sit dicere, non ut enarres, queadmodum sit factum,& si non longius,quam quod scitu opus est, in narorando procedetur,& si nulla in rem aliam transibitur,& si ita dicetur,ut no nunqua exeo,quod dictum sit,id,quod dustum non sit intelligatur,& si non modo id,quod obest,uerum etia id quod nec obest,nec adiuuat preteribitur:& si semel unum quod Q dicetur,& si non ab eo in quo prox ime dcsitum erit,
deinceps incipietur. Ac multos imitatio decipit breuitatis, ut cu se breues pustret esse,longissimi sint,cum dent operam,ut res multas breuiter dicant,rio ut omnino paucas res dicant, non plures,cl necesse sit: na pleris φ breuiter disecere uidetur, qui ita dicit. accessi ad edes, pueru euocaui,re odit, quaesiui dost minum,domi negauit esse. Hic tametsi tot res breuius no potuit dicere,iam quia satis suit dixis Je,domi negauit esse, sit rerum muItitudine longus : quare hoc quo in in genere uitanda est breuitatis imitatio, & no minus reru no nest cessiaria ru, uerboru multitudine supersedenduesti Aperta autem narratio poterit esse,si ut quod Q primu vestum erit ita primum exponetur,& rerum,
ac teporum ordo seruabitur,ut ita narrctur,ut zeliae res erunt. aut ut Potuis Iezeri uidebutur,hic erit considera dum nequid Perturbate nequid contorte dicatur,nequam in alia rem traseatur ne ab ultimo renetatur, ne ad extremum prodeatur,nec uid Quod ad rem Demneat prictereattir & Omnino, Hae Dra
centa de breuitate sun oc quoqrata genere sunt co seruada :nam isne res pastru est intellecta Iogitudine magis si obscuritate narrationis : ac uerbis quom dilucidis utedum est,quo de genere dicedii est in praeceptis elocutionis. Proo habilis erit narratio,si in ea uidebutur ines Ie ea, quae solent apparere in tueritate, si personaru dignitates seruabutur,si causae facitoru extabunt, si fuisse faculstates secludi uidebuntur,si lepus idoneu,si spat a fatis, si locus opportunus ad eande rem,qua de re narrabitur sitisse ostendetur, si res &ad eorum qui ager, naturam,& ad uulgi rumorem,& ad eorum qui audiunt,opinionem accomodabitur,ac ueri quide similis ex his rationibus esse poterit. Illud autem praeterea cosiderare oportebit,ne aut cum obsit narratio,aut cum nihil prosit, tunc interponatur, aut non loco, aut non quemadmodum causa postulat,naro
retur.Obest,tu cum ipsius rei gestar expositio magnam excipit ostensionem, quam argumentando, & caulam agendo leniri oportebit. auod cum aeciderit, membratim oportebit partis rei geste dis ergere in causam,& ad unamquamss confestim rationem accommodare,ut uulneri praestd medicaometum sit,& odiu statim desensio mitiget. Nihil prodest narratio tuc cu ab
aduersar as re exposita nostra nihil interest iteru aut alio modo narrare, aut cu ab iis, qui audi ut ita tenetur nezotiu,ut nostra nihil intersit eos alio pacto docere: Quod cu acciderit omnino narratione Iii persededum est. Non loco dicitur,cu non in ea parte orationis eoi Iocatur,in qua res postulatio uo de genere agemus tum,cu de dispositione dicemus: na hoc ad dispositionem pertinet. LNoli quemadmota causa postulat,narratur,cum aut id Quod aduersiario prodest,dilucide,& ornate exponitur. aut id, Quod ipsum adiuuat , obscu/udicitur . dc negligenter. iniare, ut hoc uitium uitetur omnia tora uenda
83쪽
sunt ad commodum sue cause,contraria,que praeteriri poterunt pretereundo miti illius erunt leuiter attin Pendo sua diligenter εἴ enodate narrando. Aede narratione quide satis dictu uidetur, deinceps aspartitione transeamus. ECTE habita in causa nartitio illustrem. 5 perspicuam totam esificit orationem Partes eius duae sunt. quarum utra magnopere ad aperiendam causam,& constituendam pertinet controuersiam. aena gars est,quae,quid cum aduersar 's conueniat,& quid in controuersia relinquatur ostendit ex qua certum quiddam designatur auditori. in quo animum debeat habere occupatum, Altera est in qua rerum earum,
de quibus erimus dieiuri,breuiter expositio ponitur distributa, ex qua conφficitur,ut certas animo res teneat auditor,quibus diistis, intelligat fore per ratum. Nunc utro in genere partitionis quemadmodum conueniat uti, bre uiter dicendum uidetur. Quae partitio,quid conueniat,aut quid non con ueniat,ostendit,hec debet illud,quod conuenit,inclinare ad sue cause commodum, hoc modo. Interfectam matrem esse a filio conuenit mihi cum aduersaori js. Item contra interse humeri a Clitemnestra Agamemnonem conuenit,
nam hic uterq3 S id posuit, quod coueniebat,& tamen sitae cauta commodo
consuluit.Deinde, quid controuersiae sit, ponendu est in iudicationis exposiotione,quae quemadmodum inueniretur,ante didium est, Ouae autem partistio,rerum distributam continetexnositionem haec habere debet breuitate absolutione,paucitatem,Breuitas est,cum nisi necessarium nullum assumitur Derbumst aec in hoc genere idcirco utilis e si,uuod rebus ipsis,&partibus cauois.non uerbis neqr extraneis ornamentis animus auditoris tenendus est.
i Absolutio est per quam omnia,quae incidunt in causam, enera, de quibus dicendum est am plectimur. In qua partitione uidendum est,ne aut alicuod vesnus utile relinquatur aut sero extra partitionem , id, quod uitiosis limum aeturpissimum est.inseraturiPaucitas in partitione seruatur si genera ipsa reruponuntur,ne ypermiste cum partibus implicantur: nam genus est,quod plures partis ample stitur,ut animal :pars est,quae subest generi,ut equus, sed saeo Pe eadem res alid genus,atri pars est, nam homo animalis pars est. Thebani, aut Troiani genus. Hec ideo diligentius inducitur prsscriptio,ut aperte intellecta generali partitione,paucitas generum in partitione seruari possit, nam qui ita partitur,ostendam propter cupiditatem,& audaciam, & auaritia ad uerseriorum omnia incommoda ad remp.peruenisse,is non intellexit in paro titione exposito genere, partem se generis admiscuis Ie: nam genus est omnia nimirum libidinum cupiditas,eius aute generis sine dubio pars est auaritia: hoc igitur uitandum est,ne cuius genus posueris,eius secum aliqua, diuersam ac dissimilem partem ponas in eadem partitione. uod,si quod in genus Plures incident partes,id cum in prima partitione causae erit simpliciter expotatum,distribuetur eo tempore commodissime,cum ad ipsum uerimm erit ex
Plicandum in causae dictione post partitionem. A tm illud quo pertinet ad
Paucitatem,ne aut plura,quam satis est,demostraturos nos dicamus,hoc modo.Ostendam aduersarios,quod arguimus,& potuisse facere, & uoluisse, resecisse: nam secisse ostendere satis est,aut cum in causa partitio nulla sit, & cusimplex quiddam agatur,tamen utamur distributione,idi perraro potest accidereiAc sunt alia quom praecepta Partitionum quae ad hunc usum oratoriu
84쪽
non tantopere pertinet,quae uersantur in philosophia,ex quibus haec insa tr1ssulimus quae couenire uidebatur,quorum nihil in ceteris artihus inuenieSa. mus.Atm his de partitione praeceptis, in omni dicitione meminisse oporte bit, ut 5 prima quaein pars,ut exposita ess in partitione sic ordine transioa tur,di omnibus explicatis, peroratum sit,hoc modo: ut nequid posterius puter conclusionem inseratur. Partitur apud Terentium breuiter, SI commode senex in Andria,quae cognostere libertum uelit.
- Eo paeho & gnati uitam,& consilium meum. Cognostes,& quid facere in hac re te uelim. ItaΦ queadmodum in partitione proposuit, ita narrat, primum nati uitam. ω Nam is postquam excessit ex ephebis Sosia. Deinde suum consilium. M Et nunc id operam do.
Deinde quid Sosiam uelit sacere,id,quod postremum posuit in partiti
ne,postremum dicit. ω Nunc tuum est ossicium.
Queadmodum igitur hic & ad primam quaque partem primum accessit,&omnibus absolutis finem dicendi secit,sic nobis placet, & ad singulas partes
accedere,& omnibus absolutis, perorare. Nunc de confirmatione,deinceps ita ut ordo ipse postulat, praecipiendum uidetur. ONFI RΜAT I Oest per sua argumomo nostrae causaestde Daulioritate,& sirmametu adiungit oratio. Huius partis certa sunt praecepta que in singula causaru genera diuidetur. Verulame no/- in comodu uidetur Suada silua alatae materia uniuersiam ante porontistL& consulam exponere omniti argumentationu: post aute tradere queo admodulinum Quodcs genus causae hinc omnibus argumentandi rationibus
tractis,confiniari oporteat, Omnes res arzumerando eo firmantur aut ex eo quod personis,aut ex eo.Quod negotias est attributuδc persionis has ret ato tributas putamus, nomen,naturam ui ctrum fortunam habitum. assectione
studia,con ia,facta, casus, rationes. Nomen est Quod unicuique persone datur quo suo quaeque propria is certo uocabulo appellatur, Natura ipsam diffinire dissicile est: partes aute eius enumerare eas,quam indigemus ad hae praeceptione facilius est: hae aute partim diuino,partim mortali in genere uersantur: mortalium autem,pars in hominum,pars in bestiarum genere enumeratur,ati hominum genus 6c in sexu consideratur,uirile an multembre fisi S in natione,patria, cognatione & aetate . Natione Graius, an barbarus. Patria Atheniensis,an Lacedaemonius. Cognatione, quibus maioribus, quio hus consanguineis. Aetate, puer, an adolesteris: natu grandior , an senex Praeterea commoda,& incommoda considerantur ab natura data animo. aut corpori, hoc modo: ualens, an imbecillis, longus, an breuis , sermostis an deformis,uelox,an tardus sit, acutus, an hebetior, memor, an obliuio sus, comis, ossiciosus, pudens, patiens, an contra. & omnino, quae a nastura data animo , & corpori considerabuntur , in natura consideranda
sunt. Nam quae industria comparantur , ad habitum pertinent, de quo posterius dicendum est. In uictu considerare oportet, apud quem , quo more , & cuius arbitratu sit educatus , quos habuerit artium li/
85쪽
beralium magistros, quos uiuendi praeceptores,quibus amicis utatur,quo in negotio,questu,artificio sit occupatus, quomodo re familiarem administret, qua consuetudine domestica siti In sortuna quaeritur tertius sit,an liber, pes cuniosus, an tenuis, priuatus,an cum Poteitate, si cum potestate iure,an inius ria, felix,clarus,an contra,quales liberos habeata aut si de non uiuo quaeretur, etiam uuali morte sit assectus erit considerandum. Habitum autem hune appellamus animi,aut corporis constantem,& absolutam aliqua in re persectionem,ut uirtutis, aut artis alicuius perceptionem, aut quavis scientiam: Sc ite corporis aliquam comoditatem non natura datam, sed studio,& industria partam. A flectio est animi,aut corporis ex tempore aliqua de causa commutatio, ut laetitia, cupiditas, metus, molestia,morbus,debilitas,&alia,quae geonere in eode revertunturiS tudium autem est animi assidua 8c uehemens ad aliquam re applicata magna cu uoluntate occupatio,ut philosophi poetris geometriae literarumiConsiliu est aliquid faciendi aut non iaciendi uere ex cogitata ratiot Facta autem,& casus,& Orationes tribus ex temporibus considerabuntur,quid fecerit,aut quid ipsi acciderit,aut quid dixerit,aut quid L. ciat quid ipsi accidat,quid dicat,aut quid facturus sit quid ipsi casuru sit, quast usurus oratione,ac personis quidem haec uidentur eis: attributa, Nego tris autem,quae fiunt attributa,partim sunt continentia cui Pso negotio. partim ingestione negotia considerantu Eartim adiuncta negotio fiant, partim gesta negotium consequuntur Continentia cum ipso negotio sunt ea quae semperastixa esse uidentur ad rem,nem ab ea possiant separari Ex his prima est bre uis coplexio totius negoti j,quae summam continet facti,hoc modo. Parentis occisio,patriae Proditio. Deinde causa eius fiammae per quam. 8c Quamobre. 8c cuius rei causia factu iniit quaeritur. Deinde ante etestarem, quae secta sene
continentur,us sad ipsum negotium, Deinde quid in ipse gerendo negotio quid actum sit Ieinde quid nos ea se insiti in gestione aute negocii, qui
locus iecudus eratide iis, quae negotiis attributa sunt,queretur locus,tempus modus occasio,facultas, Locus consideratur in quo res gesta sit ex oppor ignitate,quam uideatur habuisse ad negotium administradum:ea autem reo Portunitas quaeritur ex magnitudine interuallo longinuuitate, propinqui tale solitudine celebritate natura ipsius loci & uicinitate totius regionis: ex his etiam attributionibus. saceriari Proianus, publicus,an ne priuatus, alienus, an ipsius de Quo apitur docus sit an fuerit, Tempus autem est id, quo nunc utimur na ipsum quide generaliter definire dissicile est pars queda eternitatiscu alicuius annui menstrui diurni nocturni ue spatu certa signific tione. In
hoc & quae praeterierunt considerantur,& eorum ipsorum,quae propter ue tustatem obsoleverunt,ut incredibilia uideantur,& iam in sabularum numeorum reponantur,& quae ia diu gesta,& a memoria nostra remota,tamen faciant fidem uere tradita esse,quod eorum monumenta certa in literis extent,& quae nuper gesta sint,quae scire plerit possint,& ite quae instent in prssentia,& qus maxime fiant, quς cosequatur. In quibus potest co siderari, quid ius,& quid serius staturu sit:& ite comuniter in tepore perspiciendo login
quitas eius est cossiderada: na saepe oportet cometiri cu tepore negotiu,S ui dere potuerit ne aut magnitudo negotii,aut multitudo reru in eo transigi te,
86쪽
LIBER I . Vs& horae, Ac in aliqua parte alicuius horurrib occasio autem est pars tempoΦris habens in se alicuius rei idoneam faciendi,aut non faciendi opportunita tem: quare, cum tempore hoc disteri: nam genere quidem utrum idem es si intelligitur: uerum in tempore spatium quodammodo declaratur,quod in annis, aut in anno, aut in aliqua anni parte spectatur. In occasione ad spatium temporis liciendi quaedam opportunitas intelligitur adiuncta: quare cum genere idem sit, fit aliud, quod quadam parte, & specie, ut diximus. differat. Haec distribuitur in tria genera, publicum,commune,singulare Pu blicum est,quod ciuitas uniuersia aliqua de causa frequentat, ut ludi, dies seostus. bellumi Commune. Quod accidit omnibus eodem sere tempore, ut messis vindemia, calor, laiausi Singulare autem est, quod aliqua de cauia λ priuatim solet alicui accidere,ut nuptiae sacrificium, funus, conuiuium, somonus, Modus autem est,in quo quemadmodum, & quo animo se stum sit, quaerituri eius partes sunt prudentia Sc imprudentia, Prudentia' autem ratio quaeritur ex Iris quaecum, palam ui persuasione fecerit. Imprudentia autem in purgationem consertur cuius partes sunt inscientia cassis iecessitas.& inaneestionem animi.hoc est molestiam .iracundiam. amorem i& cetera. quae
ii simili genere ue santuri Facultates sunt.aut quibus facilius fit aut sine quis Eus aliquid confici non potest, Adium tum autem negotio id intelligitur quod maius.& quod minus, quod simile erit ei negotio, quo de apitur. 8c quod aeque magnum,S quod contrarium, Sc quod disparatum, εc genus.
SI pars ,&euentus, Maius, Sc minus, & aeque magnum exui,&exnu mero, & ex figura negotii, sicut ex statura corporis consideratur: simile auo tem ex specie comparabili,coparabile autem ex conferenda, atq; assimilanda natura iudicaturi Contrarium est, quod positum in genere diuerso,ab eoodem cui contrarium esse dicitur,plurimum distat,ut frigus calori, uitae mors., Disparatum autem est id , quod ab aliqua re per oppositionem negatio. nis separatur Ioc modo: sepere, & non sipere. Genus est quod partis
aliquas amplectitur. ut cupiditas. . Pars est quae subest generi,ut amor, alleritia, Euentus est exitus alicuius negotii n quo quaeri solet, quid ex quastque re euenerit, eueniat, euenturum iu sit. Quare hoc in genere ut comini ΟΦdsus, quid euenturum sit,ante animo colligi possit, quid quaque ex re soleat euenire , consideradum est,hoc modo: ex arrogantia odium,exin letia arrogatia. auarta autem pars est ex ηs quas negotiis dicebamus esse attributas, consecutio: in hac hae res quae runtur quae gestum negotium consequuntur. Primu quod iactum est,quo id nomine appellari coueniat. Deinde eius facti qui sunt principes,& inuentores, qui denti auctoritatis eius,& inuentionis comprobatores,atque aemuli: deinde ecquae ea de re,aut eius rei sit lex, consuetudo , actio, iudicium , scientia, artificium: deinde natura eius euenire uulgo soleat,an insolenter,& raro: postea homines id sua auctoritate comprobare, an ostendi in his consueuerint,&cetera,quae sietiam aliquod similiter confestim, aut ex interuallo solent consequi: deinde postremo attendendum est , num quae res ex iis rebus , quae sunt Posiis in partio bus honestatis , aut utilitatis consequantur, de quibus in deliberativo genere causae distinctius erit dicendum : ac negot0s quidem sere res e
quas commemorauimus,sunt attributae. Omnis autem argumentatio, nup
87쪽
ex iis locis,quos commemorauimus, sumetur, aut probabilis aut necessaria debebit esse: Etenim ut breuiter describamus,argumentatio uidetur esse inuetum aliquo ex genere,rem aliquam aut probabiliter ostendens , aut necessa rie demonstransi Necessarie domonstrantur ea quae aliter ac dicuntur nec fieri,nec probari possunt,hoc modo. Si peperit,cum uiro concubuiti Hoc aenus argumentandi,quod in necessaria demonstratione uersatur, maxime tractast tur in dicendo aut per complexionem aut per enumerationem aut per sit in Hicem Τnclusionem. Complexio est in qua utrum concesseris, represendetur ad hunc modum: Si improbus est,cur uteris: si probus, cur accuse Enuo meratio est,in qua pluribus rebus expositis,& ceteris infirmatis, una reti qua necessario co firmatur, hoc pacto. Necesse est,aut inimicitiarum causa ab hoc esse occisum,aut metus,aut spei,aut alicuius amici gratia,aut si horum nishil est, ab hoc non esse occissim: nam sine causia maleficium susceptum esse non potesta sed nem inimicitiae suerunt,nec metus ullus nec spes ex morte illius alicuius commodi,nech ad amicum huius aliquem,mors illius pertinebat: relinquitur igitur,ut ab hoc non sit occissius. Simolex autem conclusio ex necessaria consecutione conficitur,hoc modo: Si uos me istud eo tempore fecisse dicitis, ego autem eo ipse tempore trans mare sui,relinquitur,ut id,quod dicitis,non
modo non secerim,sed ne potuerim quidem sacere: atque hoc diligenter uidere oportebi ne quo pacto genus hoc refelli possit,ut ne confirmatio moduin se argumentationis solum habeat, & quandam similitudinem necessariae
conclusionis,uerum ipse argumentatio ex necessaria ratione consistab Pro
babile autem est id Quod sere fieri sel aut quod in opinione positum est,aue quod habet in se ad haec quandam similitudinem,siue id lassum est, siue uerinuerum in eo genere, quod sere solet fieri,probabile huiusmodi est . Si materest,diligit filium. Si marus est,negligit iusiurandii. In eo autem, quod in opis nione positum est huiusmodi sunt probabilia. Impiis apud inferos poenas eia
se praeparatas. Eos,qui philosephiae dent operam,rion arbitrari deos esse. Similitudo autem in contrar as,&paribus,& in iis rebus,quae sub eandem ca d ut ratione,maxime spectatur. In cotrari js,hoc modo. Na si ηs qui imprudeles Iaeserunt,ignosti conuenit, Js, qui necessario prosueriini,haberi ratia nooportet. Ex pari sicinam,ut locus sine portu nauibus esse non potest tutus, sie lanimus sine fide stabilis amicis non potest esse. In iis rebus,quae sub eandem rationem cadunt,hoc modo probabile consideratur: Nam,si Rhodijs turpe non est portorium locare,ne Hermacreonti quidem turpe est conducere. Haec tum uera sunt,hoc pacto. io uoniam cicatrix est suit uulnus.Tum uerisimilia,hoc modo. Si multus erat in calceis puluis,ex itinere eum uenire oportebat. . Omne autem ut certas quasdam in partis distribuamus. probabile quod sumitur ad argumentationem aut signum est,aut credibile, aut iudicaotum, aut comparabile, Signum est. quod sub sensum aliquem cadit, requiddam significat, quod ex ipso profectum uidetur , quod aut ante suerit, aut in ipse negotio, aut post sit consecutum , & tamen indiget testimo=oni3, & grauioris confirmarionis, ut cruor,suga, pallor, puluis, & quae his sunt similiai Credibile est . quod sine ullo teste auditoris opinione fir metur , hoc modo . Nemo est , qui non liberos seos incolumes 8c bea. tos esse cupiat, Iudicatum est massciatam, aut auctoritare, aut iudicio alicuius
88쪽
Sus natu assurgatur,ut supplicum misereatur. An nrobatum est quod homines,cum dubium esset,quale haberi oporteret,sua constituerunt auctoritate,
uelut Gracchi patris factum, quem Populus R.ob id se stum , quod in seiente collega incensura nihil gessit,post censeram consulem fecit. Comparabile autem est,quod in rebus diuersis similem aliquam rationem cotinet, Eius naristes sui tres, mago,collatio,exemplum. Imago est Oratio demonstrans cor Poru,aut naturam similitudinem iCollatio est oratio rem cum re ex similitu, dine conserens.ExempIum est Quod rem auctoritate aut casu alicuius homi nis,autnegotii confirmar, aut infirmat. Horum exempla & deseriptiones in 'praeceptis elocutionis cognostentur. Ac fons quidem confirmationis,ut L. cultas tulit apertus est,nec minus dilucide,quam rei natura serebat, demonoseratus est Quemadmodum autem quarta constitutio.&oars constitutionis 'ει omnis controuersa . siue in ratione. liue in seriolo uersetur tractari de heat,& quae in quas I argumentationes conueniant , singillatim in secundo libro de uno bo p genere di emus. In Draesentia tantummodo numeros Scmodos, A partis argumentandi confuse,5 permixtim dispersimus nost de scripte', & eleete in genus Quod* causae,quid missi conueniat ex hac copia digeremus, at 3 inueniri quidem omnis ex his locis argumetatio poterit tin mentam exornari. SI cerras in partis distingui S silauis limum est. 8c summe recessarium,S ab artis scriptoribus maxime negle diu. Quare, de ea pro optione nobis & in hoc loco dicendu uisum est,ut ad inuentionem argumenti,absolutio quoq3 argumentandi adiungeretur,& magna cum cura,& dili gentia locus hic omnis considerandus est,quod non rei solum magna utilia
eas est sed praecipiendi quo ep summa difficultas.ὶ MNIS igitur argumentatio aut ver inductionem tractanda est laut per ratiocinationem, Induinio est oratio quae rebus non du lesis captat allensionem eius,qui cum instituta est, quibus assensio. linibus facit, ut illi dubia quaedam res propter similitudinem earum rerum,quibus assensit, probetur,uelut apud Socraticum Aeschinem demon. strat Socrates cum Xenophontis uxore,&cum ipso Xenophonte Aspasia Iocuta,dic mihi quaeso Xenophontis uxor, si uicina tua melius habeat auru, si tu habes,urru illius,an tuu malisc Illius inquit. Quod si uestem,& ceterum ornatu muliebrem pretii maioris habeat, quam tu habes, tuu ne an illius malis Illius uero respondit. Age inquit, si uirum illa meliorem habeat,quim tu habes utrum ne tuum,an illius malis Hic mulier erubuit. Aspasia autem cum ipso Xenophore sermone instituit. Quesb inquit Xenophon, si uicinus tuus meliore equu habeat, u tuus est,tuu ne equum maIis,an illius et Illius inquit. quod si sun dii meliore habeat, u tu habes, utrum tari e fundu habere malis Illu inquit,meliore scilicet,quod si uxorem meliore habeat, si tu habes, utruillius malis atque hic Xenophon quo ipse tacuit,post Aspasia. Quoniam
Dierq; uestrum inquit,id mihi solum non respondit, quod ego solum au. dire uolueram egomet dicam quid uterque cogitet. Na dc tu mulier optimuustum m uis habere,& tu Xenopho uxorem habere lectissima maxime uis.
89쪽
ν3 DE INVENTIONE Quare nisi hoc perseceritis,ut ne puir melior,nem sex mina lactior in terris sit, prosecto id semper quod optimum putabitis esse ulto maxime requirestiis,& tu,ut maritus sis,quamoptimae mulieris,& haec quam optimo uiro nuo
pia siti Hic, coem rebus non dubi is esset assensem sactum est Dropter similitudinem,ut etiam illud ,quod dubium uidebatur,siquis separatim Quaereret, id
pro certo propter rationem rozand concederetur. Hoc modo sermonis pluvii num Socrates ulus est, propterea quod nihil ipsi asterre ad persuadendum uolebat,sed ex eo quod sibi ille dederat qui cum disputabat,aliquid conficere
malebat,quod ille ex eo quod iam concessisset,necessario approbare deberet Hoc in venere precipiendum nobis uidetur: primum ut illud, quod inducemus per similitudinem eiusmodi sit ut sit necesse concedi. Nam ex quo postulabimus nobis illud quod dubium sit concedi dubium esse id ipsum n5 oportebit Deinde illud,cuius confirmandi causa fiet inductio,videndum est,ut Gmile isss rebus sit,quas res quasi non dubias ante induxerimus: nam ante alio quid nobis cocessum esse nihil proderit,si ei dissimile erit id cuius causa illud concedi primum uoluerimus Deinde non intelligat Quo spectent illae primae indutiones S ad Quem sint exitum Peruenturae: nam qui uidet si ei rei, quae primo rogetur,recte assenserit,illam quoque rem,quae sibi displiceat esseneo
cessario concedendam,plerun* aut non respondendo,aut male respondenodo longius procedere rogationem no sinit. Quare ratione rogationis imprudens ab eo uuod concestit ad id Quod no uulteoncedere deducendus est. sotremum autem aut taceatur onorte aut cocedatur,aut neetetur. Si negabitur
autos endenda est similitudo earum rerum,quae ante concesse sunt, aut alia utendum inductione. Si concedetur,concludenda est argumentatio. Si tacebitur,aut elicienda est resiponsio,aut quoniam taciturnitas imitatur consessione, pro eo ac si concessum sit,concludere oportebit argumentationem fingit hoe genus argumentandi tripartituPrima Pars constat ex similitudine una. pluori bis sue, altera ex eo quod concedi uolumus, cuius causa similitudines adsibitae sunt Tertia ex conclusion quae aut confirmat concessionem, aut quod
ex ea conficiatur ostendit. Sed cuia non satis vjdebitur alicui dilucide demonstratum,nisi quod ex ciuili causarum genere exemplum subiecerimus,uidetur huiusmodi quoq; utendum exemplo, non quo praeceptio disserat,aut aliter boc in sermone,atque in dilaedo sit utendum,sed ut eorum uoluntati satis fiat, qui quod aliquo in loco uiderint,alio in loco nisi demonstratum est,nequeut cognoscere. Ergo in hac causa, que apud graecos est peruagata,quod Epamionundas Thebanorum imperator,ei,qui sibi ex lege praetor successerat, exero citum non tradidit,& cum paucos ipse dies contra legem exercitum tenuisset, Lacedaemonios funditus uicit. Poterit accusetor argumentatione uti per in ductionem eum seriptum legis eontra sententiam defendat ad hunc modum.
Si iudices H,quod Epaminundas ait Iegis seriptorem sensisse adseribat ad Iegem,& addat exceptionem hanc,extra quam siquis reipub. causia exercitum
non tradiderit,patiemini non opinor. Quod si uosmetipsi, quod a uestra religione,& sapientia remotissimum est,istius honoris causa hanc eram eraceptione iniussu populi ad legem adseribi iubeatis populus Thebanus patietur ne id fieri profecto non patietur. uod ergo adseribi ad legem nefas est,
id sequi quasi adseriptum sit rectu m uobis uideatur: Noui uestram intellige
90쪽
tiam non potest ita uideri iudices. Quod si literis corrigi neque ab illo, nema uobis scriptoris uoluntas potest,uidete,ne multo indignius sit,id re & iudicio uestro mutari,quod ne uerbo quidem comutari potest, Ae de induetione quidem sitis in presentia dictum uidetur. Nunc deinceps ratiocinationis vim,& naturam consideremus, RATIOCINATIO ess oratio ex ipsa re probabile aliquid eIiciens,quod expositum,SI per se coetnitum tua sevi, &ratione confirmet. Hoc de genere qui dissigentius co siderandum putauerunt, cum idem usu dicendi sequerentur,paulu in precipiend i ratione dii Ienserunt. Nam partim quinque eius partis esse dixerunt, partim no plus, quam in tres partis posse distribui putauerunt.Eorum controuersiam non incommodum uidetur cum utrorunque ratione exponere. Nam & breuis est,& non eius
modi,ut alteri prorsus nihil dicere putentur,& locus hic nobis in dicendo minime negligendus uideturi Qui putant in quinque distribui partes opororere,aiunt primum conuenire exponere fiammam argumentationis ad nunc
modum, Melius accurantur Quae consilio geruntur, quam quae sine consilio admjnistrantur Ranc primam nartem numerant; eam deinceps rationibus uarias, cquamcopiosissimis uerbis approbari putant oportere, hoc modo. Domus ea Quae ratione regitur,omnibus instructior est rebus,& apparatior quam ea,quae temere,& nullo consilio administratur,Exercitus is cui prppositus est sapiens,& callidus Imperator,omnibus partibus commodius regio tur,quam is,qui stultitia,& temeritate alicuius administratur. Eade nauigii ratio est nam nauis optime cursum conficit ea,quae scientissimo gubernatore
latitur Cum propositio sit hoc pacto adprobata 8c duae partes transierint
Tatiocinationis tertia in Parte aiunt quod ostedere uelis. id ex ui propositu nis odortere assumere,hoc pacto. Nihil autem omnisi rerum melius Quam omnis mundus administratur. Huius assumptionis quarto in loco aliam porro inducunt approbationem,hoc modo. Nami signorum ortus dic obitus definitum quendam ordinem seria ant,& annuae commutationes non modo ouadam ex necessitate sem Der eodem modo sumtarerum ad utilitates quom rerum omnium Iuni accommodatae.& diurnae no sturnem uicissitudines nullata re unquam mutatae quidquam nocuerunt. Ouae signo sunt omnia,non
mediocri ouodam consilio naturam mundi administrari. Quinto inducite loco complexionem eam,quae aut id inseri solum,quod ex omnibus partibus igitur ho odo consilio i2itur mundus administratur, aut unum in locucum coduxerit breuiter propositionem, S assumptionem,id adiungit quod ex his conficiatur,ad hunc modum. Quod si melius geruntur ea,quae conssinlio quamque sine consilio administrantur,nihil autem omnium rerum melius,quam omnis mundus administratur,consilio igitur mundus administra, tur. inlinquepartitam igitur hoc pacto putant esse argumentationem. alii autem tripartitam esse dicunt,ih non aliter putant tractari oportere argumentationem,sed particionem horum reprehendunt: negant enim nessi a propost sitione, net ab assumptione approbationes earum separari oportere, neque
propositionem absolutam,nem assumptionem sibi persectam uideri, que approbatione confirmata non sit. are quas illi duas partes numerant,propositionem,& approbationem,sibi unam partem uideri propositionem,quae si approbata non sit,propositio non sit argumentationis. Item, quae ab illis asi