장음표시 사용
251쪽
ut ala lina disceret quid ogatur in homine J Judicium, re siexionem aliasque meniis operationes nuIn-
quid Oi,inainini stare in sola sensatione, quae se varia forma induat 3 Accuratiori sermone mentem expromatis, asserentes u Anima quae corpori vino culis ita strictis alligatur, sensibus organisve Cor-- poreis utitur, observans ea quae aguntur extra ip-u sam. Sese dirigens ad exteriora, percipiens ab M ipsis excitatas impressiones, uno Verbo, sensati nes experiens, pendet a mecanica lege, qua eor- , Pus et ejus organa reguntur. Atenim impotensn ea lex, ubi mens agens intellectu puro consertu Objecta , seu qualitates ipsorum; cum ad causamn ascendens ab essectu, iudicat, instituitque ratio- is cinia. Rosam hanc oculis apprehendite. Physican sensationem regit, adducitur, vobis in- vitis, ad animam imago rosae; trahitur, ut illi di-n cam, ad sedem intellecisis. Λtenim ibi reposita M imagine, libertate, independentia rursum accin-- gitur anima, ut ab omni physicae legis impres, sione soluta renectat. Hic evanescit sensatio n.
i 3'. Cogitationem hanc exemplis aliis evolvite. Nominetur sensatio, quilibet actus animae, quae
physicae legis impulsui subjicitur; nuspiam eo nomine vocentur operationes animae, quae libera, solius activitatis innatae vi, et ab omni mecanica lege vindicata , resiectit aut altendit. 14'. Tractatum de Animalibus versantes, asserite, cum auctore, bestias haud esse pura automa-
252쪽
la; ipsas comparare, iudicare; sed humana ratione longe inferiorem esse naturalem ipsarum instinc tum ; hominem, ad imaginem Dei creatum, invenire, perficere; litteras humaniores, artes, Scientias excolere; bestiam hodie non alia cognoseere quam quae cognoscebat ante quinque millia annorum ; ipsamque post evolutam quinquaginta seculorum seriem haud plura quam hodie cognituram. I 5'. Anne cum auctore nostro, in Arte ratiocinandi, triplicem evidentiam iacti, sensus atque rationis admittitis Τ Numquid in identilate, rationis evidentia reponenda λ Principium hoc secuti, memtis operationes a materiali substantia prodire non posse demonstretis. De statu animae quaestiones instituite, sensum interiorem ad respondendum interrogaturi. Bationis evidentiam evidentiae lacti jungentes, auctorem in applicando principio sequamini.
i 6'. Quid opinamini de historia philosophiae quam edidit Condillacius ZDideratus, Dumarsaliis, Fabricius, FontenelluS. Didevotus, impietate famosus, anno 17Ιanat . cum memberto consilium iniit Eney clopediam edendi, ea mente ut, oppressa fide Seculorum populorumque, nova dogmata eo facilius inducerent. QuantumcumqUe Susce
perit in .e munus infaustum opus dirigendi,
253쪽
Tecognoscendi, quaedam capita, inter alia nistoriam philosoPhim antiquin solus elucubravit Diderotus, Brucherunt, Stanteiumque, si quae recte pertractavit, exscribens. Ipse quoque transcriptus a Naigeone, qui in Encyclopediumethodica scripsit Historiam philosvhim antiquae recentiorisqite , tardae rudisque molis opus, in quo rationem cogitandi sapientem, modestiam, et ordinem in rerum expositione frustra quaeratis. - Dumarsalus, uat. an. I 676, artem logicam exposuit in tractatu claritate praestantissimo. Evolvuntur ibi, sapienti moderatione, principia scholae baconianae.
Fabricius, bibliographus eruditus, natus an . 1668, varia luci dedit opera; gravissimum inter ipsa prosecto Bibliotheea grsoca, cujus
gratia cognominatus suit maximus eruditionis antiquin Mesaurus, ab aliis muSeum Gramcim. Utilissima nobis in opere deducendo aptaque suit ea ditissima collectio. Fontenellus, natus die II seb. 3657, functus 9 jan. 3757, novit, hac aetate seculari decurrente, illecebris obluctans aevi sui, de philosophia sat moderate sapienterque disserere. Inter ea quae de scientia luci dedit, ipsius annotate Collo is de mundo multiρlici.
254쪽
Grauesandus, miseetius, Humeris. Gravesandus, nat. an. I 688, sequebatur, in
dandis lectionibus, scholae baconianae principia, quibus tamen pluribus in punctis abscessit. Certitudinent absolutam tribuit veritati mathematicae, quod ejus perceptio, velut a seru, ab ipsa re minime disserat. Intrinsecam hanc evidentiam haud concedit aliis ideis quae proveniant a sensibus, ab hominum testimonio vel ab analogia ; certitudinem earum repetit praesumpta Dei veracitate. Moralem evidentiam appellat eam fidem quam inde haurimus. Helvetio, nat . an. I7I5, duplex et ea passiva solum facultas, physica nempe sensibilitas, atque memoria, nostro tribuitur in tellectui. In memoria stat sensatio continuata, sed debilior. In iudicio ratiocinioque nihil aliud datur praeter evolutionem exterioris
sensationis. Iuxta materialistam auctorem, probabilitate solum innititur existentia corporum. Doctrinam moralem in utilitate commodoque reponens, asserebat: si Cum in ho- , mine nihil existat praeter sensationem exter- .n nam, ergo re physica et utilitate moveturn unica 3 aliquem testimat ideo solum quod il-
255쪽
,, lius intersit. Homines ad socIetalem adacti, O, de bono, justo, pulelaroque judicantes, uti, litate communi, velut unica norma, duc--χ tui . Utilitas est unica ratio qua constanter
agimur, ubi de morali disciplina et ideis ju-.,, dicamus M. IIumeus, nat an I 7 I I, in absolutam animi
suspensiouem dilapsus erat, parem illi, quascliola veterum, Eleatensium agitabatur. I certa iudicabat baec ipsa principia quae peseciperet animo, caracteribus evidentiae qua tum cumque fulgerent. Fidem abnegabat ipsi
relationi quam ostendit ea seculorum experientia constans, effectum inter atque causam Ii Quid igitur, aiebat, a successione praeteritati concludimus ad suturam P Cur 1 simplicin sactovum occursu deducimus ipsorum intern se coniunctionem P Quem sensum habentn hae voces, essectus, causa P Indicant appa-B ruisse Phaenomenon unum Post aliud ; eau tota res. Attamen unanimi sensu seruntuen li omines ut ab effectu concludant ad cau- , sam et ad suturam successionem a praete η ita; id agunt, ita quod agere consueVerint. v Saepius observarunt ab essectu fieri successionem ad effectum; inde mos induc- η tus, ut essectus unirent inter se; nascitur
256쪽
Μ unum, Indδ suspicantur et aliud esse nasci
Laharye, Montesquieu, ROruseatis. Laharpe, nai. an. I 739, litterarum humaniorum edito Cursu, monumentum erexit.
quod ipsius in colendis litteris ingenium atque diligentiam attestatur . ni compendiosa nimis historia philosophiae antiquae ; in exponenda recentioris aevi philosophia, quae latius
effusa, pugnat auctoae, eloquentiae Sanaeque --tionis virtute potenter instructus, contra Di-deroti, Helvetii, Rousseat, aliorumque PSe dopbiIosophorum principia. Seculi decimi O taui Philosophiam, quae Currans esset appendix, elucubraverat; morte praeoccupatus, opus edere non potuit. Montesquieu, natus an . I 689, nomen sibi perenne quaesiit, edendo Cogitata de causis, unde potentia casusque Romanorum, et Mentem legum. Opus utaeumque perlegentes, a discetis qui possit vir, .orationis, ingenii, T tiocinii potentia praepollens, graviora historiae jurisque capita convenientis, apte pertractam. Rousseaus, nat. an. IIII, dicebat: a In- η nato prosequor odio divitem et potentem,s piod ipse vitam obscurus, inops atque c-
257쪽
n temptus egerim. Omnia pessimo fiunt i 1son cietate; natus homo qui vivat in statu na- η turae; ibi persecta servaretur aequalitas M. . Respondebant: κ Sapientiam divinam attes- η tatur haec inaequalitas, quae strictiori vin-n culo colligat inter se partes orbis physicin moralisque; inaequalitas ea non est, ut as- γε Seris, opus hominis quem societas et vitae v humanioris ossicia pravum effecerint M. Reponebat Rousseaus : κ Communia sunt v et obsoleta, quae profertis. Forsan assurget η in me vox viri probi, ratioque seculorum.
η Quid ad me, modo sint qui legant et ad-n mirentur P Vera sanaque fastidiunt ob v v tustatem; desipiat, qui nova scribere sibin Proponit. Apud nos ingeniosa solum alicu-
v jus habentur pretii ; et ingenio polleat quin desectare cupit illecebrosa suavitate Para-χ doxi. Doriniunt; ipsos excitabo vel singum laris audacia; ficta, sabulosa volis exoptatu natio mollis, animo depraVala n. Deploranda peperit insortunia Rousseatis, cum ita turgido declamans, hinc et indo vera deducens insidiosh, nervosa servidaque Oratione paradoxa decoraret. Quantum inclinaret animo dictamina sensus communis audaci pede Proserere, demon-
258쪽
straverat edens i 754 orationem de origine ee basi inmqualitatis tuter homines. Raptus ibi
salsa cogitatione, societati contra jus atquelas assignans ea mala, quae prodeunt e nostra natura, mala pertinaciter ubique detegens, claudens oculos ne bona videat, naturae Sta tum indicat ut unicum ;n quo possimus esse felices, ut unicum ad quem vocati simus. Aliis Roussea1 operibus lovgo praestat PEm, sius, quanquam et ipso tot vitiis inficiatur. Ibi placita Lockii novo sub aspectu traden Sauctor, ea, quasi dramatico sensibus objiciens, indicat in quo intellectus activus a sa- cultate passiva, idea a sensatione, facultas judicandi ratiocinandique a virtute sentiendi
sejungatur. Comulantur auctores indicati sub num. 37, 6a, Ta, 79,84, 87, 93, 305, Mo, I 8, 13a, I 5, 372, 199.
Sohola Scotorum. Scoticam scholam, Baconis Lockiique docarinis enutritam illustravhre viri, quos aluit et ossicia, quibus de scientia tam eximio, tam praeclare merita fuit. Sunt in ipsa principes Schastesburius, nat. an. I 67I, atque HulcheSonat. I 4. Doctrinam ipsorum evolvens Reidius, qui philosophiam tradebat circa me-
259쪽
dium seculum ultimum, ingenua principia sustus expliciat, ad quae natura ducit hominem, ubi bona fide veritatem inquirit. Saepius inquisivere philosophi quae sit relatio
sensationes inter et objecta exteriora; quo jure possimus a sensationibus ad existentiam objectorum concludere. Problema solvit Reidius rectam, sanam rationem, sensumque omnibus hominibus communem invocans. Agnoscit in homine naturalem instinctum, qui, liber ab omni quaesita cognitione, suppeditet ipsi directam eoque certiorem doctrinam, quod nulla vis ipsi resistere valeat. Advertimus in nobis esse veritates primitivas, quas absque demonstratione quisque percipit; eas in corde gerit ignarus homo, non mini,s ac Philosophus. Ustinctus intellectualis ille v
Mattieus, nat. an. 3 735, et oswaldus, ambo discipuli Reidii, magistri doctrinam exposuhre luculentilis. Ex ipsorum animo, vitanda di putatio cum illis qui sensus communis inli- rationes opprimunt; dolendum eo magis eos intellectuali caecitate tangi, quod nulla possint ipsis asseret levamina. Huicce systemati fuit advorsatus Priesuetus.
Quae conuia congcssit, iactu diluantur, ubi
260쪽
supponatis ab auctore naturae legem generalem inductam esse, juxta quam sensos Com mUnis sanaeque rationis actioni liberse subjiciatur hominis intelligentia, velut in ordine , Physico parent attractioni et impulsioni co
Natus an . 3724, Κantius edidit, an . I 78I, Criticam purae rationis. In eo tardae molis, obscuroque tractatu, sanae mentis instituta generisque humani traditiones evertens, ait:
e Huc usquδ metaphysica, quae de hominis v intellectu agit, pede claudicans incessit, η quod a priori leges, quibus intellecisis ac-
v tio regatur, haud instituere valuerit. η Quondam in astrorem scientia res ordines fiebant inverso. Citin edixisset Copernicus. v in loco stare solem, circa ipsum agi terram x aliasque planetas, ita systemate feliciter im-B mutato, res ordinato processerunt. Sedea- v mus etiam in centro, notionibus instructi,s a priori deductis, et exteriora cogamus, ut, ad nos dirigantur. n Inter notiones puras empiricasque distin-n mite ; sensibus hae prodeunt et experientia ;v sensationem priores antecedunt. n Praeter spatii temporisque notiones, haud