장음표시 사용
281쪽
LocicA i , quae juxta vim originis a voce
graeca λογει seu sermo ducitur, est scientia ra
tiocinandi vel intellectus operationes actus sapienter instituendi. Numero quatuor operationes illas esse iudicamus, ideam nempe, iudicium, ratiocinium et melliodum. S. I. Idea. 1 Ideam habetis, cum obiectum, quodcumque sit illud, animo percipitis. Idea est operatio mentis quae hoc objectum apprehendit.
i Quid in animo sentiebat auctor I ExTAMIBis DE IN DiognEηTi cum ita scriberet: Llabet de la Dedique, de la urate dia motas, est de notis arerendis quand nous deis is castaa' Anne seipsum intelligebat ipse talia proferentem
282쪽
Clim obiecto perceptionis illius aliqua proprietas seu physica vel tutellectualis ' inesse debeat, evitatis est in se percipi non posse nihilum. Vobis exhibere possitis hominem, qui post annos centum sit nasciturus; ipsum animo percipitis ut ens possibile, quod, ubi semel extiterit, ea vel alia proprictate praeditum esse debeat et a nihilo distinguatur. Quaesiere philosophi veteres anne Circulum uti figuram quadratam sibi quis exhibere valeat. Quaesita prius evolvere judiciumque debuissent ab idea distinguere. Circulumonimo percipientes, ideam habetis figurae rotundae, cujus punctum' quodlibet a centro distet aequaliter . Excludit haec idea necessario ideam quadrati, quod est figura constans quadruplici latere. Duplicem hic habetis ideam, qua duplex impressio, duplexque distincta reprarientatio producitur in mente. Si quis
inter vos audeat ideam utramque coniungere, dum utramque separare debeat ab invicem, cordi mentiretur atque conscientiae. Reflexio est operatio mentis quae in-Sesumque ideas quasi reflexa, sese inclinat ut eas attento contempletur et inter se compa-rri. Reflexionis ope contem: Iantes, ideas aliquarido plures alligatis, ut inde fingatur unica
283쪽
notio. Sic ideas animae, corporis et ipsorum unionis colligentes, hominis ideam effingitis.l a montis operatio, quae compositio vocatura philosophis, cum operationibus numericis, tuas additionem atque multiplicationem ap- Pellamus, aliquatenus conferri possit. Hominis ideam analysi subjicere et in speciales ideas corporis et animae possitis evol-Vere. Ea mentis operatio propius accedit ad
utramque numericam operationem, substractionem scilicet atque divisionem. Ideam habetis abstractam, ubi percipitis animo formam, proprietatem, quam mens ex aliis formis, aliis proprietatibus aut ex ipsOmet objecto velut abstrahit aut avellit. C-- templari possitis albedinem hujusce muri, nec attendentes quantum sit altus, largus aut pro- si1ndus, ne ad murum quidem ipsum animo reflectentes : tuuc idea vobis adest abstracta. Claro tradit et exhibet objectum idea, quascumque sit. Si pauciores ideas animo possideatis, impexsecto cognitum erit objectum. Tunc enitamini novas acquirere ideas, ut Obiectum amplectamini notione persectiori . Ubi dicitur ideas alicujus esse consusas, ea locutione profertur ipsiusi ideas de re proposIta
non esse susscientes, aut eas ab ipso non ex-
284쪽
poni sapieuter et in ordine debito. Novas igitur acquirat easque sapientius exprimat ;Persectiore notione rem apprehondet, et in ideis exponendis erit ordo lucidior. Extra mentem ideas exteriore signo, gestu, Voce, sermone, scriptura manifestamus. Horumce signorum ope quasi vinculo cum
aliis hominibus jungimur; inde longe facilius evolvuntur intellecisis humani iacultates. Iamdiu quaesiere philosophi utrum idem
dentur innatae, quas animae nostrae Deus im- Presserit, quibuscum ipsi nascamur; anne vero sensibus oriantur omnes ideae nostrae.
Revolvite quae nos ea de re tradidimus inbistoria philosophiae, de Platone, Λristotele, Zenone, Epicuro, Bacone, Lockio, Gassendo, Cartesio, Mallobranchio, Condit lacio, Rantioquc agentes. Examini maturiori quaestiones illae subjicientur, ubi de metaphysicu
Iudicio sententiam sextis de identitate seu disconvenientia duarum idearum. Vocatur ea sententia propositio, si verbis extermis en
285쪽
Iudicium cst actus interior animae quae duas ideas jungit aut separat. Ulbi profertis : Deus est justus, triangulum non eSi quadratum, affirmatis ideas Deus et justus inter se convenire; ideas veri, triangulum et quadratum haud identicas esse, nec inter se conVeniI . Iudicium actus est animae simplex qui statili assirmatione sola seu negatione; actus ille omnem excludit compositionem seu divisio
Intellectus percipit idcas et inter se comparat. Voluntate movetur anima ut pronun- ciet inter ideas identitatem esse seu disconumnientiam. Ad intellectum et ad voluntatem itaquc pcxtinet iudicium. Iudicando saepe sallimur, areepti seu pro propera festinatione, vel actione sensuum, aut assectu voluntatis, imaginandi virtute veIignorantia et plurimi nostr1 refert errorum causas invcstigemus, ut emendare judicia po
Propositio est oratio qua iudicium interius exteriore signo manifestatur. Triplici parte constat, subjecto, attributo et copula. In hac Propositione: Petrus est homo, Petrus est subiectum; homo est attributum; nexus tu verbo istat, quo subjectum attributo iungitur.
286쪽
, propositio vel universalis est aut particu Iaxis, seu singularis vel indesiuita. In universali propositione subjectum juxta totam extensionem accipitur. Ex. Omne compus est materiole, nullum coryus est sussislantia ovitans. In propositione particulari subjectum accipitur tantum juxta partem aliquam extensionis. Ex . si Me urbs qui in astironomiae dant
- Ιn singulari propositione subjectum ad in dividuum aliquod determinatur. Ex. Petrus
la indefinita propositione subiectum accipitur indesinita, communi ratione. Ex. Cir -πιν est Mura. In materia necessaria propositio indefinita revocatur ad impositionem universalem; in materia 'contingenti vero saepius ad propositionem moraliter universalem. Εx. Homo est nimal constrans corpore G animas senea sunt juveninus prudentiores. Prima, quae versatur in materia necessa
via, revocari debet ad hanc propositionem: Omnis homo est animia cor ore et anima
Secunda vero, cum materia ipsius sit con-
287쪽
tingens, revocanda est ad sequentem propositionem : Senes omnes moraliter loquendo sunt prudentiores adolescentibus. In assi ante propositione proprietates omnes attributi subjecto et omnibus ipsius individuis conveniant. Ex. Homo est animal. Quaecumque sunt animali Propria, conV niant homini et cuilibet inter homines individuo. 4. In propositione negante subjecto convenire non potest attributum, in ipsius extensione tota spectatum. Ex. Homo non est luis . Sensus est homini nullam speciem lapidis convenire POMe. Stat oppositio propositionum in aliqua Pugnae specie, vi cujus una refellit alteram. Duae propositiones negantes invicem opponi non Possunt. Ex. Homo non est tuis; homo non est animal irrationale. Nulla hic esse Potest oppositio. Propositio negans refellituietantum per affirmantem et vicissim. Duae Propositiones assirmantes A contra oppositae invicem esse possunt. Ex. Circulus eStrutundus, circulus est quadratus. Si una o propositionibus hisce vera sit,
Propositionum assirmantium oppositio de
288쪽
sumitur indo, quod attributa repugnantia eidem subjecto tribuantur; v. g. cum in Bu Perioribus propositionibus rotunditas simul et quadratura circulo tribuuntur. Datur oppositio, quando una propositio affirmat id quod altera negat. Εx. Petras est
doctus, Petrus non est doctuF.
In propositionibus datur duplex oppositio,
contradictoria nempe et contraria. Propositiones sunt contradictoriar, quando una id procise negat quod affirmat altera. Εx. Cimculus est rotundus, circulus non est rotundus. Propositioncs sunt tantum contrarim quando earum una plus dicit quam necessarium est ad resutandam alteram. Ex. Omnis homo est justus , nullus homo est justus. propositiones contradictoriae neque simul Verae, neque Possunt esse simul salsae. Medium adeo non admittunt, ut una necessario sit vera et altera salsa. Ex. Circulus est rotundus e circulus non est rotunduS. Propositiones contrariae simul verae esae nequeunt, sed enim possunt esse simul salsae,
quod quidem in propositionibus allatis facito
Definitio est propositio quae rei naturam
289쪽
atque proprietates explicat, genus ipsius atque speciem, claris, distinctis verbis enuntians. Desideratur a vobis hominis desinitio; asseretis : Honro est eras, substrantia, substrantia Sanica, animata vel animcit, animal ratio-3ὶale. Cum sint rein Otae nimiam ideae priores, amplectamiui postremas quae naturam hominis exponunt aperto, trisumque ab omni alia re distinguunt; asseratis : Homo est arria mal rationalc. Equi Domsquo desinitio desideratur : asseretis : Equus et leo sunt eritia, substantia', Suh- stantic B Organicoe, anima lia seu substantic iani. mata , OGansem, ani lia irrationalis, an iamalia quadrupedis. Huc usque communi qualitate gaudent; resertantur ad idem gentis. Ipsa distincturi, speciem adjicitis, asserentes :Equus est animal quadrupes, domesticum , natura idoneum qMod hominem adjuvet in labore, ipsumque aia proelia deferat. GO est ranimal quadrupes, ferum et immane. .
Ratiocinio veThat in investigatis incognitam, eam cum ali a jam cognita comparantes;
290쪽
in opositi misinauxilio iam cognitae nitimini disconvenientiam aut identitatem quae stare possit inter duas ideas alterius propositionis apprehendere. Ex. Scitis identitatem osse inter numeros 39 -- i et 4ο, adeoque Veram esse propositionem in do. Λt enim ignoratis anne sit etiani identilas inter numeros 39 I ct -- quaeritis utrum vera sit haec propositio 39 - Ι - 28 - - I 2. Ut velationcm cpiae stare possit inter duoslio ce numeros eo Licilias apprehendatis, principio quopiam utamni, quo possitis utrumque
numerum quasi metiri, ratiocinium sequens minstituentes Quant latites alicui tertiin Pares , inter se sunt inquales, cum sint res identiora. communi mensuroe; jὰ m Mem 39Η-I et 28- Iasiuit dum quantitatess cilicui tertiae, nempe sin 'ares, eamdem Nitimcracam quiantitatem, scilicet unitatos exhibent; ergo sunt inqrmies
Qui ratiocinio vim ad dem cupit, utatur
ille syllogismo. Syllogismus triplici propositione, majore scilicet, minore et conse- quentia seu conclusione, ConStat.
In syllogismos qui sit juxta regulas ordinatus, ubi majorem et mUnorcin admittitia,