장음표시 사용
411쪽
IH. D. reperantibus ad Furtum , M. 3 8 3
tu, Concilio, vel Capitulo, praestet suffragium, & eonsensum ad inserendum talium injustum, vel quodcumque damnum iniquum. ' s. Et dicitur notanter , e cax approbatis,aut suffragium : idest, tale, a quo pendet, ut res tat, ita ut ex ejusdem effieaci influxu damnum injustum re ipsa subsequatur. Nams i consensu tuo non pendeat, ut ma Ium inseratur, necne, eo quod auctoritatem nullam habeas ', vel si absique tuo consensu jam alii aeqvd fuerint parati ad damnum inserendum, non censeris causa damni em-cax, ac proinde, licet juxta gravitatem excelsus potueris peccasse mortaliter ob pravam voluntatem, qua consentiebas ad malum; nihilominus ad restitutionem , seu damni recom pensationem non teneberis, quia perte re ipsa nullum emcaciter damnum. illatum . Et ex hoc innumeri casus possunt resolvi.so. inoad Palponem sciendum , quod nomine Palponis , seu Palpan
iis , intelligatur adulator laudans damnificantem, aut scelus patratutum commendans, sic quod ex hoe alter moveatur ad damnificandum . Huc pertinet eaφrobratio ignaviae , quod quis v .g. injuriam acceptam n lit ulcisci, ac hujusmodi. Et talis non solum peccat juxta gravitatem materiae, pravaeque intentionis, sed etiam tenetur ad recompensationem gravis damni illati , quando ex tali adulatione, laudatione , aut exprobratione ignaviae , aliter emeaciter excitatur, atque impellitur ad mal ficium perpetrandum. Ratio est clara: quia talis Palpo est causa emcax
damni iIlati, nam sine tali palpatio ne, uti ponitur damnum alteri
non intulisset. .s r. Per Reeursum intelligitur hic, quicunque refugium , aut securitatem , vel quodlibet receptaculum praeia malefactori , ex quo is m vetur ad inserendum damnum. Ethare assecuratio potest fieri vel receptando personam, vel rem ablatam , aut ejus instrumenta occultando, aliisque similibus modis, quibas
alter animatur , atqueeficaciter m vetur ad inferendum Proximo malum , vel omittendam debitam restitutionem
sa. -d Participantem est notandum , dupliciter aliquem posse pauiesse participem , seu participantem ρι itis damni illati. I. Quia participat de sit. re injustd ablata, utputa quia est particeps praedae , dc hac ratione praeter peccatum, quod incurrit, tene tur ad restitutionem pro ea parte ,
quae ipsi obvenit. II. Si quis participet in ipsa actione mala , & injusta , ut si quis adjuvet larem ad Fu
tum Perpetrandum , V. g. scalas a eonendo , vel ipsas sure ascendente iustinendo,excubias agendo, praedam asportando , aut similes actiones exercendo : quae in talibus circumstantiis proxim8 juvant ad peceatum . Additur, suae in talibus circum santiis proximΘjuvent ad peccatum ;nam secus dicendum , si opus illud de se indifferens sit , simulque proxim8
non juvet ad peccatum alterius, ne que fiat ad cooperandum inserenti injustum damnum, sed ob alium rationabilem finem,v. g. ad reddendum licitum obsequium jure cuipiam de
s 3. mod attinet ad reliqua tria , d. Tr. 4.nem 0 ΜMus, Non obstans, Non dist. . q. manifestans , quibus indicantur ne. galiud concurrentes ad Furtum , aut .l aliam injustam Damnificationem ,
i in primis per Μutum intelligitur ille , t qui id, ad quod ex ossicio tenebatur , i omittit praecipere, si erat Superior ;l consulere, si Consultor,clamare, auti strepitum facere, si erat Custos rei, ad
t s dicitur, qui Omit- Non obist tit opem , vel operam qua poterat flans, Θ damnum impedire, &quam ossicios tenebatur navare: ut Princeps, Μa' gistratus, Praepositi viarum, &simi-: les. t ys. Non manifestans denotat eum,l qui iam ex ossicio teneatur , omittit o. ans, manifestare malefactorem, idque si-ει is .vὰ ante sinum , quando damnum
412쪽
erat impediendum ; sive post factum quando id est resarciendum e ut Custos rei alienae custodiendae deput
Azng, Et quidem certum est , quod
is. ἡ,;ι xRlςβ peccent juxta grau tatem suae t. m. gligentiae ,damnique inde sequen--asim ὶ xi --ex officio teneantur impedire damnum , simulque illud Impedire commod8 possint , uti supponitur . ininimo tales etiam suo
modo tenentur ad restitutionem ratione damni ex sua taciturnitate , vel non resistentia Proximo emergentis,
prout amplius patebit ex dicendis
De Restitutione , atque ordine ni a servando, circa bona
. Uaeritur I. Quid sit Restit tutio, & ex quibus causis λ otiatur. Resp. I. sic dicta quasi rei in statum pristinum statutio in uantum ad propositum, est actus Iu-itiae, quo fit rei alienae redditio, vel damni injustὰ illati compensatio. Ita
13. Porro Restitutionem esse ad μνἐa ad salutem necessariantae praecepto, pa- fatalem. tet ex illo Decalogi : Non furtum eles . Quia ebul dem rationis est, furari, & detinere rem alienam invito rationabiliter domino,dum reddi potest. Hinc S. Augustinus, Dis.s .
ac resertur e. Si res aliena, I . q.6. ait: si res aliena, prostrer quam peccatum
est, cum re spessu, non redditur, non agitur paenitentiased fingitur. si autem
tum, ni Fresilvatur ablatum . Sed ut dixi,cum restitui potes. Haec ille.
bona Fortunae , sive res temporales exteriores, sunt radices, seu cauta Restitutionis: una ex parte rei acceptae, seu possessae; quae domino suo reddi debet; altera ea parte injustae receptionis , sive damnificationis . Ratione prioris capitis tenetur quis restituererem deeositam , vel com .modatam, ac huiusmodi quando postulatur a domino, vel tempus praestitutum elapsum est. Ratione posterioris capitis non solum tenetur fur restituere vero domino rem furti vam , sed etiam injustd proximum damnificans recompensare damnum
illatum, quidem in solidum, juxta
Doctores communiter , & patet ex versiculis n. a. relatis Sed occasione horum
6o. Quaeritur II. Quid sit obliga- Ο Γgariotio restituendi in solidum λ Resp. eum res tum communi. Per obligationem resti uen- θυήν, di in solidum intelligitur illa,qua quis efficaciter ad istum , vel damnum cooperans , obligatur ad restituendum, seu solvendum totum , si alii sive principales , sive cooperantes , non solverint. Quod si unus eorum
prius ilIi , qui passus est damnum ,
restituat, caeteri liberantur a debito Restitutionis in comparatione ad ipsum damnificatum s alioquin enim idem damnum saepius eidem deberet resarciri, quod non exigit Iustitia νadhuc tamen iidem tenebuntur Prorata portionis , quae eos contingit , partem suam refundere illi, qui damnificato totum damnum prior comis pensavit , atque restituit . Scotus . dist. Is . quaest. a. g. De quarto , dc alii. 6r, Quaeritur III. Quinam rati ste om. ne injustae acceptionis, vel Damnifieationis bonorum. Furtove , tenean. tur restituere Resp. I. Omnes il li tenentur ad Restitutionem in solidum, Tqui sua jussione, consilio, consensu,
vel alio ex praedictis novem modis fuerunt causa efficax damni injuste αἱ Datis illati. Ita communis ; idque desumi--. turtum ex illo D. Apostoli Rom. I. Non solum qui talia ingunt , ed etiam
qui consentiunt Deientibus. Tum eX Notum sit. a. q. I. ubi dicitur,quod ἰτ- cientem , et consentientem par ρaenaeonstringit. Τ una tandem ex eo quia
omnes illi supponuntur suisse causa efficax damni illius; nam, si vel talis jussio, aut consilium mavum non suit in opus deductum, altero metu
413쪽
IV. De Restitutione, algae ordiae , M. 38 s
ea consilia sequenter ἰvel saltem non fuit causa efficax damni, utpote independenter 1 tali conlilio illati, nullaeX parte eorum oritur obligatio Re-
si tutionis . Und8 ille vulgatus versiculus , supra jam relatus , &Ioquens de omnitas praedictis novem damnisontium generibus, sic de illis pronunciat: asiuilibet infindum reddatprius is-ritis dam merito Innocentius VI. seponerων quentem inter alias, ordine 39. Pr fomitiora sertionem damnavit esui Mium movet, aut inducit ad inferiaugrave damnum tertio,no tenetur ad restitu tion3.εa. Resp. II. cum Lema Otib. a. cap.
16. num. 3a.& aliis, quod ad priores quinque modos attinet, nemi Consulens , Mandans , Consentiens, Laudans, Receptans s de sexto modo , nempe participante, jam dictum est msa. tenentur ii ad reparationem totius damni in solidum, si totius damni illati causa suerunt i vel partis , si pars tantum illati damni causa extiterunt. Hinc sequitur, quod si vintenti furari decem, efficaciter iussit sit, suasisti, &c. ut acciperet alios
decem, tenearis tantum ad decem: si vero is efficaciter non intenderet quidpiam furari, ad tuum autem consilium furetur viginti, illo non resu- tuente teneberis totos viginti restituere, eo quod eausa efficax fuerit totius damni per Furtum illati, & sic. . de similibus discurrendum
tres modos attinet, qui negati τὰ comis...i;ιὸ mi antur ad damnum Proximi tanae pisan m tu , Non obstans , Non manι- Iesians r isti tune solum obligantur, dum ex officio tenentur ad i mped tendum proximi damnum, idque ex culpa gravi non impediant. Lessius ibidem n. 69.ω seqq. cum communi.Λdditur notanter,dam ex oscis tenentur,
nam qui non obligantur ad impediendum damnum Proximi ex officio, licet teneatur ex Charitate, ac proinddnota impediendo peccent, non tamen
tenentur damnum resarciro: cum vio-
tatem Restitutionis,sed solum violatio obligationis Iustitiae', juxta Doctores passi m. 6 ritur IU. Quo ordine te- - . . neantur praedicti ad Restitutionem faciendam Ubi per ordinem non intelligitur prioritas temporis: omnes enim suo modo, dc nisi aliundὰ excusentur, obligantur statim facere Restitutionem post Furtum, vel damnum Proximo injuste illatum quam -υviga. primum fieri potest, ctim praeceptum δαν. non retinendi rem alienam injuste . dc consequenter restituendi, sit negativum , seque obliget semper & pro semper. Unde per ordinem intelligi tur hinc prioritas quoad gravitatem criminis, & obligationis. Resip. I. Si aliquid Proximo injustdest ablatum primo loco , dcania D ηδ
te omnes tenetur Is restituere , ad 'quem res surtiva pervenerit . Ratio clara est: quia talis obligatur ratione rei alienae apud ipsum existentis, quae obligatio eit summa , nam quaelibet res transit cum suo onere ; simulque res aliena, quamdistextat in specie , per se debetur, semperque clamat, ut diei solet.Qu9d si is rem jam consumpserit, neque habeat aliunta, unde restituat ; tunc altero loco tenetur. Iubens ertio Excusator, dc postm dum alii, ut in simili mox dicetur. χἰι oia
66. Resp. II. Si vero nihil ablatum usti-
est, sed tantummodo damnum Pro- istisne ximo injust E illatum, primo loco te, ob Damisnetur is damnum resarcire , qui me- nificatio-git, vel fraude induxit, aut alteri imperavit damnum illud inferre, cui al- . ter non fuit ausus contradicere ; ut si
Dux belli injusti imperet militi , ut occidat, incendat, spoliet. Idem dicendum de eo, qui suo nomine prOcuravit fieri maleficium, seu injustam Damnificationem . Ratio utriusque partis est et quia talis musa est primaria, movens caeteras, ac proinde tenetur ante alias ad Restitutionem . Imo ob hanc rationem notant Doli rest quod si talis restituat, aliae con- causae secundariae non teneantur eidem quidpiam refundere. Secundo loco tenetur Executor, in quantum
414쪽
Rit executor Furti, vel damni inju- l peccatum,msiremtuatur ablatam. Imi d illati . Tertio loco tenentur caete- autem qui non habent in facultatibuι,ri, qui consilium ad illud dederunt, uade nurar valeant resiluere, non qui consenserunt, laudaverunt, aut bent ulla poena mulctari, cum eos nota recursum vel obsequium prς stiterunt. paupertatis evidenter excuset .Haees; is. 67. Quaeritur V. Utrum, si res sur-iPorti sex sic. e. Undὰ ista applicando iis , .is liva pereat apud se rem, is adhuc te- ad noti rum propositum , site ψω μ- neatur ad Reili tutionem e Resp. Sl 7o. Regula I. Restitutio est saetεn j.is. a. res furtiva, vel alias injuste parta ,lda ipsi damnificato, si possibile est: id εο.adpiad fora, casu pereat, nihilominus is, qui ab- est , s qui damnum intulit , novit .
a. b.st is stulit teneatur ad Restitutionem pre- eum, & habeat ipsum praesentem , νι 'ittiere tit, nisi ea similiter fuisset certo peri- vel eidem mittere possit absque ma .rentiae . tura apud domituim. Prior pars est jori incommodo, quam illud, quod D. Thomae 2. . qusa. art.ε. dccom- mittendum est, esset utile ipsi , cui munis Doctorum. Ratio est r tum mittitur. 'qMa Restitui io ad hoc ordinatur, ut 33. Regula II Si non si possibile j illi, qui per actionem injuriosam mi- Reititutionem ipsi damnificato sace
nus habet,suppleatur. Dum quia Re- re, quia ipse m .uus est , aut absens, situtio generatim oritur vel ratione rei ituendum erit ejus haeredibus, seu rei alienae, vel ratione injustae acce- propinquis. Nam Lege Naturae prς-ptionis, sive Damnificationis; atque sumitur, quod damnificatus in casu haec in propolito intervenit, ergo. talis impotentiae potius veIit Resti-Nήμ; Additur, nisi ea fimiliterfuisset tutionem fieri suis haeredibus , seu
Iiij, p. eerto ρeritura apud dominum , ut puria propinqui utpote quibus Iure natu poma a. inundatione aquarum , vel justa in- rati magis conjunctus est, quam aliis itis do- cursione hostium aut hujusmodi. Na extraneis. minum. tunc non teneri furem, aut iniquum 7a. Regula III. Si neutrum horum rei alienae occimatorem ad Restitu- fieri poteti, vel quia tam ipse, quam tionem, censet Uovarr. p. a. in c. Pe jejus' propinqui nesciuntur , aut jam si
catum,g.6.n. I. Lessus tib. 2. cap. I .n. mortui sunt, ves quia majores sumis
si . Sylvester,& alii contra quosdamiptus essent ponendi in mittendo ra oppolitum tenentes ; quia si res certolquam illud valeat illi, cui mitti debe- apud dominum; ud peritura fuisset rei ; restituendum erit pauperibus vi- secus, si de hoc sit dubium nullum ce illius. notabile detrimentum eidem accidit, 'I. Quaeritur VII. Quando iacien- R. ἰρω- eo quod perierit apud larem; vel ini-ida sit Restitutiost Resp Restitutior, quum illum detentorem, & non po-igulariter loquendo, & nisi adsit alia δε fati eis penes ipsum dominum. causa rationabiliter excusans, statim cienda .
. .. 69. Quaeritur Vl. Cui facienda sit facienda est, quam primum comm KQ Resp eum Doctores Suh- dd fieri potest. Ita communis, & ratio . tili inq disp. x s. . communi alio- est . qui e restituere est actus praecepti
rum, ponendo quasdam regulas gene- negativi, quo tenemur non detinere rates, quae desumuntur ex Iure - alienum domino rationabiliter invi-nonico ecum tu de Usuris r ubi circa to ; ac proindὸ obligat semper, & pro restitutionem usurarum & eadem ra- semper. Unde sicuti tenemur ab aliotio est de aliis male ablatisὶ habetursquocunque actu peccati mortalisces statutum. Euodis, qui usuras extorse- sare statim, ita etiam ab injusta d
νsit, cogem sunt eas ms, a quibus exto flentione rei alienae.
θνut,vel eora haeredibus restituere: vel et . Dicitur , domino rationabiliter cis his non superstitibus, aperibus eroga- invito. Nam si esset impedimenta ad V, -- re dummodo infacultatibus habeant,itempus legiti md excusans Proximum μῶ-ii ripi t restituere e eum juxta a facienda Restitutione, ipse, cui res tempora. verbu Beati augustini , non remittatur injuste ablata est, vel non erit invi- Γι.
415쪽
suae t U. Ex qua eulpa oriatur obligatio, esse. 3 8 7
tus, vel saltem non rationabiliter , quod alter disserat Restitutionem e teriorem ad aliquod tempus opportunius. Undo talis, supposita voluntate restituendi, quam primum erit, non peccat Restitutionem differendo . Verum de hoc inserius Qu.6.
Ex qua culpa oriatur obligatio Restitutionis ratione damna dati f
procedit de Damnificatione non Tucrosia, sive damno dato absque eo, quod aliquid commodi, seu lucri, . exinde perveniat ad damnificantem atque definiri solet, quod sit jactura data in bonis externis Proximi absque eorum usurpatione. Et per hoc ejusmodi injusta Damnificatio differt, saltem materialiter, a Furio & Rapina, aliisque iniquis usurpationibus; eo quod fur vel iniquus invasor rem alienam sibi vendicet, atque inde lucrsi capturus in usum suum accipiat, sectis hi in damno dato, ut putas quis aedes vel sepetes Proximi incendat ,
κὰν νινἰis ejus animalia interficiat,&c. modis ac- γε. Caeterum hujus incisi Damniti-cidero Ρ- catio in rebus externis Proximi, pri-3υ . inum dupliciter potest acciderer vid licet uno modo, destruendo illud , quod actualiter aut virtualiter habet, v. g. domum incendendo , animalia
ejus in tenera aetate Occidendo,rece res arborum plantationes eradican
do, &c. Altero modo, impediendo eum,ne aliquod bonum consequatur, ad quod adipiscendum spem concepit . Deinde id fieri potest cum, vel si--ne eulpa aliqua Theologica, aut Ci- vili, sive lata, levi, sive levissima Et tandem damnificatio illa continere poteti extra officium , & contracium; aut in officio, seu interveniem te aliquo contri ct V g. Commodati Depositi occi Et de his omnibus modis per ordinem restat dicendum
quendo, & in Foro tum externo , Mim ciuiscientiae, nemo tenetur ad
Restitutionem ob damnum alteri subsecutum vel illatum,si nulla culpa Theologica, aut Iuridica intervenit.
Ita In re communis. Sic nemo tene.
tur de damno dato rebus hostilibus in bello justo, vel illato ad se defendendum cum moderamine inculpatae tutelae, aut quod dat Iudex exequendo munus suum in puniendis Reis , dc hujusmodi, prout aliundd liquet.
si casu sortuito, atque sine omni culpa Theologica , & Civili, damnum aὐν f. datum fuit: ut si infans, vel furiosus νiofvs da. qui elrincapax culpae, damnum in-mus tu Ilit, c.Ilud relatum, I s. q. I .ert sed rusi . etsist ad Legem Aquiliam: nam quia tales doli capaces non sunt, damnum ab eisdem illatum reputatur inter casus fortuitos, nisi culpa alicujus alterius praecesserit. 79. Tandem generaliter, si quis aliquid operetur, v. g. in loco deserto b biraemittat lagittam, adhibita omni di-t
ligentia 4 ne cuipiam damnum eveniat,& tamen non obstante omni sua cautela nihilominus alteri damnum sequat ut , non tenetur rei tituere tquia aberat Omnis culpa ex parte ejus. Undde.ult. de Initims er aeam dato, Pontifex sic ait: Sanὸ, ωὰt qui oeeasionem damni dat, damnvm via tur aedisse ; seckres tamen in illo dicendum , qui ut non occideret, de comtingentibu r nihil omisit. 8o. Additur notanter in Conclu--εsione regulariter loquendo. Famit enim animathoe, si animal tuum abique alia cul- da numpa tua damnum intulit, utput, ner- inruιν. cutiendo, vel occidendo animal Pr ximi, aut segetes depascendo : ten beris enim damnum illatum resarcire, nisi tali obligatione teipsum exsemere velis, tradendo animal Vivum,
quod damnum intulit, pro Oheisio , aut pro damno per illud illato, cit. e. uir de Imur. π damno dato, juntia I. r. st si qua rupe ρ ρ ρ iem , Ne . Insuper, si res apud aliquem sit ex contractu, v.g Commodati, atque exprenni de hoc conventum fuerit, tenebitur is etiam de casu fortuito , prout
416쪽
n.υ .a 8 r. CONCL. II. Qui dolo, vel rius amici, ad nullam teneatur Resimnaisis fraude damnum dedit, certum est , tutionem. Ita cum. Doctore nostro .amno quod peccet mortaliter, atque subiisc.cit. MastriM--ν. nit. gravi culpa ad Restitutionem tenea- 3 3. & alii. A tur, si quantitas rei damnificatae ad 8 , Hinc si quis sciat, testatorem c.j. . DNaνών. quantitatem notabilem ascendat : velle Legatum aliis relinquere , & ,-.lmo talis injuste damnum inserens precibus ab illo obtineat, ut volunta, rem alienam destruendo, vel deterio- tem suam mutet, dc potius sibi aut rando, tenetur rellituere non solum suo consanguineo relinquat , nulla
damni dati valorem, sed etiam lu-ihinc consurgit obligatio restituendi derum cessans, ac quodlibet aliud da-iquia hoc totum fit line ulla fraude , mnum ex illa injusta laesione caula-idolo, metu, aut alia injullitia, simultum. Ita communis. Nam lex Iusti-ique quilibet habet jus procurandi sibitiae, quae laeditur, horum omnium tanum, servatis circumstantiis, justis recompensationem exigit, ut injusld & honellis., damnificato satisfiat . 8s. Hoc ipsum Doctor subtilis ML 81. CONCL. Is I. Loquendo deicit. paucis verbis, simulque aptissimo μυ δε- bonis primum consequendis, si quis exemplo, amplius declarat, dicens: direm thoe est, intentione damnifi-isi quis tantumm G propriae utilitati Cones . b. eandi Proximum in eundem metu in- intendebat providere, er βρ curat auis. justdineumo, fraude vel dolo, impe- Mι, ω ex consequent alius praeteri - dit a consecutione alicujus boni, v g. temionem illius damnificatus e Me
cameli si in Beneficii, sibi ex justitia ad nibu tenetur vis r quia licet unis . L. necdum debili, sed solam ex liberali-ique Dii providere , His neglecto .
tale alterius conserendie tenetur qui-iConfirmatur Me per illud l. I. u. Idem dem eidem ad aliquam restitutionem iviunt, s. de aqua pluvisi arcenaeis non tamen obligantur ipsi restitueretSιρraeficia venas In fundo meo, per totum illud bonum , neque ratorem ' quas aerivabatur aqua ad puteum H eidem aequi valentem , sed aliquam terius , intentio M nocendi MI, tenere duntaxat portionem; pro ratione i I ad restitutionem damni. sed Me fa-lius spei consequendi dictum bonum cis fine fraude , intendens consularetia Scotus didiis. 1 f.q. a. ad ultimum propriae utilitat , ut quia mihi est utimine patricia vellus in sciatum ibidem,sis facere murum, quι non potest cων & alii. Ratio prioris partis est, quia menter fundarι fine praecisione Elmlicet alter jus necdum habuerit adirum venarum, non damnifico alium rrem, quam alius ex mera liberalitateiquia jus Obeo faetendi utilitatem collaturus suisset, jus tamen habuit, meam infundo meo. Et fide reruLJκrine per media illicita & iniusta , vide- Nemo damnum facit , nisi qui Hud fa- licet per vim, seu metum injust8 in- cit, cuiasaeeνejus non habee. Ise au-cussum, frautim aut dolum, ab ejus frem Lber jus procurandi sibi benefdem consecutione impediatur : unad servat s meumstantiis justis quis eum taliter injustd impediat ,lbonestis. Haec Scotus tenetur ipsi ad recompensam pro ra- 86. CONCL. V. Qui nee ex omtione valoris spei, qua sperabatur il-l cio, nee ex contractu aligatus est adlius boni consecutio. Altera pars ex l alterius damnum praecavendum, pr eo patet: quia multum interesst interi Foro conscientiae solum tenetur ad
Aisis et,&yr messe. ergo. t Restitutionem damni, si noceat ex ..c . CONCL. iv. God si quis ' culpa Theologica,non autem ob muis, , Riterum ac secutione ali- pam merd Civilem levem, vel levis .is., .; sine vi, metu, fraude autisimam. Prior pars est communis i δbis isti, 3 dque fiat non eR animo nocen- ter Doctores,quamvis iidem postm Da ia..'Proximo,qui impeditur, sed ex in-idum in hoc distentiant, utrum ad imtentione proprii commodi, vel ait iducendam obligationem gryvemr
417쪽
V. Ex qua culpa oriatur u Igalli, cte. 3 8 astituendi in Foro coniicientiae; iussi- l de culpa levissima in omittit diligen-
ciat culpa I heologica venialis , vel
87. Et quidem sussicere culpam Theologicam venialem, probabilius
censet Layman Lb. 3. tract. 3. patri. I. cap. 6 uum. . eo quod altera radix
obligationis restituendi, sit injusta acceptio, si ve laesitor iud qui per venialem injuriam damnum inseri, revere alterum injuste laedit; ergo. Op- Iolitum nihilomio eis tenet Lessius ib. 1. U. 7 may. post Sotum,& alios, idemque probabile censet cit. Layman: nam,quando duntaxat culpa venialis intercessit, v .g. ob imperia ctam animi consideratione nν, actus ille in genere moris , atque injuriae non eltpersectus; atqui actus in genere moris, dc injuriae imperfectus ut puta elicitus cum imperiecta advertentia rationis, non potest esse causa obligationis gravis atque persectae in eodem genere pro Foro conscientiae: ergo, Addit tamen idem Lessius , quod quando damnum illatum grave pit: ordinarie loquendo culpa ,sive negligentia,qua commissum est censeatur mortalis; nsii aliunde conitet n6 esse. 88.Caeter m per culpam Theologicam, & peccatum proprid dictum tunc censetur quis damnum intulisse quando vel ex directo nocendi proposito,absque justa causa damnum intulit, vel quando persecto damni inserendi periculo,actione aliqua non ab .stinuit,clim potuit et ac debui sset a sinere; vel quando damnum inserri non impedivit, cum potuisset, atque ab hoc ex Iustitia tenebatur, prout desumitur exe. ala. de Injuria, oe damno
8s. Altera pars Conclusonis est cit. Lessit n. r . Lugonis diis. 8.de 1 .eriure sect. ac aliorum: Ratio est : quia nemo tenetur in suis actionibus majorem diligentiam adhibere adhoc, ut non censeatur alterum in injustd laedere, quam communiter homines e jusdem pro sessionis in talibus praestare solent. ne sibi , vel aliis noceant : sed qui admittit culpam civilem levem idem a sortiori dicendum: Reinfensvel Tberi. 3dores.
tiam, quam communiter homines talis conditionis non adhibent: hi enim communiter non to lente me diligentiores , aut diligentissimi: ergo. V n- de fit, quod ejusmodi damnum potioscen ieatur casuale dc fortuitum,quam ipsi voluntarium,saltem in Foro conscientiae. 9o. Dicitur notan er, in Foro eon- ρ scientiae. Nam iecliseit dicendum in Foro externo: qui enim ex negligentia mere civili ,live ea sit culpa levis, , sive levissima, damnum intulit, in Foro externo per Actionem eκ Lege Aquilia de damno dato, ad integram elus recompensationem compelli pa teit prout habetur cit. cap. vlt. de Iustu riti er damno dato, ibi. si eulpa tua datum est damnum , vel injuria irrogata, seu aliis irrogantibus Nem forte intia sit,aut baee i eritia tua, tae neglgentia evenerunt, jure super bis satis μα-
re te oportet: nec ignorantia te excusat,
si seire debuisti, ex facto tuo injuriam verisimiliteν posse centiriere, vel acturam. Concordat Ius Civile L. aer seqq f. ad Legem aquiliam, & alibi. st. Verum hae Leges, ceu nimis Raris A. rigidae, & in Foro an i mae vix practi- τὸν tatiscabiles, in hoc cum tanto rigore non videntur receptae: ac proinde in Foro conscientiae, ante condemnationem
judicis,ad nihilum obligatus esse censetur, qui absque culpa Theologica, sive peccato injustitiae per culpam civiliter duntaxat ae limatam, fuit causa cujuspiam damni subsecuti, nullo praecedente contractu. Siquidem fini dictarum Legum, nec non & boni communis emolumento abund8 satisi fit , iussicienterque providetur, eo quod praedictς person ς in Foro externo , & poli sententiam Iudic is, etiam
in Foro conscientiae, ad damnum re- farciendum obligentur. 91. Dices. Si talis non tenetur ae sota. in conscientia ante sententiam Iu μνιυ ...dicis, ergo neque poli ipsam tene- stanti bitur, quin potius eiusmodi senten. . tia erit injusta. Reip negando consequentiam: nam cum H ulmi di Leges volentes resarciri damnum etiam
418쪽
J3o Tras. IX. De Praeceptis Decalet, D V.
ex culpa levi , atque levissima da- um, justissimis de causis; atque in-tnitu totius boni communis latae fuerint; partim , ut quilibet amplisis invigilet, ne sua , vel suorum culpa damnum aliquod Proximis inseratur , sicque pax communis, & publica civium quies , atque indemnitas norum suorum conser etur ἔ Partim, ut praecaveatur innumeris frau- . dibus & malitiis hominum , quae in Foro externo sunt dissicilioris probationis sententia Iudicis eon-sormiter dictis Legibus lata merito etiam In Foro conscientiae obligat, hon obstante, quod ante eam necdum adfuerit huiusmodi Obligatio resarciendi damnum ex culpa mereCivili, vel levissima , & sine omni culpa Theologica liatum .s I. CONCL. VI. Loquendo de
δῖgario oblimatione rellituendi ex damno in σεβιtuom. ossicio dato , nemo tenetur in Foro di ob dam conscientiae. ad reparandum damnum num in exculpa duntaxat levi. aut levissimaeficio L. in officio commissa, sed duntaxat ex Am culpa lata , quae Theologice sit gravis de mortalis. Ita Lessius lib. 2. cap. 7. N. 3I. 3c alii. Ratio est, quae supra: nemo enim tenetur in ossicio suo esse
diligentior, doctior, ac prudentior, quam ejusmodi homines passim esse
stratus, Medicus , Advo carus , AD chitectus, & hujusmodi ossiciales, in Foro conse emiae immunes sint hculpa, atque obligatione restituendi, si eam habeant , adhibeantque din ctrinam , prudent .am , ac diligentiam , quae passim aliis ejusmodi officiis communis est. Unde si contingat, Advocatum cadere causa , eo
quod non praestiterit , quod doctissimus & diligentissimus praesulisset , secit tamen Mna fide, quod solent di-L-; a. ligentes& docti in similibus praestare,
gasset , profitendo se diligentiorem , ae peritiorem aliis , di hac ratione eum , qui talem quaerebat, ad se pedi
traxisset. Tunc enim tenetur ex cuIpalevi ,& levissima , secundum quam litatem culpae, quia eo ipso summa diligentia, saltem implicitd , deducta fuit in pactum.
stituendi ex Contractu , v. g. Gm- .modati , depositi &α superius si In proprio loco dictum est.
De Guys exeusantibus a Restitutisne , covel omnino, vel ad tempur. s. dist. et
atione plures adducunt D, totam . tores, adeb ut Lemus m. a. dejus C re 'erjure , c. I 6.nu. I. post Io. Μedinam enumeret duodecim , Gregorius, Valentia quindeeim, &Reginaldus L .
cit, Earum principaliores sunt, quae
38. Prima causa excusans a Restitutione, est Impotentia, seu inopia debitoris . Haec ab omnibus Doctoritas admittitur, & ratio clara est; quia '
ad impossibile nemo tenetur . Unde - D. Augustinus , relatus ean. Si res aliena I . quaest. r. notanter atri, Non
dimittitur pereatum , nisi restituatur ablatum; sed , ut dixι , cum restitus potes. Plerioque enim qui aufert , amiti iste alios patiendo malos , nee ipse male vivendo e nee aliud habet ,
unde restiuat. Rufe certe nonpossumus
ere, Redde, quod abstulisti . Hare Sanctus Augustinus. sq. Circa quod notandum I. eum
seu inopiam perdictam Impii debitoris , suss
dem obligationem restituendi , non autem penitus extingui. Undd excu- 1.utilia sat non omnino, sed duntaxat ad tem- obligasiopus, quamdiu videlicet durat illa im- petituos potentia: nam quando quis est impo. di . tens: pro tunc quidem non tenetur , elim restituere non possit ; tenebitur tamen postea, si ad pinguiorem sortunam pervenerit , Prout habetur a Ddoaraus de solutioue. I o. Ex
419쪽
- caaesi. VI. De causu excusantibus a Restitutione, G. 3 9s
LDnva. IOO. Exbitur tamen is, qui in ex- ιον iaca. trema necemtate quidpiam accepit , s. in . atque consumpsit ἱ ut puta panemnuusia. vel aliud quidpiam ad victum vitam- iι. que conservandam necessarium e talis enim, juxta satis communem Doctorum, non tenetur restituere, etiamsi postmodum perveniat ad pinguiorem fortunam. Ratio est . quia in ' extrema necessitate sunt omnia communia ; ergo accipiens , & consumens alienum in actuali extrema necessitate constitutus, re ipsa alienum
non consumpsit , sed ut , quod sibi
cum altero tune erat eommune ; α consequenter ea necessitate trans
. cta', ad nihil tenetur alteri ex Iustitia.
ror. Dicitur notanter, ac UIens , 'μ ' o consumens alienum in actuati extre-
. . , α' Nam, qui alienum ae- p eepit ante illam extremam necessita'tem , non liberatur ab obligatione , deinceps, postquam devener i ad pimguiorem fortunam , reddendi aequale : quia illa obligatio ortum habuit ab illa injusta acceptione , quae per
supervenientem extremam necessitatem non est extincta, sed sopita, Sco
Aut res ior. Deindὰ , si res ablata non fuerit consumpta in ipsa necessitate
quis eam reddere . Undd accipiens ' equum alterius , ut manus inimicorum evadet, vitamque salvet , cessante hoc periculo tenetur aequum re- stituere, nam ad illam necessitatem sublevandam non suit necessariusi mi semet equus, sed solum usus ejus , idi consequenter, cum res adhuc e tet in specie , oportet eam reddere zi quaa extrema necessitas non tribuit ijus ad amplius; nisi quantum onus estii ad eam superandam. Leuius m. a. c. I
Gja.D Notandum II. conformiteri Scoto cu. q. a. de quinto scilicet escic ι Ioeia paucis hanc materiam subtiliter per- νώρὸν δή. tractanti , quem alii communiter sdii ferendiro quuntur , quod necessitas non solumlj νεφώδιμ extrema , quando , si de tor rest, ry m. tuat, seme v. g. periturus est, sed etiam,
gravis quando, si rei bipat , vitam a
dissiculter sustinebit, vel statu suo juste, & non per rapinam . vel usuras neq; per alia media illicita acquisito excidet, facultatem praebeat saltem differendi Restitutione ni , aut paula tim & per partes restituendi . Ratio est: quia quilibet rationabiliter sui dit Scotus) debet magis velis,quod Ditetur magnum incommodum proxim restituentis , quam modicum incommodum suum, et ei nullam in ista modica , dilatιone restituentis . Haec ille. .... IO . Nutandum III. Quod adpropositum nostrum, & consormiter Doctori Sub ilitici cit. duae passi in D ctoribus ponantur regulae g nerales ,
quas refert Lay many a. tra T. a. c. I 1. n. l. Pris est: Nemo tenetur restituere eum sua notabiliter mayore detrimento, quam si creditaris commodum. Secunda aquotiescunque dominus, sive crevitor rationabiliter consentus esse debet ,
ut restitutio disseratur , potest differri, quamvis ille invitus sit. Ios. Caeterum p; aedicta doctrina, stui ,
asserens , necessitatem gravem in areduorsensu explicato excusare a Restit RHtione, qualdam patitur limitationes . nece Pa-
Et primo quidem ea intelligenda est et
nisi creditor sit in pari necessitate: quia tunc tenebitur quis ei restituere iuxta communiorem sententiam . Hatio est; quia in pari necessitate T&causa, potior est conditi l creditoris, quam debitoris , multoque magis melior debet esse conditio inno
centis , quam nocentis, si debita ex
delicto sunt contracta . Excipiunt quidem nonnulli extremam necessitatem, inquat inquiunt melior est : , conditio possidentis eum Omnia tunc ch vid. sint communia . Sed de hoc ipso Do-su clor noster ibidem , dc quidam alii perius v. non immerito dubitant, ob rationes bo&seqqallatas ; quae sortius urgent, quam 3 ιν do& iple cerditorem adhuc , saltem
ros. Limitatur ulterius data do- i: 't; ctrina , dummodo quis statum illum just8, & non per rapinas, vel usuras, ' i' neque per alia media illicita aequisiverit. Quia, si quis rapinia , usuris , aut similibus fraudibus ad aliquem
420쪽
x Tract. IX. De Praeceptu mealogi M. Dist. V.
honorabilem statum pervenisset, teneretur etiam cum ejus amissione itatim restituere. Ratio est : tum quia fraus er dolus alicui patroeirari non δε-hent, c. Sedes, & c. Ex tenore de Rescriptis. Tum quia hoc non est tam statum suum amittere , quam alienum dimittere , & ad suum reverti. Veruntamen hoc ipsum intelligendum est , nisi debitor ille passim ha
beatur vir probus & honestus , ita ut non possit subito statum suum mutare, nisi de suis fraudibus se infamet , tune enim sensim posset restituere, quia periculum infamiae excusaret ,
ne statim teneretur, ut mox dicetur.
Siquidemn P - ro1. Seeunda causa excusans , Restitutione; est Periculum Uam ae,ram sdc multo magis vitae vel membrorum, nam ob tale periculum possedisserrim mi ε' Restitutionem , donec ejussi odi pe ' riculum cesset, passim tenent Docet
res. Ratio est; quia bona ordinis inserioris , non sunt necessario restituenda eum detrimento bonorum ordinis superioris. Hinc enim communiter docetur , ut id fundatum in ratione naturali, quM magis diligenda sint bona animae quam corporis : deindὸ magis bona corporis , quam famae : & tandem magis bona famae , quim sortunae, juxta illud Proverb. a1.Μelius est nomen bonum quam divitiae multae, cum concordanius.
, si ro8. Circa hoc tamen recte obser. pessis fise vat D. Thomas a. 2.quaest. 61.art. 6.νἐ ad x.&sequuntur alii, quod qui non utio per potest per ieipsum restituere absque alium . detrimento famae, vel corporis tu .g. rem clam reponendo in loco debitoae securo, ut ad dominum perveniat possit autem sic restituere per aliam personam secretam & fidelem , ut- puta per suum Confessarium , id faciendum esse . Ratio est: quia si hoc modo poterit fieri Restitutio absque periculo famae atque etiam vitae, &membrorum ex una parte cessant rationes disserendi Restitutionem . ex altera vero parte urget praee
pium restituendi .iam primum heri
num , caute hoe esse practicandum; dc consultum lare , quod per illam per nam intermediam petatur syngrapha, creditore, in qua is confiteatur, se accepisse tantam Summam per N. pro solutione ejus, quod alius sine hujus nominis expressione) sibi debebat : eaque schedula postmod sim debitori, sive enitenti clam reddator . Ratio huius cautelae est ; quia si quis in genere debeat quidpiam restituere , v. g. decem florenos , ve alia,
etiam aliquid injustd acquisitum in ρspec te, utputa torquem auream furto iublatam ; idque committat persona intermediae, quam fidelem existimavit, v. g. Confessario , ad restituendum, sed ea defraudet, vel aufugiat, noli cessabit obligatio primi debit
Nam si res fuit indeterminata debita ,
v. g. pecunia decem florenorum , ea,
si easu pereat , perit domino suo , qui in proposito est debitor . Quod si vero debeatur res quaepiam in specie quae fuerat injuste acquisita seceis , si justd fuisset obtenta , ut puta i venta in tune Intercessit culpa v si que , qui rem ejusmodi surripuit . tenetur de casu ejus sortuito , eo quod apud dominum non ita petiisset . Iro. Tertia causa ex sans I Re- institutione , est Condonatio creditoris. Hare, si fiat cum debitis conditioni Crorii . bus, excolat a Restitutione , iuxta νis . omnes. Ratio est: quia, comereditor sit dominus suae rei, potest is c
dere juri suo, illudque debitori remi tere , & donare; quo fiucto exspirat
Iri .Dicitur, si ut eum debitis eon' eam ditionibus: nam ad hoc ex communi Maisara sententia requiruntur sequentes tres adeamr conditiones. Prima est, ut haec remi L quir ιο
sio, seu Condonatio, sit omnino libera, hoc est , non extorta, metu gravi , vel fraude. Secunda , ut is possit condonare . Tertia , ut talis