장음표시 사용
421쪽
sue, quod Ius non resistat Condona-jereditori nocitura.Tunc enim ejus r nrs; γ, tioni. stitutionem esse differendam ea m nivis. Sindie II a. Circa hoc punctum advertit livo Charitatis, nee statim fieri debee Maais q. Lug θ.a .de 'in. mure leae. n. 2. re, donec periculum talis nominen-ν.miso quod , sicut sufficit remissio credito iti cessaverit, fitentur omnes Docto-enura ratiosa ris expressa, sic etiam possit e1usdem res. Solet hoc vulgari exemplo de- Hli remimo , & voluntas rationabiliter,elarari: Si quis v. g. apud al erum
ρη- - . praesumpta , excusare debitorem alarma , vel gladium suum deposuit , Restitutione, vel saltem ii statim sa- & postmodum factus insanus e cienda. Hinc ibidem n. 33. advertitidem repetit , ut aliquem occidat , post Μolinam, excusari posse a pec- vel laedat; in tali easu Depositarius
cato mortali aliquando domesticos , non tenetur mox gladium restitu
qui aliqua surripiunt , invito quidem re , sed oportet ejus Restitutionem domino quoad modum surripiendi differre .
mite, α sine licentia , non tamen ris. Quinta causa est quoad substantiam rei acceptae: quia,tHaec enim, postquam bona Dde , ac sis νιιι licἐt dominus sit invitus circa talem tempore a legibus definito, aliisque aeceptionem , t men Postquam residebitis concurrentibus conditionibus consumpta est; aliquando non est in-ljam absoluta est, non solum in Foro
vitus quoad retentionem . externo, sed etiam in Foro conscien-II 3. Unde regula generalis colli- tiae vim habet excusandi debitorem ii
sandos plures poenitentes 1 Resti- dum certo constet , rem suisse alte- ctum te. tutione, quando i cilicet putant quodirius, eam amplieis restituere non te. 7. dist 6. si per se, vel per alios, manifestarentineatur . lὶ qu. s. re domino suum debitum, ipse liberali- ri . Sexta eausa exeusans liter eondonaret, de nollet obligare adistitutione,est Compensatis: si uidelicet Restitutionemr jam enim datur viniquis abstulit quidpiam ab eo, qui tan- '/luntas praesumpta domini suffciens, tundem sibi tenebatur sol vere . U ut retentio non fiat invito domino runtamen selendum, quod hujusm quoad substantiam rei. di oeculta Gmpensatio in Foro comani./ Advertit ulterius citatus Au- scientiae non sit licita , nisi eon.
thorn. I .communem satis esse senti currentibus sequentibus condition, tiam, quae dicit non esse Furtum gra bos . ve, quando aliquis accipit rem non rig. I. Ut debitum sit certum ', Condit o. Petitam , quam H petiisset, dominus id est ut moraliter constet , rem esse nos ad odedisset . Quod alii extendunt etiam tuam aut tibi ex Iustitia dederi: nam cultam ad eum casum , quando domino di- in dubio melior est conditio possidem compe splicet modus ille accipiendi sine li- tis, seque non licet mediante occul-I MD 'mem', centia,dum tamen non displiceat tu, ta Compensatione alterum privare t
stantia; pro quo utroque asserto plu- sua possessione. Insuper non licet uti res ab im allegantur Doctores. ve- occulta Compeniatione , si res illa si runtamen hi passim notant allatam non est debita ex Iustitia , sed solum doctrinam non habere locum, quan- ex gratitudine ; nam haec non in do dominus non eoncederet rem ad ducit stricte & proprie dictum debi- illum usum: ut si dominus concederet tum. IL Ut non possis rem illam quidem aliquid libenter ad comeden- alia ratione recuperare , vel saltem dum, tu autem accipias ad venden- non absque notabili , molestia, aut . dum, ad quod dominus etiam rogatus expensis , vel amissione favoris aut 'mon concederet. benevolentiae , sive jactura hon ars. Quarta causa emulans a Re- l ris r ut si debitum quidem sit eertum
stitutione, est . si res restituenda fit i sed tibi desint probationes ; tune
422쪽
enim locus erit occultae Compensii-itionem restituendi; ut fit, quatenustioni. III. Ut non fiat Compensatio ignorantur, vel rationabiliter dubita- in re altarius , sed in re ipsius debit itur, num res , quam quis possidet, sitris; nam Compensatio non aliunde, aliena, nec ne . Vel quia ob varias sed ex bonis debitoris seri debet , circumitantias fit , quod revera obli alioqui a tertius injustὰ gravaretur .igatio restituendi hic & nunc non in-IU. Ut in Compensatione non plus currator , ut, si quis accipiat alie-aecipiatur , quam debetur ; alioquininum in extrema necessitate , vel si excessus ille foret contra Iustitiam , quis inserat damnum hostibus , exseque in conscientia restituendus . eisdemque praedam agat in bello j
V. Ut absit periculum scandali , ne sto , &alia hujusmodi plura , quς
videlicet Compensatio alicui impu. ex propriis locis erunt desumentetur tanquam Furtum: item, ut ab da . Itaque loquendo solum de pri sit perieulum infamiae , ne talis de tribus prehensus tamquam fur habeatur, & i a r. Octava causa excusans , R puniatur : nam Iudices solent talas stitutione est Ignorantia probabus , Compentationes punire ut furta , dol indiuibilis juris , aut facti praesertim si debitum non possit li-ires sit ahena . Nam talis ignorantia quido probari . Bonacino tom. a. excusa. 1 peccato , ergo etiam 1 R AP. I. de Remi. quaest. vlt. ρun. a. suturione. Porro , quantum ad pra-num. I .er seqq. Less. lib. a. cap. I A. positum
n. 37. & alii. Iaa. Unarantia mobabilis , vel ἐκ- boVII c. . tas. Septima causa 1 quibusda .m vincibilis,facti est illa , qua quis pro- f si, boe assigramur cesso bonorum , qua debi- babiliter , vel ex errore in vincibili ,
oum, et tor ea relinquit creditoritas. Ucrun- exist .mat, rem esse suam , quae reve. I
.is jm tamen rectὰ inter alios notat Navar- ri non est sua ; prout fieret, si quis ris j oo rus cap. I7. Nasual. nu. 86. quod ,sbona fide rem alienam per haeredit 3ri uir λ quamvis Cessio bonorum in Foro ex tem aequisivit. Ignorantia juris est lerno excuset quoad debita ex con-iqua ignoratur, quid sit juris . quando tractibus orta, ne debitor propter ea v. g. jus est obleurum , & contro- possit eonjici in carcerem, ardi L. I. versum de aliquo contractu, num sit C. ui bonis cedere e p&quoad non- lieitus , necne ἔ vel quando quis nullo*alios effectus , nihilominus in eonsulit viros doctos luper obliga- Foro conscientiae non magis excusatitione restituendi, qui respondent nul- Cessio bonorum , quam necessitas tam adesse obligationem , cum tamens ne Cessione excusaret. Undὰ postirevera parte rei subsit , tune enim Cessionem sunt cedenti suae artis in- sequens eorum responsum ignorantia frumenta, & aliqua ad victum ju-ijuris laboraret . dicio boni viri necessaria relinquen- ra 3. Nona causa excusans 1 Re. m. Dinda, I. bonis. 6 de Cessione bono- stitutione, est Dubium . quod possi- Mumrum, quae tamen etiam sine Cessione dens post adhibitam sufficientem di εαμ δε retineri possunt , cum nemo pro fa-iligentiam investigando, num res sit sua, vel alterius, adhuc habet : si. quidem in dubio melior est conditio possidentis,juxta Reg. 6s. Iuris in s. Proindὰ talis, vi hujus rationis licitd potest retinere rem, quamdiu dubitat , num res illa sit sua , vel alte
rius. Et hoc ipsum extendere nportet ad dubium ei rea injustam damnificationem subortum: unde Lessius
lib. 2. cap. 1 4.num. 38. asserit comm
nem ferme Doctorum sententiam es
clenda Neltitutione teneatur re 1 po
liare necessariis vitae, ita ut mendica
. . Iam P me has principaliorest causas, quae excusant ab obligati ne Restitutionis , vel omnino , vel
R.stitis.' ς' pus , dum constat , certam 3ιono eo. desse obligationem resti. n. ii . tuendi; dantur variae aliae , quae in tantum excusant , quatenus vel non
constat , hie de niinc adesse obliga- .
423쪽
se, si quis Ibitim dubitet,an causa damni fuerit, g. an alios suo consilio, vel laude efficaciter promoverit ad damnum inserendum , nec ne, talem non teneri ad Reilitutionem; cum in dubio melior sit conditio possidentis. ra . Plures aliae causis, veluti ex
eu lantes ab oblistatione restitue :M adducuntur a Dinoribus, ut dictum n.97. sed praemissae sunt principali
res : cadite' vero vel minus ad praxin conducunt, vel rarias Occurrunt. quas proinde huc adducere non ea necesse.
De octavo Ρraecepto Decalogi .
De Detractione, es variis nam com
Princepto verbis comprehenditur. pro Non loqueris contra proximum tuum albedιών. falsum testimonium. Eoque juxta com- . munem Doctorum sententiam prohibetur omnis injultitia,& injuria, quae Proximo verb s inferri potest r ut sunt , Detractio , Contumelia Convitium , Irrisio , Susurratio , Mendacium , & hujusimodi , quae sub falὶ Testimonio .contra Pr ximum tanquam sub printipatioricQmprehenduntur, ut notat D. Thmmas De quibus prininde breviter in hae cistinctione tractandum erit , incipiendo ii Detractione d cujus natura ut exactius intelligatura. Advertendum est, quod, quam-m νω vis Honor, dc Fama quandoque su-
fama mantur pro eodem . revera tamen in ror disserant. Nam Fama bona est com- ω m B. munis opinio virtutis, sapientiae, &rerum praeclard gestarum alterius rItinor autem est testimonium excellentiae alterius. Item Fama consistit in interiore opinione, di dum exit in opus externum, dicitur Laus, vel loquendo de mala fama in Vituperatio. Honor vero consistit in externa significatione nostrae existimationis de Excellentia alterius, unde suppinnit opinionem excellentiae ipsus. 6c intentionem exterius per aliquod signum eam testificandi : quod si deesset eiusmodi opinio excellentiae, atque intentio exterius eam testandi, solius seret illusio, quam honor: I praenotato, sit 3. CONCL. I. Detractio est alienae samae occulta & injusta laesio, seu'
denigratio. Ita in re communis. Duo 'quippe requiruntur ad Detracti nem . PrimΛ, ut aliquid dieatur , quod alterius famam dc existimati nem, quam pollidet in animo Proxi
mi , extinguere, aut minuere valeat.
Deinde ut fiat occulte , saltem juxta intentionem dicentis : si quis enim in praesentia alicujus famae ejusdem detrahere intendat; iam non erit simplex Detractio, quae direct8 laedit tamam , sed Contumelia honorem al
. CONCL. II. Detractio potest D/ινὰ.Iis fieri dupliciter, directd videlicet, & quibus
Detractio quatuor modis. I Imp nendo crimen falsum , II. Amplificando, seu exaggerando crimen v rum. III. Pandendo crimen occultum. IV. Sinistes interpretando opus bonum alterius, dum scilicet quis c ram aliis iactum alterius sinittrὰ imterpretatur. Indi rectὸ tamen continis git intractio Patuor modis. I. Nefando recte facta, vel dotes alterius I. Ea extenuando . III. Taeendo bona alterius eo loco, & tempore , quo
424쪽
quo tuum silentium alii interpretantur tacitam vituperationem.IV. Simulatd,& stigide laudando', ut quam do quis simulet, se velle laudare aliquem, & tamen nihil affert Iaude di.
Muraea- CONCL. III. Detractio ex. /- genere suo eli peccatum mortale contra Iustitiam , gravius quidem furto, sed levius homicidio. Ita -ctores communiter .& ratio est : quia laedit Proximum in bono plurimo mgravi, quodque praestantius est pecunia, juxta illud Proverb. 2 a. Melius es nomen bonum, quam divitiae multae. Item Eccletiastici 3I. Cinam habe de
bono nomine: boe enis magis permanebit tibi, ammille thesauri pretiosi et magni. tiride dc Poeta canit. Omnia 'sperdas, famam servare
Dicitur notanter in Conclusione , ex ' genere suo. Siquidem Detractiosae est peccatum duntaxat veniale, vel ob levitatem materiae, vel ob imperfectionem actus. Detractio ε. CONCL. IV. Detractio recte formalis, dividitur in forma Iem , & materia-er mare Iem. Ita communis. Et quidem De- i ti , ιν actiosormalis est, Par fit ex intene tione, ae proposito, alienam famam V ο ρ ς denigrandi : quae utique est pecca- μme tum mortale , si quis graviter famam Proximi laedere intendat. Detractio materialis quando quis expressed non intendit laedere famam Proximi, sed ex quadam loquacitate narrat peccata. vel desectus ipitus , unde laeditur bona fama ejus. c aeterum circa hoc posterius membrum est notandum , quod licet Detractio materialis tam perfictum voluntarium non habeat, sicut sormalis , ac pro inde frequenter ob actus imperfectio. nem a peccato mort-li excusetur; adhuc tamen sit peccatum mottale, si id 'nod advertenter narratur, famam Proximi graviter laedat. Ratio est rquia . etsi expresia quis non intendat laedere simam Proximi sdhuc tamen implicito, Ac in sua causa hoe intendit, dum vult illud , unde per se gravis laesio sequitur.
7. Qi res i. An in ullo casu II-citum sit, manifestare occultum crimen , vel defectum Pr imi Resp. dari aliquos casus, in quibus id fieri potest absque vitio intractionis . Sic in primis Detractio non est,si quis
servato modo correctionis fraternae patefaciat testibus, vel Superiori crimen fratris, ut emendetur de quo
g. Deinde licitum est , manifestare crimen alterius Occultum ad impediendum notabile damnum Proximo impendens, li ve temporale, si ve spirituale , quando id ad hoc necessarium est. Hinc si novi, Titium esse
furem, possem monere eos cum quibuo habitat, ut sibi caveant ἱ & sic de
similibus. 9. Insuper, quando asitur de O ficio, vel Beneficio conferendo, de Matrimonio contrahendo, vel Rel gione suscipienda, possunt justa impedimenta , etsi caeteroquin occulta, manifestari, si ex illis notabile incommodum merito timeri possit. io. Similiter licitum est, ejus, qui fictis virtutibus famam sibi paravit , simulationem aperire, si ea vergat in alicujus detrimentum : ut si quis si mutet se peritum Advocatum, Μedicum , Consessarium , Pharmacopolam dcc. dc constet mihi, non
esse talem. Lemitas lib. 2. cap I. δερ. ct alii. Ratio horum omnium generalis est. Quia nemo habet justuendae famae suae cum tanto damno Proximis injuste obvento ; ergo in s missis ea si bus non committiturae tractio, utpote quae est alienae famae injusta laesio, si qualis ibi non intervenit.
Ir. Caeterum hactenus dicta intellige de crimine , aut desectu caeteroquin vero, licdt o cesto Nam crimen salsum cuipiam imponere, l en perest illicitum , dc in materia pravi mortale : sallitatem enim propinnere, in nullo casu licitum existit ;'com mendacium sit intrinsect malum, ec si fit in materia gravi, peccatum mortale. Undd non immerito innocentius XI. seqtientes duas
425쪽
damnavit Propositiones , quarum prior, ordine 43. sic habet : Iu δει non nisi veniale fit, detrabentis aucto. ritatem magnam sibi noxiam falso πι- mine elidera λ Altera, ordine ε . taliter sonat . Probabile es, non peccare mortaliter, qui imponitfalsum erimen
alicui, ut suamJustitiam, o bonorem id endat. Et Ahoc non es probabile , .
vix erit opinio probabilis in Theologia. :Ia. Nee dicas. AEquε prohibitum . est , detrahere Proximo , manifestando crimen grave occultum illius, ac imponendo illi crimen salsum; ergo si hoc non licet, neque illud licitum erit etiam pro impediendo gravidamno nostro , Reipublieae , aut aliorum. Resp. enim negando suppositum : nam manifestare crimen verum, sed occultum Proximi, ex justa causa, utput1 ad impediendum grave damnum nobis, Reipublicae , aut tertio impendens , quodque alia ratione impediri nequit, non est M. trahere, ut dictum v. 8. s. o I . At imponere grave crimen falsum , vel est mendacium grave , & letha-Ie; vel etiam est contra Iustitiam , prout post D. Thomam a. a. qu. 69. mi. a. notat Io. Cardenas addictas Propositiones Innocentii M. cap.. 3.
a 3. Quaeres II. Utrum audita , vel alia quaelibet reserens absque asseveratione , dc sub dubio . peccet mortaliter, & teneatur ad Restit tionem J Hane Quaestionem ex pro . iasib tractat , & subtiliter resolvit
Et quidem in primis respondet Doctor noster: Si quis non im-
quam ex communi relatione . non auseri alteri ex natura actus bonam famam : quia si audientes firmiter eredant , illud , de quo sermo est , esse criminosum , id ex eorum levitate accidit : quia , sui eredit citὸ, levis corde est . Ecclesiastici c. I9. x s. Λddit deinde Doctor Subtilisve. cit. cum , seandalo pusillorum oporteat cavere, & multi sint tales . pusilli, leves ad credendum mala de Proximis ; ideo periculosum esse , seis talia audita ex relato reserre -- ΗΟuod si vero hoc fiat animo malo , flaedendi scilicet alterius famam, non Vestiaci id excusare , quin fit contra Charitatem, & per consequens peccatum mortale . Si autem fiat coram talibus ex inconsideratione
quorum est dicere , quod exeat g nus peccati venialis r quia lingua in lubrico posita est ; cc aui non ostenssit in verba, hie prjectus cs vir, Iacobi α 3. is. Quaerea III. An, qui detra A. , quιctorem audit, peccet mota liter, & δεινario. ad Restitutionem teneatur . Resp. i. rem au. Qui audit detractiones absque resi- rit ecce stentia , videtur detractori consenti- mortaliare, undd fit particeps peccati ejus : te .& si quidem i pium inducat , vel ex eitet detrahendum , aut placeat ei Detractio propter iatum illius, euidetrahetur, non minus peccat,quam detrahens , imo quandoque magis. Ita
D. Thomas a. a g. 73. a. . cum com
muni . Unde D-.Bernardus lib. a. de Consideratione, sibi finem , ait :Detrahere, ει detra em audire, id borum detestabilius fit, non facile dixe- ponit in publico crimen alteri, sed murmurat , vel indiscretὰ loquitur , vel alicui coram multis Narrat , tamen non tanquam sibi certum , sed sic se audivisse , die. quod idcirco rara fide fit : quia
multi multa Ioquuntur . Et ideo dicens , se tantiim audivisse , nis ex modo dicendi ostendat alivam majorem certitudinem ,rim. Ratio est, quia talis non solum peccato alieno, id est, Detractionis , consentit, in eoque sibi complacet ,
sed & quandoque ad ipsum inducit ;unde si ita inducit, gravius peccar, quam detractor ipse. I . Resp. II. Si non placeat ei De- actionis peccatum, sed ex timore ,
vet negligentia , vel etiam ver cundia quadam omittat repellere ia-
detrahentem , precat quidem , sed multo minus , quam detrahens ἱ ν. tr.
426쪽
doque et ana peccatum mortale esse possit. Ita Doci or Angelicus iso. cit. cum aliis.18. Sed hoe intelligendum est ,
dummodo quis absque incommodo possit intractioneni impedire : nam ii commodd detrahentem corrigere non pollit , Detractionem impedire non tenetur, sicque nullatenus peccat: ruta Charitas cum gravi incomm o non obligat, prout passim notant Doctores. Hinc sequitur,quod is, qui sibi grave damnum timet corrigendo, utputa injurias, aut verbera ; vel rationabilem habet verecundiam, eo quod sit filius, aut famulus detrahentis, vel nullius auctoritatis respectu illius: non teneatur ei res stere, aut ipsum corrigere. Idem dicendum, si probabiliter existimat , suam monitionem nihil profuturam. Detνacto. Caeterim resistitur detractori,
νε εμρρο ' vel redarguendo ipsum modestis ver-
o re ut puta , quod quis peccet detrahendo fratri; vel discurium interrumpendo, aut si fieri potest, aliorsum di. vertendo; vel saltem ostendendo pertristitiam iaciei, quod sibi displiceat Detractio: quia, ut dicitur Provsrb. a 3. Ventus Aquilo dissipat pluviar, et faeies tristis linguam detrahentem.
De Contumelia. ONCL. I. Contumelia a contemnendo dicta est , estque inIuria , qua alicujus praesentis honor & existimatio palam violatur. Ita in re communis . Differt autem
Contumelia a Detractione , quod haee directd famam laedat , Contumelia honorem. Detractio insuper fit oeculid, &in absentia, sicuti krtum: Contumelia vero fit palam, &in iaciem, ut rapIna, aut clam quidem , sed ea intentione, ut veniat ad notitiam ejus, in quem conjicitur :prout contingit per Scripturas , ac Libellos famosos.
x i. CONCL. II. Contumelia tribus modi saccidit, verbo, scripto,&facto. Et quidem sub Contumelia , quae fit ver comprehenditur Con- vitium, Improperium , & Maledictum. Contumelia, quae scripto fit animo infamandi , Libellus famosus in Iure appellatur . Ad Contumeliam , tandem , quae iacto fit, v. g honoratum Virum verberando , domi includendo, aut hujusmodi,pertinet Irrisio. & Subsannatio. νax. CONCL. III. Contumelia ex E ex ν-
genere suo est peccatum mortale. Ita nere pocis Doctores unanimiter patet ex illo catum Salvatoris, Matth. I. Maia xerit ira. me Iais. tristio, Farve,reus erit gebennae ignis .
Nam , ut inter alios explicat hune locum Cornelius h Lapide , sub lyFatue hic intelliguntur reliqua con- vitiorum, dirarum, calurn niarum , probrorum , & imprecationum genera : quae sunt peccata mortalia , si valdε Proximum dehonorent, aut ex animo graviter notandi cupido pro
23. Dicitur, Iuo. Siquidem Pre accι. verbum contumeliosum per accl- δεπε ιμ- dens poteli fieri veniale, tum ob desectum voluntarii, ac inde liberationem actus , tum oblevitatem materiae, si ni i .
nimirum Contumelia vel in se ipsi, levis sit, vel saltem cum habitudine ad personam, cui insertur, vel 1 qua
infertur. Nam eadem Contumelia, quae erga dominum, patrem, virum gravem & honoratum prolata, seret peccatum mortale, erga subditum,sceminam: vel puerum, veniale esse potest. Similiter viro gravi ae honorato dicere, Fatue, eli gravis Contumelia; vili vero& stupido , qui revera est fatuus, erit levis .E . Imo notant Doctores cum S. Thoma a. a. e 72. art.2. joci causa,& vi ε mad convenientem animi 'recreationem, non vero ad dehonorationem
Proximi, dicere aliquod leve eonvi- et tium, aut leves alicui desectus objl-ρ cere posse pertinere ad Eutrapellam, ac fieri sine omni peccato: dummodo debitae circumstantiae adhibeantur , nec periculum adsit Proximum contristandi, vel ad iram commovendi. Alio
427쪽
Alimu n enim stante tali periculo gentiae. Et tunc proprie fit, quando dicere Proximo convitium repugna- aliqui injuriosd alteri ad mem ret Charitati. riam reducit auxilium, quod contulit Alii νο- as. Insuper iustae objurgationis , ei necessitatem patienti ; de quo di- ω ς με. correctionis, ac disciplinae causis, pa-icitur Ecclesiastici ε. Exigua --rentes licitd filios suos , magistri di-imulta improperabit. scipulos , domini servos duritis per 38. Maledictum , seu Maledictio , M.ta; . verba convitii seu contumeliae, pun-iquandoque sumitur pro dictione cu-gunt, castigant,& increpant; dua ijuslibet convitii, & mali in proxi. modo moderato ad justam correctio. mum & in hac acceptione tam am- λο, .isnem id fiat. Sic quippe Christus Do-ipla in proposito non sumitur. Pt minus Petrum vocavit Sathanam . prie tamen illud accipiendo, ac prout Mati. 16. Et Paulus ad Galatas , e. est speciale vitium, Maledictum est 3. vocat eos insensatos I ruriumque imprecatio mali poetiae facta alicui Christus duos Discipulos, euntes in ut si cuipiam quis imprecetur diabo- Emmaus, vocavit stultos er tardositum, fulgura , vel alia hujusmo- corde. Cujus rationem dat Doctoridi mala. Angelicus loe. eit. Quia sicut licitum a9. Hujus peccati malitia potissi--- est, aliquem verberare & flagellareimum dimetienda est ex adverten- virgis causa discipi uae, ita etiam vemitia, deliberatione, animoque prose bis. Tandem, ut ne idem cum S. rentis: nam si eκ inconsideratione , εἰ-δε. Augustino I. I. de sermone Domini in vel sine pravo animo proserantur ex Monte, capit. 3 o. observat, raro, & ira subito talia verba Maladictionis , non nisi ex magna necessitate, hu- non illico censendum est, committi iusmodi objurgationes sunt adhi-ipeccatum mortale; nisi id fiat deli-bendae. beraid , dc pravo animo, juxta sepe jam allatam doctrinam S. Thomae V aE S T I O III. 1.a.ρ. 73art .a quod Peccata verborum maxime sunt ex intentiore dicentis Q. De Conditio, Improperis , Maledicto, iudicanaeas a Irrisione , Susurratione, ae 3o. Irr o, seu Deriso, significat ri- . Libello famoso. sum cum alterius contemptu i unde intendit erubescentiam, seu confu- ε. dist. g. vivisἰν 26. Uantum ad Conii sum atti-isionem derisi. Et per hoc Irrisio dis--13. &ς oia, Θ, L I net, Convitium tam con- sertabat iis linguae vitiis: atque con- quomori landitur cum Contumelia: strictd ta-itinet interdum culpam levem, non, . 6 3 ὸ men loquendo differt ab ipse per hoe, nunquam graviorem , aliquando of - quod per verba contumeliosa eui-itiam lethalem, pro contemptu &di- piam repraesentetur , atque exprobe-ignitate illius perlonae, cui irridetur &tur defectus culpae, v. g. quod sit fur , magnitudine turpitudinis ad iocum adulter, daemoni um habens, per Con- arreptae. Huc pertinet subsannatio, vitium vero exprobretur desectus quae contingit gestibus derisoriis ; ut pcenae, vel naturae. Und8 si quis alicui naso contracto . vel rugato , & hu- iniuriose objiciat, eum ene caecum jusmodi 2 qualia multa contigerunt Convitium quidem dicit , sed noniChristo Domino in sua Passione prae-Contumeliam inseri, strict8Ioquen- sertim tempore Coronationis spinae. do: si vero ipsi dicat , quod sit fur,nohimit. 26. soldm Convitium, sed etiam Contu- 3I. Susurratio est peccatum lin-meliam insert. V erdm, ut etiam di-iguae , dum quis occultd de Proxi-3 ε, 1 sq, ctum est, convitium, & Contumelia momaIE loquendo , odium ejus, aeg v non raro sumuntur pro eodem. dissensionem animorum molitur: ρη Dryrope- 27. Immoperium exprobat Proxi- nam finis Susurrationis est distor- modesectum minorationis, seu indi-idiarum inter amicos disseminatio .
428쪽
De gravitate hujus vitii linguae disserens Doctor Angelicus a. a. I. 74. ait quod quanto amicitia praestat laniae tanto Susurratio , per quam amicitia tollitur , sit gravius peceatum Detractione ; cum peccatum in Proximum tanto sit gravius , quanto per ipsum majus nocumentum Proximo insertur; intellige, ex genere suo , ac caeteris paribus. Hine Ecclesiasti. et 18. dieitur: susurro, ν bilinguis ma-
Ddictus: multos evim turbavit pacem Babentes: Linrua tertia multor com--ειρ ω dismor illos de gente in gentem oee Et enarratis nultis aliis gravissimis ejus malis, subditur: aui respicit Eam , non habebit requiem ; neque ba-hebit Dum , in quo requiescat. 31. Libellus famosusinscriptura , quae infamiam alicuius continet nondum publicatam,ut edatur,& publi. ea fiat. Poena componentis, seu proiicientis Libellum famosum s quam etiam incurrit,qui Libellum famosum invenit, dc non scindie, sed maniis
nataliis de Iure Civili est poena capitis Lun. Cod. de Famosis Libellis , ct alibi. Quod intelligendum est ,
quando Libellus continet aliquid grave, quod si infamatus commisisset , dignus esset morte. Ex quo patet gravitas Libelli famosi.
ste ablatus resarciri possit, ac debeat δ33. 'ΟNCL. I. Si quis salsum
crimine scienter Proximo imposivit, oportet , ut restituat famam retrahendo verbum suum apud eos, quibus dixerat, & ad quos infamia criminis pervenit. Ita D. Th. .X. quaest 62. artie. a. Scotus in .dist. 13. -& communis Ratio est:
via hoc exigit Iustitia in reddendo
'roximo , quod suum est . quae alias
deceptum , aliter rem sese intelle xisse , &c. dummodo per hoe ia-mae Proximi lassicienter cavea
committitur re νelando verum crimen , sed occultum, non servato oris 3 se
dine I uris , talis detractor non qui M
dem tenetur retractare verbum suum
dicendo se esse mentitum, aut salsum . dixisse&e. quia hoc faciendo mentiretur , quod nulla de causa est liei. 'ν 'tum, multo minus praeceptum I nihilomineis tenetur is alio licito modo Leere restitutionem dicendo F. g. Non eredatis , eum Metalem , x Menim dixι, aut fatuὸ dixi, ere. Haec nim vera sunt, nam talis mald, & salue dixit , dum peccatum occultum Proximi in publico propalavit , non servato ordine Iuris. Ita Doctor noster De. eit. &alii.
injustd infamavit, ita ut ex infamia aIteri aspersa secutum sit damnum in ranu bonis temporalibus , tenetur etiam ad dam . damni illati compensationem sace- aure. Ita fisi lib.a. evit. II. ubitat. Bonis I9. cum aliis. Ratio est: quia ejus modi infamatio est actio Injuriosa ; illaim atqui omne damnum , quod Proxi- recom ρεπαmo insertur per actionem injuriosem -- . est restituendum, ergo. Hinc si quis injusta sua infamatione causa fuit , quod alter ossicio , vel Dignitate sua privatus fuerit , aut illud non assecutus , tenetur pro possibi si tale
damnum recompensare , restituendo , quantum valebat illud officium , &c. vel spes illud obtinendi , boni viri arbitrio, prout uberi eis d claratum est supra Disi . s. n. gr. 31.
tinet ad obligationem restituendi nonorem, per Contumeliam . & alia ti, peccata linguae injustὸ ablatum, Pin modo reis test id dupliei modo resarciri ; uno μνιἐνῶmodo per externam aliquam obse- .aυ- . quit exhibitionem , & declarationem absque ulla expressa petitione veniae; non servaretur. Interdum tamen sa- alio modo condonatione quae vel f
eis erit, si infamator dicit , se suisse tem fit ab inhonorato, vel prae via hu-i mili
429쪽
mili veniae petitione per inhonorantem facta Ita Mastrius diui. 8. T M.
37. caeterum , an sussciat primo. duntaxat modo restituere lipnorem , vel in luper requiratur expressia veniae petitio, non potest absolute decidi , sed id ex gravitate injuriς,& conditione perstinae offensae , aliisque circumstantiis prudentis viri iudicio definiendum et t. Siquidem , si Su-Periores, vel Praelati, aliquando inferiores vel plebejus contumelia afficiant, non decet veniam ab istis p rere , ne frangatur regendi aut horitas r sed sufficit, si benigne eos tra ctent, ae signis vel factis ostendant , se illos non despicere. E contra vero,
si injuria adeo gravis sit. &a subdito Superiori, vel a plebejo cuipiam Nobili, aut alii Viro multum honorato quem forsan fuste percussit , illata, ita ut alio modo eompensari non possit talis injuria . nisi veniam petendo, & inhonoratus aliam fati Diactionem luscipere nolit, nisi veniae petionem , tunc offendens tenetur illam petere. Λlioquin autem, quan do aliter, quam per veniae petitionem, honor restitui potest, nemo ad veniam peti ridam cogendus est: sed ad eum modum qui est in consuetudine, atque a prudentibus sufficiens judicatur . Mastrius see. eit. & alii.
De causis exeusastibus a Restitutione Famae, Honoris. 38. ΥΛrias causas passim enu- v merant Theolmi, propter: quas cessat obligatio restituendi Famam , aut Honorem , ut videre. est apud Lugonem disp.r de just. Θ, iure Lemum tib a. e. I . dub. . a 6. Mastrius di , 8. Theol. Hor. n. 7 .er seqq. Regmaldum tib. Io. c. 23 &i alios passim . t Verum antequam haec
i 39. Advertendum generaliter, ce . tum esse ex communi Theologorum sententia, ad hoc, ut Fama per De. Missensuri. Tbes. Moranstituenda ,h sce tres conditiones con-
currere debere, I. Ut Fama Proximore ipsa sit ablata. lI Ut sit iniu- ste ablata. III. Ut non fuerit aliundi 'iam recuperata . Ex dei ectu harum conditionum, aut saltem unius, vel alterius earundem , diversae oriuntur causae excusantes a Restitutione F mae . di Honoris; quamvis etiam ex aliis capitibus nonnullae suborian
o. Prima Igitur causa , excusans I. C. Wah Restitutione Famae, est: Si excusanara ex cujuspiam oblocuti me nulla a R/m fuit infamia secuta ἐν quia nimirum : tutis, vel infamator nullius erat fidei quod Fame ,
saepd accidit ae pro Indd ejus dictis F
audientes fidem non adhibuerunt s no αvel quia illi, apud quos infamavit, secu-jam sciebwt crim: n illud , vel saltem'. ut loquitur Lemus in jam scie hant similia , ita ut infamia non fuerit aucta. Ratio est clara , quia , quod re ipsa ablatum non est, hoc ipso restitui non debet. 4r. Secunda causa a Restitutione Famae excusans, est : Si id , quod
contra honam famam alterius quis .
locutus est, jam in oblivionem abii sese prudenter existimatur . Ita rursum communis, ratio est , quia in tali casu fama jam censetur recuperata, vel certd damnum illatum omnino evanuisse . Imo velle se retrae are coram illis , apud quos alter diffamatus fiu:t, infamia jam in obli- .vionem abeunte , non tam esset famam restituere , quam rursus infamare e sic enim revocaretur in memoriam erimen illud , quod ab eorum memoria jam exciderat ἔ unde plus nocumenti sequeretur , quam utilitatis Proximo. a. Tertia causa est; Si Fama ab- III. sἐlata , jam fuit recuperata per aliam Fama
viam. Haec enim est una ex condi- almndetionibus ad obligationem restitutic nis eo ε - a. famae requisitis . ut const. t eκ supra fuit.
dictis. Id autem fieri potest vel vir rum gravium testimonio, vel si ins mi a vitae probitate penitus sit abst NCe is, IIL s ἱ
430쪽
Tracto. IV Praeceptis Decalogi, ere. Dist
men oe- 63. Quarta ess ; si crimen occul- cultum tum, quod aliquibus revelatii illicialia νa io modo, ac injust i nan, si licite, aerione νι- justa de caula id factum est, nulla sub bl rem est obligatio restitutionis in alia rati ne fiat publicum , cessat obligatio Restitutionis. Ratio est: quia talis, postquam crimen suum publicatum fuit, amisit jus ad famam , ita ut nemo ex Iustitia teneatur amplius
priorem existimationem de illo retinere dc conix quenter neque tu teneris ei ex Iustitia famam restituere .
Postqu1m tale crimen aliunde publicatum est.
R Quinta causa ex sans est; Si se ivt ρ F. inae Restitutio facta sit immobiFH cf Iis Ratio est manis sta; quia ad im
Mi s. . e Sexta est. Si Restitutio Fanue
non possit fieri sine periculo vitae. Ra- ὸν. abis. tiocii; quia generatim nemo teneturpefac o ordinis inserioris eum detrimento bonorum ordinis superioris i vita autem est bonum altioris ,& superioris ordinis, quam sit fama . Hoc tamen intelligendum est, nisi &alteri ex tali infamia damnum aequale, vel etiam majus emergat in bonis ordinis superioris, nempe in spiritualibus, aut vita corpora li; tunc enim secus foret dicendum, & adesset ob Septima est. Si non possit fie- m imis. amissione Famae , t 'ndi majoris momenti: ut si Piaelatus . vel Uir illustris infamavit plebejum, non tenetur cum injuria Hai nominis, aut notabili detrimento proprii honoris revocare ; sed suffcit, ut illum laudet in eo genere vir tutis: ubi sic infamavit, vel alio meliori modo famam restituat, quo sine jactura propriae famae id facere poterit. Ratio est : quia ille plebejus
non potest cum ratione exigere , ut telis Praelatus Reipublicae adeo utilis, Lmam suam tanti momenti amiditat ; leo debet esse eontentus laude, humanitate, aut etiam aliqua pecu
niaria compensatione , judicio pringsinum facienda.
et Uctava , est juita condona VIII. tici: ilicellige , quae ab eo facta est , Cis is . .eojus infamia non redundat in alios . eolam es Ratio est ; quia huuno est dominus Iusta mpropriae famae , & honoris ergo , donatio. si ini matio iplum solum tangat , nec redundet in alios flecus firet , si infanna redundaret in alios inpotei cedere juri Restitutionis famae , ejusque obligationem alteri condo, nare, praeiertim propter Deum, aut alium finem h),nestum.
8. Nota , est iusta compensa αt o ; ut si ab eo , quem infam sti , A.M. is pari modo sis intainatus , Hoc . tamen intelligendum ; non quod talis vicissim possit alterum licitdim . fama re i haec enim seret manifesta vindicta , quam nemo privata auth ritate potest facere I simulque , ut
dicitur x. Petri debemus esse 1Ure. dentes malum 'o malo. nec maled -ctum proma indicto led solum, quod tal s alium injuste infamans , 1 quo
ante i injuste fuerat infamatus, non teneatur ei ad Restith tionem, si alter sibi restituere nolit i cum possit uti
compensatione, servata tamen aequa
litate , quantum fieri potest. 9 Decima est; bi bona fide persualus, esse verum ,& publicum , narrasti aliquid, di Proximum diffamatii, nec possis sine propria in f
mia , vel magno damno fortunarum restituere, non teneris famam cum tali tuo incommodo restituere . Ratio' est ; quia tale ldamnum absque tua culpa intulisti , hoc ipso ,
quod id bona fide narraveris . Porro causae hactenus enumeratae sunt principaliores , quamvis nonnullae aliae ab Λut horibus reserantur; siqui dem ulterius , ut notat Regina idus
so Undecimo cessant obligatio Restitutionis Famae , vel Honoris ,
quando ex tali Restitutione imminet periculum peccati mortalis, vel gravis scandali aliorum. Ra io est: quia res ordinis inferioris non sunt restituendae cum iactura rerum ordinis superioris et atqui bona animae proculdubio sunt bona ordinis altioris , quam X. Causa