장음표시 사용
391쪽
; go DE STUDIO MATHESEOS RECTE INSTIT.
ratiocinando hinc colligere , quae ad niam sic, etsi adhuc ruditer constare τλ.w.etun spectant. Si Sol motu aequabili poterat quantitas anni solaris , si mo-
percurrit orbitam; arcus, quos per- mentum aequinoctii vernalis sumeba- currit AP & FG , consequenter etiam tur pro epocha ; per regulam trium
anguli ACF & FCG , sunt tempori computari poterat locusSolis ad datum proportionales. Quamobrem, ut dato,qucmvis diem in hypothesi concentria tempori respondens angulus ACF , ca , quemadmodum docuimus g. seu arcus AF, computari possit, no- 67a , 673 A ron in. Quodsi jam locatum esse debet, quo temporc Sol in- computata conferebantur cum obse tegram orbitam percurrat: quod cum vatis S. a o 3 Asbon. 2 ; illa cum his si facti, aliter innotescere non pote- minime consentire deprehendeban-rat, nisi per observationem. Obser- tur; adeoque hypothesin concentrivari nimirum dcbebat, tempore quo- cam a Veritate alienam esse palam dam, locus Solis in dato aliquo pun- erat. Quoniam igitur Terra intra amcto A; ac porro observandum, quo bitum orbitae Solis constituitur, cen- tempore ad idem redeat punctum. trum illius extra centrum hujus situm Etsi autem initio indifferens videretur, esse debet in hypothesi circulari. A quodcunque punctum eligatur ; ubiique adeo in locum concentrici circuli tamen ad observationem accedebat uimebatur, per modum hypotheseos,
Astronomus, non commode observa- circulus eccentricus, retento moturi posse tempus advertit, quo Sol adiaequabili. Ponamus jam in C esse cen-Tib. v idem punctum promiscue assumtum trum orbitae, in T centrum Telluris, redit. Quoniam itaque planum aequa- in H punctum aequinoctiale unum, toris determinari potest indepcnden-jin I alterum. Repraesentabit schemarer a theoria Solis g. I s A ron. ;ihypothesin Solis circularem cccentri-
commodissima videbatur huic insti- cam. Inquirendum adeo erat, quae- tuto observatio appulsus Solis adinam ex ea consequantur, ut denuo aequatorem ἱ modo constaret, aequa-iquae inde colliguntur cum observatio. rorem constanter secare orbitam So-mnibus, quibus inde deducta occasiolis in codem puncto, seu, astronomi-mnem prabent, conserri possint. Quia ce loquendo , puncta aequinoctialia nos Solem ex puncto i intuemur sesse fixa. Sumebatur hoc primum de- statim apparebat, distantiam cjus con-mio per modum hypotheseos, & in- tinuo variari, cum TS sit major ipsa quirebatur in modum observandi TL, eamque in A esse maximam, in tempus, quo centrum Solis ad aequa- P minimam g. 3o3 Geom. . Atque torem appellit. Et sic incidebatur in sic nascebatur notio Apogaei A g. 636 armillas aequatoreales, quibus Veteres A ron. & Perigaei P F. 63 s A ron. ,
observasse aequinoctia novimus. Quo . t atque eccentricitatis Solis TC S. 63o
392쪽
Cip. IX. DE STUDIO ASTRONOMIAE. 381
Auron. . Enimvero jam incidebat
quaestio, utrum aequinoctium vernale , seu principium arietis supponcndum sit in H, an vero in I ; item in quo orbitae solaris puncto, si ad eclipticam referatur, haercat Apogaeum A, in quonam Perigaeum P, & quanta sit
ccccntricitas TC. Nemo non videt confugiendum hic esse ad observatio. nes, quales aulcm caedem esse debeant, ut sint decisivae, ex hypothesi deducendum. Quodsi Sol sit in S; patet distantiam ab Apogaeo in centro Orbitae C videri sub angulo ACS ; ex Tellure autem in T sub angulo ATS: quod cum ita sese habeat per integrum semicirculum HAI : distantia
Solis ab Apogaeo semper minor videtur, quam revera est in eo semicirculo, in quo haeret Apogaeum Solis A. Ex adverso si Sol sit in L , eX centro orbitae distantia a Periga o PL videtur sub angulo PCL, ex Tellure in T au tem sub angulo PTL, adeoque in semicirculo lPH continuo apparet m jor, quam revera cst, g. 239 Geom. Tib.IV. o S. aos oris. . Consideremus por- - εν ro Solem in punctis aequinoctialibus Η & I. Quodsi spectetur ex ce tro orbitae C, distantiae ab Apogaeo A, nempe AI & AH, videntur sub angulis rectis ACI & ACH, ut adeo Sol videatur absolvisse semicirculum , ab
uno aequinoctio usque ad alterum , dum revera semicirculum HAI peticurrit , in quo Apogaeum A haeret: enimvero ex Terra spectantur distan
gulis ATI de ATH, qui sunt rectis minores S. 23o Geomὶ ; consequenter HAI minor semicirculo apparet S. ros Optic. , adeoque Sol minus temporis spatium consumere videtur in semicirculo HAI , in quo est Apogaeum Α, quam in altero IPH, in quo haeret Perigaeum P. Iam cum porro Tab iv in semicirculo HAI distantiae Solis a M. 44. centro Terrae T sint majores distantiis a centro orbitae, veluti TS major CS,&in Apogaeo A distantia TA sit maxima S. 3o 3 Geom. , in semicirculo autem IPH distantiae Solis a Tcrra sint
minores distantiis a centro Orbitae, V
luti TL minor CL,& in Perigaeo P d stantia TP sit omnium minima S. eis. Geom. ; Sol ipse major videri debet in semircirculo IPH, in quo est Perigaeum, quam in semicirculo HAI,
in quo est Apogaeum A. Quodsi jam
meditationem coeptam eodem , quo hactenus, modo continuare velimus; observationes determinare licebit, quales esse debeant,quae desiderantur.
Sed ne justo prolixiores simus, filum
abrumpendum est, contentis monstras se viam, qua sit eundum, quantum ad praesens institutum susticit. Annotabimus potius alia nonnulla, quae usui
esse possunt illis, qui Mathcseos studio
intellectum perficere gestiunc, ut em
dem rite extra eandem utantur.
g. 3Io. Ex iis, quae diximus, clarissime perspicitur, quomodo in investigandis veritatibus a posteriori sit procedendum, de quam in dispensabi
393쪽
DE STUDIO MATHESEOS RECTE INSTIT.
uti nolueris, nulla s upersit spes veritatis unquam detegendae. Non est quod excipias hypothclibus equidem locum esse concedendum in inveniendo , ab iis tamen esse abstinendum in libris,
qui publici juris fiunt. Etenim ubi
veritates ab iis, quae nobis perspecta sunt, principiis procul remotae sunt, ut a priori denegatur ad eas accessus; non semper unius hominis est ea absol. Vere, quae a posteriori accessibilem se. ciunt : quin potius haud raro socia requiruntur operae, cum hic valeat illud pervulgatum, oculos plures plus videre quam oculum unum ἱ & subinde qui accessum pararc studet, laborem coeptum aliis continuandum rclinquere tenetur. Qui animum ad ea attendit, quae de theoria Solis in vestigata modo annotavimus, dictis facilem praebebit aurem ; etsi rationes non perspiciat, quas dare poteramus , si prolixiores esse licerct. Quamvis igitur, cxamine instituto , hypotheses deprehendantur a veritate alienae; non tamen ideo censendae sunt inutiles ; propterea quod aberrando a veritate deducimur ad veritatem, ubi methodo conjecturali opus est. Unde memini me saepius auditoribus meis inculcasIc, deberi etiam averitate aberrantibus suas laudes, ubi
nobis errandum fuisset, nisi ipsi priores errassent. In aliorum enim meritis censendis aequi csse debemus , ne quid admittamus , quod contra ossicium boni viri cst. Nemo Astronomus vitio vellet ei, qui primus de theoria Solis cogitavit, si hypothesin
motus aequabilis in orbita concentrica excoluerit, utut successeres eam a veritate alienam examine per observationes instituto deprehenderint. Videt enim eum fecisse, quod initio faciendum erat, & aliis perficiendum reliquisse, quod ipsi perficere vel non licebat, vel quod perficere nolebat. Quodsi Physici Astronomos imitati
fuissent , ex observationibus commuinnibus eliciendo hypotheses, & has, per observationes studio quaesitas &experimenta, examinatas corrigendo
ac perficiendo , nullus prosecto dubito, quin Philosophia naturalis dudum magis promota fuisset. Idem dicendum de Medicina , de qua jam disertius dixi in Horis subsecivis, cum Medicum Astronomos imitantem in
S. 3 II. Discimus etiam , quales esse debeant hypotheses, quibus in Philosophia concedendus est locus ;nimirum quas methodus conjecturalis suggerit, qua in veritate in vcstiganda
utendum. Sumitur nimirum in gratiam nonnullorum phaenom norum , unde ratio eorum roddi potest ; ac deinde inquiritur , num ceterorum
quoque per id, quod sumitur, ratio reddi possit ; quatenus ea, quae ex hypothesi a priori colliguntur, conseruntur cum iis, quae observantur. Perinde entin est, sive antea observaris phaenomena, & postea demum inquiras, num cadem a priori ex hypothesi deducantur ; sive primum a priori d ducaS
394쪽
Cap. IX. DE STUDIO ASTRONOMIAE.
ducas ex hypothesi, quae inde neces.satio consequuntur, &postca demum observes, num eadem quoque in rerum natura ita sese haheant. Patet autem certum csse debere, quod id,
quod sumitur, in se spectatum possibile sit. Ita sumebatur in Astron
m a , orbitam Solis esse circulum. Certum nimirum crat, eam esse lineam in se redeuntem. Quamobrem
cum circulus sit linea in te rediens, in se specitatum non impossbilc est , ut orbita Solis sit circulus. Non igitur probamus commentitias hypothcses, quas hodie bene multi in Philosophiam naturalem invehunt, quidvis pro lubitu fingentes, utut demonstrare minime possint talia, quae sibi imaginantur, in rerum natura existere posse.
Immo facile largimur, istiusmodi commenta non osse qualitatibus occultis scho'asticorum meliora. Quamobrem
in Physica . quam patrio sermone cdidimus, maluimus phaenomena ex pha nomenis explicare, nec in hypothesibus admittere nisi quae ex otiservationibus colliguntur ; ne inceria cum certis confundantur, & in inventorum numeri m reserantur, quae sunt in quaestionum numero. Omnium mini. me autcm probamus, si ex commentitiis hypothelibus rationes reddantur in Medicina ; quippe quae non modo usum nullum in praxi habznt, crum etiam nocent, si in praxi carum rationem habere volucris. Et huc dubio procul animum adverterunt, qui
. Philosophiam naturalem dcMedicinam
ab hypothesibus liberam esse voluerunt; atque inter theoriam phvsicam& medicam in arte salutari distinxcrunt. Propter abusum tamen hypothelium, non tollendus erat usus; sed hypotheses ad inveniendum verita tem aptae discernendae a figmentis, quae in eorum locum surrogantur.
S. 3Ia. Liquet porro ex iis, quae de theoria Solis analytice pervcm-ganda diximus, in veritate a posteriori investiganda perpetuum csse debere
cxperientiae ac rationis connubium. Neque enim ex observationibus communibus, quae primo loco assumuntur, quicquam concluditur, nisi in subsidium vocatis principiis geometricis. Immo ipsae hypotheses inde non deri-Vantur ratiocinando, nisi vi illorum principiorum. Et ubi ex hypothesia pilori dcducenda quae ex ea necessario consequuntur, & sine quibus cadem examini subjici ncquit, principiis
mathematicis denuo opus habcmus, neque absque horum ope observationes in hunc usum capiendae determinari possunt. Quamobrcm si Astronomos in Philosophia naturali, & cidem agnata Mcdicina , imitari velimus ;cogitandum crat de theoria dcimoniastiativa. Onrologia, qualcm dc dimus, suppeditat notioncs directrices de quibus plura diximus in Hotis sib- feci vis. Et hisce inprimis locus est, ubi analyticam viam ingrcstiiri colligere debemus, quid sit faciendi na; quamvis ctiam principia onio g caconducant ad conclusiones ex obicr-
395쪽
vationibus & cxperimentis eliciendas. Subinde etiam usui sunt principia mathematica, de quorum ad experimenta applicationc nonnulla diximus in superioribus capitibus quinto, sexto, & ieptimo, cum de studio Mechanicae, Hydrostaticae, Acrometriae, Hydraulicae, & Opticae ageremus. EX observationibus quoque atque CX perimentis eliciendae sunt propositiones determinatae, eo modo quem in Logica capite et, sect. 2, pari. 2 , c pO suimus, cum methodum formandi judicia intuitiva& notiones a posteriori traderemus I atque ex hisce principiis demonstranda sunt alia, quae a priori inde deducuntur. Hoc enim pacto condenda forent Elcmcnta Philosophiae naturalis, eundem usum promittentia quem habent clementa EUC LID Is in Mathcsi. Quamdiu enim desiderantur principia certa, quibus
in ratiocinando utaris, luxurianti imaginationi omnia tribuuntur, atque
adeo non mirum , si abortus imaginationis pro veritate in Philosophia& theoria medica obtruduntur. Neque mirum videri debet, quod de eodem subjecto meditati incidant in cogitationes toto coelo diversas ; ita ut unus per principia chymica cxplicare velit, quod alter cAplicat per mecha nica , alius per figmenta, ad imitationem causarum sibi notarum, quae effectum ei similem producunt, cujus causa vel ratio quaeritur. Abstinemus ab cxcmplis, ne sint odiosa. Censere alios videri nolumus , dum docere nobis
propositum est. Quod si Deus nobis
vitam animi, ac corporis vires conseris
Vavcrit, ut ad Physicam, Philosophia practica absoluta, progredi licuerit; opcram dabimus, ut istiusmodi principia stabiliamus ; ne facultatibus inferioribus tribuatur, quod ab intellectu
expectandum. Eorum autem necessitatem in dubium revocare nequit, qui facultatos cognoscendi earumque
usum perspexit. Immo si distinctam ratiocinii notionem ex Logica hausir,
eam agnoscere tenetur. Observatio enim, & experimentum, non suppeditat nisi propositionem unam, quae in syllogilmo minoris vicem tuetur. Quod si ergo hinc infercnda conclusio, principio opus est, quod majoris locum occupat. Cumque non semper
unico syllogismo inseratur conclusio, pluribus quoque principiis opus. Qua
enim ratio est , cur multi multa cumulaverint experimenta , multas collegerint observationes rariores; nihil tamen inde intulerint , quod ad aliai ratiocinando detegenda prodesset, ut
phaenomena nondum observata prael videre ac praedicere liceret Sanel non alia, quam quod deficiant prin-l cipia, quorum ad experimenta & observationes applicatione inserantur
conclutiones. Observationes communes , quae basis sunt omnis cognitionis astronomicae , in vulgus notae. Curi vero Astronomus hinc colligat, quael alii inde colligere nequeunt, non alial ratio est, quam quod ille principiat Geometriae, quae ipsi perspecta sunt, ad Disjtjred by Gorale
396쪽
o. IX. DE STUDIO ASTRONOMIAE. 381
ad illas applicet, his vero nulla sint principia , quae ad easdem applicare
ta dedit de qualitatibus sentibilibus cxperimenta : quid vero hinc colligit Nil nisi generalem hanc propOsitionem, quae in Cosmologia ex primcipiis metaphysicis demonstratur, omnia in natura fieri mechanice. Prinvocare poteram ad Chymiam, cujus theoria foecunda , ad inveniendum apta, adhuc desideratur , & usus in Scientia naturali pra dicatur, sed non ostenditur: sed in re per anteriora satis manifesta prolixiorcs esse nolumus. S. 3I3. Astronomia quoque nos docet, conjunctis viribus scientiam csse excolendam, & inventa antecesibrum esse emendanda, perficienda, confir manda, prout occasio tulerit; consequenter quae ab aliis tradita sunt ante addiscenda, quam ad scientiam amplificandam animum appellas. Quantum hic peccetur ab aliis, qui Astronomo. rum non sequuntur morem, in vulgus proh dolori notum est. In inventorum numero osse volunt, qui discentium subsellia occupare debebant. Quae ab
aliis tradita sunt contemnunt, ant
quam ea didicerunt. Sibi soli sapere videntur, qui ex aliena doctrina sapere debebant : Sibi soli suis cere videntur, qui alieno auxilio maxime indigent. Quo quis indoctior, eo in
censendis aliis audacior. Vana virium fiducia summa audent, quae nullo negotio a se confici posse putant, cum vulgaribus capiendis caedem vix ac ne molpi Oper. Mathem. TOm. V. vix quidem lassiciant. Non amore veritatis ducuntur, scd vanae ambitioni litantes, vulgo imperito ut pluceant unice student. Argumentis cxtrinsecis pugnant, qui rationes intrinsecas ut perspicerent, Operam
dare debebant. Quodsi Astronomitisdem moribus fuissent praediti, nihil adhuc praeclari de motu sic erum sciretur, nec phaenomena coelestia tanta ' certitudine praedicore daretur, quemadmodum hodie ab Astrono mis fieri solet. Quantum , qua se , promota fuit scientia astronomica alia tercationibus istis de motu Telluris λQuantum vero incrementi debet hypothesi Terrae motae legitime excultae Utinam igitur omnes Astrono
miae operam navarcnt, eamque anain
lytice expenderent, quemadmodum paulo ante inculcavimus, quotquot ad scientias excolendas animum appellere decreverunt. Ego hunc fructum longe inaximum iudico, qui ex studio astronomico sperari potest ;nec me poeniteret temporis quod in coconsumsi, etiamsi alium nullum inde reportassem. Discant hinc, quantum sibi desint, qui studium Astronomiae negligunt , hac sola de caiisa, quod nullam ejus utilitatem esse sibi persuadeant in eo vitae genere, quod olim sequi statuerunt. Quasi vero camentis metamorphosis, quae a studio
astronomico expectanda, nullius momenti sit in quolibet vitae genere, quod Eruditi sequi tenentur. Vulgo quidem ingeminatur; C c c Γλῶ-Disj j by GOrale
397쪽
Di is detiIer artes Emollit mores, nec sinis esse feros: quod etsi multo laxiore sensu verum sit, quam vulgo accipitur, in praxi
tamen parum attenditur. Nemo enim quaerit, quantum studium aliquod faciat ad mores emolliendos, aut, ut clarius dicam, ad omnem facultatum nostrarum promptum & genuinum
illam a S. 3I . occurrendum vero ostobjectioni, quam forsan nonnulli movere poterant Astronomiae non modo periti, verum etiam in eadem perficienda utiliter versati. Existimabunt
modo veritatem astronomicam non
fuisse detectam. Incessisse inventores per multas ambages , antequam ad viam, qua sit eundum, ipsis pervenire datum fuerit, ac, multis frustra tentatis, tandem reperisse quod ad pro gressum ulteriorem faceret. Immo
plures in deviis substitisse, antequam uni licuerit esse adeo felici, ut in viam rectam incideret. Multum haud raro temporis praeterlapsum fuisse , ante quam surgeret Astronomus, qui quid daret, cui in Analysi nostra locus esse
poterat. Non igitur tam ardua, qualia sunt Astronomorum inventa, tanta facilitate inveniri potuisse, quantam prae se fert analysis nostra. Ubi veritates detectae sint, earum investigati nem videri obviam , quae prorsus inaccessae videntur, ubi adhuc ignorantur. Non nego, si facta sola respicias, vera omnino esse , quae dicuntur: neque enim nobis dii sicile sol et exemplis ea confirmare. Verum enimvero
nobis non jam quaestio est de eo, quod factum est ; sed de methodo , qua veritas latens tandem in apricum producta. Quodsi regulae methodi, quibus legitimus facultatum nostrarum usus praecipitur, primis inventoribus distincte fuissent perspectar, nec desecisset theoria. principia ad rati cinandum necostai ta suppeditans, aut haec satis familiaria illis fuissent . in ambages inutiles non incidissent, sed rectam, qua cundum est, viam statim animadvertissent, nec in devia delapsi fuissent, multo minus in iisdem diu substitissent. Breviori adeo tempore ea dedissent, quae in analysi nostra
locum merentur , nisi quantum Observandi opportunitas moram injecisisti. Quando in apricum productum, quod quaerebatur ; quonam usu facultatum nostrarum id fuerit iactum, reperire licet ; ac tanto quidem evi
dentius id patet, si quis in principiis
psychologicis fuerit versatus. Non igitur inutile, immo potius necessarium est, nisi incrementum Artis inveniendi negligere voluerimus, ut in eundem omni animi contentione i quiramus, atque eum ad distinctas notiones revocemus , ut constet, quO-
modo certa methodo reperiri potuis. set ab uno, quod nonnisi post multa tentamina, in quibus casui multum tribuitur, detectum. Qui ea perpendit, quae de Logica artificiali in Prole-gomenis Logicae inculcavimus, dictis fictio Disiligod by Cooste
398쪽
Cap. IX. DE STUDIO ASTRONOMIAE.
facile assentietur. Homines multi considcrantur instar unius , in quo non nisi locum habet redius facultatum, quem fecerunt, usus; rejectis aberrationibus , quae vel usus hujus defectui, vel abusui tribuendae. Quod ienim extitisset homo, qui rectum facultatum suarum usum , absque ulla aberratione, facere potuisset; is nonnisi ea fecisset, quae ad detegendam veritatem latentem spectassent. Quemadmodum in moralibus observandum illud CATONI s, ut cx alieno casu discas quae vites, & nonnisi ea imiteris quae ad rectum facultatum usum faciunt ; ita similiter hoc tenendum in Arte inveniendi, & omni veritatis cognitione. Fictio illa, quae hic admittitur . nihil absurdi habet, atque longe utilissima est. Meretur itaque attentionem, quoad omnia, quae a facultatum humanarum usu proficisci possunt. Qui studio Matheseos intellectum perficere vult, non aliud intendit, quam ut rectum consequatur facultatum usum, aberrationes Omnes, quantum datur , posthac evitaturus.
Animum igitur attendere debet ad ea, quae usum istum loquuntur ; parum sollicitus, utrum in eodem, an in diversis subjectis ea sint observanda; modo constet, nonnisi his factis ad
scopum contendisse invcntores, cetera vero ipsis nihil profuisse, sed inutiles tantummodo moras peperisse,
ab illis minime intentas, sed moleste llatas. Nisi hoc observaveris, aliorum exempla & casus tibi parum prode-
runt ad perfecitionem propriam promovendam ; quam tamen metam esse
in Philosophia practica universali demonstravimus, ad quam continuo contendere tenemur, nisi obligationi nostrae naturali deesse, ac felicitati propriae obicem ponere velimus. S. 3IS. Nemo non videt amplissimum hic esse dicendorum campum, siquidem omnia , quae ad praesentem scopum spectant, minutissime pers qui velimus: sed tantae prolixitati sese immergere non patitur praesens institutum. Neque etiam diffitemur,quod, si quis ulterius progredi voluerit, ei alios quoque autores consulendos csse, tum Veteres, quorum placita collegit Ri CC Io Lus in Almagesto, tum Recentiores, quos superius laudavimus,
cum scriptores rerum astronomicarum
recenseremus. Quodsi enim ante sibi cognita atque perspecta reddiderit,
quae nos nostro more explicavimus,
ut sine haesitatione in legendis aliorum scriptis progredi possit, quam ad haec
legenda accedat ἱ dc ordinem temporis observet, quo prodita fuerunt, ut pateat, quodnam cogitata anteriora adjumcntum attulerint ad posteriora: quae exempli loco modo in medium protulimus haud difficulter imitabitur ; praesertim si in disciplinis anterioribus, more nostro , fuerit versatus, nec ullibi suam palsus desiderari operam. Hoc consilium qui sequi voluerit, sua sponte animadvertet, quomodo cum Geometria creverit quoque Astronomia. Sane quae ΚEPPLE-C c c a RUS
399쪽
3gg DE STUDIO MATHESEOS RECTE INSTIT
RUs dare non poterat, utut sagacissimi ingenii vir, non invita Minervatcntarunt alii; postquam nostro arvo Geometria magis exculta, & ad multo majus fastigium evecta, quam KEPPLERI tempore attigerat. Est etiam Algebrae suus usus in parte Astronomiae theorica, cujus latissimus usus per universam Mathesin. KEPPLERI aevo adeo ignorabatur, ut ne somniando quidem eum praevidere daretur; nec mirari debeamus , quod abjecta subinde vir summus de Algebra senserit. In gratiam igitur eorum, qui Algebrae studio delectantur, unum alterumque specimen dedimus, quo praeclarum ejus in Astronomia ultimin sinuaremus. Plura suppeditat GRE-c o R i u s in Elementis A ronomia ,& illustria admodum cxempla petere
licet ex Commentariis Petropol nis. g. 6. Erunt forsitan nonnulli,
qui sibi persuadebunt, inanem operam sumi in traditatione analytica studii astronomici, propterea quod absque ea Astronomi sua invenerint, ac hodie num inventa antecessorum pCrficiant , novisque accessionibus nobilissimam scientiam locupletent. Enimvero facilis est responsio. Qui quae ab
aliis inventa sunt attenta mente considerant, corum animis idea quaedam exemplaris usus facultatum sese insinuat ad particulare hoc objectum restricta, quam, etsi confusam, imitantur quoad idem objectum , nescii omnino quemnam facultatum usum faciant ; quemadmodum accidit iis qui in tractandis negotiis imitantur alios in casu simili, theoria omni destituti. Neque dissilendum , hac imitatione niti omnem praxin Artis inveniendi in Astronomia ; quidni etiam in Mathesi reliqua, si a regulis Algebrae, seu Analyseos Mathematicae r cesseris ; quamvis etiam in Algebrae praxi huic imitationi multus si locus. Quam multum vero in hac imitatione tribuatur casui, & quam multis idcolentaminibus locus sit, meum non est in praesenti exponere. Enimvero tota nostra tractatio analytica non alio te dit, quam ut idea ista confusa revocetur ad distinctam; quo facto, imitatio,
quae fuerat empirica, rationalis evadit,& multo latius extenditur immo
etiam casui subducitur. Nos jam potissimum intendimus, ut Philosophus imitetur Astronomum in qualibet Philosophiae parte ; immo Eruditus quicunque in suo scibili; cum deintellectu studio. Matheseos perficiendo
agamus, ut eodem extra Mathesin rite utamur. Haec vero imitatio expectari
nequit ab idea confiisa, quae Astron mo prodest in Astronomia excolenda.
Immo si qui cam audent, quam sint infelices satis patet. Non deessent exempla illustria, quibus hoc doceri
poterat; nisi consultius existimare mus ab iis producendis abstinere.
400쪽
De Studio Geographia, Gnomonica, chronologiae.
f. 317. Eographia mathemati- s ca, cum qua hic nobis negotium est, multum assinitatis habet cum Astronomia, pra sertim sphaerica , a cujus principiis tota pendet. Unde etiam Veteres eandcm ab ALtronomia non separarunt, sed quae in
cadem traduntur, ad Astronomiam retulerunt. Quamobrem qui e de studio Astronomiae sphaericar dicta sunt, de Geographiae quoque studio ten cnda sunt. EL quoniam Geographia, quemadmodum modo diximus, principiis Astronomiae sphaericae praesertim
nititur; ad eam accedere minime debet nisi corundem gnarus. Quemadmodum itaque, in Elementis nostris, Astronomiam Geographiae praemisimus ; ita etiam in Astronomia ante
versari debet, quam ad Geographiam pedem promoveat, qui inoffenso pede in hac progredi voluerit. Quod liquis, extra sy stema, Geographiam ma
thematicam tradere voluerit, ei multa eXplicanda sunt, quae in Astronomia docentur ἔ quemadmodum etiam a nonnullis facitum vidimus.
g. 3I8. Qui nonnisi historicam
Geographiae cognitionem sibi acquirere student, iis suffciunt, quae ad Globum terrestrem, atque mappas geographicas, & tam illius, quam harum , usum cognoscendiim faciunt. Ex capite itaque primo ea addiscere tenentur, quae de figura Telluris,& ci culis in ejus superficie concipiendis, habentur ; p termisss problematis ad investigandam semidiametrum Telluris spectantibus. Susticit iisdem notasse, quae de quantitate semidiametri Telluris, & unius milliaris Germanici,
in pedibus Parisinis leguntur S. 43Geo . . Curiosior si quis fuerit, addere potest magnitudinem supersici ei, ae soliditatis Terrae S. ἄψ Geo . . Nec usu caret, si Tabulam, quae in scholio problematis 7 g. 46 Geolen exhibetur, de convertendis gradibus singulorum parallelorum in milliaria Germanica inspiciat. Ex capite secundo , definitiones distantiae locorum, longitudinis item , ac latitudinis sibi perspectas reddere tenentur, & quod latitudo loci aequalis sit elevationi poli nolent, ut intelligant, quid sibi velit Tabula Latitudinis & Longitudinis locorum 6 o Gogr. ; praetermissis problematis de distantia locorum per Trigonometriam sphaericam solvendis. In capite tertio, ultra definitio. nes Zonarum, & tempestatum statarum, non progrediendum , additis