장음표시 사용
361쪽
3so DE STUDIO MATHESEOS RECTE INSTIT.
studium Philosophiae verioris, quam
in operibus nostris tradimus, con junxerit, non habebit amplius quod miretur, utilitatem corum, quae hinc inde commendantur , reipsa inper
S. 289. Trigonometriam sphaericam non explicamus , nisi in usum Astronomiae & Geographiae. Quamobrem non plura tradimus, quam
quae huic fini satisfaciunt. Et quoniam Trigonometria sphaerica demonstrari ncquit, nisi suppositis principiis sphaericis, nec applicari in Astronomia & Geographia nisi mediantibus his ipsis principiis i nec ex hisce addidimus, nisi quae huic scopo suificiunt. Etsi itaque Algebra ad doctrinam quoque Sphaericorum & Trigonometriam sphaericam applicari possit ; usum tamen Algebrae in hac Matheseos parte praetermitimus, cum unice propolitum nobis fuerit praxin Trigonometriae sphaericae reddere faciliorem. Ne tamen quis cre istumet , cum vel esse nullum, vel adeo difficilem , ut hactenus detegi non potuerit ἱ provoco ad exempla, quae dedit IACOB Us KREs A e Societate Jesu in Analysi speciosa Trigonometriae sphaericae, primo mobili &c. applicata , & ad hisce illustriora, quae extant in Commentariis Academiae Imperialis Petropolitanae. Problemata primi mobilis per Algebram soluta , si ad Geometriam puram reducuntur, non sunt nisi problemata sphaerica. Geometrae sane de Sphaerica nunquam cogitassent, nisi problemata primi mobilis in Astronomia de ea cogitandi ansam dedissent. Neque dubium est , initio hanc Geometriae partem ab Astron mia sphaerica non fuisse separatam, quemadmodum de ipsa Trigonometria non tradebatur nisi in Astronomia.
g. aso. Tudium Astronomiae multis .D sese nominibus commendat omnibus, qui ad solidam rerum cognitionem adspirant, sive secundum cognitionis gradum, sive tertium intemdant ; & inprimis si quis intellectus perficiendi gratia Matheii operam navet,ac ad scientiam naturalem excolendam animum appellere vclit i immo si studio medico sese mancipandi animum habuerit. Diversi admodum sunt fines, cur quis ad studium Astronomiae
acccdit. Quare nec omnibus eodem modo in codem versandum cum dive sos fines non codem modo consequi
detur. Nostriim igitur est docere quid unicuique faciendum, ut finem a se
intentum consequatur. s. 25 I.
362쪽
g. 29 I. Sunt qui curiositatis tantummodo gratia Astronomiam addiscendam csse sibi pei suadent; cui tanto magis satisfaciendum existimant, ne ignorent ea, quae in Calendariis extant; non decere virum eruditum arbitrati, ut Calendarium quotidie in manu habeat, non tamen intelligat, quae in eodem traduntur. Sunt alii, qui istis oculatiores longius prospiciunt , & adolescentibus ob curiositatem commendant studium astron micum , ut cadem excitetur sciendi
cupiditas & magis magisque inflammetur. Sane non alio fine in scholis introductus est j o A N N a s DE SACROBos c o libellus de sphaera; cui deinceps alii substituere alios libellos,
usum Globorum , & computuna ecclesiasticum exponcntes. Etsi enim ea fini etiam Theoricas Planetarum contignaverit PURBACH lusi cum tamen d heoriea magis conducere visa iis , qui ex instituto Astronomiae operam navaturi sunt , quam promiscue omnibus. & ipse PURBACH ius potissimum intenderit, ut ad studium astronomicum fere neglectum ac desertum aditum aperiret, & animos juvenum ad idem persequendum accenderet ; Theorica ex scholis prinscripta in Academias relegata, ubi praeter Professorem Mathematum inferiorum , qui Mathesin puram, cum Geometria practica , & Staticae .lementis , interpretari debebat, etiam constitutus Proseor Mathematum superiorum , qui Astronomiam cum
Geographia, Chronologia, Gnom nica & Astrologia doceret. Unde hodienum in Academia Uitteberingens & Haisiensi duo sunt Math
matum Prosessores, alter Mathematum inferiorum , alter superiorum.
In scholis itaque inferioribus , in
quibus adolescentes ad lectiones ac domicas praeparandi, susticeie visum,
si Astronomiae sphaericae, & compuli ecclesiastici praegustum quendam h
berent, & figuras geometricas comstruetc addiscerent. Unde memini in Gymnasiis quoque patriis , Vr tistaviensibus scilicet, cum ego ad lescens Magdalenaeum frequentarem, Professorem Matheseos nonnisi constructiones figurarum , cum definitionibus Geometriae .lcmentaris , usum Globorum & computum ecclesiasticum docuisse. Et quamvis in ligni cupiditate methodum mathematicam cognoscendi jam tum flagrarem , nec minor esset Algebrae addilcendae ardor ; quod illa certam acquiri posse cognitionem , cui contradicere nemo ausit ; hac vero, proprio marte veritates incognitas investigari audivissem ; nemo tamen erat, qui sitim meam restinguere valeret ; immo non deerant, qui studium Matheseos dissuaderent, aut
saltem affirmarent, me ejus auxilio non consecuturum, quod sper, bam. Ego vero nunquam ab ea
opinione me dimoveri passes sum, cujus quidem rationes hic exponi nil
363쪽
111 DE STUDIO MATHESEOS RECTE INSTIT.
S. 292. Qui adeo solius curiositatis gratia Astronomiam addiscere volunt, iis sufficit historica vcritatum praecipuarum cognitio. Nimirum primo ipsis legenda sunt, quae capite primo Astionomiae sphaericae,
quoad observationes communes &principia inde stabilita , traduntur. Neque enim integro hoc capite continetur quidpiam, quod captum Mathematum imperiti excedat ; & quocunque quis animo ad Astronomiam accedat, ea ignorare non debet, quae in codem continentur. Deinde cv secundo capite , quod de circulis si haerae mundanae agit , definitiones circulorum & aliorum nonnullorum ad eos spectantium sibi familiares reddat, omissis ceteris omnibus. In capite Vero quarto legat scholia
catalogo fixarum , & asterismis, ac magnitudine apparente illarum loquuntur. Addi possunt hinc inde
scholia quaedam alia, quae utrum conistineant, necne, quod videatur notatu dignum, quilibet facile per seipsum judicabit. Hinc statim accedat ad caput sextum, in quo constructio& usus Globi coelestis in ipsius potiss.
sibi consulet , si in capite septimo perlegat de refractione & parallaxi, quae in definitionibus de scholiis habentur, & sub rubrica observationum reperiuntur: id quod etiam intelligena dum decrepusculis, quibus destinatur caput 8 , seu ultumum Astronomiae sphaericae. Et haec satisfaciunt etiam adolescentibus ad studium Astronomiae praeparandis,quoad partem spha ricam. In parte Theorica iis, qui solius curiositatis gratia Astronomiam
addiscunt, commendanda sunt capita tria priora de natura Solis ac Lunae ceterorumque Planetarum, &mundi systemate , si pauca quaedam
problemata excipias, quae praetermitti possunt. Poterunt etiam praetermi ii theoremata, quae in usum systematis mundani evincendi proponuntur S. 37i Gr sqq. Susticit enim ut saltem theorema a7, S. 6 Ia & thcOrema a 8, S. 63o cum subjectis scholiis legat, demonstratione prioris insuper habita. De Theoria Planetarum , quae capite quarto traditur, non plura cognoscere tenetur quam hypothesin e non tamen prorsus in consultum cst , ut addat definitiones, quarum in Thcordia usus, propterea quod hi termini in Calendariis quoque occurrunt, quae intelligere vult curiositatis gratia Astronomiae operam aliquam impendens. Quod ad
Lunam attinet, praeter definitiones &observationes, a S. 8I6 usque 8aa, non est, quod curiosus tantummodo lector attingere teneatur. Et cx capite sexto tantummodo distantias planetarum a Terra ex S. so6,earumque magnitudines ex S.s a a,haurire debet. De
adspectibus capite septimo sufficiunt ei. dem definitiones S. 926-93 I, cum de finitionibus eclipsium S. 937 dc S.98 a. Denique ex capite ultimo de stel
364쪽
lis fixis Ac novis atque cometis, surs-ciunt theoremata absque domonstrationibus & observationes om issis vero problematis. Ea abunde satisfaciunt, ut de rebus astronomicis verba facere
possit, quando occasio tulerit in sermone communi, & intelligere , quae in Calendariis de iisdem habentur. g. 293. Quod si quis cognitionem historicam Astronomiae accuratiorem desiderat ; is omnia. omissis demon-het. Etenim definitiones multo facilius intelliguntur, s ea, quae declarantia in supcificio Globi repraesententur , cum imaginatio nihil amplius facessat negotii, ob conssensum ejus cum sensu seu visu. Si schemata in plano delineantur , quemadmodum fieri solet & a nobis quoqVefactum est; sensus non revera e&hibet , quod reprivsentare debcbat ;sed saltem dirigit imaginationem , ut strationibus , ea industria perlegere debet, quam pro primo cognitionis gradu pr scripsimus. Quodsi tamen
praxin non curat, nec opus esse vi-
dctur , ut singula problemata perlustret. Abunde sufficit, si theoriam planetarum primariorum perspe stam habeat & calculi eclipsium ideam aliquam animo concipiat. Permittendum adeo est unicuique, quo usque ipsum trahat sua voluptas. Vix enim alius finis intendi potest, quam ut i larem g. 76 Spliaris.); ideam decli. notitia rerum astronomicarum ani- nationis formaturi imaginat i debemus mum delectet. Quoniam itaque sola circulum maximum in superficie voluptas mensura est eorum, quae sphaerae, qui per centrum stellae, seu addit enda sunt, uniuscujusque om- punctum in sphaerae superficie da-nino relinquendum cst judicio, quan- tum, Ac per aequatorem transit, &tum eidem satiSfaciat. Quemadmo- hunc ad angulos rectos secat. Quam. dum illam sto quisque modulo me- obrem cum porro constet c g. agliri debet, nec ex se judicare licet Sphaer. , hunc circulum transire dc- alios ; ita quoque determinari ne-jbere per polos aequatoris, quos eos. quit , quaenam unicuique condu-jdem osse cum polis mundi constat cant. 8 A ron. γ; nobis imaginari de-S. a sq. Cognitio Astronomiae hi jbemus sphaeram cavam, in cujus cen-storica, quoad partem sphaericam, fa- tro oculus collocatus, & in cademcilitatur continuo usu Globi coele- duos polos , circa quos Vertitur, unassis , qui semper ad manus esse de- cum aequatore intervallo quadrantis
vi vocabulorum, quae in definitione continentur , sibi formet ideam ejus, quod cognosci debet. Sumamus cxemplum facile , ut quν dicuntur recte intelligantur. Declinationem stellae definimus per distantiam ejus ab aequatore. Cumque distantiam a circulo maximo esse ostenderimus arcum circuli maximi inter duo puncta in superficie sphaerae intercepti &
365쪽
in superficie sphaerae doscripto , de
circulo transeunte per polo, di stellam , seu punctum in superficie da- itum transeuntc , qui secat aequatorum. Ita enim deinum idea rcpr, lsentabit declinationem. In plano circulus MAPQIcpra sentat sph.rram mundanam , puncta P & p polos mundi diametralitcr oppolitos, Ain aquatorem ex altera licuatiphaerii par. lte, in qua sumi tui stella , me pun- lifluin quodcunquc datum. P Sp re- lyraesentat circulum, qui per polos mundi P S p atque punctum datum S transit , in eadem hemisphaerii
palle, & aequatorem in D secat. Unde arcus circuli maximi DS repraesentat Declinatiouem stellae , seu puncti S. Hinc liquet, quomodo dclinitiones primum explicandae sint lper figuras in plano delineatas. lEnumero cum idea hujus schematis non iit ea, quae rem ipsam , prouti concipitur, repraesentat, sed vimriam saltem operam praestct; imaginationis et , cam tranStor mare in ideam Veram. Loco igitur circuli APQνΑ nobis imaginamur sphaeram cavam ,
in cujus ccntro oculus constitutus,
in ejus supcrficie imaginamur porro duos polos P de ρ tibi diametraliter Oppolitos, & aequatorem ab utroque
polo undiquaque codem intervallo distantem, tandemque circulum alium per stellam in eadem supcrficie sum. iam & duos polos transeuntem , quin eccitario aquatorem secat. Atque lita demum imaginatio veluti visui i
percipiendam exhibet declinationem
S D. Nemo non videt non sine cXc
citio vim istam acquiri, quae imaginationi ad istam transformationem idearum susscit ; immo ipsam imaginationis vim jam extendendam esto, ut satis clare rcpraesentet quod percipiendum. Enimvero si globus fuerit ad manus, cum in ejus superficie designati sint poli , dc aequator du- scriptus, ac praeterca Meridianus circulus pcr polos mundi transiens, sub quo ob ejus volubilitalcm circa polos, & situm Meridiani fixum , quodvis superficiei punetiim pro arbitrio constitui potest ἱ non alia re opus cst , quam ut stella constituatur sub
Meridiano , ita cnim ejus arcus inter eandem & aequatorcm interceptus
repraesentat declinationem , qualem imaginatio percipiendam exhibere decct. Atque ita sensus cum eadem consentit. Non est quod excipias, Globum exhibere in superficie convexa, quod imaginatio transscrre debet in concavam, consequenter ncchic sensum cum imaginatione consentire. Etenim quis non idet, cum non necessarium si ut oculus
collocetur in centro sphaerae , fingi posse quod is extra sphaeram collocetur ξ quod ubi imaginamur, imaginatio a sensu non dissentit. Quodsi vero imaginationis vi ipsam sphaeraria mundanam repra sentarc velis,
qualis nobis apparet , dum noetu coelum stellis superbions contuemur i multo jam facilius accidit ea, quae
366쪽
Cap. IX. DE STUDIO A STRONOMIAE. 33 s
quae oculo extra sphaeram munda- g. ap6. Quemadmodum vero il- nam per fictionem constituto appa- lam idcarum transformationem juvat, rent, eidem in centrum sphaerae re- praeter Globum coelestem , sphraera tracto, tanquam in concava , perci- ctiam armillaris; ita non inutile fo-pienda exhibere. l ret,s, ad similem usum in parte Astro. g. 19 s. Non dubito fore haud pau- nomiae theorica obtinendum, adhine-cos, qui nodum in scirpo quaeri exi- l rentur Initrumenta levi sumtu parabistimaturi sunt, & sine istiusmodi scru- lia, quibus phaenomena motus secundiu lositate Astronomue cognitionem l apte repraesentarentur ι non quidem istoricam acquiri posse tanto con fi- l ea accuratione, ut calculi vicem subire dentius sibi alii ite persuaderi cona. t postent, sed quantum sufficit, ut motus buntur, quod experientia testetur, ex t secundus, seu proprius, distincta no- schematismis in plana delineatis satis tione comprehendatur. Intendebat Atelli i, absque ulla opera, quae per i hoc PURAAC litis cum suis Theoricis definitiones explicantur ,& in resolu- l Planetarum; sed cum, Astronomia tionibus problematum praecipiuntur. l parte theorica per COPERNlCUM in-Enimvero quis vitio vertet Philosopho, quod distincte explicet usum is cultatum; quem alii de codem parum
cogitantes faciunt, praesertim co fine, ut simul ostendat quomodo usum istum t eodem modo reprae sentanda, quo ope facilitare liceat ξ Homines & animalia Globi artificialis repraesentantur phae- moventur absque cognitione regula- s nomena motus primi. Equidem non rum Staticae. nec norunt, quem faciant i ignoro, non demisse aliquos, qui de eorundem usum, dum easdem inviola- l motu secundo Planetarum organice hi liter observant. Ecquis vero repre- reptarsentando cogitarunt; sed desunt
hendit BORELLUM , quod, in egregio i instrumenta, quae ad communem dis- opere de motu animalium, ex regulis centium usum adhiberi possent. NoStaticae cundem demonstrandum sibi l que vero negandum est in Theoricissumserit λ Si quis fuerit Astronomus, defectum istiusmodi instrumentorum qui in Psycholooia simul versatus, ut esse tolerabiliorem quam in sphaeri- acumine suo discernere possit, quae cis; quia, per schemata in plano modificationibus animae insunt; is uti- descripta, non adeo confunditur im que agnoscet vera esse, quae dc idea vi ginatio, quam in sphinica; &quod imaginationis rinanda ad clare percia ad Theoricam demum accedas sph pienda, quae in Astronomia sphaerica rica absoluta I consequenter ubi no- docentur, in medium attulimus F. tionibus astronomicis jam adsuetus
primis ac ΚEPPLERUM reformata, nullus amplius illarum sit usus; alia prorsus forma fieri hodie deberent instrumenta ad motus secundi Phamomena
367쪽
DE STUDIO MATHESEOS RECTE INSTIT.
nomiae operam navant, cum ea variast , nec omnes eodem modo in caveisari debent. Constat, ad praxin Astronomiae facilitandam , conditas esse Tabulas tam primi mobilis,
quam motus Planetarum. Illarum
usus est in parte sphaerica ; harum
vero in ilicorica . Quibus adeo calculus astronomicus curae cordique
est , illi usuin Tabularum multiplici
computationc sibi familiarem redde. Te tenentur. Praefiguntur Tabulis praecepta calculi, quae non in omnibus sunt prorsus eadcm. Quamobrem ut ea intelligantur , cognitio saltem historica ex Elcmentis Astronomiae praemittenda. Quo accuratior haec fuerit , co melior. Equidem fieri potest, ut calculum astronomicum iuxta Tabulas absolvat, qui terminos tantummodo cognitos
atque perspectos habet; sed in tenebris quali versetur , qui nihil prorsus rationis rugularum perspicit. Suadendum igitur est, ut theoriae, iam sphaericae, quam ilicoricae cognitione historica animum imbuas , antequam ad calculum accedas. Dedimus ipsi- meti praecepta calculi astronomici eademque exemplis illustravimus.
Quamobrem qui ad hanc praxin adspirat , ad ea animum advcrtere tenetur. Exemplorum typum ita repraesentavimus , ut ideam exemplarem calculi animo ingenerare possit, quae regularum vicem tueri potest,
ubi plura cxempla computaveriS ,& eadem forma calculum descrIpseris. Antequam autem satis exercita.
tus fueris, ut tibi fidere possis, quod
nulla ex parte aberraveris I exempla computanda sunt , quae in Ephemeridibus habentur, ut cum iis consertequcas , quae calculus tuus prodit. S. as S. Tabula astronoinicae non alio fine conduntur, quam ut calculus reddatur facilior & brevior. Computantur autem cx observationibus calculo geometrico , aut , si mavis trigonometrico. Quamobrem Tabularum conditoribus calculus gemmetricus perspectus csic debet. l ormam quoque hujus calculi cognost retcnctur, quicunque solidam Astro. nomiae scicntiam acquirere dcbct. Nos in Elementis nostris hunc calculum , non modo regulis pcrspicue ac distincte propositis , comprehendiamus ἱ verum etiam cxemplis illustravimus, & typum calculi ita exhibuia mus , ut in praxi commode regularum vice fungatur, ipseque calculus prolixus ab omni pcrplexitate & in
testia liberetur. 0 si nimirum hic sumus eodem artificio , quo calculum
algobraicum facilitare studuimus. Quamobrem, si quis praecepta calculi cum typo conserat, non habebit, quod conqueratur de obscuritate, sed plena luce fruetur in iis intelligendis; modo in Trigonometria fuerit Versatus, cujus problemata familiaria
supponuntur , nec ignoret terminos,
quos ex definitionibus perspectos habere debet. Neque en m accedendum
368쪽
cip. IX. DE STUDIO ASTRONOMIAE.
dendum est ad calcultim geometricum, nisi intellectis terminis astio no- micis & Trigonometriar,tam sphaericae, quam planae, praxi in potus alcm suam redacta. Si quis numeros datos variaverit, in aliis exemplis calculi typum imitaturus ; is non modo habitum computandi sibi comparabit; verum etiam ideam calculi exemplarc in memoriae infiget, ope schcinatis delinoati in memoriam facile revocandam, quoties calculo isto utendum. Atque hoc ipso obtinetur, ut non modo molcstia omnis a calculo astronomicoarccatur, sed etiam ut animo placido, nec perturbato sanguinis circulo, calculos continues per tantum temporis spatium, quantum libuerit; modo tibi non molestum accidat tempus calculis fallere, quod scientiae amplificandae impendere malles. Neque enim taedia, ex diverso sonte propullulantia , pro diversitate inclinationum naturalium quibus natura homines a se invicem differre iotuit,
in unum confundenda; errore manifesto iis, qui in Psychologia cum laude sunt versati. Quodsii ero praecepta calculi, quae numeris suis distin cta sigillatim exhibuimus , tranquillo animo lente festinans perpendas; formae calculi notionem distinctam consequeris, usus regulis quas in Logica pro acquirenda notione distincta praescripsimus; etiamsi illas nunquam didiceris, nec, dum juxta eas determinas facultatum cognoscendi usum, earum tibi conscius fueris. Quan-
tum hoc conducat ad pcrficiendum intellcctum, ut etiam cxtra Mathclindistincte concipere adsueicas , quae meditaris , & Oidine in medii ando
cogitationes tuas promoveas, nunc demonstrare nolo ; ct si demonstratio
cx Psychologiae ac Logicae principiis
dari poterat ; utrole assensum non nisi eorum extorsera, qui Metaphysicae, prouti a nobis tradita, jam ope. ram debitam navarunt. Susticit monuisse , quod crodendum sit expc to ; & oculata futura sit fides singulis , quotquot consilio nostro aurcm
benignam pra re non dedignati fuerint. Qui Astronomiam non sibi discunt , sed intollectus perficiendi gratia eidem incumbunt, id quod faciendum plurimis cum paucis admodum Astronomis opus habeat genus humanum illis formam calculi
animo concepisse lassicit, nec opus est, ut in codem sint exercitati. Quatenus tamen exempla lucem aflundunt praecuptis, non inconsultum cst, ut unicum saltem , quod exhibuimus, CXemplum computent, singulis praeceptis ad idem applicatis ;praesertim cum etiam extra Mathcsin , in Philosophia praesertim practica , magna sit exemplorum vis ;quemadmodum in parte altera Philosophiae practicae univei salis dem ιnstravimus i atque adco utile sit ad Philosophiam animum appellenti praecepta ad exempla dextre ac expedite applicare. Ecce igitur tibi ulum univcrsalem cumque maximi facicn-
369쪽
s Eos RECTE INSTIT. 318 DE STUDIO MATHE
dum, ob quem haec pars studii astronomici promiscue commendari meretur omnibus , quos solida rerum cognitio juvat; cili aetatem omnem in calculis astronomicis consumere nolint ; immo etsi futurum vitae genus minime ferat, ut notitiam multo labore acquisitam conservent. QuΟ-niam enim ca conservari , hoc non obstante, potest intellectus habitudo,
quam hoc studio acquisivisti ; non est quod conqueraris , te in spem futurae oblivionis discendo ea , quae tibi nulli usui sunt, tempus inutiliter
consumsisse. F. 299. Peculiaris quoque praxis astronomica est phaenomena siderum observandi , omnis praveos reliquae balis. Ex observationibus enim calculo geometrico cruuntur, quae in Astronomia scire intendimus ; nec
absque iis, calculi hujus beneficio,
conduntur Tabulae, quarum in praxi tam commodus cst usus. Immo, absque observationibus non licet perficere Tabulas , ut major sit earum cum coelo consensus. Ne igitur hac in parte quoque deessemus; modum quoque observandi exposuimus , ut aliquam ejus ideam animo concipere detur. Nemo autem a nobis re
quisivelit, ut omnia minutissime persequamur , quae ad dexteritatem in obiervando faciunt. Quodsi enim quis observatorem agere voluerit, is non modo intellectis iis , quae a nobis traduntur, legat Autores supra commemoratos, cum scripta Astronomorum recenseremus ; Verum
etiam in Observatorio aliquo celebri,
quale est Parisinum in Gallia & Gre- novi cense in Anglia, per aliquod tempus commoretur, ut, quae ad observandi dexteritalcm faciunt , ab observatoribus exercitatis addi 1cat. Quamvis enim impossibile non sit, ut eandem multo exercitio per scas . quatur, si in observando jedulus ac continuus sit; facilius tamen longe accidit , ubi alios praeeuntes imitamur , quam ii demum multa circumspectione ipsimet detegere ea debeamus, quae ad observationem a curatam conducunt. Quodsi quis instrumenta, modumque obseruaudi
Veterum cum i eccntioribus de re
centissimis conferre voluerit ; is animadvertet cum theoria Astronomiae crevisse quoque observationum per fectionem. Unde conficitur, eum, qui observationibus astronomicis vacare voluerit , theoriam quoque
Astronomiae tibi perspectam reddere
debere. Immo ex iis, quae in nostris Elementis demonstrantur, jam patebit, observatorem in calculo quoque astronomico , ipso etiam geometrico versatum esse debere. Sane qui observatorem agere voluerit, Astronomiam omnem, Iam theo reticam qnam practicam, intime perspectam habere debet. Ad observandum requiruntur instrumenta & , si
observationes accuratae eine debent, accuratis quoque opus est instrumentis. Quainobrem qui observationibus
370쪽
CH. IX. DE STUDIO ASTRONOMIAE. 31 o
tionibus astronomicis sese dare voluerit , in striimentorum quoquc fabricam, usum , & cγamen intime perspicere debet. Notio instrumenti ad aequata esse debet, qualis sufficit ei, qui artificem ejus fabricam docere vellci, aut, si arte pollerct, ipsemet idem construeret. Rationes singulorum in fabrica observandorum ex theoria Astronomiae reddendae, ut scientifica sit instrumenti cognitio. Usum accuratum determinat Astronomiae theoria ad constructionem instrumenti applicata. Construitur enim instrumentum in certum finem, veluti magnus Gnomon ad observandas altitudines Solis meridianas per singulos anni dies ; ex theoria autem Astronomiae constat, quanta exactitudine finem intcntum consequi dcbeamus. Instrumenti igituris fieri debet usus, quem finis consequendus cxigit. Examina non modo pro diversitate instrumentorum,
verum etiam pro uno eodemque in- frumcnto varia esse possunt. Eo autem tendunt omnia , ut inde constet, instrumenta esse accurate facta,
atque adco iis in observando fidendum otae, si quidem certus sis te debitam in observando diligentiam adhibuisse. Ad haec examina refercndum, si quis instrumento suo eadem
aliis celebribus Observatoribus alias
fuit obseivatum ; veluti si quis per telcscopium suum Saturni easdem phases videt, quales primus o. qui sitissmis telescopiis obser avit H UGENI Us. De eXaminibus istis specialia
in medium afferre non licct. Supponunt enim accuratam instrumcntorum descriptionem, qualem hic dare non licet. Suffcit adeo monuille, quod istiusmodi examinibus opus sit,
ne magno conatu ac maxima diligentia nihil agas. Observationes altio.
nomicae sunt paucissimorum ; propterea quod non quilibet, qui Astronomiae studio deleciatiir , gaudet supellectili ad observandum neccstario,
fruiturque otio ac commoditarc Observandi. Quamobrona in nostris Elementis nonnisi ea tradidimus, quae sufficiunt , ut intelligatur, qualibus . observationibus opus habeat Astro
S. 3oo. Qui tertium cognition:s gradum intendunt, Elementa Astronomiae intcgra eodem modo perha Lirare tenentur , quem supra pro cognitionis gladii secundo acquirendo praescriptimus. Eum enim in finem Elementa Astronomiae cadem methodo conscriptimiis, qua Elementa Geometriae condidimus . etsi communiter Astronomi continuo discursu , quemadmodum vuleo faciunt Autores, sua proponant; sit ita quod demonstrationes eidem inter
die Geometrae sequuntur , in schc-diasmatis pra serti in quibus inventa
sua orbi litorato. commun cant in
D artis Eruditorum & Comment riis Societatum Regiarum. Conflat