장음표시 사용
151쪽
sebres quartanae, erroneae, lienes , hydropes, tabes, urinae stillicidia, lie teriae, dysenteriae, ischiades, anginae, ast hiriata , volvuli , epilepsiae , insaniae , melancholiae, semitertianae, continuae ex intermittentibus, rhachitides, Podagra, arthritis, tusses, gravedines. Vel 3 Qui morbi aliis temporibus saevientes, typum induunt morbi autumnalis , nempe ut sint difficiliores euratu , pertinaciores, magis a nomali, faciliusque recidivantes, & periculosores, quam iidem morbi istis temporibus nati s ne tali aeris frigidi & ea-lidi vicissitudine praegressa . Utrumque mihi videtur hoc loco ab Hipp. intelligi per Morbos Autumnales: quoniam ex hac causa aliis temporibus anni nascuntur morbi, qui ordinario in autumno adoriri solebant , &, si morbi istis temporibus soliti nascuntur , fiunt magis pertinaces tkc.
ιν erebra II. Nostrum corpus ex consuetudine serre posse deteriora, & consueta nota
facile mutanda esse , in antecedentibus Aph. 73. & 76. exposuimus; ex qui- - - δε bus Colligitur, nostrum corpus multum affici ab omni subita mutatione , sit βιυ ρνο- in melius, sit in pejus . At vero si eodem die modo fit calor. modo sti- νων au- gus, plane constat, nostrum corpus vario modo affici , ut inde possimus ge- ' neraliter pronunciare, vicissitudines caloris & frigoris, ut supra Aph. 8O. , morbos parere, prae primis si tam crebrae fiant mutationes eodem die . Nomvero sensus Auctoris ita est accipiendus, ac si existimaret, si modo uno die
haec contingeret mutatio, hoc valere ad morbos autumnales producendos , ad
dit enim in temporitas , quae phrasis significat inultos dies laeeem vos . Ergo si per aliquot dies successivos iam frigus, iam calor habeatur, Morbos Autumnales exspectare oportet. Hoc habuit Auctor ex constante OGservatione , atque hodie quoque idem a medicis observatur . Multi hae pura observatione nora sunt contenti, accusantes nostrum Auctorem , eum nullam addidisse rationem . Ego autem existimo, non opus esse in aptior istico seribendi modo ubique o servatis practicis adjicere rationes, suificit enim in Aphorismis senerales observationes promulgare: sed qui aggreditur expositionem sententiarum , ad maiorem fidem, uium , & faciliorem intellectum , bene agit, si addit rationes
earum Observationum, an respondeant legibus naturae. Hunc sensum ita quae in formam quaestionis commutavimus, cuius prima pars patet, morbos nem Pegenerari hac aeris vicissitudine, quia in antecedentibus haec res fuit agitata: sed cur Autumnales fiant, nempe illi, qui in Autumno adoriri solent, ex smilitudine mutationis in aere profluunt, quoniam dicti morbi Autumnales praecipue formantur ex aeris vicissitudine, quae nullo tempore anni se quentior est, quam in autumno e si igitur frigoris calorisque vicissitudo potest in autumno istos morbos generare, eadem causa alio anni tempore eos
dem quoque potest producere morbos: & quia causa es similis, morbi nati eodem modo decurrunt, ut sint pertinaciores solito, & graviores. III. Autumnus non solum morborum ferax, sed & quos producit, obse vantur Pertinaces, diutius durantes, quam fmilis morbus in alio anni tempore : qui enim corripitur quartana vel. tertiana , ut plurimum eadem vexariis solet usque ad vernale tempus , cum aeris varietas iam prohibendo perspira- bile, iam vero retentum superveniente calore & humiditate , veteres autem' dixerunt autumnum esse frigidum & siccum , sed notiometra nostram sententiam firmant in corruptelam convertit, & impedit exhalare , aut actione uitae Concoqui ; quare morbi non tam fatile superari poIIunt actione vitae , quam Vernali tempore , quod coctionem & exhalationem promovet. Et quia fere omnes morbi methodica curatione, id est directione virium , sunt expugnandi, ex eadem ratione data fiunt Curatu dociles. Si vero materia morbi
subacta videtur, quia symptomata silent, retenta vero sensim recrudescit, vel facit
152쪽
h. 83. Η Ι P P. LIB. III. A P H. V. 1 tne it Ree diυsm, val abit in aliud genus morbi . Quando autem viribus vitae subigitur morbi materia & expellitur, talis sequitur typum regularem psed si subigi & expelli non potest, saepe mutat morbi faciem , pro diversa Corruptela, quam subit retenta materia ; inde redduntur autumnales saepe Ammali. Neque caret periculo toties vario genere morbi affligi diutius du
LIB. III. A P H. U. 84. A Ustri Auditum graυantes, caliginini, eaput Iravantes , segnes , disso
I x ventes . Otium hic dominatum tenuerit, talia ἰn morbis patiuntur . Si vero aquilonium fuerit anni tempus, tusses , fauces asperae , alυi durae , urina ἁifficultates, horrores , dolores costarum , pectorum . Quam hie dominatus fuerit, talia in morbis exspectare oportet.
vocatur υentus, ut & aeris propulsio artificiosa solle, flabello, velem si quavis alia machina: hoc autem loco intelligitur ventus naturalis. Dum igitur ita transfertur aer, exhalationes atque vapores aeri misti simul tra Ieruntur ἔ atque ex plaga calidiore veniens simul calorem adfert, e contra vero ex frigido loco veniens frigiditatem asportat, & prout loca magis humida , vel sicca sint, ex quibus ad nos veniunt venti , simul observantur sicciores, vel humidiores . Venti corporis nostri superficiem lambentes secum serunt atmosphaeram calefactam , & novum suppeditant aerem a nobis . . non calefactum quare venti semper nobis videntur inserre frigus . Ther- mometra autem docent, aerem vento vel solle agitatum non producere maius frigus. Quibusnam causis generamur venti varii & Inconstantes, atque etesiae , non est huius loci exagitare. II. Quoniam venti vel motu vel qualitate nocere & prodesse possunt, quae ' i' η ex aeris motu proveniunt, generalem usum habent, sed quae aeris qualitate producuntur, pro regionum stu admodum sunt diversa . Ex qualitatibus autem aeris generalibus, ut de humiditate & siccitate, ea lore & frigore, puritate & impuritate, generales possunt longa observatione constantes acquiri regulae, sed quae osservantur in ventis, magis spectant ad singulares regiones , ubi homines habitant : quare observatio in hoc Aph. magis spectat ad morbos endemios, quam ad morbos universales. III. Duos hic proponit oppos tos ventos, unum ex meridie , alterum ex se- κιβωptentrione spirantem , ergo ille venit ex loco calidiore in frigidiorem , hic mim. vero ex frigidiore in calidiorem. Non concipiendum est , nostrum Auctorem per Austrum vel Notum solum illum voluisse ventum, quem Belgice voeant
iden, sed & omnes intelligit, qui aliquid de austro participant inter Zephyrum & Eurum. Quod etiam intelligendum est de Aquilone seu Borea . Experimentis constat, aquam ab aere calido elevari, & cum aere circumseris ri , qui aer magis refrigeratus vapore praegnans, ad corpora frigida applicatus facit vaporem in guttulas colligi, corpori que frigido adhaerere , imo guttatim destillare, quod non solum in instrumentis destillatoriis quotidie experimur, sed & quovis corpore frigidiore exposito aeri calidiori experiri potest, quare lapides & parietes seigidi , dum mutatus ventus adferat aerem calidiorem , Ua-Porem ex eo aere colligunt, quando vulgus existimat, humorem illum ex Iapide vel pariete transsu dare . Regulariter igitur Austri venti sunt calidiores &Di0jligod by Corale
153쪽
humidiores, nisi mutetur diversitate regionis, perquam transiit ille ventus De hoc vento pronunciat, eum auditum gravare, βαρ- -ι dicit, id est eo flante vento minus acute audire valemus, quod vel in corpore sonoro, veIaere transferente sonum , vel in ipso Organo auditus latitare potesh . Videiatue mutatio aeri inducta aliquid in omnibus praestare . Corpora enim son ra aliquo modo humectata obtusiorem sonum edunt ; atque aer vaporibus saturus, minus elasticus , tremores suscitatos minus propagat ; nostraque corpora tepore & humiditate aeris enervata non tam acute sentiunt . Ex eodem humido vapore aeri misto radii lucis non tam libere transeunt per aerem. Quo enim aer siccior , eo pellucidior ; quare hi venti aerem ag- gravantes humiditate dicuntur Caliginosi, , quam visus caliginetri veteres experimentis physicis non satis instructi, ex alieno principio , quoa non est hujus loci exagitare, deduxerunt. Eadem aeris humiditas & enervans tepor facit in partibus firmis atoniam , minuitque humiditas difflationem corporis, quare corpora in tali udo aere ad sensum fiunt fraviora, & saepe etiam ad stateram ; ita enervata corpora, minus valentia firmare partes, videntur graviora e non quod ipse aer. sit iactus, ut iudicant Baroscopia , gravior, sed quia nostrum corpus in tali aere amisit aliquid de viribus suis ; inde non solum Caput graisntes καρηβαρικοὶ, sed segnes & Dissolventes. Aquila IV. Ut Auster ex loco calidiore spirat, ita Aquilo seu Boreas ex septen-I ' R trione veniens frigus inducit, in Belgio Zephyro Boreas seu Cirsus , Belg- ρ' ' Noo, d loes plerumque simul humidus est & impetuosus; sed Euro-Boreas , seu Uulturnus, Belg Noorisonii, siccior & frigidior sere semper, qui ventus anno i 7 o. in principio Ianuarii tam urens induxit frigus , ut hydrargyrux sub signis in thermoscopio descenderet , seu superaverit 3 a. gradum
iub signo gelu . Homines attamen vix ullo morbo in Belgio corripiebantur Psi autem Cirsus spirat , aerque humidior est , multi observantur morbi , qui ab Auctore nostro citantur.
Si enim aer frigidior & humidior ingruit, prohibens exhalationem humiditatis ex pulmonibus atque cor Poris ambitu , haec materia muco tracheae
intricata, acrior, irritando Tui es producit, tam diu durantes , donec vel subacta si, aut per exscreationem, perspirationem , vel urinam ejecta fit . Ea quoque materia retenta in lateribus faucium, ista tumere facit, & iau. eium aequalem superficiem exasperat , naturalique muco obliniente privat, unde vox rauca, & fauces in deglutitione & loquela, ae si essent epithelio
suo privatae, dolent, quem morbum φάρυγγες vocant . Alvum duriorem non
tam constanter observare potui in hominibus; neque urinae diffoliares, nisi in debi Iibus & catarthos ς, qui in aere sceiore id acre per insensibilem Pe spirationem evacuare soliti, nunc magis ad renes ducebant , ut inde qua dam nephritidis species, quam lymphaticam vel catarrhoiam vocant , Π
Quoniam nulla parς nostri corporis magis est aeri exposita, quam Pectus, quod non solum, ut reliquae corporis partes, externe tangitur ab aere, sed intus singulis respirationibus aerem haurit, prae ceteris ab aeris mutatione afficitur, unde Cossarum seu potius Pleurae & Pedioris dour. U. Quemadmodum illi venti preducunt dictos morbos in hominibus sanis, ita etiam morbo aliquo decumbentes interdum iisdem insuper morbis corripiuntur, qui ab aeris natura dependent, quod voluit monere Auctor, ne phaenomena illa ex vento producta adscribantur morbis, quibus jam a rea aegri decumbebant.
154쪽
I. I Ere . quoniam ob telluris frigiditatem major est collecta humiditas Multi V in praegressa hyeme, per accedentem solis ealorem multum vaporis G β-um
ex terra elicitur, plantis praebens nutrimentum dc incrementum , quod vero sensim intestare evanescit: quare ex minori altitudine solis est tepidum,& per copiosorem exhalationem ex tellure est humidum ver : interdum vero vento vario, aliqua aecedente alia tempestate, ver has solitas non obtinet proprietates. Astas autem per maiorem selis elevationem , & eontinuatam exhalationem e terra facit aerem calidum & siccum , quoniam tellus
humido privata, aerem non amplius humectare potest: interdum vero imbribus cadentibus, aliisque tempestatibus, & ventis ex septentrione spirantibus, naturalis constitutio mutatur. Quando igitur Hipp. dicit , aestatem Ueri similem esse, intelligit, naturaIem tepidam & humidam aeris constitutionein haberi in aestate. II. Exspectare oportet, consuetus est Hippocratis dicendi modus, quando Cων rene indieare vult, frequentissime aliquid fieri , sed tamen non semper . Ergo ρ π quando ritate tales oriuntur febres, hae 'lent finiri sudoribus . Inde valethie Aphoeismus ad praedi Etionem sudoris in febribus ; atque in curatione .H .ctari quoque stimus, quid fit agendum, quaenam evacuatio est promovenda, ut vo teliminetur morbi materia . Ut haec prognosis & Indicatio eurativa firmetur , trou stium experientia, ex qua noster Auctor hunc canonem desumst, sed etiam ratio est consulenda. Sciendum est , corpora temperate vuventia hyeme ponderosiora esse, quam a late, quia antas ealidior & siceior id abundans per inse bilem perspirationem aufert; largiorem quoque esse difflationem salubrem adtate quam hyeme, ut id, quod calore maiore eo rumpitur , magis in aestate quam hyeme hae difflatione copiosiore auseratur . Si igitur avias si frigidior & humidior , minuitur inde verspiratio
insensibilis. atque materia , quae debebat exhalare , colligitur in torpore. Ex hac materia sepe generantur febres aestivae in citata tempestate frequentiores, habentes materiem perspirabilem corruptam pro materia. Naturale igitur est & rationi conveniens, ut materia talis febrem excitans eliminetur per Proprium suum organum , nempe curim, quia huic organo magis quam aliis conveniens Aph. a r. IV. Sed quando perspirabilis humoe maiore copia erit, sudorem praebet ; in tali febre sudoris evacuatio est eritica . Potest tamen sine sudore finire, modo eadem materia minore copia inseri fibiliter dilitetur, quod minus frequens est , evacuata parte crassiore cum urina , quae laudabile sedimentum comam continet .
155쪽
h. M-86. TN seeitatibus febres acutae fiunt. Et , si annus quidem pro major parte I test, Derit, qualem fecit constitutionem , ut plurimum etiam tales morbos
Aemis αἰ- I. TN praecedente notaverat, aestate multos exspectandos esse sudores in se-- a Fecia bribus, si aestas esset veri similis p ergo nunc in hoc Aph. aliam ob- ,δ', servat aeris constitutionem , in qua excellit nimia aeris siccitas ; nam αυχιδι θ' magnam & nimiam siecitatem denotat, plerumque ex vehemente aestu provenientem ; indicat interdum etiam siccitatem summam cum frigore , quali modo in altera parte hujus aphorisini est accipiendum in qua non solum intelligit Auctor siccitatem aestivam ardentem , sed & siccitatem eum mitiori calore, imo cum frigore . Ergo in expositione huius non est attendendum ad ullam aliam aeris qualitatem, quam ad solam siccitatem nimiam, seu quae excessum facit. Experimentis constat, quo siccior est aer, eo avidius aquosum humorem imbibit , eorporaque humida humiditate pri Uat , ut docent notiometra . Quare massa liquida, partim constans volatilibus aquosis, partim fixis aeri non miscibilibus partibus, in tali aere admodum sicco, & praecipue aestivo tempore, privatur omni humiditate aquosa r &partes firmae huinidis naturaliter irrigatae, fiunt aridae . Ergo sanguis noster, qui totus non est volatilis & aquosus, amittit in tanta siccitate omne suum sere humidum , quare remanens magis spissum , continebitur in arteriis & venis. Meinbranae, fibrae, vasa, in nobis semper humida, per tantam exsiccationem fiunt arida , & quia siccando simul accurtantur fibrae , partes firmae fiunt praciliores, sicciores, magisque contractae. cur in si II. Ex hac inducta mutatione in humoribus & partibus firmis deducenici ti με dum', cur frequentius formentur Febres Acutae, quam in alia aeris cori- .. . si tutione . Si tali in corpore nunc ponatur noxium morbosum, irritans actionem vitae, facilius nunc, quam in alia constitutione generabitur Febris Acuta : nam partes firmae per siccitatem admodum tensae validius se m vent, quam dum essent laxae & humidae, ut chorda scea tensas pulsatur, validius oscillat. Inde motus corporum viventium stimulo morboso agitatus validiorem actionem exercet , qua sermatur summus corporis ardor, quod est summum criterion febris acutae . Hoc motu aucto , apente in ita
inspissatum sanguinem, statim formatur Lentor seu inflammatoria dispositio in sanguine, qui in sanguine magna copia humidi diluto tam cito formaeei nequit; inde quod restabat in sanguine fluidum , hoc motu compingitur in lentorem , cui accedit cutis summa ariditas, sitis intensa, ob humidi dese-- ctum . Quae omnia juncta si inveniantur phaenomena , uno nomine Vocantur Febris Acuta. Si vero idem noxium stimulans accessisset , sed in sanguine magis diluto, & partibus firmis laxioribus & hutnidioribus, nondum
inde tantus calor, & siccitas esset formata. AE III. Quoniam talis dispositio nata in corpore per nimiam siccitatem aestate Pq facilius producit febres aeutas, aliis etiam anni temporibus idem genus morbi in serre potest . Hi ne possumus formare praedimonem , si constitutiones aeris diu fuere siccae, ex spellandas esse Febres Acutas, etiamsi adhucdum talis febris non sit praesens, quia haec constitutio pronior est ad producendas Febres Acutas, quam quaevis alia. Inde tamen non inferre licet, aeris siccitatem minus salubrem esse, quam ejus humiditatem: unaquaeque tempestas
156쪽
excedens suos morbos inseri , sed si remiciamus ad numerum &tiam, Tempestates humidae multo plures & frequentiores inserunt quam siccitates.
L I B. III. A P H. VIII. 3 . π N eonfantibus temporibus , s tempesive tempe stiva reddantur ter, o iudieatu faciles fiuvi morbi : in inconsantibus autem, ies , o dissiciles judicatu .
L sed & his temporibus regularis fit quaedam aeris mutatio in calidi- tate, frigiditate, siccitate , & humiditate. Potest etiam his temporibus alia esse aeris constitutio, ut, qualis solet esse in autumno vel vere, accidat Ψ- state vel hyeme , & vicissim : hae mutationes lente vel subito incidere possunt. Quando igitur unaquaeque naturalis cuicumque tempori anni habetur aeris constitutio, & illa sensim ingruit manetque constans, tempestive tempestiva redduntur , & dicuntur Consantia . Si autem aliena & saepe mutata aeris qualitas istis temporibus anni fiat, dicuntur tempora Inconsantis . II. Ex tempore anni, quo venit morbus, morbus dicitur Consans & D- ia eonfans: & qui morbi autumno, vere , vel alio anni tempore venire sole-oebant, si in alio tempore incidunt dicuntur Inconstantes ; sed suis temporibus venientes respectu temporis dicuntur Constantes : unde habentur morbi autumnales, vernales &c. Sed & etiam morbi semel nati, si sequuntur regularem mutationem , etiam dicuntur Constantes ἰ qui vero anomalam mutationem faciunt , jam in melius iam in deterius tendunt , variaque symptomata inferunt , dicuntur Inconsantes.
III. Quod hic dicitur itidieatu facilἱs, in Textu est denotans pu--πrum , distinctum , ordine locatum . Intelligitur igitur morbus simplex, minime'
vero aliis morbis complicatus, aut anomalis symptomatibus stipatus o quare fa- morsus.cile est judicium ferre , uti in omnibuς rebus ordinatis & simplicibus , qualisnam exitus si suturus utque in his quoque facilior sit evaeuatio critica, quam in morbo anomalo & composito, quare ex ratione tales morbi dicuntur j dicatu faciles, tam quoad prognosin, quam ad curationem. Dissciles autem iudicata in Textu δυσκρειοἰ, sunt morbi, qui admodum inordinati sunt, variis stipati symptomatibus, aut ex variis compositi, de quibus nulla certa Pro gnosis aut curatio promitti potest, quique etiam dissicilius curantur, quam tales morbi eodem nomine insigniti curari solent. IV. Admodum pauci oriuntur morbi, si singula anni tempora suam natu- OV iralem constitutionem caloris , frigoris, humiditatis, & siceitatis habent, & et '' ,
tempestive, id est una constitutio non subito , sed lente alteram excipiat, eonsbiti quoniam tunc corpus nostrum non patitur ex subita mutatione, quae multos timie tem- morbos parit vid. Aph. 8o. Si vero morbus fiat, quoniam interim corpus p nihil patitur ex tempestatis inconstantia, vis vitae medicatrix morborum , in sua lanmone non perturbata , constantem facit morbi materiae mutationem , modo non avertatur prie postera curatione . Unde valet medicus in historiis morborum peritus prauagire naturales in eo morbo mutationes , atque au xilia adhibita multo certius , quia actio corporis per variam tempestatem non mutatur, suum esse Etum sortiuntur, ut aeger citius liberetur a morbo,
frequen- morbos, , conflanis inconsan-
157쪽
, ε MEDICINA HIPPOCRATICA h. gr.
U. Si vero admodum inordinata & intempestiva est aeris constitutio, multo plures nascuntur morbi, & qui fiunt propter variam hanc causam magicobservantur complicati, seu plus quam uno morbo assiigitur aeger; quare ex confluentibus phaenomenis non tam facile erit decernere, quibusnam morbis decumbat aeger ; nam quaedam signa characteristica unius morbi, per causam. alterius exstinguuntur vel invertuntur .' atque morbus tune magis irregulares facit mutationes , tum quia morbus est complicatus unus alterum perturbans , tum quod varia aeris constitutio perseverans morbi naturam aliquo modo invertat. Quare impossibile est, ut peritus etiam medicus ceriam prognosin sor- mare possit ex regulari mutatione , quae nunc omnino est irregularis . Et quoniam inde incerta fit cognitio, talis quoque fit curatio, quia vires corporis pluribus morbis pressae non tam constanter & facile morbi materiem possunt subigere & expellere , ac si unicus morbus esset superandus. Impeditur insuper vis vitae morbum superare per inaequalem illam constitutionem aeris , dum aliter in constitutione tempestiva iuvamentum accipit.
88. π N autumuo morbi acut simi O perniciosissimi omnino a Ver autem salu- I berrimum , o minime exitiale . I. T N hoc A ph. conatur Auctor describere discrimen temporis, ut medicuς I ex generali temporum observatione discat, quodnam tempus anni magis minusque salubre vel exitiale sito ex istis temporibus eligit Ver & Autumnum seu tempora aequinoctialia. Pro Autumno intelligi possunt September, October, & November; & pro Vere Martius, Aprilis, Maius quae tempora multo facilius concipiuntur , quam ab ortu & occasu stellarum . Neque opus est tam anxie definire huc tempora in morborum Autumnalium& Uernalium observatione ; aeris enim maior & minor calor his temporibus morbos Autumnales & Uernales citius & tardius oriri facit. II. Ut intelligatur, cur in Autumno saepe vel omnino fiunt morbi Acutissimi & Perniciosissimi, constare debet, qualis morbus his nominibus a mediciς accipiatur. Morbum Acutissimum idem fere semper indicare, quod Brevistimum , ex iis, quae supra Aph. 7. , I. & Aph. 2 ., III. exposui inus , facile colligi potest. Hunc ut servent sensum maxime Iaborant Interpretes in hoc Aphorismo, quoniam experiuntur Autumnales sere semper longiores esse Uernalibus morbis; sebris enim tertiana & quartana intermittens, imo ipsa se-hris continua diutius amigit aegrum in Autumno, quam si simili febre vernali tempore corripiatur Aph. 3o. Quare non credo Hipp. per morbum ACM-tissimum intellexisse morbum brevissimum, sed vehementissimum & acerrimum . Atque sensus hujus Aph. adi nodum est planus , si per morbum acutissimum intelligamus morbum Acrem , Uehementem, multos labores & molestias inserentem, quoniam ex practica observatione constat , morbos Autumnales pluribus & gravioribus symptomatibus stipatos esse , quam Vernales .
III. Triplex est morborum exitus, nempe in sanitatem, alium morbum , & mortem . Morbos Autumno natos dicit Hippocrates perniciosissimos esse, id est, propter vehementiam , magnitudinem causae, vel malignitatem , morbi Autumnale; frequentius mortem minantur, quam morbi Uernales: quare Autumnus
158쪽
tumnus pertinaciorem vel majorem morborum causam generat, quam alia anni tempora .
IV. Morbum Acutissimum denotare in hoc loco Morbum Uehementem & --- Aerem, superius indicavimus, sed eue talis morbus frequentius in Autumno , quam aliis anni temporibus observatur, hoc loco inquirere restat. Quidam ge-nerationem morborum Acutissimorum in Autumno adscribunt fructibus tune' copiosius nascentibus & asianuis ; alii aeris inaequalitati, ut iam sit calor, iam vero frigus; alii denique cutis constipationi. Quare non satis inter Auctores constare videtur, quaenain sit vera causa in Autumno horum morborum.
Certe autem scio, nullum accedere Autumnum , quin praeces erit aestas. Regulare est aeris calorem aestate maiorem esse quam in Autumno ; atque in aestate humores disponi ad putredinem R. acrimoniam corpusque nostru iri hoc tempore largius perspirare, quo facile expellit id corruptum & acre . Si nune mutetur aeris caliditas in frigiditatem , & siccitas in humiditatem , qualis mutatio in Autumno est naturalis; quae corrupta suere in telluris ambitu &auferebantur, quam diu aderat aeris calor & siccitas, nunc ob telluris remanentem calorem attolluntur, sed per aeris frigiditatem & humiditatem non Ruseruntur, quare miasmata corrupta ad telluris ambitum suspensa a nobis
continuo hauriuntur, corpori que nostro applicanture quae quum sint acria,
aliena , & corrupta, saepe nostrum corpus inficiunt, & quoniam nobis admodum sunt aliena, non facile actionibus nostri corporis subigenda , pariunt morbos suae naturae convenientes, id est Acutissimos, vehementes ,& acres ;corruptio enim per calorem inducta acerrimam aerimoniam inducit . Haec fiunt ratione cauta applicatae, sed ipsum nostrum quoque corpus hoc tempore parat morbosam materiem ; nam aestivo calore humores excrementitii fiunt acriores, verum quia in calore exonerantur per insensibilem perspirationem, corrupti hi & acres humores nullum possunt inferre damnum. Verum facta mutatione aeris in Autumno, minuitur perspiratio insensibilis e corraptum id non amplius evacuatum , sed in corpore retentum , mora sensim acrius factum, morbum Acutissimum generat. Ex hac, vel illa , vel binis causis simul generantur morbi Acutissimi Autumnales, quae causae tam frequentes aliis anni temporibus non concurrunt, quare Autumno frequentius morbi Acutissimi observantur. Cons. A . 3Ο. IV. U. Homo materia morbi insectus, ut in sanitatem redeat, debet hanc materiem vel subigere actione vitae aut medicamenti, vel expellere : si vero hoc praestare nequit, vel quia materia nimis pertinax est, vel continuo additur nova, tandem superatas viribus vitae, moritur. Ex praecedente descriptione liquet, utrumque malum in morbo Autumnali excellerer corruptum enim in aere nobis communicatum, ut & quod in nobis natum fuit per aestivum calorem , ad summam acrimoniam fuit evectum , unde magis perniciosum seu lethale, quam quod minore calore productum suit. Atque id alienum non solum est expellendum & subigendum , verum dum aeger premitur morbo , continuo nova aggeritur materia, nam haurimus interim aerem mias.
matibus similibus insectum, & quod in corpore reeeptum fuit, propter parciorem difflationem vix valemus excutere , quare tandem detritis viribus succumbimus, vel difficulter superamus morbum . Quales morbi dicuntur lethales, & perniciosissi ini, non quod semper mortem inserant, sed saepius, quam similes morbi Uernales. VI. Ut spatium trium mensium tribuitur Autumno, ita etiam veri, hoc autem habet antecedentem Hyemem , in qua multi sunt collecti in corρο- ω iis re humores, sed vero multo minus ob praecedens frigus corrupti. Quare' me exiti
159쪽
,4s MEDICINA HI P POCRATICA A . 88.
morbi Autumnales praecipue oriuntur ex vitiata qualitate, dum morbi Uernales sere semper ex abundantia proveniunt . Haec autem abundantia per subsequentem calorem, atque largiorem perspirationem facillime tollitur, vel evacuantibus artificialibus demi potest . Quare rariores hoc tempore fiunt morbi, quam in Autumno . & qui nascuntur ex abundantia , minus sunt exitiales, quam ex vitiata inciole humorum fiunt, faciliusque tolluntur, quoniam nova non accedit materia, atque recepta malignitas per largiorem perspirationem iacilius excutitur. Haec autem omnia, quae de morbis Autumnalibus & Uernalibus dicta sunt, generaliter sunt capienda ; interdum enim vere quoque observantur morbi acutissimi & perniciosissimi , dum in autumno habentur morbi leviores; quare haec observatio non est admittenda sine ulla exceptione sed quod plerumque hoc observetur.
cin xia. I. π N praecedente Aph. egit Auctor de insalubritate Antumni & salubri-I tate Ueris in producendis morbis acutissimis & perniciosissimis r inde hoc
loco statim subnectit observationem in Chronicis, & quemadmodum ex Acutis citavit Acutissimos & perniciosissimos, ita ex Chronicis quoque maxime Chronicum ti perniciosissimum proponit, nempe Tabem. Sed in oppositione hoc discrimen invenitur, quod omittit ver saluberrimum & minime exitiale , quoniam Tabidi etiam vere maxime periclitantur, multi enim ma tio mense moriuntur. Satis ergo constat, alterum adiunctum de vere non sire
iudicio omissum esse. Ut autem constet sententia aphoristica , 1 Sciendum est, quid sit Tabes, & a cur autumnus his si malus. II. Phthisis nomine duos distinctos complectuntur morbos Medici , nempe' ' Corporis emaciationem seu Maciem, atque Corruptionem. Qui autem hos duos morbos mistos non admittunt, confundunt Atrophiam , & Ariduram cum Phthisi, in quibus medicus non attendit ad Corruptionem , sed solam totius corporis vel alicujus partis Extenuationem vel Maciem . Alii autem Ca-e hymiam & Cachexiam Phthisis quoque speciein faciunt verum in his non
attendunt ad corporis extenuationem . Hinc ut morbus vocetur Tabes vel
Phthisis i Debet adrise summa macies ; a) Corruptio humorum vet& partium firmarum, ῖ Atque hi duo morbi debent totum corpus afficere ; quoniam si pars quaedam particularis extenuetur & corrumpatur , manente reliquo corpore fano, talis homo non dicitur Tabe laborare . Qui igitur per nimiam quae mcumque evacuationem , vel per rigidissimam inediam ad maciem fuit redactus, quam diu non accessit eorruptio, non laborat Phthisi ; sed accedente corruptela , ut frequenti Time fit in huiusmodi hutnorutra desectu , Maciei nomen mutatur in Tabem . Idem morbus videtur nasci posse ex vitiata alimentorum consectione in nobis, quoniam tunc quoque cor pus privatur suo pabulo, sed quoniam tanta vitiata coctio nunquam existit sine corruptione, inde talis extenuatio statim ab initio nomen Tabis meretur . Non semper est opus , ut primo habeatur extenuatio seu macies , &dein accedat Corruptela , interdum enim Corruptela praegreditur, quemadmo
dum in Cachexia & Cac hymia , qui homines in principio saepe tument ,& dein macie consumuntur. Quae Tabes ab intern sc veluti latente e uia
160쪽
fine maiore evacuatione vel detrectatione nutrimenti adoritur , ad tria genera referri potest. III. Purulenta vocari potest , quoties pus alicubi in corpore formatum , Tabes Pu-xetentum, in putrilaginem conversum, circulantibus missum , sanguinis reliquorum humorum crata ita invertit, ut fiant nutritioni inepti: frequentissime hoc fit ex pulmonis ulcere, quare etiam auctores hanc speciem vocant Phthisin veram , dum maciem cum corruptione ex abscessu vel ulcere aliarum
partium Phthisim notham solent vocare . Quod autem ex Pulmonis ulcere pertinacior & frequentior formetur Phthisis, ex his clare patebit. Puris generatio ex bonis humoribus, atque puris corrupti & resorpti permistione tam circulantibus , ut in reliquo eorpore Abscessus , Ulcera , & Vomicae , naturale consumit corporis pabulum, & circulantes bonos humores corrupta m-xulenta putrilagine inficit : sed praeterea Pulmo pus sormans , quia sursu in
contra naturalem puris gravitatem se evacuare debet , hic multo magis quam ali vi pus retentum eorrumpitur & inficit. In hoc solo si consisteret differentia , vomicae etiam viscerum internorum pari passu inducerent phthisin, quae consed tam pus non facile eliminare valent. Sed maior differentiae causa accedere debet , cur Pulmonis ulcus magis quam aliorum viscerum Tabem Iinducit: nullum enim est in nobis organum tam praestant praeparationi hu- 'morum datum, quam Pulmo, cujus sunctio per ulcus vel vomicam vitiata iacit, ut humores minus debito praeparentur, quae praeparatio requiritur , ut commutetur ingestum alimentum in indigenos humores; dum vero reliquorum viscerum secretoriorum & excretoriorum vitiata lanctione , non ita Nutritio, quam Secretio & Excretio turbatur. Hoc fi adhuc insufficiens videtur, suppleri potest observando, Pulmoni Ulcus aeri magis expositum esse cum difficili puris liberatione , quam ullum aliud internum viscus ; quare
hic magis, quam alibi pus stagnans in corruptelam vertitur, eum a ris adi- ,
tus egregie Promoveat putredinem humoris, qui in alio loeo elauso sine mul- ta putredine diu potuisset conservari . Ob has igitur non evitabiles causas corruptionem & emaciationem inducentes ex pulmonis ulcere Tabem ex haecausa natam Veram vocare placuit veteribus.
IV. Altera species vocari potest Taber Catarrhofa seu Colli quativa frigida, Tabes c quae a quibusdam refertur ad Phthisin nervosam . Corporis scilicet emaciatio cum humorum corruptione ab interna latente causa, in qua Tabe saepe vexantur Catarrhoss destillationibus e capite veluti provenientibus, & in pulmones descendentibus, a quibus saepe & vehementer tui sunt, multumque expectorant phlegmatis falsi & spumosi , vix eum ulla febricula , sed potius
corporis refrigeratione & rosione circa dors spinam : interdum autem levi phlogosi tentantur, donec omni consumto corporis pabulo cum summo pallore & marasmo, moriuntur . In qua specie mihi videtur esse tam debilis actio vitae, ut, quae ingesta suere alimenta , loco commutationis in bonos
humores , nune per spontaneam corruptelam degenerent in humorem te
nuem , acrem , deliquatum , ineptum nutritioni, quein humorem Ueteres vocarunt Pituitam falsam . U. Non multum distat a praecedente , quam voco Tabem Colliquativam, in qua etiam sine visibili causa totum corpus consumitur Tabe lenta, cum adiuncta erratica sebre, & corpori incalescentia, frequentior observatur in locis calidis quam frigidis , atque in viris prae primis post febres diu toleratas. Videntur in hae specie per supervenientem putredinem humores sani deliquescere in humorem tenuem acrem & calefacientem , seu speciem icho xis, quae ingesta alimenta in similem corruptelam convertit, consuli ens omne