장음표시 사용
221쪽
II. Uomitoriorum generales effectus ad tria genera reserri Possunt Comp. T. 89. LI. I ad evacuationem ex primis viis , sed praecipue ventriculi a Evacuationem totius massae , quod difficile fit, quoniam veniatriculus non est organum secernens malum a bono , sed conficiens a
Motum majorem . Inde constat morbis ex abundantia in primis viis opi tutari vomitoria , quae valida concussione egent ἱ caeteris autem inferre damnum, dum evacuant , quod erat retinendum, & movent, dum erat quiescendum.
III. Qui dictos effectus vomitorii conserat eum variis speciebus Phthisis Aph. . 89. non difficile huic erit perpendere, quam praepostere agunt, qui phthisicis praebent Uomitoria . Nam Tabes Purulenta sve pus alicubi itaeorpore sive in pulmonibus habeat originem , cum levamine nunquam vomitu potest reiici . Ut enim pus sanguini mistu in segregetur, requiritur org num , quod creatum est ad alienorum secretionem a bona massa, seu organum excretorium, uti renes: non est enim in Medici potestate aliquod ex- eernens fingere organum , quod non prius existat. Quod si hoc deficeret ereatum organum, frustra laboraret Medicus omnibus suis auxiliis facere urinae secretionem a communi massa, sed valet Medicamentis aliquam augere veIminuere excretionem . Cum vero naturalis ventriculi actiost secernere salivosum humorem, hucusque non constitit Medieum ventriculi actionem ita invertere potuisse , ut secernat , relicto bono saneuitae , pus a communi massa. Si autem per Uomitum reddatur pus , ut interdum observatur, id consectum suit in ipso ventriculo , vel eo per parentes vias fuit delatum , aut si ex communi massa veniat non per modum secretionis, quod fieri debet , sed colli quationis una cum reliquis humoribus bonis huc confluit Sedeponitur , quando nunquam inseri levamen, aut depurationem, sed debilitatem virium. Neque ulla per anatomiam vel praxim fuit detecta via ex pulmonibus in ventriculum . qua cum levamine fuit evacuatum pus , sed pus natum in pulmonibus reiectum fuit expectorando, aut secretum a sanguine per renes , & ita evacuatum . Imo in omnibus morbis purulentis , praeeipue si pulmo ulcere sit insectus, non erit licitum tam validam concitare actionem, qualem concitat vomitorium, eum vasa semilacerata ab ulcere, facile violenti concussione vomitorii disrumpi possunt. Neque tutum erit in Tabe Catarrhosa h. 89. IV. dare Uomitorium; haec enim compora debilia non serunt violentam Uomitorii actionem ; neque valemus materiem catarrhosam vomitu reddere; potius autem ventriculum antea liberum catarrhorum collectioni exponemus, quae materia ducenda erat percutis spiracula. In Tabe colli quativa h. 8'. U. summo cum periculo ducitur colliquatus humor ad ventriculum , vel intestina , semel enim si talis reserata sit via, non erit amplius in Medici potestate, eum sistere humorum confluxum . Recte igitur Auctor praecipit , Uomitorium in Tabe
- bus apparentibus non licet propinare Uomitorium , praecipua ex iis hoc loco sunt recensenda . r Ex phthisicis nati saepe fi ad iuventutem veniunt, in eundem morbum, etiams temperate vivunt, incidere solent, qualis phebi sis
vocatur haereditaria, vix ullam capiens medelam , cum medicina non Valeat naturalem habitum immutare. Videntur his hominibus cruenta pulmonum vasa tam tenera , ut si in iuventute generetur sanguinis abundantia & motus maior, facile rumpanturo caute itaque hi homines sunt tractandi; ne vi
lentioribus , uti sunt Uomitoria, in sanguinis sputum , & dein Phthi fin per Π
222쪽
stam praeposteram curationem incidant. a Ex habitu etiam phthisin praesagire valemus, qui indicat pulmones pro mole corporis esse parvos, atque aeris exitum per glottidem dissiciliorem esse ; ut inde tales homines in respirando & loquendo atque cantando suos pulmones magis assiciant: Quemadmodum gibbosi aliaque mala figura pectoris laborantes, aut quibus pectus est planum & angustum , minus spatium pulmonibus concedens: aut quibus est collum oblongum gracile, vox acuta gracilis, glottidis angustiam arguens. Hujusmodi quoque homines frequentius in haemoplysin incidunt, quam alii.
3 uibus autem latens est in pulmonibus vitium, quod facile in phthisin
degenerare potest , hi quoque caute tractandi , ne Vomitorii vehementia prompte in Phthisin commutetur: hoc vitium latens vel ex generalibus signis, vel pulmonibus propriis comicimus; uti habitus cachecticus, cedematosus, calor heificus in plantis pedum, & volis manuum, inappetentia pe tinax , non leve indicium praebent, pulmones affectos esse, praecipue si ea-tharris saepe tentantur; magis autem firmatur iudicium per signa pulmonibus magis propria, ut sputa flava , pallida, vel rusa, granulosa, sue amara , dulcia vel salsa sint, multa phlegmatis viscosi matutina excretio, tu si fis frequens, angustia seu oppressio pectoris p maxime autem minatur Phthiss , si semel tussiendo ex pulmoribus sanguinem eiecerint . Quoniam vomitorium nullam ex allatis causis tollere potest; & quoniam sua apitatione non leve adfert periculum, optimo jure Auctor vetat in his omnibus Uomitorii usum .
xi ρ. R IF Elanchol eos autem uberius deorsum purgabis , eadem ratione eonir 1VI. ria adhibens.
I. DRior huius Aphorismi pars ab omnibus bene concipitur , nisi quod
I ἀδροτορως pro Vehemens, & ab aliis pro Plenius seu Uberius accipiatur , quod ex infra dicendis sicile deduci poterit . Altera autem pars vel
non attingitur , vel refertur ad alias evacuationes . De his verbis inquit Mercurialis, non est ita facile mentem Hippocratis ad ipsam verborum significationem accommodare. Ego autem existimo hujus sensum planum &fimplicem esse Hippocratis brevitate dignum. Monet enim in parte priore, uberius alvum ducendam esse Melancholicis, sed quoniam omnia purgantia non sunt melanagoga, cum quaedam potius Melanchol iam , alia pituitam , alia lympham, vel bilem ducant , ex his monet talia esse purgantia propinanda , quae causae sunt contraria : hoc est eadein ratione contraria adhibens , quoniam scopus tibi est , monet, Melancholiam curare uberiore abvi ductione , ex eadem igitur ratione adhibenda sunt Medicamenta contraria causae , quae scilicet Melancholiam curant & evacuant sua specimca virtute.
II. Sensu dupli et aecipiuntur Melancholici, vel ex animi pathemate, ut exposuimus h. 99. II. vel ex materia , quam vocant Bilem atram. Hanc dixerunt veteres esse Nutri titiam , Exerementitiam , & Morbosam : alii autem distinguunt in Humorem Melancholicum, qui ipfis mitior est, & in Melancholiam ipsam . Si autem hune Aphorismum conseramus praecedenti de Tabidis, videtur Auctor monere velle Melancholica materia Ioborantes, &D d a quo
223쪽
αi, MEDICINA HIPPOCRATICA h. 11'.
quorum corpora sunt prona ad huius morbi generationem , ut est temper mentum sic dictum Melancholicum , uberius Purganda esse . Ut autem paucis constet, qualis materia dicatur Melancholica, forsan dabitur opportunio eloeus deinceps de ea amplius disserendi, pauca notare sufficiet, quo intelligi
possit utiliter praescribi purgantia. r Si sanguis ipse privatur parte sua
aquosa, ut inde reddatur spissior , eiusque pars oleosa aliquo modo corrumpatur , quae unita copiosioribus partibus terrestribus, simul exhibet materiem lentam, tenacem &. nigram . a Si sal ammoniacalis sanguini naturalis convertatur in salem austerum , multorum globulorum sanguinis rubri colorem in nigrorem convertentem, praeprimis si lenta simul accedat corruptela. Bilis flava, privata suo sale alca lino saponaceo , lentescens, & nigrum eo lorem induens , etiam generat Melancholiam , quae dein corrupta pessim unigenus Melancholiat inducit, quando etiam dicitur turgens. Praeter haec et
iam contendunt, formari ex Melancholia nutrititia compacta; ex tantore morborum inflammatoriorum . imo ex Pituita vitria corrupta . Omnis auiatem materia ex quocunque humore nata dicitur Veteribus Melancholia .
quae habet has notas , i Splendorem et Nigredinem . I Tenaei tatem , nisi sit soluta a superveniente corruptione ς Acrimoniam s JMajorem specificam gravitatem, quam in sanguine sano detegitur . Corpora igitur prona ad formationem huius materiae , vel quae talem materiem continent, dicuntur Melancholica .cis M. III. De alvum ducentibus satis su se egimus: Comp. T. so. ea copiosi Dis hesita rem facere alvi egestionem , cuique notum est : cur autem ita extolluntur ita vi Hur Melancholicis, operae pretium est rimari, comparando alvi copiosiorem ege-EMS 'V stionem eum loco & natura materiae Melancholicae. Duae in materia sunt proprietates , quae ex naturali lege cireulationis faciunt eam praeprimis colligi ita vena portarum ante Hepar , Pondus scilicet majus cum adjuncta Tenacitate . Ponderosa aute in praecipue deorsum serri , ex fontibus fallentibus , alusque Iiquoribus fluentibus per canales quotidiana firmat observatio , & a nobi xc Tractatu de Secretione g. XIII. demonstratum est . Quia vero omnes arteriae
sanguinem exonerantes in ramos venae portae ex trunco inseriore a ortae ducunt
originem, si aliqua sit in lege circulationis statuenda gravitatis disserentia, pars ponderosior eo versus praecipue ducetur . Hoc autem solum sufficere non videtur, cum ad pedes aeque quam chyli organa similis ducatur sanguis, verum coniuncta Tenacitas videtur hanc Melancholi eam , dein Materiem magis
colligere in vena portarum '. omnes enim reliquae arteriae se exonerant in venas sese in cavam venam exonerantes, quae valvu Iis instructa multum minuit
resistentiam fluxu ro sanguini per illas arterias, praecipue s moin musculari
agitentur . Sanguis vero in venam portarum delatus valvulis carentem , qui
sanguis iterum in hepate debet superare angustias ; exstincto sere omni impetu a corde accepto, propellendus motu speciali venae portarum mi. vicI VII. tarde procedens, ex infita tenacitate facile moram nectit in lata haci vena , non potens facile duci per hepar, ut veniat in cavam venam . Manens hic ultra eonsuetum tempus a bona indole sensim magis degenerans, tandem quaedam portio stagnando liquata & corrupta , sanguini venae caVae tradita , circulantem massam inficit, quae specialis infectio Delirium melanch licum inducit , ut quaecunque specialia inquinantia sua propria symptomata Pro ducunt . Priusquam igitur longiori mora haec materia fuerit corrupta , eius te tanda est evacuatio per eam viam , quam nobis demonstravit natura salubrem fuisse : illa est vel per Haemorrhoides, vel alvi deiectionem. raro enim per uri nam, vel vomitum cum levamine haec suit evacuata materia. Quoniam vor
224쪽
non ita est in Medici potestate concitare haemorrhoidum fluxum, quam ducere alvum, per hanc igitur viam tentanda est evacuatio, non unica vice
dando purgans, sed uberius, id est aliquoties ducenda est alvus , ut continuata hac evacuatione auferatur ex vena portarum lentescens materia melancholici, quemadmodum non unica haemorrhoidum eruptione, sed aliquotie repetita evacuatione fanantur Melancholici. Summa hic videtur nasti difficultas, quum ad intestina nullum sit- organum secernens, quod segregata iri atram bilem deponere possit, unicus enim apertus est duEtus choledochus, qui prope ventriculum se exonerat in duodenum , & propterea videretur atram bilem facilius per ventriculum quam intestina ex antiari posse . Uerum aliter
cum ramis venae portae quam cavae venae est constitutum, illae enim carentes valvulis opposito cursu a trunco ad ramos quoque derivare possunt san- guinem , quoties in uno vel altero ramo tollitur sustentaculum , quemadmodum experimur in haemorrhoidum fluxu . Credibile itaque mihi videtur, He- par esse organum secernens bilem ab allato sanguine , minime autem valere bilem atram separare, quare si bilis atra turgeat , ducaturque per ductu in choledochum in duodenum & ventriculum , tam dira excitat symptomata, & copiosas evacuationes sine levamine. Quum vero radice ς venae portae ad intestina, uti fit in haemorrhoidum fluxu circa podicem, dilatantur, ut sanguinem atra bile insectum in intestina deponant, homo simili modo per alvi egestionem huius materiae liberari potest, ut alter haemorrhoidum fluxu. Hic autem non deponitur secretus humor, uti fit, si pus renum actione segregatur a reliqua bona massa sanguinis, sed deponitur sanguinis communi qmassa ex vena portarum: unde unica vice evacuari non potest, sed repetitis evacuationibus ex vena portarum per dilatatas venas intestinorum , dum interim per arterias bonus fanguis ex reliquo corpore suppeditetur venae portarum . Sic tandem sensim evacuato sanguine Melancholia insecto , ac accedente puro, qui in portarum vena remanet, magis purus fit, ut jam exigua Melancholiae portio multitudine boni sanguinis patiatur emendari . Ergo utile erit alvum servare laxiorem uberiori alvi ductione, sed non expedit sorte aliquod unica vice dare purgans , ut praecipit Noster Senex. Hoc etiam faciendum videtur in Temperamento Melancholico, seu in quibus observatio Medica docuit facile generari Melanchol iam , est enim in
his curatio praeservatoria, qua primordia atrae bilis , quae retenta lentiora facta, veram Melancholiam induxissent, hac via protinus eliminantur. IU. Eadem ratione , inquit, contraria adhibens, monere volens medicum Eadem in solis Alvum ducentibus acquiescere non debere, ut tantum det quodlibet r/tione purgans, sed insuper inculcet I alvum ducentia eligenda esse, quae experientia docuit melancholiam praecipue evacuare, qualia hodie dicuntur Mela-nagoga. a Eadem etiam ratione contraria adhibenda iis Temperamento melancholico, priusquam morbus atra bilarius sit natus. ῖ Denique eadem ratione contraria, quae generationem bilis atrae praeveniunt, uti olera, re solventia seponacea , corporis exercitium , animi hilaritas . Ultimo, quae melancholiae collectae resolutionem promovent, ut eiuς inde facilior fiat evacuatio . Tam multa praeclara praecepta novit noster Senex sapientissimus medicorum paucis verbis coinplecti, sed quod dolendum est , illa nimia brevitas non paucis summam peperit obscuritatem , non nisi versatissimo in praxi medica discutiendam. Qui autem cuncta praecepta sedulo & mente attenta rimatur, eaque cum hodiernis observatis practicis conseri, novisque detectis in anatomicis, in magnitudine ingenii quasi divini hujus Senis abripitur , qui istis temporibus potuit tam solidos & inconcussos canones pracri
225쪽
, i. MEDICINA HIPPOCRATICA Aph. Hς.
eos condere, ut nullus posterorum eum imitari, multo minus superare po. tuerit . Imo , si Galenum magnum illum medicum , atque Celsum huic comparo , vix puer magis a viro distabit . Unumquemque igitur altiora debent hujus viri dicta . Sincere fateor , quo nostri senis observata magis PervoIvo, eo me magis instigant, atque placent, quod etiam aliis medicis placebunt, modo non obsit nimia brevitas, & inde nata obscuritas, confis
I nim in talibus malum es ἀρώ-ώ Ι. Ui sint Morbi acuti , ex superius dictis h. 7. II. & h. 24- ,
- . III. facile colligi potest. De his monuit l. a . ἐπ Actitis ra-
... ro , tu prιncipιιs purgante utendum. Atque h. 22. Concoeta purgare movere oportet, non cruda , neque in principiis , nis turgeant. Plurima vero non - turgent . Quae omnia sibi invicem collata multis magnam praebuerunt dis.fieuItatem . Ego autem existimo per hunc Aphorismum praecedentes sente
tias firmari . Quippe in hoc loco praecipit purgans sub quadam conditione ,
si scilicet materia turgeat, qua adjecta admonitione indicare voluit regulariter in principio Acutorum non esse purgandum , quod etiam demonstravimus h. 24. U. Si vero turgeat, illa turgescentia detrahit generalem
regulam , & indicat plane in principio invasionis , eadem scilicet die purgans exhibendum esse, & ae s illa admonitio non sufficeret, addit, morar.
enim ἐπ talibus, malam es . Non quod omisso purgante mors esset ex spe Etanda, sed quod morbus acutus invadens cum turgestentia materiae, si noraliberetur per purgans plane in principio datum , plures Iabores maiusque pericuIum sacere soleat. σἐ tun II. Turgens humor vel materia , species est abundantiae & plethorae, ab ea tamen quibusdam in rebus ditat: nam non solum per Onino denotare vult Auctor maiorem humoris copiam in corpore, quam requiritur ad eius usum necessarium , vel qui sua multitudine opprimens saepe inermem facit evacu tionem , aut depositionem in aliquam partem debilitatam ; inde Lymphae a undantia in hydropicis non turget, neque pituita in parte indematosa turgere dicitur ἔ neque coelosior alvi evacuatio , vel urinae aut sudoris profluvium cum corporis refrigeratione, etiamsi multus humor sit in corpore, ex Turgesceri- tia deducitur : si vero cum aucto motu vitali, caloreque corporis, Per vires incitatas humores eiiciuntur, ut seminis evacuatio in iuvenibul post longam abstinentiam a coitu , tales evacuationes ex Turgescentia fieri dicuntur ; atque hi humores ante evacuationem dicuntur Tursere. Ergo ut Turgescenti adsit, duo requiruntur, i. copia humorum maior, Σ organum eum humorem continens valitum & instigatum , ut conetur contentum eiicere : qua-τς mediocris copia , modo instigentur vires moventes, in Turgescen viam com
mutatur, ut illi, qui sani mediocrem sanguinis quantitatem habebant, febre acuta correpti, dicuntur omasmo humorum assecti, quando in iis exspectamus salubrem haemorrhagiam , vel imperamus sanguinis ductionem . Superius au tem Auctor h. ar. IX. dixerat, movendum & evacuandum esse si tur L x, tanquam esset regula generalis in omni orgasmo; hic autem praeci Picurgandum in valde acutis, si materia turgeat, si hoc loco cuiuscumquς b moris Turgescentia accipiatur , praepostera in aeutis ex dato purgante fiς e
226쪽
euratio. Quando enim Turgescentia praesagiens largam haemorrhagiam , vel materia critici disposita ad sudorem turgeat, si daretur Purgans , perverteretur salubris haec instans evacuatio , & ita Perversa medela seger conduceretve in distrimen vitae, ducta materia critica ad intestina, ubi evaeuari non potest, cum locus debet esse conveniens evacuationi . h. a. XII. h. a t. , III. & IV. Ex dictis plane constat, Hipp. intellexisse Turgescentiam in intestinis, vel partibus, quae se per alvum exonerare possunt, ergo hoe Ioeo intellisit cacochyliam in primis viis haerentem, motu instigato intestinorum agitatam. Quibus autem signis iunior medicus hanc turgestentiam dignoscere possit , alio opportuniore loco exponetur . Secundum Auctoris sententiam si concipiamus majorem bonorum vel morbosorum copiam circa intestina , quam potest aeger se bre aeuta correptus sine damno ferre, bina inde mala nascuntur , pressus enim est morbo , atque insuper premitur multitudine materiae, conaturque actio vitae sine successu se ab eo onere liberare, ut inde vires perdat: sed dum ita frustra molitur, qui antea benignus & mitis erat humor, continuata hac agitatione in corrupte iam convertitur, ut nunc non selum vitiata quantitate opprimatur, sed &accedente malignitate in peiorem redigatur statum . Recte igitur praecipite Morari enim in talibus malum est, nam cunctando amittit aeger vires, &sbi comparat humorem corruptum, quae mala praevenirentur dato purgante eodem die invasionis.
TχI. Abus torm ua, ct e rea umbilicum dolores , O lumborum dolor, quἐ o neque purgante , neque aliter solvitur, in bdropem secum firmatur. I I. Otus hie Aphorismus prognosin exhibet Hydropis sicci non ex rati L nibus desumtam, sed frequente observatione practica, nam non ita est haee sententia accipienda , ac si semper post dicta phaenomena in aegris detecta , si non cedant purgantibos, vel alio modo solvantur, hydrops fie-cus esset exspectandus, quum non raro in meis aegris observaverim , huiusmodi tormina & dolores perseverantes aegros sne tympanitide ad mortem usque concomitari: sed in quibusdam tamen ante mortem generabatur hydrops siccus . Itaque operae pretium erit rimari causas haec phaenomena inducentes, quae tandem Tympanitidem inserunt. II. Hipp. tribus utitur vocabulis Wρόφοι, πονο , & ἄλγημα ad Phaenomena in ventre circa umbilicum & in lumbis exprimenda , quae omnia variam& interdum eandem rem designant, stitieet Dolorem, unde nascitur in e
positione magna difficultas: nam aliud est phaenomenon , si diceretur ventris seu intestinorum cruciatus , vel tormina , umbilici dolor , & lumborum effectus, quam si simplieiter diceretur Dolor harum trium partium . Sed quoniam noster Auctor semper brevitati studet, mallem credere, eum v luisse etiam triplicem speciem designare stitieet intestinorum omnium tormina seu contorsones; sed circa umbilicum dolorem constantem, atque in Iumbis aliquam simul sentiri affectionem . III. Acriter disputant Veteres, num Tympanites seu Hydrops secus ex M Urstare possit, nempe an in cavo ventris possit colligi aer, ventrem illum di-sendens, ut tympanum aere plenum , unde hic morbus suum accepit nomen itiuum nulla detur via, nisi rupto intestino, per quam ire potuisset aer in
227쪽
,is MEDICINA HIP POCRATICA Aph iri.
dominis cavitatem . Uerum hodierna Experimenta satis evincunt per motum automaticum praeprimis putredinis, aerem liquoribus adhaerentem fine virtute elastica ab iis liberari, & recuperare naturalem ex Pandendi virtutem; unde in corporibus putrescentibus ingens copia aeris Continuo eructat. Ergo sumiacit, ut in ventris cavo effusus aliquis haereat humor , qui corruptionem subit. IV. Dum igitur intestina patiantur tormina, Varioque modo agitentur, di tat motum intestinorum vermicularem esse perturbatum ab irritamento instigatum, quod sinui dolorem inseri circa umbilicum & lumbos eonstantem. Talis causa constans, non cedens purgantibus, declarat, malum non haerere in cavo intestinorum, quia hic haerens simul expelleretur ; quare ierita mentum haeret vel in lateribus intestinorum Vel in mesenterio , quae pars ultima hie videtur indicari, quum circa umbilicum & ad lumbos sentiun tur dolores. Quare videntur mihi huiusmodi dolores genetrari a tubereulo mesenterii, constantem inserente dolorem , sed tandem rupto effundente pus vel ichorem in cavum ventris; qui humores pedetentim etasi , mognantes in loco calido, putrescentes, nulli bi invenientes exitum , tandem abdominis cavitatem aere ex putredine nato adimplent , sensimque magis distendunt incurabili incremento. Quia vero hujusmodi tubercula non semia per rumpuntur, & fundunt humorem in cavum ventris , etiamsi similia inserant tormina & dolores, non est quoque constans observatio , post dicta tormina semper sequi Tympaniam .
LIB. IU. A P H. XII. 111. Uibu, alui sunt Lienteriae, eos Deme sursum purgare, malum es .
I. R Limentorum in ventriculo & intestinis praeparatorum citiorem eiectionem per alvum nominari Lienteriam , aut Leυitatem intestinorum , superius h. ror. IX. indicavimus. Hujus morbi autem cause se ponunt actionem , & ut Veteres dixerunt, facultatem concoctricem Uentriculi & In testinorum valere , id est satis affluere humores saponaceos ad QI- vendam pinguetudinem assumtorum ; A motum peristallicum ad permiscendum valere : sed motum propulsivum Versus intestinum rectum esse nimium , cum absorptione per lactea & Venas meseraicas parciore . In organis enim chylopoleticis particularis observatur motus, quo in sanis non si tum Versus anum propelluntur reliquiae, nutrititio privatae, sed etiam na- trientia praeparantur in chylum, nulla arte imitandum , & ducuntur uti-Ita in oscula absorbentia. Hic autem motus sui iuris est, non dependens amotu generali cordis vel arteriarum , cui tamen interdum consentit , suas proprias mutationes in morbis subit , ut fit vel languidior , vel sortior, vel inversus, vel inordinatus, uti omnes actiones a motu dependenteς. Si ergo deficiat absorptio cum motu propellente maiore , alimenta assumta quidem mutantur in chylum, sed confectus ejicitur . Inde quaedam inveniuntur medicamenta consectionem alimentorum promoventia, quae dicuntur stomachica, & itidem alia , quae actionem propellentem augent, uti Purgantia. Quare tanquam certum assumi potest, in intestinis varium motum esse admittendum .
II. Uomitorium non solum ventriculi motum vermicularem invertere, sed utcunque etiam intestinorum, nemo ignorare potest, quum iterato vomit interdum quaedam intestinorum contenta reddantur, praecipue si exhibemus
Elleborum, quo usi suet Veteres. Si ergo aliquis motu expulsivo validiore
228쪽
uentriculi & intestinorum laborat cum deficiente absorptione, hoc novo addito stimulo, invertente motum, iaciet, ut ea, quae naturali utcunque directione serebantur ad anum, nunc inverso ordine trudantur sursum & red dantur per vomitum , qui motus inversus multo dissicilius potest tolerari ab agro quam praecedens in Lienteria , atque non Promovet chyli absorptionem , sed facit, ut, si adhuc aliquid de consecto per vasa lactea ni intestinis a
sorberetur, protinus, antequam eo veniat, Per vomitum reddatur, simulque
aeger fiat fastidiosus , qualis sensus in nobis semper fit , si motus inversus
habeatur in ventriculo . III. Hyeme vitandum esse Vomitorium, superius b. II 6. III. demon- α is, i stravimus, cur autem hoc omnino sit observandum in Lienteria, hoc loco m. H.is inquirere restat. Non est opus multis verbis hoc adstrui, cum per se pateat, s una indicatio vetat Uomitorium, ut est hyems, & accedat altera istam vetans, ut est Lienteria , quod gravius fiet malum, si quis contra duas indicationes quam unam exhibeat Vomitorium . Ita egit noster Auctor , ut nota solum praecipiat, quae sunt agenda, sed & moneat, quae sunt vitanda, quoniam in propria vel aliorum praxi observavit, vomitorium in tali morbo &tempore datum, malum habuisse eventum , ne sequentes medici in eosdem scopulos illulant, & aeger ducatur in periculum vitae. Praeceptum est egregium in iis, qui tam promte in quovis morbo & tempore propinant v mitorium, ut prudentiores fiant sedula admonitione nostri Auctoris.
123. Α D Elleboros qui non facile fui sum purgantur, iis ante potionem rema pora praehumefianua , copiosiore alimento , quiete . I. T TT hodie in malam consuetudinem introductus fuit usus Nicotianae, v.ttis,
ita Hippocratis tempore in Graecia & aegypto valebat usus Helle- etis quo-hori ad concitandum vomitum: qua re Hipp. integrum librum de Elleboro conscripsi, ut satetur Galenus, qui Galeni tempore desiderabatur, & hodie quoque non exstat. Ille mos quum omnino exolevit, & in his Regionibus an emine, nisi forsan a gyrtis, amplius ad vomendum Propinatur, non erit opus sedulo omnes cautelas Elleborismi rimari . Sed solummodo notare volui, qua specie Veteres usi fuere ; & deinceps cautiones propositas in generali Vomitoriorum usu examinare. Duae species Ellebori Veteribus suere in visu : nempe Helleborus albus, & niger. Et quoniam utitur plurali, forsan utramque speciem intelligit, maxime autem Helleborum album, quia magis ad vomitum , sed niger ad purgandum adhibebatur . Quoniam uero Hellebo- rus albus & niger non sunt species ejusdem generis, substituerunt Veratrum pro Helleboro albo. Veratrum fiore subviridi H. Boer h. I., 296., I. ROyen. I)rodr. 43. , I. Lin n. H. Clis. 468. , Tourn. 272. Helleborus albus, flore subviridi. C. B. P. 186. M. H. 3., 383. Elleborum album Matth. Diosc. a. , 339. Sed hodierni Bolanici sere omnes nomen Hellebori nigri tenuere. Inde Helleborus niger verus . R. H. 697 ., I. Helleborus scapo flori sero , subnudo Pedunculo communi bipartito. Royen. Prod. 484., 3. Linn. H. Cliff. 227. Uelleborus niger , flore roseo H. Boerh. I., 297., 3. C. B. P. I 86., 4., M. H. 3., 339. Veratrum nigrum primum. DOd. 383. Eius loco a quibusdam substituitur alia species, quae vocatur Helleborus niger, hortensis, store E e viri-
229쪽
, it MEDICINA HIP POCRATIC A Aph. ii
viridi C. B. P. 183. Haec nomina sussicere reor ad inveniendas has plantas ex hodiernis Bolanicis, quarum radicibus us fuere Ueteres .
M. II. In usu radi eis Ellebori quatuor praecepta tradit Auetor. 1 Quid sit faeiendum ante exhibitionem . 2 Quid tum, dum datur . 3 Dei neep,
quid inter operandum, denique quae mala ex ejus usu sint observanda quae omnia sequentibus Aphorismis praecipiuntur . Supponit ergo Auctoe satis notam esse eo tempore potionis istius praeparationem & dosin .s holiis III. Dum exhibetur Uomi rorium, Observandum est, ne detur illi , eui omitorii omnia vomitoria obsunt Comp. T. 89. . LIV. . Sed in quibus permitti- ''os ' tur Uomitorium, observare vult Auctor, ut distinguamus inter facile & di λ- bis, . ficile vomentes. In sicile vomentibus non videtur praemittenda praeparatio. sed in iis, qui dissicile vomunt . uoniam vero vomitus non est exeretio naturalis, ipsi aegri , nam sani non egent Medicina , interdum nesciunt, num facile vel dissicile ab emetico dato vomant , quare tentandum esset alio leviori vomitorio, num talis aeger facile vel difficile vomat . Si ergo constat vel ex aegri relatione , vel experimentis , aegrum dissicile vomere,
tunc monet, corpus esse praeparandum ad vomitum .p ipa M IU. Huiusmodi in corporibus si vomitus per Elleborum sit concitandus, iis monet, ea corpora esse praehumectanda, simulque suppeditat auxilia hume-2- Uz ctantia, nempe alimenta copiosora, & quietem . Nos vero in Comp. x librii. 89., LUII. praecepimus resolutionem materiae in ventriculo contentae, &ad mala praevenienda venae sectionem . Etiamsi nostrae cautiones non sint eaedem , nihil tamen est , quod repugnat. Noster enim scopus est vomitu reiicere aliena & morbosa contenta ex ventriculo, & praevenire mala, quae ex violentia vomitus nasci potuere . Hipp. autem indulget maIae consuetudini ; etiamsi nihil reddi debeat per vomitum , sed reddit modum , quo
aegri dissicile aliter vomentes per Elleborum commodius vomunt. Praecipit,a' corpora praehumectanda esse, quod ad scopum suum recte monet , nam si ventriculus admodum est humestatuς, maiorem copiam vomitu reὸdere potest, & ventriculus humectatus, quia laxior, instigatus non tanta vi convellitur, ut omnes partes laxiores. Corpora autem praehumectari copiosiore alimento & quiete , paucis videndum . Ata Evio V. Nostrum corpus tali est virtute creatum, ut actione sua se ipsum deo pia iura terat, & ex assumptis alimentis conficiat succum , qui amissum resarciat, εμφ αδ--hoc saetendum eorpus sanum nullo alio eget auxilio . Illa autem actio praeparans , & abalienatorum expulsionem faciens non ita est infinita, ut quamcumque copiam alimentorum ingestam subigere possit & expellere: si ergo copiosiora alimenta ingeruntur , corpus istud oneratur multis crudis humoribus, partim non subactis, partim spontanea corruptione degeneratis.
Inde maior copia humidi tali in eoepore est collecta quam in fanis requiritur, seu ut noster Auctor loquitur, istud corpus est praehumectatum.
aula, his. VI. Quo praecedens actio praeparans minus exercetur, eo minus alimeritae
merear. subiguntur & expelluntur inutilia; seu quod idem est, quominus exercetur haec actio, eo maior de assumtis alimentis copia colligitur in corpore , & quoniam alimenta omnia, quae lactea vasa intrant, sunt humida, tale corpus, Pr primis si copiosiore simul utitur alimento, praehumectatur . Ergo id esset duntaxat hoc loco probandum , in quiescentibus debiliorem fieri aetionem . Hoc autem puto tam planum, ut euivis pateat, cum in quiescentibus solo motu Vitali haec actio fit absolvenda , dum vero in exere itiis non solum fiat maior aerritus& expulso motu mustulari, verum in iisdem quoque circulatio sen-guinis & respiratio sit citior , ut constat ex ea lore corporis, pulsu frequenti sDiuilirco t
230쪽
re , & pleniore , atque ex respiratione celeriore & profundiore. VII. Tandem ad conclusionem veniens statuit Auctor, In corpore ita prae- ro εὐόι humectato Uomitorium dandum esse, atque hoc non sine gravi ratione . I η ectato Humectata illa corpora vomitorii actione multum humidi evacuare pomini,& quod magis est, eadem evacuatione ipsis restituitur aequilibrium , quia Dbunaabat humidum, si vero antea fuisset datum vomitorium, eadem eva indum.
euatio secisset destructionem aequilibrii, tollendo aliquid de mediocri quantitate humorum . Nunc vero illa corpora crudis onusta & humiditate sta- tentia Ievamen percipiunt a vomitorii exhibitione, sed prauiantius seret illam abundantiam sbi non conciliare , quam natam vehementi vomitorio tollere . Quia vero aegri sentiebant ex mala consuetudine post ingluviem & desidiam summum ex Uomitorio levamen , istud medicamenti genus multis en- com iis celebrarunt. a Corpora quiete & pleniore cibo enervata a vomitorii stimulo minus exagitabantur, quam quorum vires magis valebant.
24. Dora Elleboro, corpus movendum eoiIus , quam somno tradengum , aut I quieti. Nam vel naυigatio indicat motione turbari corpora.
I. Λ Gendi regulam in altero temporis articulo hoc loco praecipit Amo,M D
Ix ctor, quid scilicet sit agendum postquam vomitorium fuerit assumin erendum tum , dum adhuc non sequatur vomitus . Inter assumtum vomitorium & pN U vomitum sequentem aliquod tempus, unius vel alterius horae, praeterlabitur interdum quid ergo in hoc tempore si agendum, docet, nempe Cor-rium pus potius esse movendum , quam somno aut quieti tradendum . II. Non praecipit Auctor corpus moveadum esse, sed potius quam ut in eis dulgeat quieti A somno, quia interdum satis cito & valide operatur Hel Ie- νυ, --horus, ut non requiratur corporis agitatio ad vomitum promovendum: sed inurionidum Vomitorium est assumtum, & adhuedum tempus non est, ut suam O- Perationem exequatur , suadet non sine ratione corpus potius movendum esse .
Nam scopus est magnam copiam humorum per vomitum elicere, quod fieri non potest, si corpus tradatur quieti vel somno, in quibus compescitur ille motus, quo ducuntur humores ad ventriculum, ut vomitu ejiciantur ; imo Per hanc quietem inductam compesci potuisset vomitus, ut frustra fuisset datum Vomitorium. Sed potius corpus movendum, quo augetur Uomitorii actio , & maiore copia ad ventriculum ducta, copiosior vomitus fieri potest.
Non constat autem inter Commentatores, quo tempore a vomitorio sumto
corpus sit movendum , an statim post assumtionem vomitorii, vel post aliquot horas. Si vero attendamus ad scopum, nempe eopiosiorem evacuationem per vomitum, facile est invenire istud tempus. Si enim statim ab assumptione moveatur corpus, ut ejiciatur Uomitorium assumtum , quia parva inducta est commotio , post ablatum Uomitorium brevi tempore compescitur motus inordinatus inductus: sed si per Meam unam vel alteram relictum fit in ventriculo Vomitorium , continuata agitatio tantum motum inversem induxit, qui tam cito compesti non potest. & qui disposuit organa, ut ad ventriculum majorem copiam humorum ducant, & ita plus per idem vomitorium evacu ri potest. Quare non statim movendum corpus , neque tinx diu ex inan