장음표시 사용
381쪽
316 MEDICINA HIP POCRATICA A . et σε.
enim sussieit ut ovum maturum lamineum in utero irroretur liquore quodam ex viro proveniente, ut impraegnetur, sed requiritur semen maturum his viventibus animalculis praeditum . Quia vero demonstravimus per Inis temperiem ita mutari posse actionem, quae facit ovula in ovario , ut nullum inde persectum, & maturum ovulum prodeat, nulla mihi videtur reis stare ratio, cur non aeque in viris per Intemperiem praedominantem potuisisset produci liquor seminalis generationi ineptus . Imo verisimile videtur , hanc causam frequentillimam esse causam sterilitatis in viris. Sed quoniam in laminis hae causae non solum inserunt sterilitatem ex imperfectis natis ovis, verum etiam si uteri quoque corpus eadem laborat, ratione incrementi scelus, verisimile videtur hanc Intemperiem frequentius in Deminis qu in viris inducere sterilitatem .
237. π Ae dare capite dolentibus malum . Malum vero etiam febricitant bus ,
oe quibus hNoehondria ele ta sunt murmurantia , o sit culinis . miniam autem ρο quihus de editones biliose , qui in aeutis sunt febrib4s : σquitas rapto Ianga inis fatia est Vestio . Conisnit vero tabidis non admodum salvi febricitantibas lac dare, σ in febribus longis languidis , nullo ex Iupra ditiis signis praesente: σ praeter rationem quidem extenuatis. I. c Uid sit Lac, & quomodo generetur in mammis mulierum , vel uberibus animalium .exposuimus h. et 3 a. ex quibus colligi potest, praeci
puam maperiem esse chylum ex alimentis assumtis consectum , actione corporis aliquo modo mutatum , ut ex eo faeilius quam ex crudis alimentis
produci possint nostri humores sani, & proprii. Omnia genera alimentorum ab lactantibus animalibus assumta , per actionem organi chylificationis , &asi taxum humorum seponaceorum ita solvuntur in sua veluti principia, ut reserant massam homogeneam albicantem ad adspemam , quam chylum voeamus. Hic constat erso alimentis solutis, liquoribus affusis, quibusdam partibus non solubilibus, quibusdam etiam adhuc immutatis, & portione quadam omnino soluta , & nutritioni adaptata . Talis humor in massam circulatoriam delatus, reliqua actione pulmonum , & arteriarum per totum corpus, & propria natura admistorum nostrorum humorum , magis praeparatus in humorem nutrititium , amittit sensim indolem priorem , quam pollidebat in assumtis, & tandem iterata
actione corporis viventis omnem priorem naturam amittit, & convertitur in nostros proprios humores. Antequam ad eam pervenerit perfectionem , utcun-rue quasdam retinet proprietates priores, ut patet ex odore aliisque specialibuς eiectis in hoc humore proprietatibus. Quamdiu chylus talis sanguini circulanti mistus p intamina, vel animali lactante ad Mammas delatus, actione ea speciali Mammarum a sanguine separatur, ubi simul utcunque in Lac commutatur , quod in se aliquo modo continet naturam non facile domabilem assumtorum . Non debemus iudicare purum chylum ita separari ab allato sanguine, sed tenendum est etiam aliquid de praeparatis propriis humoribus istius corporis ehylo esse mistum , ut constituat Lae, quibusdam in proprietatibus a chylo distans, & eo magis, quia actione Mammarum ille allatus chylus aliquam quO-
382쪽
que mutationem subiit. Hine Lactis materia petenda ex assumtis ,& propriis humoribus istius corporis, qui uniti subierunt aliquam mutationem in Mamismis . Ille igitur humor experimentis est examinandus , quales proprietates possideat, antequam aliquid certi de eius usu in morbis pol imas adit ruere. De ex animalibus desumtum , quae solis plantis, vel gramine vescuntur, in loco tepido retentum, secedit in tres partes, superne colligitur butyraeeum oleosum pingue , reliquum in serius partim abit in materiem caseosam , de partim in Iiquorem tenuem seorsum . Tota massa brevi tempore acorem conintrahit. Sed quod Lac generatur in mulieribus, & aliis animalibus carne uten tibus, sibi relictum non contrahit acorem, sed potius rancorem. omne Lacfacile coagulatur, seu eius pars caseosa iacile unitur, & secedit a reliquis,& se unit in corpus firmum . Meretur nune inquirere quodnam senus lactis
in hoc loco intelligitur. Quia vero olim ut hodie Lae vaccinum ἰn frequentissimo fuit usu, nullum est dubium, quin in hoe loeo fit accipiendum Laevaccinum, nam ovinum, vel asininum si dari debet , animalis nomen adiectum invenitur. Lac vero ex animalibus carne vescentibus raro, vel nunquam datur: sed ex mulieribus solis phthisicis , & infantibus conceditur . Quare quidquid dieatue de usu lactis in sequentibus morbis, id lacti vaccino
est adscribendum . Hoc lac quia desumitur ex animali, quod solo gramine,& aqua vescitur, ejus spontanea mutatio est in coagulationem, & acorem, eius materia ita est soluta & praeparata, ut proxime accedat ad naturam nostrorum humorum.
II. Non inficior Hippoeratem observasse usu lactis intendi capitis dolorem,& qui his doloribus saepe sunt obnoxii per nimium lactis usum in Capitis ..dolorem incidisse . Neque negari potest, capitis dolorem Ieniri usu lactis , malum . quod cipe in praxi observavi. Ergo incertum videtur , num lactis usus conveniat vel noceat. Quia vero Capitis dolor a multis causς possit fieri, quarum quaedam usum Lactis exigunt, ali vero respuunt, absolute poni nequit , num conducat vel noceat Laesis usus. Ita tamen solent Veteres ratiocinari in morbis, qui ex diversis causis oriuntur, ut morbum talem habeant legitimum , qui ex frequentissima causa oritur . Ita absolute dicitur Pleuritis si fiat ab inflammatione ; Nephritis a calculo: iidem autem morbi ab alia eausa nati habebantur illegitimi seu nothi. Hoc etiam statuendum est in Capitis doloribus, qui Dequentissime oriuntur ex sanguiniς abundantia , &impetu maiore ad caput. His hominibus si detur multum tactis, quod prompte cedit in bonum sanguinem , generatur ex exhibitione ea capitis dolor , quia augetur sanguinis copia , quae doloris est causa . Hie vero Lactis acorem accusare vel vaporem caput petentem , ut multi, non videtur mihi alicuius momenti, cum decocta farinosa, quae citius acorem contrahunt, laudentur, &saepe utimur lactis vapore naribus attrahendo, ut medeamur capitis doloribus .-LMIII. Propter rancorem, in quem dicunt cito abire Lac, non sunt ausi Laedare febricitantibus, magis credo ut quadam ratione firmarent Hippoc. & Galerii sententiam, quam ut proferrent veritatem . Nam in sebribus essentialibus Aph. I 33. J eonveniunt acescentia, quale medicamen est Lae, quod in calore retentum brevi acescit, ut supra probavimus . Reponunt tamen, lac potum bre vi post ructum nidorosum facere, quod eius cremor seu pars butyraeea in Pan corem abeat; & Lae coctum rancidum fieri. Uera sunt experimenta , sed non probane id , ad quod adducuntur, nam iisdem in hominibus a pura tepida aqua Pota etiam fit ructus nidorosus , ex quo experimento nemo colligere potest aquam commutari in nidorem, sed adsuisse pinguedinem corruptam in ventrieu
is , eamque aquae tepidae potu lalutam, & ita summatantem, ructum nidor Α a a a sum
383쪽
a11 MEDICINA HIPPOCRATICA Aph. aue .
sum facere, quod etiam alams potione fit. Lac diu coctum nidorem eontrahere verum est , sed tantus non est ventriculi in febricitantibus calor, ut indelae coqui possit. Alia igitur esse debet ratio , quamobrem non damus sebriel tantibus Lae, & cur ex ejus usu intenditur febris. Illa ratio plana est: in omnibus febribus calidis victus humidus h. i6. est imperandus, & tenuis debet esse Diaeta in omni morbo acuto h. p. 8. IO. II. &e. ando tritur Lac multum nutrimenti praebet, febribus Obest . Lac vero multum nutrimenti continere, cum ex chylo formetur, neminem latere potest . Si ergo quis vellet Lae dare febricitantibus, istud multa aqua prius est diluendum . Tali modo dilutum Lac expertus sum febricitantibus potum esse egregium , sed si merum Lac detur, propter copiam nutrimenti a febricitantibus tolerari non potuit. t. a. IV. Nonnulli elevata hypochondria murmurantia reserunt ad febrem anteee- noceat dentem, alii vero hoc phaenomenon sine febre accipiunt: utrumque casum per- pendemus . Si hypochondria sint elata murmurantia ex febre , tunc signum est Pri .ia,. materiem febrilem magis serri ad intestina & eorum motum turbare. h. muemu- Ι 83. Ex febris ratione deduximus non convenire Lae, sed & motus admodum perturbatus intestinorum convertit Lac merum assumtum in corruptelam . Experientia constat eo validiorem corruptelam fieri, quo plus nutrimenti est ire assuintis , inde teterrima corruptio ex pinguedine producitur . propterea Lacmerum in tali symptomate non conducit. Quibus vero hypochondria eleva ta murmurant sine febre, illis ut plurimum contenta intestinorum aliquam faciunt commutationem in acidum specie sermentationis , & quoniam lacin loco calido cito etiam acescit, non convenit tale dare alimentum, quos sponte acescit. An Lae U. Sitis naturalem causam esse desectram humidi in corpore k quo ossicc
I' tum nobis Sitis sensum concitat, demonstravi inus in speciali Exercitatione de ..us, iti : haec causa fit eo major in febribuς, quibus omne humidum expellitur ,& reliquum compingitur , quare in se bribus frequenti sinum , & molestillimum est symptoma . Hoc ut tollatur, exigit humidi abundantioris ingestionem, quod vix aliquid nutrititii in se continet. Si nunc examinemus Laetmerum , id nutrititio abundans non praebet tale humidum j quale ad Sitim leniendam exigitur. Si vero magna copia ingeratur, corpuς multitudine nutrimenti , quia in febribus est evitandum , opprimitur , & non suppeditatur tantum humidi, quantum ad Sitim leniendam requiritur. Qui ergo Lacpotandum dare vult sitientibus eum vel sine febre , id admodum erit prius
- .L- VI. Biliosas deiectiones supra h. 4o. II. & Aph. 138. III. descripsimus,
. , His d. ex quibus constat eum hominem habere in intestinis materiem pinguem eo ν--ο ruptam, acrem, es calidam: his igitur hominibus nulla sunt danda pinguia,f ne materiae biliose, qnat ex pingueat ne corrupta praecipue formatur, demus suppetias. Quia vero in lacte multum pinguedinis haeret , ut pater ex ejus supernatante eremore, iacile intelligitur Lac dandum non esse , nisi magna copia aquae dilutum, sed potius acescentia macra . iactis exhisitio eo magis est evitanda, si febris acuta adsit, quae prompte humiditatem discutit, di reliquum pingue in raneorem convertit. In deiectionibus autem biliosis sine febre laEtis serum acestens, quod pinguedine caret, expertus sum egregium fuisse medicamentum, quo potui omne biliosum corruptum eliminare ...... ti; sed ' one hac quaedam est obscuritas , quidam enim intelligunt is, ἡο .. Diarrb m Vςl Dysenteriam eruentam, in qua noceret exhibitio meri laistis fissumo ian acciPiunt sub hoc sensu omnem sanguinis evacuationem ex quacumquc
384쪽
Parte , in quo etiam non conduceret; denique intelligunt quidam te mpus ii Iud , sin quo aeger per antecedentem sanguinis evacuationem est sanguine veluti pri--tvatus. Qualis autem si vera sententia Auctoris non rimabimur , sed videbimus. quid sit sentiendum in his diversis casibus. In Diarrhoea , & Dysenteria cruenta per experientiam constat Lac ingestum , vel clysmatis ope iniectum magnum solamen attulisse , nam id acre , quod intestina vellicat, lactis injessione , & aD sumtione egregie temperamr . Si vero sanguis elicitur propter tenuitatem sanguinis, vel laxata oscula vasorum , hanc desectionem equidem non curabit, sed quoque nihil damni adseret. In quavis alia sanguinis evacuatione multi su1dene Iac non esse exhibendum , quia copiosiorem haemorrhagiam facit, quod etiam experimur; sed proptere 1 non debet aener se absti nere ab omni lactis usu , modo enim moderatam copiam. ingerit; seil ex copia maiore damnum pateretur, quia corpus sanguine exausium leni, & pauco nutrimento est sustentandum . quale est lac modica copia sumtum . Sed sese abstinere a lactis usu , qui debulitatus est per antecedentem sanguinis evacuationem, eum male agere existimo, corpus eni in illud est restaurandum bono , & levi nutrimento , quale lac suppeditate verum hoc corpus onerare inagua copia Laestis puri, esset o ruere vires multitudine alimenti : quare credo Auctorem in hoc casu vetare nimiam lactis puri ingestionem. Hoc ex textu constare potest , quia dicit, quibus copiosa est sacta sanguinis egestio, quibus verbis indicat eam egestionem non fieri, sed factam esse, quod corpus debilitatum non seri tantam copiam puri lactis ingestam.
. VIII. Quid sit phthisis superius h. 83. II. definivimus , in quibus h 'minibus non est desectus concoctionis in organis chylopoleticis, sed corruptior ' praeparati humoris praeprimis in pulmonibus: in his igitur , quia tanta est boni humoris consumtio in materiem purulentam , convenit ut suppeditetur alimentum satis copiosum, quod non eget multa praeparatione , quale estiae . Propterea phthisici si non amplius alia alimenta ferre queunt , solo lacte sustentantur. Multi quidem Lae asininum eligunt, sed ex qua ratione non intelligo. Ruminantia animalia entiri persectius sua alimenta praeparant ruminando, quam non ruminantia, ut Asinus, atque meliori gramine vescuntur. Si Lac asininum sit magis dilutum , di inde facilius digeratur , hoc quoque obtineri potest affundendo aquam Lacti vaccino . Igitur concerdo Auctori nostro , qui lautit Lac vaccinum in Tabidis, qui non admodum febricitant, ne multitudine nutrimenti lac Obsit febri, ut antea monuimus. IX. Diaetam tenuem imperandam esse in Acutis passim observavimus in Li- 2b, bro Primo, ex hoc principio quoniam vis vitae admodum laborans a morbo , b Dis,to.. per multa alimenta aggravata magis laboraret, & sorsan succumberet: si ve- siser iam ro febris longior erat exspectanda, concedebatur victus largior, quia corpus S Per tam longum tempus vietu tenui non potuisset sustentari. Eadem est ita his sebribus ratio, naem ait ignatur febris longa, & languida, in qua corporis vires non multum instigantur, sed quae tamen diu duratura est : in quas non suppeditetur nutrimentum sufficiens , vires vitae debilitarentur ali- enti desectu. Hinc lae nutrimentum satis copiosum praebens, sed quod etiam facile ab actione corporis potest subigi, his hominibus est dandum ut su
X. Quaenam dicantur corpora extenuata unusquisque intelligit, sed cur di- re catue Praeter rationem meretur observare . Haec est communis locutio Hippo- Vem p cratis, si significare vult non adesse cautari manifestam , ex qua possumus tantam Extenuationem exspectare . Mirum enim non est , quod aliquis exati eis.
morbo λcuro , vel . setae, vel ulcere pulmonis admodum extenuetur; sed si ipsi Disiti eo by Corale
385쪽
ὴν MEDICINA HIPPOCRATICA Aph. aue .
ipsi aegri mirantur se summopere extenuari , dum tamen belle comedunt,& non multum aegrotant,' talis tune Extenuatio inde oritur, quia assumta alimenta ingesta desectu virium non compinguntur in humores crassos sanos, sed tenues manent. Quo nunc alimenta maiori actione compingenda sunt in humores nobis naturales, eo minus conveniunt quae vero levi a-ictione vitae commutabilia sunt , uti est lac , ista praestantissima censenda sunt. Inde Hippocr. per experientiam practicam id detexit, quod ex firma theoria debuisset deduet. Sic videmus veram Theoriam semper respondero
O s insaniunt. His aurem derepente e-mescentibus , quibus in mytica qti iisdem parte fuerint, muυulsiones , tetani . quibus vera in antica , .nis nis, aut lateris dolores acuti , aut suppuratio , aut duenteris , si rubicundi fuse
M. M . I. T T Oe in Aphori Hippocr. Naturae arcana revelat, quae a paveis bene I eouρη I. I telliguntur, quum sine cognitione anatomica , & intellectis actioniise but corporis viventis intelligi nequeant: ea tamen detexit Auctor per praxi non vero ex praevia cognitione theoretica . Nobis enim quaedam mira reIiquit exempla, qHomodo morbus in uno loco corporis natus misit etiam Mia in parta producere morbum num vero ii Ie alter morbus per sympathiam vel metastasia generetur non explicat ; verum docet quinam morbi producam alium in aliquo loco remoto, & quinam raro id saeiant. Ire superioribus demonstravimus . ph. ras. III . h. 326. III. Aph. iar. IV. Aph. 23o. I. dcc. Inter quasdam corporis partes maximum valere Consensum, & maxime inter istas, quae ex eodem sanglio nervos habent, ve I communem sere exercent fimctionem . Inde si pars una afficiatur morho , altera etiam afficitur, sed quoniam tali in casu non sertur morbi materia ex uno Ioeo in alterum , hi morbi ex Consensu nati non adferunt levamen , verum semper magis opprimunt aegrum . Si vero morbi materia ex uno loco ad alterum seratur, quando vocatur merastasis , talis transplanratio bona esse potest, &mala. Nam ut bona sit, omnis materia est transferenda ex parte magis principi ad minus principem , ex Ioco ubi exonerari non potuit ad aliquod emunctoriutri conueniens : ita enim aeger liberari potest ab omni materia morbi. Si vero imperfecta sit transIatio, vel ad partem, ubi ea em materia maius periculum inferre potest, augebitur morbus . Semper ergo attendendum in praedictionibus , & curationibus ad has regu Ias generales . Has applicabimus ad exempla allata: multo plura quidem sunt, sed quoniam hic non est locus omnia tradere , quae dicenda sunt de Consenis & Metastasi,m NM- pauca ea ab Auctore assata sufficient.
c. - II. Chirurgos per Ulcus intelligere vetus am solutam unitatem in parti- otia i , bus firmis, iri qua plerumque quaedam portio simul demta est , ex nostra Chin t invia rurgia repurgata, & aliis libris Chimeticis intelligi potest . Ambitus huius ul-- z t seris 'M qius vel rument, vel non elevantur, prout fluens humor mor .. N bosus in istis colligitur, HI non. Si multa sunt Ulctra disperia per euri m, ais e. ut hic hR tur Plurali, non possumus accusare vitium locaIe , sed hum
386쪽
rem morbosum Per totum corpus dispersum , uti in variolis in tali nune si tu morboso observavit Auctor aegros non valde convelli. aut insanire, id est, raru in est fi ora ulcerum turgeant, quod tuuc aegri eorripiantur Conuulsi ne, vel Insania: hoc etiam observamus in variolis, quoniam morbi mater.aper corpus dispersa tunc colligitur ad ulcera, propterea non sertur ad encephalon , ut irritando nervos inferret convulsionem , vel insaniam . Si vero illa antumescentia evanescat, facile fieri potest, ut ad Encephalon delata materia istos morbos inserat. Non tamen illa intumescentia tam certum est signum , ut nunquam inde fieri posset Convulsio, aut Insania, nam observavi in ulceribus cum laeso nervo vel tendine intumescentiam magnam praesagisse Convulsionem
vel Insaniam . Huius dιstrianinis ratio est, quoniam alia pars in Consensum potest trahi, & per Metastasim recipere morbi in aeteriem. Quod si vero ex intuinescentia latia nervi vel tendinis generetur Convulso aut Insania , hi morbi non superveniunt ex Metastas, sed ex Consensu, qui non admodum
frequens est in ulceribus cutis . III. In superioribus demonstratum est multa ulcera arguere morbi mate- sttii ino Tiam generari per totum corpus, quae ad ora ulcerum delata ibidem manet, ε faην donec tandem acquisita maturitate per apertum utius evacuetur. Si vero tali in statu evanescat intumescentia derepente, fgnum est eam materiem non ν--μ:, fuisse evacuatam per ulcera, sed rediit se in communem circulationem, quod tumor ramalum est , quia fertur a peripheria corporis ad interiora , & a loco ubi potuisset evacuari ad locum magis principem, & ubi tam commode evacuari non potest. Igitur talis disparentia tumorum semper mala est; verum non determinat, qualis morbus sit exspectandus; nam prout illa retrogressa m teria in hanc, vel illam partem deponitur, ita quoque morbus erit varius,& magis minusve pericvlosus. Actio tamen vitae non ita est inconstans, ut fine ullo discrimine quemcumque morbum ex tali metastasi faceret, propterea experimenta practica sunt consulenda, quid natura facere soleat in tali regresisu materiar, nam hoc ex legibus hydraulicis demonstrare non valeo Videamus
ergo quid Auctor noster in morbis his detexit, & quod dein per experientiam practicam fuit firmatum. IV. Qualis si morbus Convulso, & Teianus, & quantum differant, ex Ex ωD iis, quae expositimus I s. 367. fac,le colligi potest. Experimenta in cor rum do
poribus viventibus docuerunt, irritatione facta ad nervos, vel duram matrem,
totum corpus ceteroquin sanum adigi polIe in Convulsionem, vel & Teianum . Quibus canuare potest, s modo aliquid acre internum feratur, & ap. nM .Plicetur ad recensitas p4rtes, id acre inferre posse Convulsionem , & de tanum . Nullus autem erit , qui per se non potest concipere tale quid fieri posse, si tumores derepente circa Ulcera evanescant e nam ille humor eo ruptus circa Ulcera subsitiens evanuit ., seu potius inde depulsus fuit, & non
emendatus, & receptus est in communi malia circulante, igittar mirum esset, si illa materia acris , & morbosa quoque non ferretur ad nervos, &cerebrum, & in his partibus sua rosione produceret motum illum validum,& involuntarium V. Quoniam speetali titulo in nostra Media na Dogmatica exposuimus Dein Ex Hrevirlirium , Jnsaniam, ceterosque congeneres morbos, non erit opus hoc loco re- Petere. Pleuritidis definitionem exhibuimus supra h. so9., IU. Ex iis
quae in hoc Aphorismo generaliter explicavimus constat materiem acrem ex aut Iara .
tumentibus marginibus ulcerum intro serri . Illa materia si feratur ad nee- ravos motorios, inducebat motum in voluntarium validum ; sed si feratur ad parites acuto sensu donatas , idem tunc acre validos dolores insere, qui hie dicuntur
387쪽
Dolores lateris, qui locus solus non est obnoxius huic receptioni: observavi quoque ex tali disparentia natos fuisse dolores capitis, & ventris, sed quo niam ille dolor pectoris observatus fuit ab auctore , eum pronunciat; sed pro pterea non negat alias quoque partes dolore corripi posse. Eodem modo raatiocinandum est de Insania, nam materia illa ad eum locum cerebri delata, in quo mens nostra sensus internos exercet, eum locum in suo placido mo tu ita eerturbat, ut mens tali modo assiciatur ex hac commotione interna, ae si agit ahetur perturbatis quibusdam sensibus externis; & quoniam tune anima nostra ex perturbato motu interno ratiocinatur, & operatur, talis actio diacitur Insania . Hoc autem mirabile observavit Auctor in hae metastasi, quos ex ulcerum detumescentia in partibus posterioribus frequentius generetur Conuulfio ,& Teianus ; sed ex metastasi partium anteriorum frequentius Insania;& Laterum dolores . Ego fateor me in praxi illam differentiam observare
non potuisse , interim tamen non possum inficiari , qui tale quid detexerit
per suam praxim frequentiorem . UI. Quomodo autem ex hac detumescentia generari possit Suppuratio seu Empyema, primo intuitu videtur conceptu dissicile, sed quoniam materia purulenta in marginibus ulcerum consecta, uti alibi in corpore, inde reduci potest, & humoribus eirculantibus misceri, ex eommuni observatione translationis puris satis evincitur, suppurationem alibi in corpore, vel in cavo pectoris fieri posse : ita observavimus in febre per metastasin fieri Anginam h. 344. ex Angina Peripneumoniam . h. 2 3. Obstare tamen videtur nimia puris crassitudo, & nulla patens Via ex una parte in aliam. Uerum saepe experimur in empyematicis pus evacuari per urinas, non quod ex pectore ad renes sit canalis apertus transmittens pus; sed pus aliquo modo liquatum , venulis absorptum , cum sanguine cireulante circumductum , actione renum iterum separatur , & cum urina exit. An vero talis metas asis bona, vel malast sentienda , facile intelligitur, quia translatio a peripheria corporis ad interiora semper est mala, unde quoque talis suppuratio non solum mala est, sed & revocationem ad priora lom relicta exigit. VII. Dysenteriam non solum significare sanguinis eiectionem per anum , superius h. I 34. , I. demonstravimus, sed etiam notare alvi frequentem deiectionem eum dolore, sive sanguis exeat sive non . Talem deiectionem observavit Auctor exspectandam e IIe, fi derepente tumores circa ulcera evane stant. Sed hic addit, s tumores fuerint rubicundi, quam phrasin ego rese rem duntaxat ad hane metastasim ex ulceribus ad intestina, non vero in reliquis omnibus: nam si rubedo illa major adsit in oris ulcerum , significatur materiem erysipelato iam, vel & aliam acrem & irritantem adesse , non vero purulentam , uti in praecedente metastas . Si illa materia acris rubedinem inducens , quae veteribus dicitur biliosa , miscetur sanguini circulanti, illa quoque frequentissime deponitur ad intestina ; ubi sua irritatione generat dolo rem & tormina; & quoniam ad partem stimulatam magis confluunt humores , intestina irritata magis mota , maiorem copiam recipientia, generarit Dysenter iam humoris acrioris, qua egestione continuata tandem egeritur etiam ipse cruor . Quamvis illa metastasis fiat ad organum exeretorium, non tamen ita bona est tensenda , nam id acre obambulavit prius totum corpus , ubi reliquos quoque humores inquinare potuit; ulcus eo fluxu non est sanatum , unde si imperfecta Metas afis, quae semper mala ; evacuatione hac saepe etiam exulcerantur intestina , ut ita augeatur malum p contenta alimenta in intestinis tali corrupto humore perfusa non concoquuntur , & una cum torrupto humore eliminantur, atque ita privatur corpus suo naturali pabulo .
388쪽
Tot ergo coneurrentibus rationibus persuasus credere nequeo hane Meta stasin esse bonam , sed potius malam censendam esse statuo . Quid vero sit agendum in his omnibus, quoniam nimis longum foret exponere, istud reservabo in locum magis opportunum.
a 39. CI maquis, o pravis exsentibus vulneribus , tumores non appareant, g c'
ita ingens malum . I. T TMera observantur eum, & sine tumore in ambitu, sed omnia Uul- nera magna, & Contusiones validae semper circum quaque Tumo- gm , c res faciunt, quod primo exponendum venit. Duos hos morbos hoc loco ac- ρ' M. Cepi, quoniam uterque generatur ab externa causa solvente, sed si fiat ab instrumento acuto secante, hodie proprie voeatur Vulnus, sed per instru-- si
mentum , vel corpus obtusum diffractio facta in partibus mollibus hodie nus. proprie dicitur Contusio. Qui vero generaliter agunt de Uulneribus, simul
solent Contusiones eodem titulo pertractare . Sic quoque apud Hippocra- ωacis. tem υα ae saepe significat Uulnus, & Contusionem. Quia vero in utrisque his morbis Tumores non apparentes malum indicium praebent, hos morbos coniumstim explicare volui. Sive ab instrumento acuto five obtuso laesio notabilis est facta, illae partes laesae se magis movent, ex lege generali, omnis pars mobilis in nostro corpore vivente irritata se magis movet. Hoc motu aucto ita urgetur sanguis per suas arterias versus ramos minores , ut arteriae lymphaticae distentae a maiore illo impetu sanguine rubro implean-xur ; & quoniam sanguinis transitus per venas multis in locis ibidem est interceptus, pars contusa, vel vulnerata sensim in majorem tumorem rubrum elevatur. Hinc quamdiu vis vitae valet, sensim magis increscit tumore pars laesa , usque dum suppurare incipit. Quando ergo post laesonem hanc non generatur tumor, indicium est vitalem actionem in ea parte esse exstinctam . Propterea addit, in Uulneribus, & Contusionibus pravis ingens malum, ut intelligeremus actionem vitalem eo in loco, ubi quaedam pars vitae admodum necessaria haeret, exstinctam magnum periculum portendere nam ea sunt Uulnera, & Contusiones pravae, quae laedunt aliquod viscus, vel partem principem . Ex quibus colligere possumus , naturaliter ad omnes Contufiones , & Vulnera magna exspectandos esse tumores , ex quibus non apparentibus malum praesagium desumitur . Et novimus inde in iacienda sutura humida , ne nimis arcte constamus vulneris magni t bia , quin fila transeuntia aliquo modo dimitti possint cum increscente tumore . Atque in Contusionibus omnino cavendum, ne comprimendo vel cingendo conemur inhibere Contusonis tumorem e sed applicanda sunt mollientia , & laxantia , quae tumoris generationem promovent . Si vero Tumor major pro ratione Vulneris, vel Contusionis nascatur, hoc etiam malum est, non propter Tumorem ipsum, sed propter signum latentis mali: nam s ingens Tumor nascatur, indicium est latitare aliquod malum, Oc iis non pateas, quod tantum tumorem faciat.
389쪽
t, aso. I ain; tumores, boni: erudi υero , mali. e. .is, II Ozin Aphorismo intelligi Tumores, quamquam non habetur in rex
.., vibii., II tu graeco, ab aliis satis demonstratum est : sed non conveniunt, num boni, δε- hoc in loco sensus sit generalis de omnibus Tu moribus, an vero solummodo de - , Tu moribus vulnerum , &contusionum. Ego existimarem solummodo in hoe ' loco accipiendum esse Tumorem , qui ex vulnere , vel contusione nascitur, ut hic Aphorismus sit veluti continuatio prioris . Sententia ergo est , Tu mores vulnerum, & contusionum taxi seu potius molles sunt boni; at Crudi, id est duri &renitentes sunt mali. Quod paucis videbimus. Dum propter irritamentum vulneris , vel contusionis circum quaque generatur Tumor laxus seu mollis, qui diis gitis tangentibus aliquo modo cedit, & habet paulo majorem calorem , quam est naturalis calor in tali parte, talis Tumor denotat quidem motum vitalem instigatum ella , sed tamen tam moderate, ut pars modice distendatur, & impleatur . Si talis tumor ad tempus suppurationis Pervenit, quando sensim iterum instigatus motus incipit sedari, vasa illa laxiora facile permittunt, ut compa Eius humor in purulentiam conversus sine ulteriore laesione vasorum evanescat, seu tradatur sanguini circulanti, & ita evanescit saepe tumor contu-souis sine evacuatione . Si vero Tumor crudus, id est durus, quoniam omnis tumor durus in suppurationem seu coctionem non abit , Observatur, malum erit signum; nam durities renitens oritur ex compactis , & concretis humoribus , qui difficulter solvuntur, vel ex validissima vasorum in farctione, qua vasa utplurimum disrumpuntur, & humores ita in farcti raro retropelluntur . Igitur ex duritie ea cognoscimus validam fieri irritationem, humores nimis compactos esse, quam ut resolvi possint, & multa vasa destructa per tam validam impletionem.
L I B. V. APH. LXVIII. . ,ε i. Postea euptiis parte dolesti, recta in fronte vina secta tu t.
I. r. X pertus est Hippocrates Capitis dolorem in parte posteriore sublatum sui sis .. In - se iacta Venae sectione in vena frontali; hoc etiam posteriores Medi eim tacta experti sunt, non tamen voluit ex uno alterove experimento formare regulam seneralem curationis, quare dixit, Iuvat, non vero curat, vel secanda est vena
irontis in capitis dolore, qui posteriorein partem affligit. Neque affirmari potest haec doctrina : antequam enim definiri potuisset, num vena esset secanda, constare deberet, an dolor erat in partibus externis , vel internis & quaenam esset causa eum dolorem faciens . Sed quo iam hoc non est determinatum , incerta foret curatio . Multi tamen medici hane curationem imitati sunt, donec detecta circulatione judicarunt frustra hanc venam secari, & eundem essectum exspectari ex secta vena in brachio , quare postea obsoleta fuit haec operatio. Deinceps vero Hydraulici demonstrantes nos posse variam facere derivationem, si haec, vel illa vena aperiatur, iterum a quibusdam instituta fuit phlebotomia in vena frontali . Quia vero ratione derivationis sive haec, vel illa vena aperiatur, non multum boni, Vel mali sit expectanduin , atque illa venae sectio non instituitur, nisi collum string tur, ut compressis jugularibus detineatur sanguis in capite , non vide
390쪽
videtur mihi opus amplius ad capitis dolores leniendos, hanc pertundere venam. Quae narrantur de derivatione in partem oppositam , ab uno latere ad alterum , non sunt alicuius momenti, quia quaecumque vena iacta exonerat illum sanguinem , qui ad partem eam adducitur per arterias eiusdem lateris , quare magis evacuat sanguinem ex parte ipsa, & adiacentibus, quam ex parte opposta.
26 a. v liores incipiunt, mulieribus quidem ex lumbis magis , re per dorsum aui, caput. Viris autem , postica magis parte, quam antica eorporis, velut
ex cubitis , oe femoribus . Sed ctitis viris rara es. me quidem pilus indicat. I. CVpra h. iso. exposuimus quid fit Rigor, &ex qua causa proxima cis Rum
I nascatur . Constitit omne ac re noxium nervis sensuum , & motus vitalis res stias sapplicatum, Rigorem inferre , quod nuper expertus sui in viro fistula in lumbis ex tum.ra laborante , si modo immittebatur stylus, qui tangebat nervum , vel iniiciebatur
liquor vix quandam acredinem habens, ipso momento Horrore , & Rigore corripiebatur per totum corpus. Quaerendum ergo est , eur Lumbi magis quam partes reliquae corporis tali noxio applicato afficiantur : &dein, cur Rigores eo in loco incipientes petant caput. Ex tota theca vertebrarum nulli bi plures emergunt nervi, quam ex Vertebris lumborum , inde enim emergunt nervi, qui ad omnia viscera ventris tendunt, &ad pedes . Lumbi etiam constituunt partem
infimam medullae spinalis, ubi illa medulla in caudam veluti compactam , non amplius mollem medullosam, abit. Hoc etiam in loco Infantes frequentissime patiuntur spinam bifidam. Humor roridus nutriens vagina medulit spinalis coercitus , hie satis magna copia colligitur, & nudis nervis accumbit. Ideoque nervi in hoc loeo maxime sunt exposti rebus acribus applicandis; quoties enim aliquid acre in illo sudeo haeret ob locum decliviorem , & ampliorem ad nervos hic nascendos applicatum , Horrorem, & Rigorem inducit. Quia omnes hae con- Currentes causae minus inveniuntur in locis reliquis , magis hoc in loco habetur Rigoris origo in lumbis quam in partibus ceteris. Non ignoro a quibusdam Risores hos deduei a succo pane reatico effervescente cum bile , sed quia huius esservescentia diu fuit improbata, & quia succus pancreaticus, in natura vix dinserens a saliva , deponitur in duodenum , non vero circa lumbos, non erit opus multis verbis hane repudiare sententiam . Neque inde constaret, cur hic concitati Rigores peterent sursum ad caput, secundum spinalem medullam . Sed si perpendimus capsulam nervi rudi ter tactam concitare Rigorem , & capsulam nervi continuatam esse vaginae medullae spinalis, plane constare potest , per irritatam eapsulam medullae spinalis in lumbis, irritamenti propagationem fieri
posse usque ad me ninges, quum men inges eum vagina hac unam coni uatam membranam constituant, quae omnibus nervis per totum corpus dispersis largitur capsulam . Quod autem in mulieribus frequentius ex lumbis quam in viris incipiant Rigores, inde forsan est quod feminis maior concessa fit pelvis ossea ,& iri ea uterus locatus, plures nervi hie oriantur quam in viris, & ita maior proventus linius sucei, qui acrimoniam illam irritantem continere potest . II. Pilos copiosiores nasci in viris quam iaminis constans est observatio, prae-
primis quando ad maturam area tem pervenerint, an vero inde maior, Vel minor A. misi Curis raritas possit probari, non ea rei dubior nam pili per cutis puros transeun- viris res, istosque implentes minorem raritatem re inquerent,quum spatiola raritatem faeientia impleantur. Nec video ex qua ratione illa raritas probaret frequentiores horrores fieri ex dorso , sed absentia pilorum uti in is minis indicaret horro- Bbb a res Diuiti eo by Corale