장음표시 사용
91쪽
' sti nam . R pactionis morbi. An quos
g. MEDICINA HIP POCRATICA Aph. 46-
eatum diluunt & removent a ventriculi lateribus, quibus applicata sua velo Iieatione sensum famis excitabant, equidem in tali easu per ipsam dilutionem temperaretur sensus famis.
L I B. II. Α Ρ H. XXII. . . . s. A Repletisne quicumque fiunt morbi, evacuaris fanat. Et quicumque is
Iri acuat ἰone, repletio : Et aliorum contrarietas sanat.
I ne per Evaeuationem : alteram in Inanitione per Repletionem . Ex quibus denique generalem Conclusionem format, Contraria eontrariis medem tur . Quare primo examinaturi sumus, an in Repletionis & Inanitionis morbis hae curationis regulae sint universales & semper observandae, deinceps Luum conclusio illa generalis ad omnes morborum curationes possit applicari. II. Repletio tunc est, quando maior humorum est copia in corpore , quam ad sanitatem conservandam requiritur e Quoniam triplex est in nobis humor. 1 Chylosus ex alimentis assumtis consectus, quo nomine quoque complector ipsa alimenta assumta , nondum in chylum conversa: hujus repletio Satietas vocari potest, quam quoque significationem admittit πλησμον. a B norum humorum tanta copia, ut inde aequilibrium inter humores Ze causas agentes destruatur , qualis Repletio plerumque vocatur . 3 Humorum excrementitiorum & morbosorum in corpore redundantia, quae κακοχυμιια vocatur. Haec tria genera humorum suos morbos per solam abundantiam in serre possunt: qualia tunc conspiciuntur symptomata , illa di euntur morbi Repletionis. Vel dicti humores diutius in corpore manentes, inducta corruptela nova symptomata inserunt, seu fiunt alii morbi Repletionis . Hos autem morbos, quamvis producantur ex aliena quantitate, ad morbos repletionis referri, constat ex annumeratione morborum , qui sormantur ex mensibus retentis, Vel haemorrhagia consueta suppressa , quamvis non fiat symptomata repletionis, sed corruptelae supervenientis. III. Satietatem & plet horam evacuatione sanari, nullum est dubium , nairi per ablationem abundantiae restituitur aequilibrium : an vero hoc quoque procedat in Cacochymia, & quando reliqua abundantia per corruptelam mutata , non tam liquide constat. Nam quibus ex suppressis evacuationibus, vel per de-. generationem humorum fuit nata Cacochymia, stlis evacuantibus a morbo liberari nequeunt, quoniam materia illa, ante evacuationi apta, per corruptelam inversa , non tam promte eliminari possit; & etiamsi educatur, morbosa labes partibus firmis illata , post omnem evacuationem restaret. Omnis enim materia morbosa non est educenda, nisi sit praeparata vid. Aph. 2 a. v. & v I r. Igitur distinctione opus est , qui hanc regulam generalem ad praxin Vult applicare, ne cujusvis humoris repletionem hoc Ioco intelligat. IV. Ut ex humorum abundantia destruitur aequilibrium , ita etiam ex humorum Desectu, per auctam evacuationem inducto, ab altera parte destruitur aequilibrium. Si per copiosiores Evacuationes Desectus sit natus, remanens humor non est opus ut alienam possideat qualitatem ; sed non diu durat, quin ex hoc destructo aequilibrio multi quoque generentur morbi . Qua re etiam duplex genus morborum ab evacuatione di vel merus desectus & symptomata inde nata , atque morbi ex superveniente corruptione.
V. Quoniam in desectu humorum nihil alieni est in corpore, facilius vide-- Diuitiam by Corale
92쪽
etur ille morbus curari posse, quam qui fit abundantia , quoniam saepe adjun- ωM; a vim habet alienam qualitatem .' sed si penitus inspiciantur auxilia , multo pisti . facilior erit morborum ex abundantia curatio , quam ex Desectu per Eva- curaum euationem . i Evacuatio ipsa si morbum secit per Desectum , non subsstit protinus, sed valemus imperata abstinentia abundantiae suppetias subtrahere, quibus detractis, corpus ipsum sine medicamenti auxilio minuit abundantiam ς Evacuationem autem saepe multi laboris est con pescere, vel moderari . Σ Purus desectus dissicilius suppleri potest, quam pura abundantia minui. Copiosiore addito nutrimento non suppletur Desectus ; quippe alimentis non satis actione corporis subactis, & in bonos humores converss, resarcire desectum frustra molimur vid. Aph. 3. U.; o his enim impletum corpus scateret crudis. Et quia semper in humorum Defectu est virium imbecillitas , non erit facile per Additionem resarcire, quod deficit. Verum abundantiam solam promte Valemus vomitoriis , purgantibus , sanguinis missione, & abstinentia ita minuere, ut non amplius abundet. 3 Quod si per desectum alii fuere inducti morbi, illa materia corrupta si educatur, maior inducitur Desectus; tale corpus Replere , addit cruda ; inde summa in curatione difficultas, ut superius h. 32. IV. & V. demonstravimus .
VI. Tandem examinare restat, num ex praecedentibus regula generalis curationis elici possit Contraria contrariis mederi . Ex iis , quae disputavimus satis in iantari constat, non omnem Repletionem curari ablatione, neque omnem Desectum tolli Repletione, non valemns itaque inde generalem Armare conclusionem , sed duntaxat saepe Contraria contrariis curari. Quoniam hanc regulam multi universalem faciunt, operae pretium erit, quasiam proponere exceptiones , ut satis constet, quam circumspecte nos debeamus ad omnem casum hane applicare regulam . Qui laborant haemorrhagia ex abundantia & impetu majore , curantur sanguinis missione . Febris e cochymica febre curatur. Pars gelu constricta solvitur nive applicata. Quaecumque perfrigerata sunt, excalefacere oportet, praeterquam a quibus sanguis erumpit, aut erupturus.
Alvi fluxus sepe per purgans, & vomitus per vomitorium tollitur. Inflammatio mitescit tepidis applicatis , recrudescit ab ami frigidis. Pars combusta non fert actu frigida. Ex istis & multis aliis exemplis, quae adduci potuissent, abunde constat, hanc regulam non esse generalem , sed saepe locum
I. Uid si morbus Acutus, & quinam varii morbi hoc nomine intelligantur, superius h 24. III. definivimus; hos morbos nunc dieit iudicari vid. Aph. zo. quatuordecim diebus, id est: intra istud temporis spatium, sive septimum , sive septimo , undecimo die ab invasione,sve ipso die decimo quarto notabilem facit mutationem , vel ad mortem, vel ad salutem ; vel ad melius, vel deterius . Cum vero morbi Chronici
carpe Ion rem tempus insumant sine notabili mutatione . II. Qui omnium apparitionum reddere conantur rationem , sepe ipsa ratio cinares Observatione constante est obscurior, & in multos non raro incidunt errores. Quod morbi acuti veri intra quatuordecim dies notabilem mutationem faciant, tam constans est observatio, ut si non fieret in aliquo morbo, is non recipe- tiretur. L retur
93쪽
retur in Acutorum morborum classe . Qui alterius urget, exigetis hujus te mistoris termini rationem, existimans se tale ex vertatis amore Petere, meo a itrio eum a vera ratione aberrare puto, ut facile liquebit, si terminus temporis ad alias res applicetur. Ut si quis qu rrat, cu o. Omiles plantae eodem tempore florent, Ductusque maturos proserunt i Cur non Oum: a animalia idem tempus gestationis habent Cur una planta quotannis, otia perennis & cem tena talia. Equidem tandem invitus cogeretur fateri, D um m,reatione omnibus his terminum temporis praescripsisse , nos nescire, ex η lege alia cuncta haec eundem semper servent. A nobis tamen plus exigunt sciscitantibus materiae morbi mutationes , num ex quadam lege alia hunc temporis terminum servent. Cum vero rerutri nata. ralium perscrutatores sint contenti, perpetua o servatione constantem temporis terminum in aliqua re invenire, nos quoque non nimis curiosi contenti esse debemus, morborum acutorum materiem 1 tra hoc tempus semper notabilem subire mutationem , hoeque constare inter medicos a vetustissimis ad hoc usque tempus per continuam observationum s riem . Hunc autem terminum non tam fixum elle , quin misit prolongari & minui, nihil derogat, idem quoque in reliquis re Gus naturalibus observatur ;calor enim major applicatus praecoces proseri fructus , & frigus maturita tem retardare valet. Quare tempus hoc soluin nititur constanti practica ol servatione, quae si non suis et indagata , lateor , nos nunquam potui ile ex fabrica corporis, vel examine humorum hoc tempus in morbis rimari. Ita multa sunt in morbi , quae latuillent physiologicos, cum talia per solas o servationes in praxi sunt eruenda. Hinc quisque facile perspicit, subtilitates physiologicas in scientia medica utiles esse , nondum tamen valere curi. Ela, quae in morbis accidunt , perscrutari. Morbus enim est res aliqua diversa , Don semper servans leges in sanitate detectas: quare utile est praxinexercenti, ut non minus te in observationibus prassicis exerceat, quam ut solis subtilitatibus theoreticis totum tempus terat.
O Notandus vero undetamus: is enim quartus es alterius septimanae . Notandus rursum decimus semimus: hic enim es quantus quidem a decimo quarto, septimus vero ab undecimo.
I. Dostquam posuerat Hipp. Acutos morbos in quatuordecim diebus iudica 1 ri, hoc loco voluit istos intermedios dies accuratius definire. Dividit igitur XIV. dies in duas septimanas; prioris initin me stipse dies invasionis palterius est dies octavus ab initio, adeoque utrique septimanae tribuit septem dies integros, nam finis prioris septimanae est dies VII. & finis posterioris dies XIV. Isti dies Critici dicuntur, sed dies IV. & dies XI. sunt Dies tu dices , quibus diebus conspicerentur in morbis Acutis mutationes, indicantes vel VII. vel XIV. die suturam esse crisin. Si ergo ponatur dies octavus Pr initio secundae septimanae, utraeque septimanae pari divisione dierum disti
guuntur. Iu morbis autem latermittentibus quivis paroxysmus pro uno die numeratur , dies vero apyrexiae vel induciarum non numerantur , adeo ut Pa roxysmus quartus, septimus, undecimus, & decimus quartus habeantur pro
tot diebus, etiamsi multi dies interim praeterlapsi fuerint, in quibus nullus Diuitiaco by Cooste
94쪽
fuit morbi paroxysmus. Quomodo vero fit reliquorum dierum annumeratio& denominatio, aliis locis tradetur. II. Inter Practicos longo tempore suit dissi diu in , num Dies Critici, quem - admodum traduntur ab Hippocrate & Galeno, in aegris observentur, num nis aliquem.habeant in arte medica usum . Nonnulli tanquam pro aris de socis . . . . contendunt, in morbis observari, non quod ipsi istos observarunt in Praxi, sed quia ab Hippocrate & Galeno rotundis verbis , quemadmodum in hoe Aphorismo & multis aliis loe is , descripti inveniuntur , quasi quae ab his sunt dicta , quamvis non observentur in praxi, satis essent firma . Alii vero
hanc sententiam oppugnant, non solum rationibus ex non respondente lunae cursu, sed experientia in multis aegris, in quibus ineertis diebus evacuationem criticam observaverunt Acutorum ,' verum etiam loca multa ex Hippocrate adducunt: ex quibus tonstat, his diebus Crisin non fuisse factam , sed omnino alio die . Et ut tamen rationem reddant , cur Hipp. hos dies ita descripserit, existimant morem sectari medicorum sui temporis , atque eteres, qui arcana in dierum numero quaesiverunt . Res ergo de diebust Criticis, de quibus tot libri sunt conscripti, relinquitur in incerto. Id autem certum es , si Dies Critici in Acutis'magni momenti sunt aestimandi, inale ageret medicus, si hos non observaret: si vero nullum certum habent, frustra laboramus tam accurate istos sectari . III. Hane sententiam tam misere agitatam fuisse, ansam dedit' i Morborum diversitas , qui uno nomine Acutorum proseruntur : fi enim acutorum morborum unica & simplex esset causa , sorsan aliquid certi in terminis die rum quisque medicus observasset'; sed varias causas , varias species morborum uno nomine complectimur , quorum una causa suggerit constantibus temporibus suas mutationes, altera vero omnino sine ullo ordine incedit ,
non est mirandum, a quibusdam in diebus Criticis aliquod certum inveni- - .ri; ab alio vero medico cuncta incerta ; imo non erit quoque mirum , si Hippocratis scripta , qui ex fide passim , quemadmodum in aegris detexit, observationes vel inde deducta dogmata scripsit, rimamur , saepe inveniri , aliis quoque temporibus bonam suisse factam crisn , vel omnino nullam diebus criticis. Medicos autem per morbum acutum intellexisse Inflammatorios, Erysipelat os, & Putridos, atque interdum Malignos, modo haberent adiunctam sebrem , imo quo am ex morbis eum minore motu vitali , uti Apoplex iam, & multos alios, ex iis, quae superius disputata sunt h. 24. III. abunde colligi potest. Quia vero dicti morbi in mutationibus producendis toto coelo saepe distant, non est mirum, cum tamen omnes isti morbi uno nomine proseruntur , quod in compositis hujusmodi morbis saepe
IV. Alterum impedimentum, quod non minorem difficultatem parit, Diaeta varia & Regimen; quidam versantur in calidis & calefacientibus, li- Diera m
tu laudant Regimen frigidum; alii venam secant, alvumque ducunt, & nil nisi antiphlogistica in aeutis crepant; dum alii in eodem morbo per Alexi
pharmaci malignitatem satagunt ex cutis poris eliminare: aetas quoque varia & habitationis loca citiori vel tardiori maturationi favent. In tanta quaeso rerum diversitato si agitetur morbus, qui ex sua natura certum habet rem Poris terminum, nonne unus bis potuisset absolvere rotam periodum, dum alter vix pervenisset ad ac meri Imo vero hodie norunt media hyeme calore arte ficiali conciliato mihi vos producere fructus. Atque media aestate in locis su terraneis creare glaciem. Sed si quis inferret, omnino incertum esse rerum ordinem , nemo huic haberet fidem; & tamen fidem praebent medicis, qui per
95쪽
g. MEDICINA HIPPOCRATICA Aph. ιν
versa curatione sua totum invertunt rerum ordinem, in morborum eriti eis
diebus nihil certi inveniri. U. Ex iis, quae disputavimus, Criticorum dierum osores nullam gloriam asportare possunt, nisi quod in omnibus morbis sic dictis Acutis non observetur
certus temporis terminus e sed propterea non sequitur , omnes morbus acutos diebus criticis carere. Quia vero maxima pars Acutorum ex Morbis inflammatoriis constat, qui vel resolvuntur , vel abeunt in suppurationem , aut sphaceium , atque interdum in putrilaginem , in his , inquam , si naturae ordo
non turbetur, accuratissime tempora Critica observantur, nisi morbris tra
stat in Putrilaginem . Fidem habeo ex manifestissimo morbo inflammatorio, variolis nempe benignis; nullus medicorum est, qui novit, quarto die erumpere exanthemata, septimo die suppurari, undecimo incipere exarescentiam , decimo quarto decidere arefactas variolas . Tantum in hoc valet naturalis& constans morbi mutatio, ut inde probati medici hunc morbum in qua tuor stadia distinguant; eandem quoque constantiam in febre inflammatoria observamus. Qui vero variolas regimine calido tractat, citius facit , nota tamen iri inori periculo absolvit haec stadia: qui vero variolas aggreditur refrigerantibus , stadia saepe ad longius tempus protrahit; nondum tamen constat, Criticos dies inde ex sua natura incertos esse. Si vero variolae abeunt in putrilaginem , quemadmodum in confluentibus non raro observatur, post eruptionem stadia omnino incerta sunt: adeo ut variolae ultra viginti dies persistant. Ex hac ratione statuo, Criticos dies esse observandos in morbis Acutis , sed ne fallamur ex adiunctis signis, morbus Acutus in suas speclegesi distinguendus, atque solummodo in Inflammatoriis hae rimandae mutationes , quae a veteribus ad Criticos dies reseruntur. VI. Hac non contenti observatione practica, in morbis inflammatoriis ea fas hujus temporis conati sunt investigare, eamque plerique quaesiverunt ira Iunae cursu, alii in stellis; sed quia Criticorum dierum osores facile perspiciebant, omni tempore , & etiam contraria Lunae phasi fieri Criticorum dierum annumerationem, ea inque non referri ad Lunae cursum , sed incipi numerari ab invasione morbi, quae omni die fieri potest , hanc totam doctrinam non immerito repudiarunt. Quare theoria Criticorum dierum huic
doctrinae semper obsuit . Verum quia , ut supra monui b. 48. , II. γConstantes mutationes sunt petendae ex materiae morbi natura , quae eodem modo, ut plantarum semina, certo tempore ad maturitatem veniunt, fi
rent & serunt fructum, solummodo restat sedulo perscrutari , an non posisimus ex observationibus practicis Criticos dies magis firmare , & ab erroribus , qui ex praepostera theoria irrepserunt, depurare. VII. Antequam Criticam evacuationem molitur natura, quaestio est, stra non prius concitet in corpore mutationes, quae sensibilia proferunt phaenomena , eaque finito tempore praegrediantur ; an vero crisis fiat sine praeviis phaenomenis . Si vero natura talia moliatur, quae instantem Crisim praesagiunt , & in iis servat ordinem , non erit sine ratione aeque admittere Dies Indices ,
quam Criticos . Nullam hic inveniri impossibilitatem, ex iis, quae superius disputata sunt, plane constat. Quippe non eodem tempore planta floret &sert semina matura, sed flores sunt frugum prodromi , & ex florendi tempore diiudicamus quoque, quo tempore matura sunt exspectanda semina , neque pustulae erumpentes in variolis statim sunt pure plenae, sed ex tem-POre eruptionis determinatur maturitatis tempus. Illi igitur sunt Dies Indices, in quibus oboriuntur phaenomena instantem evacuationem praesagientia ἀ
. VIII. Hippocrates passim aliique Practici Rotant, si quarto die quaedam a
96쪽
parent phaenomena, septimo die suturam esse Crisin, si vero undeeimo eon- Mant oipieiuntur, nos decimo quarto die expectaturos evacuationem Criticam adeoque inter florendi & maturitatis tempus praeterlabitur tempus trium dierum ; num vero hoc fit possibile vel impossibile , non disputo , quia sola
observatione practica veritas haec firmatur, quae me multosque alios practi- eos docuit, regulariter ea fieri, quae Hippocrates notavit. Nonne unusquisique liberrime fatebitur, si videat septimo die ab invasione variolarum i choare hine inde pustularum suppurationem, re3ulariter omnes pustulas u deeimo die maturas sore, & decimo quarto decidere Quod si itaque quarto vel undecimo die in urina conspicio rudimenta seu inchoatam cocti nem , nulla est ratio dissuadens, ex his sisnis apparentibus, hoc tempus vocare Diem Indicem. Dierum itaque Criticorum & Indicum doctrina firmo
nititur talo , sed ex oscitantia , perversa medela , permistione multorum morborum a non satis in praxi attendentibus ad veterum nugas, haec temporum observatio damnata suit.
so. Uartana asiυa plerumque fiunt breυes: autumnales vero longae , m ma- ravi xime qua prope Demem incidunt . I. R Ntequam redditur ratio, cur Autumnales febres quartanae vernalibuS cinis plerumque snt longiores, non erit inutile, ex hoe Aphoristio adstrue- eum diere veritatem Dierum Criticorum. Superius notavimus, solos dies paro xismi et numerari, ad intermedios apyrexire non attendi. Regulariter autumno incipientes Quartanae evanescunt vere; adeoque aeger per I 8 . dies circiter premitur sttiaris . a febre, in quo tempore fiunt clo. paroxysmi. Hippocrates observavit in morbis longioribus quam dies 4o. , annumerationem fieri debere per vicenarium numerum . Inde 6o. 8o. I . sunt ipsi dies Critici . Itaque febris quartana legitima, nulla perversa curatione aut errore victus turbata , satis respondet huic termino. Sydenham Cap. v. de Febribus Intermittentibus Annorum I 66r. 62. 6 . 64. sedulus morborum perscrutator, nulli addictus hypothesi , ex meris observationibus, ut secit noster senex . firmare & excolere studens medicam
scientiam, in eadem quoque est sententia , in Quartana scilicet sebre Critieorum temporum habendam esse rationem , victus constante observatione , hie s Ia naturae vestigia premens, haec profert, verba , quod Continua conreptam semel ervescentiam σαώιχῶς unoque tenore perseiant, Intermittentes autem partitis Uisibus , ae diversis temporibus, eadem defungantur. Interim n utrvique ferment iis natura ductu per itur spatio horarum 33 s. aut eireiter . Hic igitur vir in pra- Eliea observatione fidelis, victus observatione constante, voluit per numera
tionem horarum, ad tempus quatuordecim dierum restringere seu ad spatium 336. horarum, posuit pro singulo paroxysmo quinque horas eum dimidia. At vero inter nostrum & Sydenhami calculum nulla est differentia essenti Iis, volumus enim utrique quartanam sebrem diebus eritieis finire, ille ad hoe faciendum facit additionem horarum , quibus premitur teger a paroxismis , ego autem pro singulo paroxysmo posui integrum diem, sed sive quis meum vel Sydenhami sequitur calculum, constat tamen, febrem Quartanam sequi Dies Criticos: dum Sydentam Quartanam perstringere voluit ad morbos Mcutos, ego vero ad morbos longiores , seu qui ultra XIV. dies excurrunt.
II. Antequam de febris Puartanae longitudine & brevitate agitur, constare ris.
97쪽
debet, qualem starem medici tutelligant per Quartanam . Omnes sebres M. sentiale dividunt in Continuas , Intermittentes & Remittentes. Ex Intei mittentibus , quae per paroxysmos invadunt, & intermedias inducias faciunt, una est, quae relinquit duos inter paroxyλος dies sine ulla febrili exacerbatione , hanc vocant Quartanam legitimam , quam quoque Hipp. hoc loco intelligit. Haee vero si duplicatur , duobus diebus succelli vis paroxysmuin fa-cit, unum diem pro apyrexi a relinquens, haec dicitur duplex quartana , denique si omni die exacerbatur eam vocant quartanam triplicem . Interedum aucto morbo & corporis viribus debilitatis, ita protrahuntur duplicati paroxystii , ut mentiantur febrem Remittentem , vel Continuami. Ex hixi solis hoc Ioco intelligit puram , Iegitimam sebrem Intermittentem Quarta nam, quae nullam commotionem febrilem duobus intermediis diebus facit nullum alium habet adiunctum morbΠm , in corpore ceteroquin sano αν
III Inutile seret tempus vernale deseribere, L adstruere, hyemem senseper praegrediat in te deducere, cur vernales Quartanae propterea fiant bre-. iores, quam quae adoriuntur autumno, altioris est indaginis . Ut ordine pro cedamus, investiganda sunt, quae nobis naturaliter fiunt hyeme , & qualem mutationem vere subeant. Hyeme aeris frigiditas facit, nos sine Incommoda ferre posse majus pondus humorum vid. Persp. I93. Eodem quoqueam tempore vix ulla fit in humoribus putredo e superveniens vero calor copiosi rem dimationem facit in . h. 12. UI. Qui morbi igitur ex deficiente ino tu , parciore dimatione in corpore suere nati , ab accedente calore faciliuς solvuntur, & per insensibilem perspirationem difflantur ; quare regulariter nomo solum sebris quartana, sed & alii morbi vernales observantur breviores. ι-ει-ni. IV. Ut Hyems Uer, ita aesta; praegreditur Autumnum sed in aestate solixi
h m. calore corpora magis ad putredinem disponuntur ,. quod attenuatum invisibili-, ter exhalat , verum accedente Autumno minuitur insensibilis perspiratio uicolligitur corruptum in corpore , nam corpora Autumno solito fiunt ponder Isora . Atque corruptibi Ita in ambitu telluris haerentia corrupta , virus emit-rtunt, quod tam diu elevatur , ae aeris calor valet discutere vapores a ivero accedente frigore, non desinunt tamen corrupta exhalare virulentiam . . verum haec in aere, quem inspiramus, haerenς, nostrum corpus coinquinat , iunde toties nascuntur morbi Autumnales praeprimis post aestatem aestuantem . .
Adeoque hqc tempore frequentior est causa corpus inficiens autumno, quam Vere; atque nos, ob parciorem distationem , receptam insectionem retin et mus frequentiuς: imo quod inficit, pertinacius est , utpote corruptum , quod . non patitur actione nostri corporis emendari, dum cruda vere accepta iteratae x tandem corporis actione alsimi Ientur. Si igitur ex tali recensita causa forme-itur in Autumno febris. quartana , non est mirandum, eam diutius persiste-: re, quam si materia vernalis, quae emendari & expelli facilius potest, quar
lanam concit verit. Haec omnia vera inveniuntur, si amooe vitae quArcanae a
materia sit subigenda & expellenda sed si detectum habeatur antidotum . e stirimens illam virulentiam , ut acidum & alcati se mutuo exstinguunt ., non erit opus. tam diu tolerare quartanam. Sed quia Hipp. hici agit de quar- ttana , si amone vitae curetur, curatio per antidotum hic non debet examinari . Quo pe V. Observavit printerea , quo propius hyemem , id est , mense octobri , i-.- 'ὲ n0Vςmbri , adoritur quartana, eo longiorem esse o Ego vero in praxi a ..is.' quartanae Observare non potui seis an verum ve, falsum sit ia nom mari . disputo et hoc autem inveui , nota in omnibus epidemicis constitutionibus. labris quartanae, eas aeque pertinaces esse. rLIBα
98쪽
rum, sed interdum alio insuper corripitur: novus accedens morbus vel potest ex eadem oriri causa, ut prior, vel sua causa propria . Regulari. --ia. ter quo una causa Plura profert mala symptomata, que suorsim considerata
tot dicuntur morbi, eo maiorem causam declarate interium vero ql eua in symptomata ex eadem causa concitantur , quae suturam soluDonem porrendunt, se sudor copiosus in febre , si absolute consideretur sudor copiosus, vocaretur morbus, sed nune in febre oboriens, signum est solutionis. Si vero novus morbus accedat ex alia causa , illa potest corpus quoque aggravare, quia peius est duobus morbis affligi, quam uno ; interdum tamen accedens
Causa valet priorem extinguere, aut concitato motu , vel evacuatione priorem curare. Ergo non potest ex generalibus constare, quid si melius, aut pejus, sed debemus hoc perpendere in singularibus casibus , quemadmodum hie iacit Hipp. faciens comparationem inter febrem & convulsionem , quianam horum morborum primus veniat, melius, vel peius indicium praebeat II. In proposito aphorismo duo ei tantur morbi , Febris nempe, & Convulsio , qui se mutuo sequi possunt, non tamen perinde est , quisnam horum primus veritat. Aliis in locis dieit Auctor, febrem supervenientem solvere Convulsionem, & a convulsione superveniente perire, qui correptus est se-bre r hoc autem loco comparationem facit melioris & σeterioris . observavit quidem moster Senex hane in praxi veritatem, qualis vero subsit causa differentiam ponens, Commentatores maxit ne laborant investigare . Inde provenire debet, quod sebris possit minuere , vel expellere Convulsionis causam , verum Convulso non valeat febris causam tollere, verum eam potius augeat, vel denotet, novam morbi causam aggravantem accessisse .. Isitur opus est ., generales Febrio m & Conuulfionum causas & effectus rimari, ex quibus haec veritas est elucidanda. III. In nostro corpore vivente duo diversi praeprimis motus observantur, unus qui vocatur vitalis, in quem nullum exercemus imperium ἔ alter vero ' animalis, qui a nostro arbitrio dependet. In motu vitali , qui consistit in '' alterna constrictione & relaxatione, quam diu sumus sani, hanc invenimus legem, ab omni irritatione vel simulo iseere vel vibrationes suas frequentiores & Potentiores, ves producere continuam constrictionem , quem morum Tonitum voeant, sed ab Hippocrate Τetanug. Quod si motus alternus fiat potentior & regularis, adiacentes humores quam maxime propellit, L corpus aucto attritu incalescere facit; sed inordinate si fiat & simul valide, tune in organo vitali voeatur Convulso ; si vero successive sat per aliquos organum & adiacentes partes, vocatur Convulsio flatu lenta . Talis motus alterne constringens violens in musculis motus animalis , etiam vocatur Conuulfio, quae si validior eum sensuum exstinctione , Epilepsam vocant . Constante observatione practica experimur, ex multo minore causa generari Convulsionem in organo vitali, quam animali, frequentior enim fit convulsifica intestinorum de uentriculi agitatio, quam Conuulfio in membris externiv
Id. Febrem autem definire haud facile est, quia tria stadia diversa obsedi fiatis.
99쪽
vantur, quae tament omnia vocantur labris: ita in initio dum frigus urtet cum motu vitali minore; in vigore dum Calor est ingens cum motu vitali aucto; in remissione dum sudor erumpit, redeunte motu vitali ad solitum
tenorem, cuncta haec ita distincta tamen vocantur uno nomine febris . Si haec ab aliqua interna causa inseruntur, plerumque noxium hoc incipiens a-. sere, sistit motum vitalem, sed dein pergens, quammaxime motum vitalem instigat, quo transfluentes humores commutantur fere omnes nam putrefactum & compactum hoc motu non assimulatur ex sua natura in indois leni nostram primo , sed dein pergente motu aucto vel compinguntur in Lentorem vel deteruntur in Excrementitium . Hoc absoluto stadio , dum languere incipit ille motus, quod in excrementitium suit conversum , per emunctoria culanea sub forma sudoris eliminatur, atque sanguis hoc majore motu compactus sensim iterum incipit liquescere.
... U. Si nunc causae & essectus convulsionis & sebris inter se conserantur, Vs h. . facile erit definire, cur in convulsionibus quibusdam , si febris veniat, fiat
me ire me- solutio . Frequens enim causa convulsionis est acrimonia cruda, quae ex pomi ' lanea mutatione est nata , quaeque motu circulatorio aucto subigi potest αexpelli, haec ergo irritans nervos, faciens convulsionem , per motum vita
Iem auctu in in secundo stadio febris subigitur saepe, atque demum una cum sudore febrili in tertio stadio febris expellitur . Quare quoque hujusmodi
Convulsiones per calefacientia aromatica curantur : non quod illa medicamenta specifica virtute extinguant acre Convulsionem faciens, sed instigando & roborando motum vitalem haec materies vel assimulatur, vel expelli tur . Utique omnis naturalis concoctio in nobis viventibus hoc motu abso vitur , si moderatus sit, vel & paulo major: verum si multum augetur, mulita quoque destruit, & optimam praeparationem invertit. Est enim in nobilCoctio talis materiae morbi commutatio , qua amplius non valet symptoma ta morbosa producere, vel qua ita invertitur, ut quae antea non potuit e vacuari, nunc possit per organum secretorium a reliqua massa segregari. Quae commutatio producitur motu circulatorio moderato , aut paulo majore ,
quam qui fit in sanitate. Nam languidior circulatio permittit spontaneam corruptelam , A validior nimis compingit . Garitii. UI. Si autem quis febre correptus convulsione tentatur , sive illa oritur ex Foum se- eadent febris causa, sive ab alia accedente, nihil boni inde possumus exspe--2 8 ctare : nam eT eadem causa veniens, declarat accedens convulsio in motu vi-
causem suilla auctam , quia ex multo minore causa commotio, febri ligpotest concitari, quam Convulsio illa si praeterea fiat in musculis motua animalis, adhuc maiorem causam significat, quia leviore causa motus vitalis inordinate convellitur, quam motus animalis. Neque iuvat, ex nova acce dente causa generari Convulsionem, quia non cognita est causa Conuulsi nem faciens , quae causam febrilem extingueret , ergo homo duabus causia morbosis laborans, quae se invicem non destruunt, in maiore discrimine versatur, quam antea. Neque quidquam boni ex effectibus Convulsionis exspectamus, ipse enim motus convulsivus maior non subigit , neque allimulat, neque expellit febrilem causam, ille motus non est talis , qualem in motu febrili notavimus, qui humores concoquit, aut praeparat, sed semper mala parit. Historiae quidem testantur, motu febrili multos morbos curari , sed non novi, ab aliquo observatum sui si e , per motum Conuulsivum unicum
morbum fuisse sublatum. Ergo recte statuit noster Senex in hoc brevi, sed& utilissimo Aphorismo, melius esse, ut febris superveniat , quam Con Vuu
100쪽
sa. T TL, qua non secundum rationem levant, credere non oportet, neqxe tia a vi 1 mere istae, qua prater rationem fiunt prava, multa enim horum stineῶnconstantia , nec admodum permanere, neque durare solent.1. otum mysterium huius Aphorismi in cognitione rei, quam Rationem a. i. a. I voeat Hipp. confitum est, quae enim ex Ratione fiunt, sunt Constantia & permanentia, quare si bona phaenomena fiant ex Ratione , certa si . salus instat; si vero mala fiant , valde timendum . Quae vero bona fiunt fine ratione, his fidere non debemus; & mala non admodum debemus vereri . Ut igitur omnibus constet quid sit Ratio in Morbis , in memoriam
revocandum est, omnem materiem morbosam rem esse distinctam in eo rore vivente, quae non erat in sanitate praesens, sive lateat sine ullis phae- momenis, ut saepe materies Luis venereae, & multorum aliorum morborum
antequam indicia praebet, sive manifesta signa exhibeat . Haee res sui iuris est, sed agitatur actione vitae, quare ut semina malae herbae tandem ad aestit, & in morbum persectum erumpit. Ille autem morbus cognoscitur suis signis propriis, distinguiturque iisdem a ceteris, ita ut multa signa aliis quoque morborum causis sint communia , sed tamen quaedam profert diversa, quae in nullo alio morbo conspiciuntur, vel quaedam phaenomenae una profert, qualia unita in nullo alio morbo inveniuntur: aut facit comsequentiam ιngularem causarum antecedentium & sisnorum praesentium, quae smili ordine in aliis morbis non occurrunt. Ex his tribus valet peritus Medicus unam morbi causam ab altera distinguere . Si tali modo rimatus est causam, non amplius versatur in perscrutandis fignis , sed mentem a plicat ad detectam causam. consulit dein vel fideles Auctores practicos , vel propriam experientiam de natura & naturali mutatione causae detectae; ex his invenit quales mutationes huic causae sunt naturales, quae mutationes fiebant, di qualia sgna apparebant, dum causa haec viribus vitae superabatur, atque ita extinguebatur; quales fiebant, si causa haec commutabatur in aliam naturam & denique quales apparebant, si causa haec mala superavit vim vitae. Istas mutationes tam parum ex proprio ingenio potest deducere , au tuisset Bolanicus ex conspecta radice vel semine ignoto terrae commisso
divinare, qualia solia, flores, &fructus, fini exspectanda. Sed si simul viderit ista omnia producta , tune deinceps novit Bolanicus quales mutatio nes suturae sint, quoties suum cognitum semen vel radicem terrae commi tit . Ita quoque nos non a priori valemus ex detecta eausa divinare mur
riones futuras, sed si ipsi observavimus omnia producta istius causae , vel legendo ex aliis observatoribus horum notitiam nobis comparavimus, valemus ex causa detecta , secundum ordinem mutationem huic eausae naturalem, quaedam praedicere certa : quae ab indocto praedici non possunt. Has mutati nes naturales detectae causae in aegro apparentes, dicimus fieri ex Ratione, seu secundum Rationem , quia morbi causa sequitur naturalem ordinem . si vercquaedam alia ph.enomena in illo aegro apparent, non provenientia ex naturali ordine causae, haec dicuntur praeter Rationem fieri, sive signa fini bona vel mala, quoniam vel ex aliquo incidente, vel nova accedente causa producuntur
II. Cuncta igitur phaenomena, sive ad salutem, sive ad mortem tendunt