Commentarii de Bononiensi Scientiarum et Artium Instituto Atque Academia

161쪽

COMMENTARII. ac perfecturum, quid opus esset. Nec mora. estibus advocatis , inque his a notio Academiae a secretis his enim, aut nullis aliis conditionibus, se accepturum orgagnus significaverat)chartas continuo numerant, obsignant singulas, sua testes sub scribunt nomina, colligant, mittunt ad Morgagnum . Respiravit illico Academia, nihil interesse putans utrum ea scripta sibi, an Morgagno redderentur Zanotius ad Morgagnum scripsit, eique chartas illas, non secus quam si Academiae omnes essent, maiorem in modum commendavit Morgagnus quo erat in Academiam amore statim Valsalvae scripta, quae Academiae erant, collegit, eorumque epitomen brevi ad Zanottum epistola complexus est hancque ad Academiam misit. Ea res fecit, ut Valsalvae scripta se amisisse Academici postea non putaverint . Has

litteras licebit gere in no huius libri, quae quoniam elegantissime scriptae sunt, in vero nihil non a Morgagno elegantissimum' haud dubito quin lector praeclare secum agi putet, quod eum ad ipsas potius adire velim, quam easdem referre ipse. MEDI-

163쪽

D quodam urina pro Uio.

MEdicina omnis in duarum aYime rerum, idest morbo

rum , remediorumque consideratione consistit. Nihi lominus quia monitiosa mira quaedam in humano corpore saepe incidunt, quae quamvis morbi non sint, propterea quod incommodum non afferunt, tamen sunt morbis finitima, neque sub ullam proprie facultatem cadunt, idcirco horum etiam cognitionem medicinalis disciplina sibi vindicat. Quare expositurus ea , quae ad medicinam spectant, dicam primum de morbis variis, nec non & de miris quibusdam in humano corpore Observatis, tum de remediis aliqu1bus, ut appareat in hac etiam parte studium Academiae fuisse non nullum quod hercle magis multo eluceret, si omnia eius scripta essent usque ad hoc tempus conservata . Incipiam ab urinae profluvio quodam . Anno millesnmo septingentesimo undecimo ad diem VIII Id. Ian. Ioannes Antonius Mundinus homo doctus, Win medicina facienda admodum exercitatus , admirabile quoddam urinae profluvium , quemadmodum ex Livi gano cauto,in nobili in primis medico acceperat, in Academ a narravit. Virgini cuidam moniali, cum annos duodeviginti Xplesset, essetque habitu corporis pituitoso consueta mulieribus mensi tua suppressa fuerant. Hanc suppressionem stomachi dolor non gravis, vultus immutatio nescio quae klassitudo, interdum etiam trahendi spiritus dissicultas sequebantur quae symptomata quoniam huiusmodi suppresionibus fere semper adiuncta esse solent, spes erat, ut revocatis menstruis omnia in melius verterent. Cum ergo remedia ad id idonea Liuiganus parari iussisset, tantum urinae profluvium ex improviso factum est quantum vix credi potest. Idque per dies ipsos nonaginta septem sic continuavit, ut nulla die libras pauciores quam quadraginta tres virgo reddiderit, quibusdam diebus etiam uncias octo, vel novem supra illas. Post dies nonaginta septena remisit profluvium atque ad libras quotidianas duodecim redactum est, eaque mensura perstitit ad quatuor naenses. Inter haec potio nuda erat, quin

164쪽

I COMMENTARII. laboraret cibus in sngulos dies modicus, ut libras aequaret vix duas peique faeces respondebant somnus quietus, nisi metendi

voluntate saepius turbaretur vires quamvis Xiguae, non tamen

Dactae ut lectulo utique promte surgere,, cubiculo ambulare,& muliebria munera obire, levesque labores ferre posset, quod

maxime salutem videbatur ostendere, nulla neque corporis emaciatio, neque carnium acciditas. Urinae colore erant citrino, separationemque interdum ostendebant nonnullam. Nihilominus finito profluvio mulier non ex toto convalescere

visa est: nam in regione hepatis, clienis tumores duo orti sunt, utrinque unus, qui de vitio monere videbantur in subiectis forte visceribus insidente. Ad hos accedebat pulsatio in pectore adeo gravis, utin manu admota sentiretur, ierfecti iam an eurysmatis indicio ise posset. Quam ob caussam salus ei facilis, ut ante spes fuerat, non videbatur nihilominus dum haec a Mundino in IIcademia exponebantur, dicebatur virgo sic valere , ut Mordinis sui regulas diligenter impleret, mandata quaeque sedulo faceret. Sed redeo ad urinae profluvium , quo haud cio an ullum maius legatur. Quae enim Cardanus, Digbaeus, Iorrichius

narrant, non videntur cum hoc posse comparati, in illis enir vel tanta urinarum copia non provenit, vel ad tam longin tem Pus non perdurarunt, potiones, quae in hoc nullac an illi Smultae, largae fuerunt. Fecit ergo ipsa rei admirabalitas , ut caussam bi Mundinus diligenter vestigandam putaverit eamque attulit, quae certe vel vera esset, vel eorum , quae vera putantur, quam simillim L. Sic enim disseruit. Nullum est fere sub luna corpus sive vivens, ve non vi Ven S, qui perspirabile sit,is effluvia continenter e nauta aliqua , Maccipiat quod in omnibus ratio suadet, experimenta declarant in multis, quorum exemplum esse potet antimonium . Id enim si

Tite praeparetur, tum detonetur, calcineturque , Uamvis inter calcinandum fumosae Xhalationes quam plurimae ab eo avolent, pondere tamen augetur. Quod fieri sane nequit, nisi effluvia, particulae satis multae extrinsecus advenientes ad ipsum ad rungantur odemque antimonium , si quando emeticam , quam habet, facultatem deponit, aeri post expositum eamdem recuperat; Uius rei nuda esse alia caussa potest, nisi Quod salinae, sulphure cro ueparticulae ex aere in ipsum penetrantes in eo consilitant, eam Que illi facultarem pariant. In aumano autem corpore peripirat; Oi; is vim esse prorsus incredibilem cum alii probant, rum vero, a Xime Sanctorius confirmat, qui eius etiam mensuras iniit, ac plus pur

165쪽

COMMENTARII. per hanc una die a corpore excerni subductis rationibus collegit, quam quindecim diebus per alvum . Id si ita est, oportet sane, ut

cum innumerabilibus, Me com ni corporum genere effluviis abun det aer, is in sanguinem respirante homine ingrediens magnam eorum vim secum trahat, Wipsi sanguini admisceat, unde illi tantae perspirationi materia suppetat. Nam nisi hinc ducitur,

quid est unde vis tanta, copia petatur Quod cum ita sit, facile apparet, quemadmodum profluvium aliquod ingens interdum fieri possit, si occlusis scilicet utaneis glandulis, vel alia quavis de caussa nihil enim interest quibus de caussis id fiat perspiratio impediatura hac enim impedita oportet illam tantam particularum, mei fluviorum vim in partem aliquam incumbere, atque alia uia elabi. Idque illi, quam diximus, puellae potuit sane contigisse . Atque ut contigisse vere credamus, facit illa menstruorum suppressio, propter quam facile potuerunt vasa , quibus humores vehuntur, intumescere, ipsique humores, cienti fieri, viscidi, Mad perspirandum minus idonei. Neque nos fugit, tantam urinarum copiam Sanctorii calculos longe excessisse, qui male riam perspiratione excretam librarum quindecim pondere singulis diebus terminat cum virgo haec reddiderit quadraginta tres eoque amplius. Sed non eadem fortasse omnibus perspirationis ratio est, Malia est in bene valentibus, alia in aegrotis, variat pro temporum varietate, .sunt anni, in quibus certae Xcretiones copiosiores sunt, ut ille ipse fuit, in quo mulier eo , quod diximus, profluvio laboravit; sic enim urinos sero, in sudoribus morbi omnes in illo anno abundarunt, ut multi aegri ob id ipsum interierint . Quod sane ostendit multis aqueis , salinisque particulis caelum fuisse refertum idque etiam venti, certi quidam vapores, quantum Mundino visum est, admonebant.

166쪽

COMMEN TARII

De anhritide.

Uamvis arthritide, podagra nihil communius est , adhuc

I tamen caussam habent latentem in controversia pos1- tam . Haver eam fere ad acidum quoddam reter modo simplex, modo austerum , experimentis inductus suis, quae in m cilagine articulorum sumsit vel frigida, vel calida, modo boum modo equorum . E contrario Coibat cli eiusdem morbi principium ponit at halicum, in uia serum illorum, qui podagra laborant, si cum solutione syrupi violarum admisceatur , colorem huius 2 ruleum non in rubrum , sed in vir1dem convertit, in uia tophi, sive nodi podagricorum athali cum quidpiam sine dubio continent, Qquia demum si analysis hymica fiat sanguinis vel podagricorum , vel bene valentium is ambae simul conferantur , 1 ulto plus athali ex illa, quam ex hac elicitur . Caietanus accolaus medicus doctus, ut hanc dissensionem, si fieri posset, dirimeret, decrevit rei totius periculum faceres; cum Que experimenta ad id viderentur aptissima, quae in nauci lagine e anima Ilium articula. tionibus extracta sumerentur haec autem experimenta in ea uis cilagine sumsissent alii, quae ex animantium brutorum articulationibus depromta esset, hinc de homine coniicientes, ipse in hac brutorum in quo certius quaestio solveretur, etiam in humana experimenta eadem iterare conitituit. Haec paucis perstringam Cum mucilagini e bo una modo, modo equorum articulationibus extracte interdum frigidae, alias calidae spiritus humani sanguinis guttulas aliquot instillasset, hae primum fundum petere, post sensim se diffundentes eam nonnihil coagulare. Magis etiam coagulavit spiritus salis ammoniaci in no Uam mucilaginem infusus eoque magis oleum tartari per deliquium paratum , quod mucilaginem sic coegit, ut pars quaedam eius scrofa ad vasis latera se reciperet, quod autem compactius erat, glutinosus, in medio quasi innatans relinqueretur . Idque postea trium , quatuorVedierum spatio consistentiam Obtinuit alta quam gelatinae, Olorem vero quasi carnis, sed dilutum . Solutio tartari in aqua simplici extracta, novae mucilagini superfusa, nilai primum cum ea uniri, consociari visa est pol se se mutuo comple Xae

tres, quatuor V intra horas coagulum fecerunt uoddam albescens, quod unius diei spat1 valde increvit tinctura gallarum

167쪽

COMMENTARII. 49 in aqua simplici pariter eΣtracta coagulavit protinus, s quidem,

ut gelatinae fere consistentiam induceret, color ipse gallarum quamquam paullo dilutior, maneret. Hic vero id proprie acci dit, quod in aliis coagulis minime observatum fuerat, idest ut variae subtilium quarumdam se seque mutuo complectentium men-hranarum series, quasi involucra ostenderentur . Acetum destillatum , mucilagini similiter affusum , coagulum fecit, primum subobscurum , tribus , quatuorve post diebus manifestissimum idque colore vinum recens imitabatur, bononiense utique , quod flavum est, Mad album vergit. Spiritus vitrioli mucilaginem in novam formam , atque adeo substantiam aliam convertere visus est , quae paullatim, inuasi per gradus album fere colorem raxit tertia autem ab infusione die crassioris gelatinae consistentiam

adepta est. Cetera acida similes exitus habuerunt. Visis iis, quae in mucilagine brutorum animantium acciderunt, venio ad ea, quae in humana comperta sunt. Cum ergo nauci lagines sibi parasset acconus ex articulationibus hominum vel arthriaticorum , vel non arthriticorum , eisque thalica varia , atque

acida affudisset, res cessit in hunc modum . Spiritus salis ammoniaci in mucilaginem instillatus, hanc primo nonnullis in locis turbidam fecit, paullo post non omnem quidem, sed maximam certe partem coegit, idque commodius,in praestantius fecit oleum

tartari per deliquium paratum , quippe quod paucis post infusio.

ne diebus mucilago ipsa tota, praeter serosiorem quamdam par. tem iam ab reliquo separatam, in gelatinosam quasi pultem conversa est, quae post paullatim colorem accepit tamquam carnis sed dilutiorem . Per tincturam gallarum in aqua simplici, ut amte, extractam maiorem in modum densari visa est, ut post quindecim , aut viginti dies quasi fusca, densa cartilago, Cresiccata circa vas fundum apparuerit. Ex acidorum infusione haec sunt secuta Spiritus nitri primum ebullitionem fecit, post motadice coagulavit sic , ut coagulum quasi album en ovi referret fpiritus vitrioli etiam magis. Cetera acida, atque alica lica omitto fuit enim in liquoribus eiusdem generis exitus, si non idem , certe haud multum dispar. His porro apparet mucilaginem articulorum utriusque generis, tum belliarum , tum thominum non minus ab at halicis cogi, quam ab acidis, ut videatur facile medicorum diisensio componi posse e eo, quod omnes, inui podagaeam abal halio qui ab acido repetunt, podagrae cauisam efferant, si non veram, probabilem quidem Certe . Fit enim podagra ab omni eo , quod mucilaginem articulor una cogit id autem faciunt mo-

168쪽

IFO COMMENTARII.

do acida , modo athalica igitur modo acida, modo at halica po

dagram faciunt. Eamque ob caussam minus mirari oportet, diversas esse in ea dem re diversorum auctorum observationes sunt enim, qui in to

phis podagricorum per analysim hymicam multum acidi inve

iii an sunt contra, qui multum at halici nempe ex utroque principio, modo e Uno modo ex altero constant. Eoque etiam fit, ut pulvis oculorum cancrorum, Cum mucilagine unius podagrici commixtus, fermentationem excitet, obscuram illam quidem, sed tamen aliquam nullam , cum alterius atque ut ipse observavit Tacconus, syrupus violarum colorem subrubrum trahat, si aliorum podagricorum mucilagini affundatur; si aliorum , subviridem quae sane ostendunt, non unam esse muci la-ginum istarum rationem , sed in aliis acidam, in aliis aikati: cam dominari naturam . Quid quod practici alii quidem , iique quamplurimi, vinum omne a curatione podagrae prorsus X cludunt, alii vero cum Francisco Ballonio testantur, id multis podagricis male vertisse, quibus melius erat, cum vino uterentur, quam cum abstinerent credere autem convenit eos, quibus vinum

profuit, morbum ex copioso, nimio athali contraxisse quibus vero vinum nocet, eis podagram ex acido esse. Et medicorum praestantissimorum scripta testantur aliis podagricis acida , aliis at halica praesidio fuisses; quae duo tam diversa remediorum genera ad unum eumdemque morbum, nisi in diversissimis morbi eius dem caussis, utique adhibere non oporteret. Sub haec ac conus signa adiunxit, quibus cognosci posset, utro ex principio podagra constet, an athali, an acido refert enim quale sit eius principium cognoscere ad curationem dirigendam. Si ergo podagra, sive arthritis ea est , quae nodos, ac tophos vel ad modum lente afferat, vel etiam nullo modo, hanc probabile est ex athali constares scimus enim articulorum mucilaginem ab hoc principio non admodum celeriter cogi. Eoque id magis credendum est, si febris accedit mediocris, Murinae proveniunt haud saturate rubrae, nec dolori, aut tumor partium adest, saltem ingens . Quod si ad aliqua, aut multa ex his, quae diximus, signis cedematosus affectarum partium tumor adiungatur , vix de athali est dubitandum tenim observatum est mucilaginem instillatis athalicis non totam concrescere, sed partim serosam fieri, quod

in cede malosos tumores proclivitatem declarat Willorum sane mucilago, quibus tale aedem erat, colorem se rupi violarum quemadmodum ac conus certissime expertus est, in viridem mutavit,

169쪽

COMMENTARII. I Itav1t , nec ulla gna fermentationis cum oculis cancrorum prae. buit. Porro cum haec gna principium podagra athalicum ostendant, consequens est, ut quibus notae contrariae sunt, in iis putemus podagram esse ab acido sane in plerisque ab acido est.

De morbis variis, s miris quibusdam

in humano corpore observatis.

Morbos alios, mirabilia alia, quae supersunt, in humano

corpore observata huc simul conferam sunt enim singula exponenda breviter, neque, si hoc modo exponantur, uita capita complere possunt. Petrus Paullus Molin ellus anno millesimo septingentesimo vicesimo primo cum alia ad alias disciplinas spectantia in Academia proposuit, tum hoc etiam narravit, quod ad morbos pertinet, Minter mira reponi potest. Homini septuagenario poli multas X iis dissicultatibus, quae solent calculosos exercere , naturaliter, nulloque praecedente abscessu , perinaeum apertum est, atque inde exstillare urina occoepit. Erant autem aperti oris margines coloris ad album vergentis, scabri Hiatus is postea se se in dies magis dilatavit. Die quodam dum aeger urinam totis viribus emittere contenderet, accidit, ut lapis per eum, quem dixi, hiatum exierit figure falcatae, in longitudinem duas uncias se extendens, una nain latitudinem ponderis vero duarum unciarum cum dimidia.

Nihil post puris inde manavit, sed materia tantum gypsi in aqua soluti per similis . Post haec vixit senex ad annos aliquod cum fistula

Hac re apparet, quanto sit lenior morborum curatri natura , quam ars haec enim nisi cum tormentis, cruciatibus lapidem vesica non X trahit, quem natura in eo, quem diximus, homine probe expulit sine dolore. Cum haec Molin ellus Acade natam admonuisset, figuram etiam protulit, quae eiectum e vessica lapidem pulchre repraesentaret. Ioseph utius pariter ad Academiam retulit mirabilia duo quorum unum se vidisse, alterum de professore quodam audivisse assit inabat. Primum sic fuit. Infans biduo postquam natus fuerat, in febrem incidit, cui primum horror, post calor adiunctus fuit. Medicus incertus, unde id esset, cum forte oculos in pueri pectus

coniectiset mammam de X reram plus iusto turgentem animad Uertit. Tumorem ratus, id febris initium putat . Manum admovet,

170쪽

13 COMMENTARII.

a mammam ipsam contrectat leviter, premit: erat haec durior, aenitens . Quod vero fidem vix capit, guttae interim aliquot e papilla decidunt humoris sic candidi, nihil ut magis videatur, quam ac Reni medicus admiratus statim, de puero, de matre, quam ex lactis formatione febris pariter Occupaverat, diligentius percunctari coepit, comperitque ambos per idem fere tempus in febrem incidisse . Postero die, cum amicum secum ad rem spectandam perdugisset, humorem denuo e mamma profluentem vidit materno laeti, nisi quod consistentia erat dispar, plane similem . Operae pretium erat, quae sequentibus post diebus acciderent, diligenter observare; sed occupationes multa vicerunt fortasse medici diti gentiam . Nihilominus ex parentibus acceptum est, puero, cum mamma dextera penitus resedisset, paullatim sinistram intumuisse, pauculas emisisse lactis guttas. Alia X- stant huius rei exempla in historiis, sed pauca adhuc sunt, ut phaenomen quidem fidem faciant, admirationem tamen non tollant. His X positis hoc Putius secundo loco narravit . IuVenis quaedam nobilis eo aetatis provecta erat, ut annum iam primum , vicesimum attingeret; neque illi dum consueta mulieribus menstrua profluXerant . Interim valetudine satis bona usa fuerat, nisi quod stomacho interdum laboraverat. Nupsit . Ut principia se dabant, nullos ex ipsa exstituros esse filios opinio erat. Duobus circiter post annis mense februario universi corporis lassitudo eam cepit

cum nausea, vomitu, calores. Oltridie ex insperato profuere sanguis ex utero, vagina coepit, eaque Vacuatio e intervallo per quatriduum continuavit Sequenti mente evacuatio eadem recurrit, eodemque tempore, ventre circa umbilicum intumescente, iuvenis gravidam se esse credit, nec fallitur . Nam redeunte postea singulis mensibus evacuatione eadem , mulier tandem infantem edidit non sine dissiculiate, sed suo tempore, cincolumem . A partu purgationes debitae secutae sunt, postea vero menstrua iterum suppressa. Dum haec narrabantur, sesqui annusiam erat, Cum mulier pepererat.

Aliud mirandum Paullus aptista Balbus in Acade nata protulit, quod sibi in filia accidisse Vincentius Antonius igotius ad

ipsum scripserat. Hanc dudum affectiones hystericae internae, magnae, vehementes, mirabiles , ac prope incredibiles Xercebant. Viro nupserat, a quo cum esset gravida, Minterim peius haberet, remedia ei non pauca, inque his clysmata diversa permulta fuerunt adhibita, quorum alia manebant in corpore, Ut

pro illis, quae nutrientia esse putantur , haberi possent, alia vero