장음표시 사용
141쪽
Super librum primum Tractatus primus de Anima in tria capita distinctus.
et Recitat opiniones illaram qui animam ex motu cognouerunt: Eorum,qui ex parte cognitionis eam cognouerunt. 3' Eorum offendriam ponit, qui Parae amma nouerant. Sequitur textus. I Principium autem quaestionis est apponete, quae maxime videntur inesse ipsi de caetera.
Primum capitulum primi I ractatus tar auprimi Libri de Anima comprehendit tertiam L filomm c ommenta dan is I homae.
INITO prooemio incipit tractatu, qui diuiditur in tres partes principales secundum ιν sunt tres libride Anima. In prima parte philosophus determinat de anima secunduopinionem antiquorum. In seci si a sta sidum opinionem propriam
quatum ad rationem communem ipsius animae. de hoc
in lecundo libro qui incipit ibi. Quae quidem a prioribus. I In tertia vero, s .in tertio libro deteriminat de ea quatum ad specialem rationem intellaetiuae partis ib . rQuod autem non sit sensus alius praeter quinque. l Prima pars diuiditur in tres tractatus.primo tractatu l/hilosophus tecitat opinione antiquorum de antina quantum ad totam subitantiam ipsius anime. In secundo autem ibi. Considera dum autem. I reprobat opinionem
eorundem. In tertio ibi. Quoniam autem cognoscere. treeitat duas dubitationes de ipsa anima re inouedo opiniones anti suorum de anima quantum ad eius parte Ptimus tractatus, in quo recitat Opiniones antiquoxum philosophorum de anima.quantum ad eius su stantiam,continet tria capitula. In primo capitulo opiniones illorum e hilosophorum recitatiqui multigauerunt naturam ammae per viam motu . in lecundo capiutulo ibi.i Quicunque autem Itecitat opiniones illorum Philolopliorum, qui inuestigauer ut naturam anims ex parte cognitionis & lensu in ex parte utriusque. in tertio capitulo ibi. i Diffetunt autem. Ita nil disterentiam
opinionu Hiilqsopliorum qui locuti sunt anima Primum capitulum dividitur in duas parte . In prima par te ponit conclutionem .in lacunda parte recitat qtranda opinionem antiquoruPbilosophorum, qui ut dictum est inuelligauerunt naturam ammae ex parte motus.
Conclutio talis. Quod in uestigando natura animς pri. mo Se principahicr Oportet inquirere ea quae sunt propria iplius animae. Hςc conclutio probatur tali ratione Philolophi, quia accidentia propria maximam partem conterunt ad cognoscendum quod quid est,ut patet in pro mi O huius, ergo ad inuet ligandum naturam animae Pitus de principaliter est quaerere ea, quae sunt propria eius. Ex qua conclusione insertur tale corollarium quod iniicitigando naturam animae primo e principaliter oportet conliderare motum d sensum,quia inter omnld, quε compeius tam me motus de leni sunt maxime propria.quod ex hoc patet ani malum ab inanimatas lotum, α maxime inter te gisterut videlicet per m tum & lcntu in . Pro ampliori declaratione notandum
primo im Philosophum cν antiqui philosophi dicebati P nil poteli mouere tali moueatur. Cu ergo anima si emovcn corpus dicebant aiam esse de numero eorum
quae mouetur. Cuius opinionis radix, ulsa cit py duo. 4 una Punio, quia si omne mouem moueretur,iequere
t ut quod esset procedete in infinitum in mouetibus,ripatet secundo metaphy.3c octauo phylicorum. sum secundo, quia id quod conueni Palicui per accidens n5 potest sibi conuenire semper,& per consequens pote itineo leparari Conlideranduin secundo quod Palloso phus recitat in hoc capitulo quatuor opiniones eorta qui inuelligauerunt naturam animae ex parte motus Prima opinio eth Democriti, qui dicebat animam esse ignem siue igneam de quod animanua itides et quam atomi ignita figuram rotundam habentestaecunda est Leucippi, qui clicebat animam nil aliud esse quam cor Pus sphericum . Tertia est opinio Pythagoricorum, qui dicebant animam esse deciliones mouetes alia corpora. Quarta eli opinio Anaxagorae, quam recitat lite Philosoptius qui dicebat animam esset nouentem on ni oesiderandum ulterius ιν Democritus posuit atomos liue decisiones semen, huc princi Plum LotiuS na turς quia conlierabat quod duo lunt de ratione princi pti, videlicet si inplicitas&.viri uolitas, cui hie adducithgidius. cum ergo atomi sint parvissimae quantitati di per consequeu, si implici utini,ct maxime mori ui perconi eques virtuosissim sit leo dicebat, atomos esse principia omnium rerum. Dicebat ulterius illos ex quibus coponitur anima cile igneus, leu ignitos . tu in primo, quia ignis eli clementum maxume activum, tum secundo, quia ignis eit catulusonquo calido conlittit vita humana. quia igitur videbat animam elle formam maxtis me activam inter iocinas naturales, & esse principium vitae,ideo dicebat atomos, ex quibus coponitur animat sic ignitos, vel igncias. Dicebat cliam vicis atomos esse rotundae figurg, quia latet innites figuras rotunda ligura, siue splasticacit promptu brina au in otum quantum ad Omnes diderentias politionis, quae sunt sursum,deor
1ne uinia mouet corpus ad O. nuem disteremiam puli- Nonis, no autem aliqrormae naturale ideo dicenat animam ei te compolita m ex atomis rotundae figurae,iphaericae. Considerandum viter ius i aliqua attrita uuntur alicui dupliciter. Vno modo esset maliter, Alio modopcr viam assi initationis. quando incitur Φ anima estagnia aut ignita, ignis non attriti uitur amnil ei senta ali. Dr , Ied per viam assimilationis, Iula omnes proprieta Ic ignis pollant appropriari anima de putat si rac rati nati, ut infra patebi ruontra praedicta in conciulionem hc primo arguituram ata eli nobis uia a communIor
bus ad specialiora procedere primo Phylicorum. ergo
male dicitur in conciulione et in uel tigando naturam Mumae Primo opori et 'uaerere ea, quae comi unt libi maxime fim naturam. i.tiuae sunt lata propria. I riter ea. ld,quod cit manifestum non indiget inquisitione, sed anima est manite itissima nobiS, cum quilibet ex Pest, tur in se habere animam,ergo non eli necellaria aliqua in uestigatio ipsius animae. Ad primum dicendum ilduplex eit cognitio,iAOniula de determinata.verum eli
quod de cognitione contus, in n.Ha eit nobis via a com
munioribus ad speciali ora procedere, leu loquendo de cognitione di itincta& determinata,exordium accipimus a propnj . Ad l ecundum dicendum quod licet anima sit nobis manitellissima quantum ad an cii, cst i mea difficillima quan cum ad cognitum quid cit,
1 Stud est secundum capitula primi uactatus, in quo
liquam Philosophus in precedeti capitulo recitauit opiniones antiquorum Pniloso orti de anima qui inueitigauerut natura eius ex parte motus, hic conLI no.super Anima I 3 sequenter
142쪽
sequenter reeitat opinionem illorum Philosophorum
qui inuelligauerunt naturam animae exi parte cogni.
tionis & sensus. Primo ponendo id, n quo conueniunt tales Philolpphi. secundo recitando cluas Opiniones diuersas. videlicet Em pedoclis re Platonis. Considerandum autem primo ui omnes illi Philosophi, qui in uelit gauerunt animam ex parte tensus & cognitionis conueniunt in hoca, una 3 imiter dicebant esse principiti, aut ex principijs omnium entium, Ldicebant animam esse compositam ex principi js retum .vnde lecti dum is
Philosoplu diuersimode locvri sunt de principi js ex Genumero eorum,diversimode locuti sunt et de ipsa anima. Vnde illi qui posuerunt unum principium Im, pinsuerunt animam esse compositam ex illo principio,qui vero posuerunt plura principia, dicebant animam esse compositam ex pluribus principi jLConsiderandum est ulterius P motivum illorum Pnilosophorum qua reposuerunt animam compositam ex omnibus principijs
erat talc,qiria ala nata est cognoscere omnia, videlicet
intelligibilia per intellectu, de sentibilia per lenium,sed
Omnis cognitio tam intellectava qu m sensitiuaeli ratione similitudiciis. eo. n. si res cognita assimilatur cognoscenti fit cognitio. nili. n. similitudo rei vitabilis
esset in oculo no post et videri, similiter nisi limilitudo rei intelligibilis susciperetur in intellectu,non posset videri intellectio. cum ergo anima non potest assi m ilari omnibus rebus c ut ipla aicebant. nisi anima componatur ex principijsomnium rerum, ergo concludebantu, animae siet composita ex principi j, omnium rerum ut videlicet si terram intelligeret,componeretur ex terra,& lic de similibusconsideradum elt ulterius ui praedictum motivum non valet. Ium primo, quia si anima componeretur ex terra non intelligeret terram, quia intus existens prohibet extraneum, tum secundo quia aci hoc u, fiat intellectio vel sensatio,ius scit assimilatio rei cognitae ad cognoscentem quantum ad hoc ui lpe .cies seu si militudo rei cogntis suscipitur an cognOlcentc.non ergo necesse si lapi, secundum suum iste mate. riale lit in oculo ut cognoscitur ab eo,sed sui ficit in sit
in eo iocundum csse intentionale Consideradumeti vi terius si Phlosophus hic recitat citras Opiniones principales, videlicet Empedocli, Sina toms.Upim O .n. En pedoclis erat in anima csiel composita ex quatuor clementis,& ex cocordia & diuorara. sed Plato posuit animam compositam esse ex quatuor alijs principi is, secudum P pos uti alia principia, videlicet in eode de diueraso, siue partibili, di impar tibili,lecundo ex Idaeas, tertio ex numerisa oliderat,dum eli vherius pro declarat s ne opinionis Platonis secundum diactorem lantium mentia possunt tripliciter considerari uno modo in te, dein propria natura secudia movi. Perre specua ad principium olfecti uu in . tertio modo Psir rospectum ad ens mcommuni in quo omnia et illacoueniunt.Quan. um ad
primam coliderationein I/iato posuit duo pi incipia entium .s. idem ita diuersum. Qui tu in veri, ad secundam considerationem posuit lemum principium, s. ideas. Quantum ad tertiam cc siderationem potuit numeroses e principia Omnium t crum. Coa liuerandum eli ulterius secudum eundem po innis logitudo componitur ex duobus punctis compositis ex numero binari in latiis tudo vero siue superficies ponitur ex num cro trinario cu includit tria puncta altitudo vero siue corpus coponitur ex numero quaternario, unde quia diccbat res componi cx icieis, ideo dicebat ideam unitatis este Punctum de pinna longitudine siue lineam esse ideam dualitatis, latitudine vero siue lupcrlicie dicebat esse ideam trinitatis, liue numeri trinarij.Altitudinem vero prima siue corpus dicebat esse ideam numeri quaternarii de quia quaelibctres iensibilis includit punctum, latitudinem , longitudinem,& profunditatem, ideo dicebant quamlibet rem lensibilem compoticam ex numeris, ecvnitatibus. Considerandum est ulterius quod animi quaecunquς cognoscit, aut cognoscit intellectu aut Ieidtia, aut opinione, aut sensu.intellectus vero includit unitatem, quia est unius. medij:lcientia vero includit dualitatem, quia eli duorum,videlicet ipsius medij,Sc conchisionis, sed opinio includit trinitatem, quia est ipsius med ij,& ipsius conclusionis demonii ratae liue formidatae.icnsus vero includit numerum quaternarium, quia in sua Operatione indiget corpore organico, sed omne corpus ut dictum cit includit numerum quaternar Iuli
Cum ergo ut dicit Plato anima cognoscat Omnia per praedicta quatuor, ideo dicebet animam esse campoli Alam ex unitate, dualitate, trinitate, de quaternitata te, siue quaternario numer mutassimilaretur omnibus iebus
cognoscibilibus. Considerauum ultrino secundum Philosophum in fine huius capituli quod aliqui alij Phil
sophi volentes inuet ligare natura ais ex parte utriusque, videlicet tam motus quam sensus, dicebant animam elic numerum mouetem sei plum, numerum quidem, quia maxime cognoscit tua est, mouetem vero se, quia maxime motiua eli inter omnes alias formas.
Sequitur tertium capitulum ibit Disserunt autem. i lite incipit lectio quinta emydem li
bri, in in commento. o. Thoma. Istud est Tertium capitulum primi tractatus.in quo
Philosophus recitat diuertitate opinionum Pluto sophorum loquentium de anima, de primo recitat diuertitatem carum quantu ad principia rerum. Dillarcianian.de quantum ad substantiam principiorum de quantum ad numerum,quantum adsuultantiam principiorum tripliciter disterebant, nam quidam Poluerunt principia rerum cile corporalia, de quorum numero suit Empedocles, qui posuit quatuor elementa esse principia reru,α Grilli posuerunt illa principiaesse spiritualia, liue immaterialia,ut Plato qui posuit ideas. Alij vero posuerunt illa principia elle tam corporasa quam incorporalia, licut Anaxagoras qui posuit priter partes similes aut dissimiles ipsum intellectum. Dii terebant etiam secundum numerum, quia quidam polum tunt unum principium quidam plura, dec. ut Multumeli in primo Phylicorum, ad longum.Secundo recitat disterentiam praedictorum Raalolophornm quantum ad naturam animae, adduc do nomen diuersas opiniones.Quarum prima Xenocratis, qui dicebat amma esse igneam. Secunda est ipsius Democriti qui dicebat anumam e sse eampolitam ex indiuili bilibus corporibus & atomis. I ertia est Anaxagors dicentis animam esse in
tellectum simplicem, immixt una, purum,& separatum.
Quarta eli, quam Tnales adducat, videlicet quod anima eii quaedam subitaria per se motiva. Quinta eli Diogenis,qui dicebat animam cste aerem. bexta eit Heracliti,qui dicebat animam nil aliud esse quam vaporem. Septima eli quam Alcimeon adducit, scilicet anima nihil aliud eliquam subitantia incorporalis de natura cCeli exilies. Octaua eli ipsius Hippo,qui dicebat aiam esse aquam. Vltima est, quam adduxit Crixi is qui dicit animam esse sanguinem. Nullus autem Philosophorum posuit anima elle terram solum propter eius materialitatem. Ex prsdietis infert Plutosophus primo θ omnes supralcripti Philosophi conuenerunt in boeu, in uel tigaue runt natura anims, aut per viam motus, aut per viam sensu aut per viam incorporeitatis , i. Per via cognitionis intellectivaean fert secundo quod illi Phil O Piueo- modo quo locuta sunt de principijs reru,locuti lunt de natura iplius animae coli derantes anima esse principitarerum . Vnde qui posuerunti munum principium p suerunt animam esse illud, qui vero potuerut plura, P. luerunt animam plura. nuderandum est pro opini
143쪽
ne pii ma ιν quia ignis est corpus maxime incori' i eum subtile, N primum inter corpora, ideo illi ph: losoplii dicebam animam cile ignem. vi P opter incorporeitatem siue spiritual. tatem intel igeret omnia,& propter stibi ilua toti siue agilitarem, ut noti litate moue rei de se de Omnia . Si ouaeratur utrum hoc verum lit se ignis litim malecialissimum corporum fim rei veribtatem. Dice . idum dii tinguendo quia vel loquimur de corporibus clemeitaribus, vel loquimur de corporibus in uniue ali ab solute. Si loquamur de corporibus le
rum, quod patet tam ex litu eius qua in ex motu . ita ut uenim n m illa, quae inferiori loco lituamur iunciualc-rtatiora, vi patet cc terra. cum ergo ignis sit iocatus insuperiori loco inter omnia clementa, accesseeli dicere
pinici Omnia corpora elem cataria de inter omnia na-
xta iit spiri aliis imum de imina tetialissimum. idem
inaterialis aut in corporeus,sed corpus inicii ccii magis 1 Pirituale de immaterialius, cuius ratio cli quia igni, u agit cuiuscunque activitatis luerit nasi in viri ut e ccii pol is escii MConliderandu est ulterius prolecunda opinione cν Demia critus coli deratis ex una parte ιν animacisci in axime cognosciti uadcinaxime in Guen, , conii-d cratis vero ex altera parte cy omnia conli Huuntur exa Oinis, tanquam cx yrancicij, rerum, sed quia sunt Πν- undae ligur .P,ec multum hauites ad motum, ideo dicebat animam esse copolitam ex atomis, ut cogi icerct omni inquat uui iunt principia, dc vi moueici omnia
inquan umlunt rotunaae ligurae de sphvricae. Considerati dii ultimo Pro Opinione Anaxagorae quadruplexe it composui O. Quaedam eli compositio partium quantita uuas una. Alia uti compositio, quae cit ex elcmentis, lac ut mix um componatur ex die mutis. I crtia cit coin
ia ita cli coit politio cx in lirumento Organico dc potcntia eiu . ad rci uouenuum primam comp'sitioncin axagoras uiccbat, oc betae,ira tellectum ci se umplice,aaii eiu u dum vino i m compositioncm ab amaa a.dic Datiari tactum elie immixtum , sed ad remouen- u ei iram con Pinitionem ab amula dicebat intcilectam cilci para cunia ad remouendam aut cui quarta inciatu Ziabili Oilcm ab ea dicebat intellectum cIle purum. Miaia krgo non Poluic dilicremiam inter anima m de inuri L .ialia, i iud ac delimitive quod amara nil aliud cu quam rutchectus limpi cx immixtus purus, S c.
Super primum librum de Anima in octoc apita distinctus.
a E GDeit rationes contra eos qui diserebant animam perse Moueer. 2 4deacit rationes Platonis. 3 1leproba: Plarcinis ratιones.
R proba: existimariter animam esse bam oniam. REFroba: argumenta ciccarium a imam per semo Deiri 6 Eos removet qui dicebant animam ecte i nerum
metitu constit. Iam emta urbant.
runtdnsumque ob id animatum opinab Iur.
Sequitur in textu i Considerandum au
STE est Secundus tractatus in quo Pilosophus recitat opiniones Pnilosophorum qui locuti sunt de animatam ex parte motus quam ex parte copnitionis, qui uuidem tractatus continet octo capitula. in Primo. capitulo adducit rationes couenientes contra eos,qui u Acbat animam per te moueri. In letcundo capitulo ponit rationis i pzciales adide in adlucendo opinione Platoni, ibi. i quidam aut ta maxime, Ac. ita ccrito capitulo reprobat opinione Pla oni . ibili'. imum quidem igitur no bene dice te .i In quarto capi .ulo ri probat opinionem illoru, qui diccbam aniniam esse hari nonia in quandam ibi. t Alia aut est opinio. In quinto capitulo remouet otini ne illorum, qui dicebant anima per se moueri. ibi illationab: libus aut, dcc in sexto capitulo reprobat opinionem illorum in gulat iter,qui dicebam a iam ille numerii teipsum in Dei te in .ibii Multum autem ex his quς dicta lunt, IIn septimo capitulo repi ob.it opiliones illorum qui dicebat anili an le elementum , aut ex clementis. hi l Tribus autem modis traditis .l in octauo dc ultimo capitulo reprobat Opinionem illorum, qui dicebant anima elle in totia uniueisia, de per consequens P tolum uniuertum etat animatum ibi. ii tin toto aut quidam iptam musteri .i: cunt. I In primo aut e capitulo contra eos, qui dicebant animam per se moueri, lupponendo diu mane motus in motum per se, de motum per accidens adducit lcx rati ne, conuenientes. auarum prima est. Nam si amma per se moueretur , aut inoueret motu locali, aut motu augmenti, ta decrementi, aut motu alterationis. quia im sunt quatuor speci cs motus. sed nulla ill
rum eii dicendum, quia cum Ois motus lit in loco, ut dicit textus lequeretur lipsa anima ellet in loco per se.quod cli in conueniensa una primo, quia non hanet cile per se, tum secundo,quia no eli corpus ut inlia patebitdled adtus corporis . hecunda ro talis eli .Quicquid naturaliter mouetur potest violeter moueri,de qui quid naturaliter qui dicit, pol cit vis terer quiescere .li cruoanima moueret per se naturaliter de quiesceret, Post et moueri violent crinc quiescere violente quod ablurdaeit,quia non lotuin sciatent ana proferent sed ut fingere voletes motus violentos animae v ibucre non pollunt Tertia ro eli. Stamina mouetctur per te moueretur sui tum aut deorsum, aut ad medium ii sic , tunc essed quoddam clemetum, aut compositum ex elementis ut antiqui volucrum,sed consequcnscii fallum, cum m ueat corpus ad Omnes dii serentias positionis Consequetia, quia ignis aut inixtum n quo predo inmatur ignis, mouetur naturaliter sursum, terra deorium, aqua, dc aer ad medium. Quarta ratio talis eit Si anima mou rei corpus eo uν ipsa moueretur cvt antiqui diccba Ceodem motu ni ouebitur corpus sicut de ipla ala de econtra, sed corpus mutat Iocu, ergo dc anima mutat locu, de per colequens tran libit de corporem corpus cu sit incorpore, ut ipsi dicebat sicut aqua in vasa cic per consequciis erit rei urscctio mortuorum animalium. Quia duin anima dimittit corpus in quoeli, intrabit in aliud corpus in ortuum.& lic corpus moruu resurget. Quinta ratio cli .lllud,quod mouetur per aliud, no moueturyci te, ted anima mouci ut per accidens, scilicet a len
144쪽
libus, eryn non mouetur per se. Ultima ratio est . Nam
ii anima secundum tuam naturam moueret & moueretur per se, sequeretur quod natura, siue subitantia animae distarct a seipsa, quia, omnis motus sacit ditiare id,
quod mouetur ab eo quona Ouetur,cum idem non possit esse in actu & in potentia rc spectu eiusdem simul &lcineta rodeclaratione PIS cedentium conliderandum
Primo quod licet antiqui Plutosophi definirent animam tribus vijs, uti upra dixit Philosophus videlicet
permotum S sensum,& per Incorporeum, live Immaiaterialitatem tamen Philolophus non prosequitur contra eos quantum ad incorporcllatem, quia vcra Opin loelli anima eli incorporea & immaterialis, potis,ime loquendo de anima rationali, quae non educitur de potentia materiat, neque utitur organo corporeo in tua
operatione. Verunt a tnen dicere animam et se subtilitas imum corporum falsum et t. Conliderandum secundo quod dupliciter aliquio dicitur moueri .s .per te primo, pcrlelecundo,idcit per alterum,de per acciden excluplum primi. ut lapis mouetur per se primo deorsum, pars lapidis mouetur per selccun .s O, i. per alteriim, ted accidentia lapidis mouentur per acciuens admotum ipsius lapidis . lit licet Philoloplius non enumeret nili duos modos i plius moueri expresse, in omnes praedictos modos enumerat sub intellectu, liue comprehensive. Considerandum tertio in motus potest accipi dupliciter. modo communiter. l. vile extendit ad omnem mutationum tam initant an cam quam luccessiuam . de illo mo sex lunt species motus, quae continentur in lusvellibus, videlicet.Auget, diminuit, corrunt Pit,A gen Cratur. Alterat de mutat, lic per loca multa vagatur. Alio
modo accipitur motus proprie & physice,dc prout videlicet se cxtendit ad motum, qui eli cum trant mutatione naturali, Ee alio modo im sunt quatuor species motus.ut hic loquitur Philosophus.Conlideranuunt ulterius quario quod album porcit conliderari duplici-lcr. Vno modo insentu compolito, videlice: pro suo significato formali. album .ia. de suo significato formali significat albedine, cui non competit moueri per se. Alio modo accipitur m leni ucii ullo videlicet pro suo significato materiali,videlicet pro eo,quod eii album.
primo modo albuin mouetur per accidetis . Necundo mouetur per se. Considerandum ultimo quod V . cmque eo modo competit movet liquo competii libi esse. illa ergo,quae non nabent cile per se, sed in alto,non mouentur per se, sed per alterum, aut per accidens. cum ergo nulla forma naturalis habeat elle per te,sed per alterum,nulla mouebitur perto, icu per alterum. Et licet amnia unita corpori lubilitat per se sublille ita incompleta, non tamcn per se subliuit lubtili ia completa, ut infra patebit. Contra nonnulla dicia in textu ite at-guitur. Antiqui Philolophi tribus modi sinu est igauerunt naturam ammpvidelicet tensu, motu, e incorpi
reo, ut in praecedenti capitulo adduxit Philosophus .etaso insufficienter Philolophus prosequitur contra eos quantum ad duos modos tantum. Praeterea in tertio deq.phy.dicitur i, aliquid dicitur tripliciter moueri, e
go hic male dicitur quod tarum dupliciter aliquid mouetur. Prs terea Philosophus in s. hy.dc in s. enumerat lex species motus, ergo hic insulti cienter dicitur quod
quatuor sunt motu . Praeterea.loti corpori debetur l.
cus,vt patet quarto Phy.sed motus no eli coi pus, ergo motus u On cit in loco, di per consequens Philosophus maledicit in textu quod omnes motus sunt in loco. Pret ter ea. Omne corpus per se poteli moueri,sed omne album eli corpus,ergo omne album per se potest in ove. rLquod eli contra Philolomum in textu,ubi dicit : Ῥmouentur haec, l .l .album de tricubitum, seu lecundum
accidens. Preterea coetu movetur naturaliter,de tamen
non poteli moueri violenter,ergo Philolophus male dicit in t tu, quod qua cunque mouentur naturaliter mouentur etiam violenter. Praeterea coelum no potest
qui eicere naturalite de tamen mouetur naturaliter. ergo male dicit Philosophus P quicquid mouetur natura quiescit natura. Ad primum secundum de tertium patet solutio exdiciis. Ad quartum dicendum P m tum esse in loco potest intelligi tripliciter. Primo modo conliderado motum ex parte mobilis, ex clarum es quod omnes motus sunt in Ioco, idest omne mobile, quod mouetur per aliquem motum, eli in loco. Alion Odo quantum ad modum mouendi de illo modo etiamotu, eli in loco, ut clare patet de loci mutatione augmentatione, diminutione de alteratione autem patet quia in omni alteratione requiritur approximatio alterantis ad alterabile,quod non poteli fieri line loco ertio modo quatum ad motum in se, Se lic antecedenterer iam cit omnis motus in loco, id est omnis motus praesupponit motum localem, qui eli de loco ad locum. Ad quintum dicendum quod patet solutio ex dictis, quia ibi arguitur a sensu diuiso ad sentum compositum, taper conleques ibi .commitur fallacia copolitionis. Ad lex tum dicendum quod duplex cit motus. quidam est, qui habet quietem libi oppotitam, sicut eli motus corporum limplicium, aut mixtoru corruptibilium. aliuscit motus, qui non habet quietem libi Oppositam , ut
est motus corporum coelestium.quicquid enim mou tur naturaliter primo modo dicio potest moueri violenter, non autem secvuo modo. unde ratici laborabat in aequi uoco. Et per hoc patet lolutio ad leptimum.
dequitur tu textu. t Uusdam autem mouere. Iliae eni lectio septima eiusdem libri,
in tu commmento I. I homae. I Stud eli secundum capitulum huius Iecundi tractatus, in quo Philosoplius adducit opinionem Democriti in speciali reprobando ea duabus rationibus .linaliter adducendo opinionem trimembrem Pla . tonis. Dicebat enim Democritus quod anima componebatur ex atomis, uuae semper mouentur de quod moueret corpus eo modo,quo mouet,lic describens animam,quod a uim a cli quae mouet corpus continue motar cuius persualio erat talis. Sicut se habet argentum vivum ad itatuam idee Mineruae ita se liabet anima ad corpus, ted argentum viuu quando que mouebatur mouebat illam ita tuam, ergo anima quando que mouetur mouet corpus, cum crgo ipsa anima componatur ex atomis semper mobilibus licebat animam Iemper mouere coryus. Contiderandum autem elt quod praedici alii opinionem reprobat Philosophus duabus rationibus, quarum prima est. Eadem natura eli principium mouendi ,ec quieleendi alicuius,sed animal aliquando quiescit ut patet ad sensum ergo id quod erit
principium quietis animalis urit principium mouendi, sed anima cum semper secundum Democritumo m ueatur non pote it elle principium quietis iplius animalis, ergo non erit principium mouendi. Si dicatur quod animal nu quam quiescit, sed semper mouetur saltem motu alterationis Argo ratio nulla. Dicendu quod Democritus loquebatur de motu locali, di non demota alterationis solum.Vnde licet ratio no simpliciter concludat concludit tamen contra Democritum. Licet. n.
verum sit quod omne animal sit in continuo motu, uniuersaliter loquendo de motu,tamen non cli in comtinuo motu locali, ut voluit Democritus. Secunda r tio cit. Animal mouetur per voluntatem di appetitum, ergo sequitur quod corpus animalis liue animal no mo Detur ab anima secundum te conliderata. Conlideran-
duellulterius quod philosophus in textu adducit tres
opiniones Platonis de anima Em triplicem eius conlideratione.prima Opinio eli, quod anima est, quo viritur
145쪽
tu reorpori,& moliet Ahid. Meuda opinio est quod anima eit quoddam compiis tum ex numeris armoniacis.. Tertia opinio est,quod anima est aspectus rectus reflerus in duos circulos, quoru m unum diuiditur in septecirculos. Collatrauit. n. plato quod anima potest tripliciter conliderari. o mo ut eis forma corporis S illo modo dicebat ammam ut iii corpori, & ipsum mou re. Alio modo potest conliderari anima per rc spectum ad sua prircipia de sie dicebat anima esse compo I ita ex numeris siue ex consonant ijs. Tertio modo potest co- siderari quatum ad eius operationes de motum, & illo modo dicebat animam esse aspectum recium,Sc. nsiderandutu est ulterius quod si opinio Platonis consideretur secundum lonum verborum, lic veritatem no haberet,ut Ollendit insta Philosophus. Sed si conlideretur quantum ad sententiam verborum, per viam scilicet cuiusdam similitudinis, sic habet veritatem. Manile itum eli enim quod anima unita corpori per se nomouet ipsum corpus, sed mediantibus tantum suis p
tunt ijs. Sicut etiam in numeris, primo reperitur consonantia de proportio,ita& inati ma, anima.n habet limilitudinem ad numeros armoniacos, quia reperitur maxima Proportio animae ad corpus repartium corporis inter te ut dehite exerceat tuas operation . Manifestueli etiam quod in anima colideratur aspectus directus de rcflexus per modum circuli, qui quidem circulus di.
t iditur in duos circulos, quorum vitiinus diuiditur in septem ii militudinarie loquendo. Vnde intellectus reis ete intelligit suum obiectum,quae intellectio poteli dici intelletius directus de intelligendo suum obiectumeliam reflectitur supra seipsum p modum circuli. qui quidem intellectus circulus, id est intellectio diuiditur in duos circulos, i .in duos diuersos modos intelligendi. alio enim modo intelligit materialia,& alio modo spiritualia. Vltimus vero circulus,ideli intellectio, qua intelligit materialia diuiditur in septem circulos id est in
septem intellectiones secudum septem gradus corporum materialium, quae quid cis corpora sunt elementa mixta imperiecta, ut impssiones melli eo rologics, mixta persccta mammata, vegetabilia, sentit tua, motiva secundum locum,de i ntellectiva.
equrtur i Primum quidem igitur. I Hic in
in commento S. Thomae. Istud est tertium capitulum praesentis tractatus, in quo poli quam ii nilosophus adduxit opiniones
Platonis ponit quatuor conclutiones contra praediciam Opinionem, seeundum quod Plato in sua Opinione quatuor a stirmauit. Dicebat enim animam esse aspectum rectum, id in magnitudinem continuam. Dicebat ulterius animam esse magnitudinem circularem. Tertio dicebat animam esse magnitudine mota.Quarto dicebat quod ellet unita corpori. Ex quibus omnibus elicitur definitio animae secundu Plata videlicet v, anima est a specius rectus, i. maῖnitudo corpori unita, ex numeri, armoniacis compolita, reflexa in circulum diuitum in duos circulos,quoru unus diuiditur in lepte Anima no circulos, ut dictum eli . Quia ergo Plato dicebat animaeli magni- esse magnitudinem , ideo/Pbilosophus primo ponit
unam conciulionem contrariam,videlicet quod anima non est magnitudo. Quam quidem conclusionem probat tribus rationibus quae magi respiciunt verba Platonis quam intentionem eius. Quarum prima cit. Talis est intellectus qualia tum intelligibilia, cum pote tiae specilicemur per obiecta, sed intelligibilia intelle-eta ab intellectu non sunt continua, ut magnitudo, ted magis consequenter te habentia, ut numeri, crgo intes ciu, non circon unuus ut magnitudo. N per conloquens non est magnitudo .Seeunda ratio. Si intellectus ellet magnitudo intelligens aliquod intelligibile, aut talis magnitudo intestigeret intelligibile secundum par tem quantitatiuam, aut secund u punctum, applicandose, videlicet ad intestigibile tecundum partem diui libilem, aut partem punctualem: non secundum partem punctualem, quia puncta sunt infinita in magnitudine continua,que nequaquam est pertrant ire, nec secundupartem quantitatiuam aut diuili bilem, quia inlinities intellectus intelligeret idem quod eli in conueniens.
Tertia ratio et t. impos,ibile cit v, indiuili bile 4n telligatur per diuisibile vel diuili bile per indiuili bile . Si e
go anima esset magnitudo composita ex indivisibilitius, lic non posset intelligere diuili bilia, liue materialia. si vero est et composita ex diuili bilibus non posset intelligere indivisibilia siue immaterialia, quorum Utrunisque est contra Platonem, qui potuit intellectum posse intelligere tam materialia quani immaterialia . Sed conliderandum. cli quod Praedictae rationes sunt magis contra verba Platonis, ac non contra lententiam aut intentionem eius. Quando enim Plato dicit ani- Noti quod mam esse magnitudinem , loquitur figurative siue Arist. trametaphorice ad limilitudinem magnitudine continuis verba tan corporis ccescitis. Non enim dicebat animam esse ma tum Plat
gni udinem corporalem. Quando ipse ut hie dieit m tu qu
Philosophus dicat ipsam animam esse unitam, de coniunctam corpori, sed dicebat animam esse magnitudinem virtutis, quae quidem magnitudo attenditur secucii persectionem ellentis de operationis ipsius animae ad innititudine ut dictum eti)corporis caelo itis,quia sicut in magnitudine attenditur maxima cotinuitas persectio de proportio mobilis ad moves, ita in magnitudine virtuali ipi ius animae, idoli in operatione sua attenditur maxima periectio de proportio, quae attenditur
inter intelligibile dc ipsum intellectum, ex quo patet quod ii aliquis probabiliter vellet soluere rationes Pallos Ophi non oporteret niti negare luppotitum, videlicet quod Plato non posuit an ranan est e magnitudine corporalem continuam . illiderandum tamen est quidam doctorum luc dicunt quod Plato, cum esset coctor veritatis non debebat Iradere luam scientia inhab velaminibus metaplioricis, cum veritas non quae rat angulum. Vnde Plato non totum erat reprehen libilis a Pitilolopho, ut ipse d cu quantum ad int entionem, plius, ted etiam qu Itum ad lonum verborum. Sed hocellet uicere quod theologia sacra quae eli stientia maioris veritatis quani philosophia naturalis, ellet reprehen liuilis. I raditur enim sub velaminibus metaphori. cis, ideo non male fecit Plato tradendo suam scientiam sub metapla oricis locutionibus, tum primo quia intellectus etiam huius inodi inquitendo veritatem habilitatur, tum secundo quia aemuli sit perbi non ita cito pollent peruenire in cognitionem veritatis. Secunda conia
eluito quae t agitur infra, lNecessarium autem,& I. Iut quod am ma no eli circulus,quae conclusio probatur rationibus duabus Philosophi,quarum prima et L Nam ii intellectus esset circulus, liue circulatio, sequeretur Poperatio, que dicitur intelligere ellet circulatio, cu cic culatio lit actust plius magnitudinis circulatas. cons quens eit falsum. ergo, Iec .fallitas consequentis lic patet, nam si operatio ipsius intellectus ellet circulatio, le- qucretur,quod operatio est et perpetua de letu per duraret sed operatio intellecius non semper durat, curn ii beat tinem, ergo non eli circularis.Probatio minoris , quia omnis operatio intellectus aut eli praetica aut speculativa, sed operatio practica terminatur ad aliquem terminum,icilicet ad finem,quia nauito line cellat operatio practici,cu finis se habeat in praeticis, licui principium in dei non lirabili biis,ut patra. 2. Pny. α T. Et m. Stimiliter operatio speculativa terminatur, ad aliquem
terminum videlicet ad Principium dem lirationis, quo
146쪽
quo habit c cistat omnis operatio intellecto speculati-ua,quia tam syllogis inustic monstrativus quam mediti eius,quod in desinitio, vicitur terminus. Secunda ratio eli. Si operatio siue intelligintia ipsius animae esset circulatio sequeretur quod vitiiser is: idem multotiens intelligeretur: consequens eli supersuum , ergo tu ex quo scquitur. Probatio seque is quia in circulatione sit
inpressus ab eodem putatio ulluc in punctu nati it lae immo inlinities, si a me eius perpetuitate. Pso deci Matione paccdentium considerandueli primo secunduraidiuin quod in circulo non est aliquod punctuin mactu, sed solum in potentia. Eadem ergo ratione qua
motus circularis terminaretur in uno puncto terminaretur in quolibet, aut e go ille motus terminabitur in quolibet puncto, aut nunquam incipiet, quia impa sit bile est quod idem motus in codem puncto terminetur, ae incipiat, aut ergo no incipiet ita aliquo puncto, aut non timetur in aliquo puneis, & sic semper durabit . Cum cri Oad sensum patet quod motus circulam sin pric te, sequitur tamen quod motus circularis et perpetuae durationis secundum Philosophuna unde si intcllectus esset circulatio, esset perpetua: durationis.c Onliderandum secundo quod prima operatro in testectus, s cundum Philolophum hic qua ' dicitur simplicium inicit gentia. terminatur addes nitione quae di. citur ratio diccns quod quid erat esse. Secuda vero operatio intellectus, qua apprehendit propolitioncs, term inatur ad syllogi Imum siue ad mediu syllogismi quod
quidem medium etiam ratio dicitur,quia virtutem habci probandi conclusionem. bimiliter syllogis uius dici, tur ratio, ut hie dicit Philosephus.) Vnde cvsuevimus dicere quod hi,qui in disputationibus saciunt sortes syllogi lino sta efficacet, dicimus quod faciunt ethcaccitationes. Considetandum eli v Ite usquod prare ictae dus rationes plui sophi probabiliter loque do non concludunt contra Platonem, sed salium supponui. Non. a. posuit piato quod operatio intillectus esset motu circularis, qui cli ii per magnitudine quantitativa aut dimosiua,sed similitudinarie dicebat eam este circulare sunda iam super magnitudinem virtutis, ut declaratu cli. Vnde non sequitur quod si operatio intellectus est: talis circulatio.quod ellet perpoua.Et da. o quiad la operatio pracii ea quam speculati uaron sit perpetua ci cotinua non tamen propter hoc sequi tui quRa operatio intellectus possit continuari, quia inies ligeiado si nomvnius potest intelliget et inem alce ruis,& poli quam intellcxit principium unius poteit intclbgere principium
alterius. Neque in conuen cns videtur,quod ut sc cunda ratio voluit unum mulioticns ab eudem intellectum- testigatur non secundum eandem rata Onum, sed diuerrisis rationibus. Tertia conciuiro quae tangitur bu Adhuc autem,&e .leli quod initille ius no uti motu ,quae concius io probatur duabus rationibus. Quaru primueli illud,quod assimilatur magis quicii quam nauius , non debet dici motus, sed intellectus quantum ad eius
utranque Operationem, magis es, linitatur quisu quam motui ergo non est na Diu, Secunda ratio cli talis.
Beatitudo consistit in operatione naturali antellectus, ud motus non eli opera tio naturalis ipsius intellectus, cum non sit de subitantia eius . ergo intellectus non est motus Pro declaratione huius considerandum eli primo quod intelligentia siue operatio intcllectus noliri as,imilatur quieti, quia secundum persectissimam Operationem intellectus anima iit sciens S prudes. Sed anima sedendo.& quit scendo fit prudens de sciens per Philosophum.7.l hysicor una, ergo operatio ipsius animarqua dicitur intelligentia magis assimilatur quieti qua motui, quia syllogismia vel medio habito cessat operatio intellectus. ergo, Sc. Cotiderandum secundo quod duplex est alitudo, scilicet increata, qua solus Lacus
habet. lia eli cieata, re illa eli duple quaedam estpe
secta. quae videlitct expectatur in gloria, ad quam Phulosophi naturales peruenire no potuerunt. Alia cli beatitudo imperfecta,quae in hac vita ex purii naturalibus
acquiri potest, te qua l lutosophi locuti sunt. Et illa cliduplex nam quadam eli practica, alia cli contemplati
ua. Piactica consiliit in suprema operatione prudelia:
Ex quo patet quod qust ibet beati: udo liue felicitas, de qua locvii sunt philostaphi secundum mentem Phil sophi in pia sciiti pal ii, consiliit in operatione intellectus quod eli contra nonnul. alias rario b ultisophi nullius ellet et scacis. Co inlideranduin eli .lienus quod aliquid dicitur naturale tri licueri uno modo, quia me litibi a natura, id cita natiuitate. Alio m O quia cli de natura, iacti de lubitantia siue clientia eius. Ierito modo, quia competit sibi secundum naturam. id cli secundum principia naturalia, beatitudo auium non dicitur tae natu talis animae primo modo . quia ut sic sibi
conueniret a natiuitate inussa tic ctram est si ui naturalis secundo modo, videlicet quod sit desubitantia iiue de cilentia eius.Sed niluralis est an nrar, tertio modo quia ipsa anima rationalis per principia sua naturalia
poleti pertinet cre ad beatitudinem supra dicta, de qua locuti sunt philosophi. Considerandum eli ulteri u ,
Plato secundum sonum v ciborum suae opinionis Kabct dicere quod operatio animae, quae dicitur motus secundum i plum sit praetcraut intra naturam eius, quia dicebat antitiam cile coimpositam ex unitatibus di numeris, ut verba eius sonant, sed unitas non habet positionem in continuo, motus vero quilibet requirit magnitudi nem ala quam compositam ex partibus positionem habentibu , in continuo, ut patuit ita praedica iliciatis ergo
motus secundum quod verba Platonis sonant, non co- petit animae secundum sua princip: a naturalia, de per consequens praeternaturaua Seu pro intentione Plato itis ci sustentation e Opinionis ciuidem consideraudumeti vhctius quod motus non lotum secundum Platone, sed ctiam secundum Philosophum. I 2. Mesaph. pote: tconsiderari dupl eiicr. Vnomo phylice siue tia: uralii cr ut eli actus impellectus alicuius exilientis in porcntia lecundum quod huiυ odi. Λlio modo capitur motus aicta physice ut cli actus periectus alicuius exiliciatis in actu . Primo modo motus dicit imperte,ctionem, de competit rebus corporalibus qui solum habet seri supra aliqua magnitudine corporali. Sed secundo modo,motus ure: t perfectionem , ec sic non s luna cum petit rebus corporalibus sed etiam ipsi Deo. Et i sto modo velle, intelliget e,desiderare, appetere, dicuntur motus. Ecillo vluino modo locutus est Plato quando dicebat Operationem animae esse motum recte
ciceus Et per hoc patet solutio probabiliter ad virasq; tationet, Philosoplii contra pia i Cnem. Q ria conclusio quae tangitur ibi. Miaboriosum autem estis cli quod anima non Ocbet vllo modo unari corpori sicut Plato dicebat quam conclusionem probat Philosophus tribus rationibus,quarum prima et t. Nam, si lic anima debet uniri corpori, sequeretur quod corpus in propicranima in magis quam econuello: scd secundum Plat
nem corpus non erat propter animam, quia dicebat animam habere motu ci: Operatione per se dicebat . n. animam mouere seipsam. ergo anima an suis operationibus no indigebat corpore, sed esset ab eo separata, de per consequens secundum eum corpus non citet propter ammam.Secunda ratio talis elL Nam antina sic delici uniti corpori quod ex tali unione possit reddi ratio Omnium motuum iptius corporas, seu plato per unionem animae ad corpus son potuit reddere ratione quare mouetur circulariter , ergo,&c. 1 ertia ratio cli. NaPlato non determinauit de qualitate , dispositione, α quantitate corporis, cui una tui ani:na: videtur ergo secundum ipsum p anima posset uniri indulerenter cuia
libet coi puri, qu eiii aliunt, quia quilibet actus di peta
147쪽
sectio requirit determinatum & dispositum pellectibile quia actus activorum sunt in patiete bene disposito. Considerandum est ulterius quod animam intellectua. esse separatam a corpore secundum suam Operationem
in ad ictum est) potest intelligi tripliciter. Videlia
lective organice, vel obiective. Clarum est autem quod si ibimaue secundum Platonem anima non eliseparata corpore cum posuit eam unitam corporiri, neque obiective cum eam, dixerit intelligere corporalia ed organice, siue instrum et italiter dicitur separari a corpore, quia non indiget in sua intellectione organo corporal ,exercet tamen suas operationes in corpore. Vnde si quis sustentare voluerit Opinionem Plato nis poterit dicere ad primam rationem Philosopha, qt licet corpus non sit propter animam o ganice, cli t men propter animam subiective quia cui dictum est ,
anima unita corpori nullo pacto pol exercere suas op rationes sine corpore, hoe eli, nisi sit in corpo e. nstiderandum ulterius secundum Egidium quod tria attendenda sunt munione an unae ad corpus. Primum eiu , quod corpus in tali uni ne sit propter animam potiusquam econtra.Secundum est quod per talem 'nionem
possct reddi ratio cium motuum ipsius corporis ex parte animae.Tetium est quod corpus cui anima unitur debet esse debile dispositum 5e organiratum. Vnde secundum ista icia addueit Philosophus tres praedictas rationes contra positionem Platoni Conscierandu vlterius est quod in his quae agunt secudum naturam, Deus vult de disponit omnia quae requiruntur ad veram sublia i iam de persectionem eorum, ut possint debite exercere suas operationes. Dil posuit ergo Deus I voluit ipati ima intellectilia posset habete motum rectum, iidest operationem reaamd & circularem di rellexam. Ex hoc enim natura formae immaterialis disteti a materiali.& organiea,quod potest refecti super te ipsam.&per consequens moueri circulariter, id est habere operatione siue intelligenti l circularem, F Si quis ergo vel let sullinere opinionem platonis pos et dicere ad illam rationem Philosophi, quAd ratio quare anima mou tur Urcularit et secundu Platonem . id est quod habeat intellectionem circularem est natura ipsius animae intellectiliae, cuius persectio cum sit immaterialis hoc re qu:rii Conliderandum est viterius quod de atquo fit mentio dupliciter. Vno modo proprie se in speciali. Alio modo sub metaphotis & implicite. volens ergo sustinere opinionem Ptitonis dicet ad tertiam ration εphilosophi quod licet Plato non determinet proprie de In speciali de susceptiuo proprio ipsius anim determinat tamen de ea sub metaphoris, quemadmodum de terminauit de ipsa anima. Non enim dicebat animam uniri cuilibet corpori, videlicet corpori lapidis, sed dicebat cam habete determinatum corpus, ut ex opera tionibus satis habetur.
dequitur in textu. l . 1lla aut opinio quadam, is c. l Hic incipit lemo nona huius pri
mi de a nima in commento o octi I homae. Istud est quartum capitulum huius tractatus secundi
in quo Philosophus remouendo opinionem illoruqui dicebant animam elle armonia quanda tria facit: prirno adducit unam conclusione videlicet quod anima non cit armonia siue proportio.Secundo descendit ad opinionem Empedocliti ibi i In uestigabat i m
uendo contra cum tres quaeli iones, quas ipse non deducit in piaesciit'.Tertio adducit duas rationes, ibi. i Si vero aut i quibus probat dictam opinionem elle probabule m. Considetandu in eit autem quod in armonia liuep roportione aut in compositione rerum quatuor POL,Lixus considerate secundum hancium I honia di radium videlicet ipsam rationem componi bilium, primcipia motus,ipsorum P prietates,de passiones, quaec'-s iiuntur ipsam compolitionem, & ipsa componi ,-lia Unde ratione horum quatuor, Philosophus adducit unam conclusionem, vidclicet quod anima non est a monia.Quam Protiat quatuor rationibus.Quarum prima est,quoa armonia nil aliud est nili aut compositio, aut ratio compositorum, sed antina non cit neq; ritio compositorum,neque compositio,etuo anima non est armonia. Et si arguatur. illud est ratio componi bili utua ut compolitorum,suod continet partes componentes ne dissoluantur, sed ala est huiusmodi ut expresse patet in lecundo huius per Philosophum. Ergo videtur
quodammaeli ratio compotitorum. Dicendum lecunda Egidium quod racio in proposito potest accipi duplicit cr. uno inodo pro quodam temperam emo eoru quaecompositionem ingrediutur. Alio modo pro principio formali ipsius com positi, Ac partium componcntium. Animi bene eit ratio secundo modo, non aut cm primo modo ut est in propolito. Secunda ratio ell, Ariamomae non conuenit mouere,led anima conuenit per
se moue: e secundum plos. ergo anima non cli armonia.Tertia latio est. llatata qui ditate alicuius facile et reddere, di assignare rationes Pprias. 'ed habito quid sit armonia non lacile sed multum dissicite et hastigia re proprias passiones eu proprietates iplius animae e go anima non eli armonia. Quarta ratio. Si anima el-set armonia aut essct compolitio partium corporis aut
esset ratio eorum quae miscentur. Non prunum , scaliiscet compolirio partium, quia compolitio partium est multum nobis inanifesta ,sed ipsa anima cum suis partubus non est nobis manifesta, ted multum dii scito, ergo,&c. Non lecundum,quia in diuersis partibus corporis sunt diueriae mixtiones, ii ergo ala esset ratio mixtionis, sequeretur quod in diuersis partibus corporis cssent diuel sae animae, quod cli in conueniens. Considerandum elivit criti et quod philolophus in spceia i descendendo ad opinionem Empedoclis mouet contra eum tres quaestiones, ut dictum ell. Quarum prima est utrum anima est ipsa armonia siue ratio mixtorum aut liquid stud.si dicatur prianum, ergo cum diuertae rationes mixtionis sint in eodem corpore sequeretur in eode lint plures animaerii sit aliquid aliud, ergo cot-pus animatum non habebit rationem mixtionis, cum anima tecundum Empedoclem es et ratio mixtionis in animatis. Secuda quaelito eii. An illa armonia siue amicitia sit causa mixtionis in omnibus vel solum in animatis .si Empedocles dicat primum, sequitur quod omnia mixta erunt animata, cum anima dicatur cile armonia illarii dicat secudum,contradicit opinioni sus, quia dicii cocordiam esse causam generationis de mi tionis omnium rerum,ut patet primo physicotu. I ertia quaeli io est,ut tum illa cocordia lit illa armonia quae dicitur anima, aut non. Si Empedocles dicat primum, sequitur quod idem erit causa si inlius qui dicebat c cordiam esse causam cuiuscunque proportionis. Si dicat secundum , sequitur quod concordia non eis cuniaeordia. um ipsa armonia quaedam concordia sit.Conis siderandum tinaliter quod Philosophus adducit duas rationes quibus probat ιν pia dicta opinio eli piobabilis. arum prima eii. Nam si anima non eli ratio mixtionis aut compolitionis i erum, sequeretur quod ipsa
separata a corpore,corpus non corrumperetur, Ct quens eli falsum,de contra lupra seripi ergo,dec. Secuda rati Si anima non ellet ratio compositionis N mixtionis partium corpora sequeretur quod delicie te corpote non desceret anima, hoc autem apparet cise sallum .igitur probabiliter videtur quod anima sit ratio compolitionis aut mixtionis rerum in quadam arm nia consiliens.Sed ut dicit Docior Sanctus in commento ) hoc non sequitur, quia proportio huiusmodi non est forma
148쪽
eli forma sicut ipsi credebant. sed est ipsa dispositio materiae ad sormam. Et si e si accipiatur proportio armoni aes compositionis prodis politione tali, bene sequitur cymanente dispositione materiae ad formam, manet forma di destructa huiusmodi dispositione rem uetur sorma. Haee S. l honia.
Sequmtur m Ration ius au e dubitabit. lHic incipit Lectio decima ei dem Libra , sy
m commento O . t Manae . 1 Siud est quintum ea pitulum huius tractatus in quo
Philosophus improbat opiniones antiquorum diis cellum animam per se moueri, propter hoc quod tristari & gaudere deridere sunt quidam motus, ponedo unam duntaxat conclusionem , quae talis est . Quod
animi propter cius passiones non mouetur.Quam coclusionem probat quatuor rationibus, quarum prima est. Nam ea quae conueniunt Per te animae., non conum niunt corpori, aut toti coniuncto, sed gaudere dc tristari de huiuimodi palsiones animae conueni Ent corpori de toti coniuncto. ergo motus tales non conueniunt
per se ipsi animae. Secunda ratio est. Illud quod est ratio re principium motus sibi non competit Perse moueri: sed anima eli ratio.& principi u motuum eius, ergo sibi n an competit per se moueri.Tertia ratio. Nihil mouetur nisi motus sit in eo, sed pra dicti motus cuts audere ridere,de triliarc uon sunt in anima, Ied magis ab anima, ergo secundum praedictos motus anima non dicitur per te moueri. uarta ratio est. In illo sunt praedicti motus aut passiones animae, per cuius debilitatem illae passiones debilitantur, sed organa corporalia lunt huiusmodi, ut patet in infirmis tale targicis di freneticis, limilis er& in ebriolis, ergo lecundum diaetos motus .animὸ non debet dici moueri. pro declara tione praecedentrum considerandum primo quod quidam antiquorum posuerunt animam per se inoueri, quia dicebant passiones & optra tiones adlinae ςlle miatus ut triliari, gaudere, timere, dec. sic arguentes . Cuicunquo competit per se motus, illud inouetur, sed ammae competit motus per se,ut trillari gaudere, eeta ergo anima per se mouctur. Sed haec ratio secudum Themistium in duobus peccat. Primo quia gaudere, tristari, ac timere, dcc.non sunt motus proprie dicti. Secumdo dato p essent motus proprie dictu non sequitis ala
mouetur per se,quia Iunt passiones totius commicti αnon animae tam um . Vnde Philolophus dicit in litera. Dicere autem irasci animam, simile est ac si diceretur animam texere,vel filare, vel aedilicare. Conliderandusecundo quod licet praedictae passiones non sint motus proprie, habent tamen motus proprie dictos sibi annexos iecundum Philosophum in litera,videlicet loci. mutationem,& aIterationem potissime,ut patet de ira maxime, de de timore. Nam in ira eli considerandus accensus de inflammatio sanguinis circa conta conlid crandaeit emissio languinis eo ulli emis ad par in ex erior . ratione, qua consideratur ibi cbu .litio, leu inlluminatio, eii ibi alteratio, ratione, qua consideratur emissio sanguims ad externas partes, attenditur loci mutatio. In umore vero consideratur aggregatio sanguinas ci ca cot, ratione qua ait enditur ibi loci mutatio. consideratur palliditas membrorum exteriorum, ra tione qua attenditur alteratio, di de alijs passionibus. Considerandum ultimo quod operatio attribuitur unicuique secundum quod habet eue : eo modo ergo, quo forma habet esse, sibi attribuitur propria operatio eius: sed quia nulla anima,alia ab anima rationali habet esse per se : ergo nulli attribuitur aliqua oporatio itue motus per se Anima vero rationalis, q uae cit coniuncta corpori, de qua loquimur ita habet esse per I licet non complete εe perfecte, in non subsistat per se sublii lemia completa.id ipsi animae rationali attribuitur intellia gere de velle per se de proprie, licet magis proprie homini per animam , quamuis nonnulli aliter somniare
Sequitur m Multum autem his quae dici asinu. I Hic incipit Lectio undecima eiusdem
libri, in commento S. I homae. I Stud est sextum capitulum huius tractatus in quo
Philosophus improbat opiniones dicentium anima
esse numerum mouentem, septein rationibus. Quarum prima est. Nam omne mouens se ipsum diuiditur in partem mouentem de motam per se. si ergo animacit numerus mouens seipsum, sequitur quod erit diuitibilis de partibilis, de per consequens ipsa unitas cita diuisibilis.Secunda ratio est. Omne quod mouetur est in loco,de eli quoddam sit uale, ergo, si anima esset numerus seipsum mouens erit in loco re quid sit uale, dc per consequens erit unitas habens poli: lonem ita cotinuo, de licerit punctus. Tertia ratio. Omnis diuisio numerivariat speciem , sed non omnis diuitio animatorum variat speciem, sed aliqua animata ut anguillae ac caetera animalia anulosa diuiduntur in plures partes animatas eiusdem speciei, ergo anima non eii numerus mouens teiplum . Quarta ratio . lii omni motu mouens Uiuiditura mobili, quia nihil est in actu de potentia simul respectu eiusdem , sed anima nor, diuiditur a seipia, ergo non porcit cile mouens de truse
ta .Quinta ratio elL,i anima esset numerus mouens, lo
queretur quod aut inlinita puncta simul esse possent in
eodem,aut quod omne corpus ellet animalum. vir unisque eit incon ueniens,ergo id ex quo tequitur. Probatio sequelae. Nam, li anima me siet numerus teipsummouen , cum nun crus componatur ex unitativus, s queretur quod anima coponeretur ex unitatibu S, quae
sunt de genere continuorum, quia nil mouetur nisi iit de genere continuorum, unitates ergo illῖ erunt puncta, id est habebunt politionem in continuo. Ves ergis illa puncta differunt a punctis corporum, vel iunt cade. si primum. ergo diuersa puncta erunt simul, Se cui tuli uisibiba non augeant locum poterunt esse punciam-fipita simul.li lecundum . si ergo ubic unque erunt puncta corporis, ibi erunt animς, cie per consequin, Omura corpora ei unt animata , quou erat probandum. Sexta ratio. Puncta non possunt separaria corporibus, sed anima potest separaria corpore, alias nunquam an, malesiet corruptibile, ergo anima non est punctus, euper consequens non crit nomerus, cum quaelibet via I
ras puctuata sit. Septima ratio Posita definitione unius cuiuique rci, per cam possunt alsignara Propris proprietates. Sed per praedictam dei criptionem, vid licςt quod anima est numerus per te mouens ieipsum, non possunt alsignari proprietates de passiones ipsius animae, ergo dicta descriptio est in Iuliiciens. Pro declaratione praecedentium conlideranduin est quod illud qd conuenit alicui per se aut secundu se, conuenit
illi secundum se totum, ut patet in s. Meza. capitulo depcr te.Si ergo numerus moueat seips um per se, sequitur quod numerus totus mouebit se lecundum se totum,ta per consequens quaelibet pars mouebit seipsam iecudum seipsam.Cum ergo uni lassit Pars num cri mouebit se per seipsam,& per consequens unitas erit diuisibilis,quia omne mouens seipsum diuiditur in partem per se mouentem dc per se motam. Conliderandum est si cundo quod motus poteli accipi dupliciter ut supra saepius adductum eli. Vno modo physice ut eli actus cntis exit lentis ita potentia, e sic rones Philosophi procidunt quod anima non mouet seipsam inlio modo accipitur
149쪽
ei pitur motus 'Metaphysicae. ut est actus alicuius emis existentis in actu,& illo modo rationes Philosophi noprocedunt. Si quis ergo voluerit lustinere quod anima est numerus seipsum mouens accipiat motum secudo, non autem primo modo.Considerandum est ultimo Ῥnumerus potest accipi dupliciter. Vno modo pro quantitate discreta, quae causatur ex diuisione continui,& illo modo veru elt quod aia non est numerus . Alio modo potest accipi trascendenter secundia quod causatur ex dillinctione diu et sarum sormarum aut entitatu, dclito modo posset dici numerus, q uia in anima est diuersitas & dillinctio potentiarum inter te de dii tinctio es.sentiae a potent ijs,de per eonsequens numerus. Qui e go voluerit sultinere praedictam opinionem dicat antismm esse numerum secundo modo, de non primo.
Sequi: ur in textu. i I ribur autem mo-l Haec est lectio duodecima eiusdem
libri, cr in commento a ancti I homae. Istud est septimum capitulu huius tractatus in quo
Plutosoplitis reprobat opinione dicetium animam este copositam ex elementis ut omnia cognosceret. Dicebant. naimile simili cognosci. am quidem opinionem reprobat nouem rationibus inserendo quadruplice insul fiet etiam eius. Prima ratio talis est. Nam , si anima coponeretur ex elemElis sequeret ex hoc omnia intelligibilia essent in intellectu fim eorum esse m ateriale de per consequens non intelligerentur ab intellectu, m intelligibile secundum suum esse materiale nost principium cognoscendi. Secunda ratio est, quae tangitur ibi. Non sunt autem hac sola, de αἰ Si anima e poneretur ex elementis ut elementa cognosceret. lavreretur quod anima componeretur ex omnibus mixtis, aliis autem non omnia mixta intelligere posset,aut Omnia mixta eandem rationem mixtionis haberet . quoruutrunque est falsum.Tertia ratio est quae tangitur . ibi. I Amplius autem,& c. lia si sequeretur θ omnia componeretur ex omnibus praedicamelis,lc per cosequens coponeretur ex partibus quantitatius, quod praesens opinatores negauerunt,quia dicebant animam esse impartibile, patet sequela,quia ala intelligit omnia prωi-
camela.Si ergo anima coponeretur ex omnibus ut omnia intelligeret, necessario sequitur quod coZoneretur ex accidentibu Quarta ratio quae tangitur ibi. I inconuenietis est, dic. Iesi talis.Si anima componeretur ex elemi v. νι sum te simili cognoiceretur, equeretur quod simile ii mili patiturviuias ecudum antiquos sentire est
in dam pala Quin ratio quae tangitur.ibi. TMultas auκ ut sta statio uendit i Si animae siet coposita ex elem et is ut omnia cognosceret &sentiret, sequeretur lomnia or Osua ex elementis sentirent de intelligeret, et consoquens omnes partes animalis cognosceret,sid est manifestissime falsum, ut patet in ungulis Ac alijs partabux Ie rei tribus animalis. Sexta ratio quae tangl-
urita.i Ampias aute unumquodq; principiorum occisis formatur Gi lic, sequeretur quod principiu,cu ellet
minus compositum quam principia tu, pauciora cognosceret quam principiatum,dc per c sequens magis cositaret ignorantia quam principiatum, quod etiam adsensum patct esset ullam.Septuna ro, quae tagitur ibi, TAccidit autem, dec. leti talis. Si sic, sequeletur quod Deus esset insipientior substant ijs corporalibus, cu se
cundum opinatores praedictos ex paucioribus componatu. : dicebant .n. corporalia esse copo siua ex quinque. videlicet ex quatuor elementis, de ex amicitia de discordia. Deum vero dicebant esse compositum ex quinque primis & non discordia.Octaua ratio, quae tangitur ibi Omnino autem, dic. I in talis Si ita es et, senueretur q rvitutia intelligibilia riuelligerent de cognoscerensicum quali iamma lim composita ex clementis. Non a ratio,
quae tangitur ibi. I Dubitant autem,&e.l est talis. Si anima esset com polita ex clementis, sequeretur quod aliquid in rebus naturalibus corruptibilibus esset nobilius ipsa anima cum principiu componens sit nobilius principiato consequens elt falsum. igitur, deci Conlidera dum est autem secudum Philosophum circa finem huius capituli quod praedicti opinatores deficiebant in
quinque. Primo quia dicebant animam esse motivam. Sed hoc non competit omni animae sed uni , ut puta animae vegetatiuae cundo quia dicebant anima cognoscere&sentire, sed etiam hoc non competit omni animae ergo iniusticienter determinauerunt de anima, cum de omni animano secerint mentione. rertio quia multa alia competunt animae cognoscitiuς quam sentire de intelligere, de quibus nullam mentione secerunt. Quarto quia dicebat animam esse respirationem qu dam attrahentem aerem, hoc etiam non com petit omni animae. Quinto, quia ab eis luperilue dictu est quos anima componitur ex elementis ut omnia cognose ret,quia frigidum poteli cognosci per calidum, oc humidum per liccum, cum unum oppositorum cognoscatur per reliquum.
Sequitur in textu. i Et si toto autem quidam miscera ipsam dicu ut . t Haec HE lemo
tertiadecima eiusdem libri , ,' in commento Sancti l homae . I Stud est ultimum capitulum huius traftatu K in quo
Philosophus improbat opinione illorum, qui dic bant anima esse in elementis de la toto uniuerso, risbus rationibus. Quarum prima elt. Si anima sit in He-
mentis pari ratione, qua mixta animata dicuntur ani mali eadem ratione ipsa elementa dicerentur animalia:consequens est salsum,ergo,&c .secunda ratio. M lior videtur esse anima, quae est in elementis, li sit in eis.
qua anima quae est in mixtis, sed ani ma quq est in mi tis facit ea essς animalia, ergo a fortiori u anima esset in elementis,& in toto uniuerso,aut eget una de eiusdurationis in omnibus,aut diuersarum rationum.Non secundu ,quia ani ma est eiu luem coditionis in omnibus, ut antiqui dicebant: neque primum quia corrupiabiliu& incorruptibiliu non potest esse anima Eiusdem ratiomunon est ergo anima in Uemeti ,& ia toto uniuerso.
Sequitur in textu. i auoniam autem a rosi redit Hiesequi r fertims Tracturus primι libri. Et ect lectio decimaquarta tue istimaei dem libri, si I in conmento S. Thamae.
Setia est Tertius Tractatus huius libri,qui continet unum capitulum intum , in quo Pulloso Phus mouet duas dubitationes de ipsa anima, re mouendo opinionem antiquorum de panibus animae. Prima dubi tio est utrum sentire, Opinati, concupiscere mouere tecundum locum, dc caeterae operati nes animς, copetant ipsi animi secundu se tota,vel diu et sis partibus animae.Secunda dubitatio est, utrum sit unum principium iptius mundi aut plura. Primam vero dubitationem soluerunt antiqui dicentes quod praedictae
150쪽
dicta Operationes animae eonueniunt ipli anima secundum diuersas eius parte . Posuerunt enim animam esse
diuili bilem de partibilem-Sed hane opinionem destruit Philolophus tribus rationibus. Qua tu prima est. Nam multa de diuersa non possunt issem uno de eodem nisi sit aliquid aliud ,quod contineat ea: sed in anima non reperitor aliquid, quod possit continete diuersas partes eiusdem subitant tales, quia aut id centinens e ii eorpus
aut anima non corpu , cum corpus magis contineatut
abam ma, quana ei mireat. Si esset anima, aut illa anum aquae continc i, et partibilis aut non . Si secundum, pari ratione itandum t liet in primo. Si primum,smum retur quod esset procedendum in infinitu in in contianenti bin .secunda ratio, qua tangit ut abi. i Dubitat autem lialis et t. Si anima ellet diuiti bilis in plures partes sequcretur quod quaelibet operatio eius requireret de
terminatamiartem incorpore,de per contes uen, o nis anima esset organica, consequens elis alium,quia intellectus in sua operatione non aeterminal libi certum organum.Tertia rarao,quae tangitur ibit videntur aut cir ω plantae. italis cli. Nam in plantis S in animalibus impellectis deci in te peritur eadem anima secundum speciem in omni hu, panibus:quq in omnibus partibus eiulcem rationis cit cum ea qua conue ιιι eua I t tarante dec isionem, et go anima no est diuili bilis in partes subitantiales. Ex quo icquitur respontio ad primam dubitationem. Nam praediciae operationes conueniunt toti animae totalitate lubitantiae, secundum tamen diuella, parto potestativas. Considerandum eli autem hic sic cundum Doctoiem lancium, quod animam elle partibilem poteli intelligi tripliciter . Vno modo secundum diuitionem subitantialem. ita videlicet quod lubilantia non habeat patiem S partem. Alio modo secundum diuisionem quantitatiuam . Et illis duobus mocis anima non eli diuisibilis potiis imo loquendo de anima , quae cit in animalibus perlectis. I csHO modo potuit intelligi quod lit pariabilis iccundum Giuisionepotelia tuam , hoc cli in plurca partes piate litiales. Et hoc potest intelligi duplici eri uno modυ, videlicet quod ipsa diuidatur in huiusmodi partes , laquod omnes paties potentiales requirant determinatum Orga innum in subiecto, re illo modo etiam antina non cit partibilis,alici modo quod diuidatur in plute, pinetrati quarum aliquae requirunt organum , aliquae velo ruta ilici modo veritatem pote it habere opinio antiquo. rum dicentium imam esse parii bilem. Oniti ei anduvlterius,quod potentiae antinae possunt considera adupliciter. Vno modo iucundum ino Pera I ru. cilio modo sunt tria genera potentiarum, videlicet Potentia vegetat ua,sensitiva, di intellectima, quia pintentia vegetari ua operatur mediantibus qualitatibusata tuis εἰ palsi uis, ut patct in nutritione ac augmentationeti c. poletia vero seni uiua etsi non indigeat in sua operatione qualitatibus acii uis indiget tamen organo corporeo quod cum ponitur ex eisdem , scd pote la intelleci tua nullo modo eis indiget iri sua Opeiatio no per
se loqueddo,ut infra pate diu. Alio modo possunt conii derati secun uum diuersa genera opetationum. & illo modo sunt quinque gincra potentiarum.vidclicet potentia vcget atrua, sensitiva, appetitiua,motiva secundulocum, Κ intellectilia . de quibu, Omnibus intra determinabitur.Consideiadum ulterius quod Philolophus, ibi. videtur autem soluit secundam dubitatione proposita dicens quod anima vegetatiua eicitur esse pri cipium de lignum vitae, non tamen ita quod ii iris lues principium vitae, sicut tactus dicitur es e principiusenlationis,quia remota potentia sensitiua nulla alia remanet ,dc Omnia uiuentia comni unicantan hoc quod
in Quatuor capita distinctus .
i i iurat amme materialem definitionem.
Areus recollicta seuper Iecundum de anima μristotelis secundum Mugilum Do
nitum . de Flandria ordinia 'Praeda catorum.
Haec est lectis prima Secundi libri de Gnima,
V Ax quid ea prioribus tradita de
anima,&c.l Iste est secundus liber de anima qui diuiditurin duos tractatus. In primo Philoso. dete minat de anima quantu ad essetitiam eius. In secundo determinat
de ea quantum ad eius potenti les pati csdc Operationes quae incipit ibi. I Potentiarum autem.l Primus tractatu, continet quatuor capitula. In primo capitulo inuestigat d finitionem materialem commullem antinae, quae dici tur conclutio demonstrationis, di hoc in prima luc '
ne Doct. sancti. In secundo autem capitulo quod incupit ibi . t uniuersaliter autem. t manifellat cic declaraep aedictam definitionem. Et hoc in seeundat lectione Doctoris sancti. In tertio capitulo quod incipit. ibi. iii autem ex incertis. I In uestigat definiti nem foris malum & propriam iptius anima qua dieitur ptines Piumdcmonstrationis, demonstrando primam definitionem per litam. c hoc in tertia lectione Dou. San et i In quarto capitulo, quod incipit ibi. t tum etnen verum .i 3llendit qualiter principia vivendi letundum diuersa genera vitae se habeant in animam de ad Dccm .Et noe in quarta lictione Doctoris sancti. In priamo autem capitulo laesi duo. Primo ponit sex die sito. nes ad inuestigandum definitionem propclam anim Quarum prima est entis, secunda st diuiditur in imprmicamenta, secunda est lubstantsa secundum ιγ diuiditur in materiam. formam,de totum compositum, quae inter sedisset ii liquia materia no eit Me aliquid secundum se led in potentia tantum . forma autem est sacundum quam aliquid est ens in actu,sed totu compo litum est noe aliquid demo nitratum,quod est completum inesse dein specie . tertia risio eu ipsius actitam adium primum de arium secundum . quarta ei uisio sub statiarum est quod quaedam est corporea, quaedam im corporea.quinta diu lici est,quod Iubilatiatum corporearum quaedam eli artificialis, de quaedam est natura olis.sexta subitantiarii naturaliu quaedam sunt,quae habent vitam,quaedam sum, quae non habent vitam discaeo inuestigat definitionem animae ponUO quinq; conclusiones vivaru prima est quod anima est acius.Quod probat artali ratione Philosophi. Quia anima elisu, itantia,de non est substantia copolita ergo vel est eompositu via materia, via sorma, siue actus patet consta