장음표시 사용
401쪽
signifieatui stricte inhaerendo sequatur aliquod absurdum j. 484. . Cumque iniquum sit, quod est contra jus imperfectum
repugnat; facile patet, nec praesumendum esse, quod quis st alteri obligare voluerit ad id, quod manifesto iniquum est. Quamobrem & in genere ita facienda interpretatio, ut manifesta iniquitas evitetur, si verborum significatui &icte inhaerendo manifesta sequatur iniquitas. Quoniam in que quae de pactis & promissis in genere demonstrata sunt, ea etiam valent de pactis& promissis, quae favorabilia comtinent; si ex eo, quod verba sumantur in significatu recepto , sequatur aliquod absurdum, vel quod iniquum est, in favorabilibus quoque verba strictius sumenda, quam fert significatus eorundem proprius, ut absurditas vel iniquitas
evitetur. Ob iniquitatem pacta non disibisuntur. Cur enim te alieisti obligavisti ad id, quod iniquum est, quando iniqua petenti denegare poteras, quae petebat ' Tibi imputes, si hoc sec ris. Aut si nonnisi iniqua promittendo damnum majus averatere poteras, id patienter erit serendum, cum ferendum fit, quod mutari non potest. Quando itaque evidens est, quid Promiseris, consequenter quod te ad id , quod iniquum est,
ωbligaveris p contra evidentiam non alia facienda interpretatio 46ci. . Quamobrem nec favorabilia extendenda, nec contra verborum PrOPrietatem restringenda, ubi manifestum est,
ne quod iniquum est promittere 1 oluisseia m, quemadmodum Omnis interpretatio, tantummodo locum habct in dubio, ne quis Contra aequitatem obligetur ad id, ad quod se alteri obligare minime voluit. In dubio nimbum nec contra charistatem fit praesumtio, cum ad eandem omnes obligemur 62 I. pari. I. Iur. nat. . Quod vero inreuum sit, quod char tagi adversiatur, quemadmodum tum simus in demonstratione, haud dissieuiter ostenditur. Etenim charitas complectitur Omnia ossicia hominis erga alios fis . larx. t. Dr. nat. . Ad
402쪽
Scia vero humanitatis cogendi ius cum nemo hominum habeat s3. 638. Para. t Iur. ωι ἔ quod contra charitatem est, id contra ius imperfectum alterius est fg. 237. ρον r. a. Phic pract unm. 3; adeoque iniquum s . 239. pari. r. Phil. pract. iv. . Non absmili modo ex adverso colligitur, assuum esse,
. Sos. Si ex versorum proprietate equidem non se' tur , 'od ab- Eoaxiar μrdum, vel iniquum est, manifesta tamen quitas, vel utilitas strictio L. in restrictione est ; fetvorabilia ua restrivenis, mi intra arctis ciendis ob vi si mos proprietatis terminos subsistitur , nisi cLriumstonitae abad inuisem suadeant. Quoniam enim ad charitatem Obliga ur s. viri a is 6a r. myt. r. Iur. naid, consequenter etiam ad id, quod ι-
aequum est not. h. 3o4. ς quilibet praesumitur velle, quod aequum est. Et quoniam utilitatis gratia contrahunt homines, in pactis, immo quibusvis actibus ad hominum utilitatem tendentibus, quilibet praesumitur velle, quod utile est. Quodsi ergo in restrictione verborum ejus. qui loquitur. manifesta sit utilitas, vel aequitas, verborum significatus proin prius etiam in favorabilibus restringendus. Quoniam tamen in favorabilibus verba sumenda non sunt in significatu improprio, nisi alioquin absurdum aliquid, vel pacti utilitas s quatur q. so 3. , in significatu autem proprio in praesenti non sequitur, quod absurdum est, vel iniquum, nec quod i utile, per imoth. ideo in significatu quidem proprio, sed propter restrictionem admittendam, per daemoninata, intra arctis simos propristatis terminos subsistendum. PMderat anum. Enimvero si circumstantiae aliud suadeant, per alias in- terpretandi regulas restrictis ita fieri nequit. Quamobrem cum contra eas interpretatio fieri nequeat; ubi circumstantiae non permittunt, ut ob aequitatem, vel utilitatem sev
rabilia ita restringantur, ut intra arctissiaeos proprieta-ZZ a tis
403쪽
tis. terminosi subsistatur ;. id faciendum non est uod erat
Non semper volunt homines quod est utilius , aut quod aequitati maxime convenit.. Quando igitur apparet ex circum. stantiis, eum, qui locutus est tale quid non voluisse; nee contra voluntatem ejus facienda interpretatio, quippe qua mentem ejus,qui loquitur,investigamus 3. s 9 .Praesumtio quod quis voluerit, quod utili ,. vel aequius, nonnisi. in dubio locum ha-het: tumque requiritur, ut manifesta sit utilitas, vel aequitas, cum alias vix verisimile sit,. de ea cogitatum fuisse ab eo, quι lacutus esti
amodo is odiosis verba summoti sunt in significata strictiori, immo
odiosa intem admiιιιιMi etiam P mo figuratus aliquantulam, ut onus nimium
rcgrauia.. vjutar.. Etenim odiosa nil faciunt ad utilitatem ejus, qui quid praestare debet L sed eum tantummodo onerant L . 4, Quoniam peculiares adesse debent rationes, cur quid velit ,. quod se tandummodo onerat, nullam uero sibi utilitatem affert, quemadmodum ex lege appetitu& &aVπ- . sationis facile colligitur g. 9o4. 9o7. Wh. empis.);; nemo etiam praesumitur velle, quod se tantummodo onerat, nubiam vero sibi utilitatem affert, consequellet quod odiosum est. Quamobrem ne .in dubio verba interpretando secundum significatum laxiorem ,. quem habere possunt, qui quid Promini ultra voluntatem suam obligetur, quod fieri minime debet s. 38 a. M'. 3 Iur. nar.) ; in odiosis verba sumenda. sunt in s pificatu strictiori, immo si. nimium adhuc oneretur, onus autem nimium vitari possit,. admisso signifi- atu: aliquantulum figurato, veluti: metonymico, is etiami admittendus.
Vulgo dicitur et odiosa esse restringenda ,. ire casu scilicet dubio, in quo solo interpretatione opus est, cum manifesta I
404쪽
eas non indigeant. E. gr. Ponamus conveniri, ut pars una alteri mittat auxilia numero definita suis impendiis, pars vero altera eadem auxilia mittar, sed absque impendiis. Tunc
pars una magis oneratur altera, adeoque auxilia mittere suis
impendiis odiosum est. Quoniam vero verEa manifesta sun ut quid pars utraque alteri promiserit non sit dubium, ideo restrictione nulla opus est.. Enimvero si auxilia utrinque simpliciter fuerint promissa, cum strictiori significatui conveniat,. quod sine impendiis mitti debeanr, seu impendiis ejus, cui mittuntur . in dubio utique censentui sine impendiis promisesa, In dubio standum est praesumtionibuς, quae circa ea, quae quis voluisse censetur ἡ legi appetitus & aversationis convenire utique debent.. Iunc utique facile praesumitur aliquem velle, ruod ad utilitatem suam facit se minime autem quod, ad eanem non facit is sed ipsum tantummodo onerari. auri si manifestum sin, quod voluerit quod ipsum onerat, in dubio tamen
non praesumitur voluisse ,: nisi quod quam minimum onerat. AEquitati omnino convenit, ne quis magis Oneretur, quam One
rari voluit 3i 3 8a: Pan. r. J-- nat. σ L a 4m pare. ι: PHLE EI. In dubio autem praeferendum, quod aequius est, ita ut ipsa favorabilia adlevitandum iniquitatem sint restringe da g. so4 P. In interpretandis favorabilibus ac odiosis notio . . ni favorabilium de odiosorum lii inhaerendum non est, nisi quando non aliae praererea adsunt rariones , quae conjecturis i serviunt.. Sane huc pertinent ea, quae paulo ante de favorabilium interpretatione strictiori ae aliquantulum figurata demorti
mittendus etiam sermo aliquantulum figuratus, i ut onus vi- artem tam tetur nimium so 6. ;. si in pactis interpreranda', qua 'rum tum suam
alteram. ramum oneram , aus elas onerans altera, Persasa aeri vel unam
405쪽
ρlos altera sunt in significatu strictrari, immo etiam siremo Aguratus adlu w-
onerans. tulum admittendus, ut onus nimiam vitriuri E. gr. Ponamus auxilia promitti ab una saltem parte & quidem potentiori. Ne nimium gravetur, qui ea mittere tene tur, auxilia promissa intelliguntur impendiis ejus, cui mitium tur, & nisi prostem rationes in contrarium, ad bullum defensi. vum restringuntur. Quoniam vero cum potentiori odiosum Iitigare; ideo omnino consultius est, ut, qui odiosum promittit, dum eum altero paciscitur, vel bis satis perspicuis ac determinate mentem suam exprimat, ne dubitatio aa interpretati nem nos ducat. Subinde tamcn, quando scilicet cum pertinaciori paciscimur, non satis tuto est, alteri suggeiere ea, de qui- has non cogitat, adeoque praestat ita conveniri, ut aequa interpretatione a majore Onere liberemur, quod facile nobis imponere potuisset pars altera, si de eo quaestio mota fuisset.. - s. so8.
De inter- Similiter quoniam odiosa sunt, quae poenam continent metatione . 497.), in odiosis vero verba sumenda sunt in significatu eorum, quα strictiori, immo etiam sermo figuratus aliquantulum admit-paena con- tendus, ut Onus nimium vitetur g. sos. ; si qua starna con-nnent. tinent ιnterpretanda fune, verba sumenda sum in sig/. s. ars δει- Sora, immo etiam sermo aliquantulum Lararas iamrtunos, ne qui poenam debet nimIam onererum Valet hoc etiam de poenis conventionalibus, quae pactis ad jiciuntur, & earum respectu praesens propositio hic potissimum
406쪽
Quod jam saeptus monuimus, idem etiam hic notandum, culpa 3 amis scilicet quae hic dicuntur, valere in casu dubio, quando enim ad eas ι-- quis omni excusationi expresse renunciaVix, Per se Pgret, quod mundis. nec ulla admittenda st. Idem dicendum d culpa, si expresse dictum, quamlibet culpam imputau debere. Item utrumque aliter sese habet, si rationes probabiles prostent, quod excusationI non concedendus sit locus, quo tamen & ipso in casia admittenda excusatro, quae petitur ab eo, quod evitare in nostra potestate positum non fuit, ne quis videatur sese obligasse uuera Pota ,. a 9. yart. r. Phil. pract. unis. , vel quod nonnisi poenae locus esse debeat, si quis sciens ae volens praestanda non praestiterit , prouti jam ante in genere monuimus not.
Similiter quia odiosa sunt, quae actus irritos faciunt, veI De i rea de prioribus aliquid immutant 3. 498. , in odiosis autem metatione interpretandis verba sumenda sunt in significatu strictiori, eorum, quae
immo aliquantulum figuratus admittendus, ut nimium onus actus irritos evitetur f. diua actiu irrum facium, vel depraoribus quid faciant, vetimmutant, ua interpretanda sunt , ut actus at quia, quantum de prioribus
quarevιε Giam admir/en s sit sign/scarus aliquantulum fgu- iani. ratus, immo ita etiam fieri debet interpretatio, ut quam -mum eodem moa de prioribus mutetur. Ita si pactum dissolvi debere convenium tueriit , quando i pars una quidpiam secerit quod eidem eontrariatur, admittenda esse intelligitus non injusta excusario, nec quaevis culpa in hoc imputanda videtuν, ut pactum ditalvatur, quem admodum idem de poenis modo ostendimus , s . . Odi sum inprimis est actum irritum reddi, vel pactum solvi respectu partis illius, cujus maxime interest illum subsistere, authoe non dissolvi. Huc igitur quoque respiciendum, quando de restrictiori interpretatione in hoc casu agitur. Aliter sese
407쪽
res habet in probabilibus, quam in certis, seu demonstrativis. In his plures demonstrationes non magis Veritatem evincunt, quam una: ast probabilitatem plures rationes diversae, nec a se invicem .dependentes, ubi concurrunt, fortius adstruunt. Conje ici voluntatis, ad quam redit interpretatio pactorum& promissorum atque legum, ad Logicam probabilium reis. renda, qua de causa jam superius monuimus, exasciatam interis pretationis hujus theoriam a Logica probabilium firmitatem tuam expectare g. I I 1
Promissa liberalia snctius iaIerpreto da, si laxius inrer diis sata Mim/um onerent promurentem, aut circumstantiae aba laxi
- inrerpretataoni partim fateant: Etenim si promissa liberalia laxius interpretata nimium onerent promittentem, cum sint ex parte promittentis odiosia, ex parte accipientis seu promissarii favorabilia . 94 ); odium praedominatur favori. Enimvero quando odium praedominatur, mixtum ex favore ac odio odiosis accensetur s 499. . Quamobrem si pro-'mi ua liberalia laxius interpretata nimium onerent promi tentem. odiosis accensenda. Quoniam itaque odiosa strictius interpretanda s. so6. . si promissa liberalia laxius interpretata nimium onerent promittentem, strictius interpretanda. Euod erat unum.
Quodsi circumstantiae quaedam Iaxiori interpretationi parum favent; ex iis colligitur, non tuto sumi posse, quod is fuerit animus promittentis, ut quam abundantissime comsulat utilitati promissarii, consequenter favor minime praedominari videtur. Quamobrem cum favorabilibus promissum liberale in hoc casu accenseri nequeat . 499. ; erit potius non favorabilibus, seu odiosis annumerandum I. 494. , consequenter interpretationi laxiori locus non est , sol sed potius strictiori b so6. . auod erat alterum. Vulgo
408쪽
Uulgo promissa mere liberalia odiosis aceensentur. Fod iaoontractibus in horum numero sunt, quae partem unam tantum onerant f. 496. . Enimvero jam supra ostendimus. quatenus solius ban olentia habetur ratio, ex qua ista proficiscuntur; ea potius ad favorabilia referenda esse is.soo. a noc . , quia scilicet tum favor praedominari videtur, ubi conje. thura nulla ad contrarium ducit. Sane Pavolentis l. 3. T. de constit. Princi ea de causa dicit, beneficium imperatoris quam plenissime nos interpretari dubere ἔ addit enim hanc rationem. quod a divina eius indulgentia proficiscatur, nec obstat qui quam, quominus nos addamus, beneficium Principem non onerare solere, nis manifesta adsit in donando temeritas. Neque tamen semper promissa liberalia ita sunt mparata, ut henevolentia, ex qua proficiscuntur, liberalitati nullos terminos praefigi patiantur. Quamobrem non modo inquirendum,
quantum onerem Promissorem , sed attendendae etiam sunt circumstantiae aliae , quae benevolentiam intra certos termi- . nos coarctare videntur. In genere igitur nec asst mare licet.
quod promissa mere liberalia semper sint stricte interpretanda, nec quod semper laxius interpretanda, sed hoc admittiis
tur, quamdiu conjectura nulla ad contrarium nos ducit: id
ruod de probabilibus semper intelligitur , ut valeant, quam-iu non sunt rationes in contrarium. Grere in Topicis ad e rum sententiam accedere videtur. qui promissa liberalia & d nationes stricte interpretanda esse contendunt simpliciter. Quam do enim uxori vir legavit omne argentum, quod suum esset, idcirco quae in nominibus suerunt Iegata negat. Multum nim differre ait, in arca positum se argentum, an in tabulis teneatur. Sed strictam interpretationem non esse admittendam, nisi rationes aliae eandem suadeant, immo tanto minus admittendam esse , si quae circumstantiae faveant laxiori , venus est. Ponamus enim uxorem esse pauperem, & argentum omne, quod habet maritus, tam in arca postum, quam quod in tabulis tenetur, vix sincere, ut dignitati mariti conis
venienter vivat, cetera autem bona tam ampla esse, ut haeres
409쪽
interpretatio si admittenda, etiamsi supponatur desunctum magis considere voluisse utilitat, haeredis quam uxoris, adeoque isti magis favisse, quam huic. Immo si nulla adsit ratio, cur praesumatur magis favisse haeredi, quam uxori; nec ulla ratio cogit, ut a laxiori sgnificatu recedamus, quem semper praeserendum existimamus , quamdiu non alio. ducant conj.hurae particulares aliae: sLSO O. . .
neratis m- tum ς non vero contra idem, vel se eo, de quo verisi uter cogιω-
tr pratensitum nora fuit. Quando enim interpretamur. verba alteri us, in
id inquirimus, quid per ea significare voluerit consequenter de quonam cogitatum fuerit, cum loquerctur s 439. Quamob' rem . cum in , dubio eligendum sit, quod verisimilius, quod
nemo non concedc re dc bet; interpretatio fieri debet de eo, de.quo verisimiliter. cogitatum fuit. Δuod erat, unum. Enimvero . cuin idem simul fieri & non fieri nequeat a 8 tol. ., . interpretatio autem lacienda sit .de eo, de quo verisimiliter cogitatum fuit , mr demonstrata; evidens est, eam non esse faciendam de eo, de quo verisimiliter cogitatum non suit, adeoque multo minus contra id, de quo ucrisimiliter cogitatum Rit. aduod eras fecundum edi teritum.
Poteramu . propostionem praesentem sumere instar axiomatis, cum peri definitionem interpretationis. , modo ea satis intelligatur, statim pateat ejus veritas. . Quando enim obscurius dicta interpretamur, non aliud agimus, quam ut in id inquira mus, de quo verisimiliter cogitatum fuit, quod mentem suam non lassicienter c indicavit . qui locutus est, ut certo sons ur, seu demonstrari possit , de quonam locutus fuerit, conseque ter ne aliquid contra eum pro vero habeatur, de quo non co gitavit vel cogitare non potuit. .
410쪽
Quoniam interpretatio facienda de eo, de quo verisi- mand similiter cogitatum fuit .s ia. ; promissa liberalia laxius iu- illius Worermetanda, quando de eo, ιntra proprie/atem ποι rum s missa obe-gnificatus laxior:immo etiam aliquantulum figuratus continet quod lia laxias in-wrisimiliter cogitarum fuit, ex asierso frictius interpretauda, terretanda, si de eq- infatus strictiori convenit, ver similiter tantum- quando stri-mmo cogitatum fuerit. ' .ctius. E. g. Si maritus uxori pauperi, aut non admodum diviti l gaverit omne argentum, quod suum esset, perpaucum verost in arca positum, ac pretium bonorum reliquorum plurimum superet argentum, quod in tabulis' tenetur; verisimile omnino est, maritum cogitasse noru modo de argento in arca posito. verum etiam de eo, quod est in tabulis, consequenter legatum laxius esse interpretandum. Ex adverso autem si uxor locuples fuerit, argentum in arca positum haud modicum, quod vero in tabulis est plurimum emeait pretium 'ceterorum bonorum,. aut bona immobilia sint exigui pretii respectu ejus argenti quod in tabulis est ; verisimile omnino est, maritum non cogitasse nisi de argento , quod est in arca positum , adeoque legatum. striatius interpretandum , nec ultra istud extendendum. I. Ἱr4.
Quoniam interpretatio non facienda contra id, de quo Idem res
verisimiliter cogitatum fuit, vel de eo, de quo verisimiliter c extendturi.
gitaturri non fuit β. si a. ; contra verborum proprietarempromu sum silerale restringendum non es, quando ver smiliter de eo cogitarum fuit. quo fert sigmficatas rursus, contra eandem vero refrinis gendum , quando verisimititer de eo cogitarum non I, quod tora verborum proprietas admittit. Egr. Titius, cui Alius unicus haeres existit, legat filiae Sempronii omnes gemmas suas: inter eas sunt baculus & ensis gemmis interstincti, munera Principum. Circumstantiae facile in-Aaa a dicant