장음표시 사용
411쪽
dieant Τitium de his non cogitasse, cum de gemmis fissae Sempronii legandis loqueretur. Quamvis adeo tota verborum proprietas admittat, ut sub gemmis omnibus comprehenda tur etiam baculus & enfis gemmis interstincti; contra eam i meti legatum in casu praesenti restringendum ut idem excepti intelligantur. Enimvero ponamus haeredem institutum esse extraneum, tum verismile est, Titium improlem, quando. ωmnes gemmas, nullis exceptis, legavit filiae Sempronii, cogitasse etiam de iis, quibus ensis ac baculus interstinctus', ade que legatum restringendum non est contra verborum propri tarem. Neminem Ossendet, quod, quando de promissis liberalibus agitur, exempli loco in medium asseramus legata r et nim donationes & legara iisdem aequiparantur, quatenus prinmissa liberalia, quae in dando consistunt, non sunt nisi dona
nternum uterpretatio ita facienda, quemadmodum eam faceret, 'itio ex non docuim es , sipraesens esset vel si eidem cognita fu/ssent, qua nunc praevisis D. uam .. Nemo ignorat, nos sub certis circumstantiis alend. nolle, quae iis absentibus volumus , & per ipsam legem a petitus ac aversationis hoc intelligitur, cum sub certis circumstantiis minime bona, immo mala reputem , quae iis absentibus bona judicamus g. 9o4. 9o T. Poch. empis., Quamobrem si quae eircumstantiae emergunt, aut aliquae ei, qui locutu& est, cognitae filisse non videntur, ut adeo de iisdem cogitare minime potuerit; nullum sane est dubium , quin quod voluid, dum locutus est, idem noluisset, vel aliud quid voluisset, siquidem istas circumstantias praevidisset, aut eas perspectas habuisset. Quodsi ergo praesens interrogaretur utrum stantibus iri circumstantiis idem adhuc velit, an nolit, aut aliud quid velit dubium non videtur eum responsurum, quod nolit, aut aliud quid velit, consequenter cum
inretretando investigetur mens ejus , qui locutus est I. 439. , ra
412쪽
ita omnino facienda interpretatio est , quemadmodum eam faceret qui locutus est, si prassens esset, vel n eidem cognitali issent, quae nunc palam sunt.
Exemplum habemus in l. ro T. die eonfirmat. tutor. ubi Triphonintis ait : utilitatem Pupillorum praetor sequitur, nota scripturam testamenti, vel codicillorum. Nam patris volunt rem praetor ita accipere debet, si non fuit ignarus scilicet eorum, quae ipse praetor de tutore comperta hahet. Nimirum si rater jam praesens esset, quando confirmandus est tutor ea sciret, quae eomperta habet de eodem praetor, idem dicturus praesumitur, quod praetor statuit. Fit hic interpretatio extra ver- horum fgnificatυm, ut intentioni ejus, qui locutus est se satis fiat, animum attendendo ad rationem, eur quis hoc , quod dixit, voluerit. Ita parer dat liberis impuberibus tutorem ob eorum utilitatem. Talem igitur tutorem iis dare voluisse nomintelligitur, qui eorundem utilitat, prospecturus non praesumi tur, aut damnum, s quod dederit, resarcire nequit. Non est,.
quod existimes, propositionem praesentem repugnare superi si, quod in pactis & promissis nemo verborum suorum inter pres esse possit 3. 46 I. . Neque enim hic qui locutus est verba sua interpretatur, tribuendo iisdem significatum pro a bitrio, non attento proprio, quem usus loquendi probat; sed extra fgnificarum verborum , quibus Tomissio continetur Vellex praescribitur, inquiritur in mentem eius , qui quid volui ab alio, qui de eadem statuere deber, ne quid nat, quod eidem
adversatur. Et haeC interpretatio sit contra verborum fgnimeatum manifestum, intentioni tamen ejus, qui locutus est, convenienter. Ea stilicet fuisse colligitur mens ejus, qui locutu est, quam verba nulla ex parte indicant, ut, stad ea tantumm- do respicias, dicendum videatur, mentem eam dicenti non fimisse, quam aliunde colligis. Bene taeero pro Carinaea : Si v luntas tacitis nobis intelligi posset verbis omnino non utere. mur: quia id non potest, verba reperta sunt, non Pso Impe dirent, sed quae indicarent Voluntatem..
413쪽
I. sI6. Inter reta- Interpretatio extensiva dicitur, qua ob identitatem ratio-rio extensi inis sufficientis volitionis, vel nolitionis mens ejus, qui locu-va quId sit. tus est, extenditur ad casus, sub verbis, quibus promissio,
pactum vel lex continetur, secundum totam eorundem pro prietatem minime comprehensos. Gratio dicitur extendens. Uulgo hoc asserri solet exemplum. Qui posthumum expectabat, haeredem scripsit sub hae conditione, si posthum
mortuus sit. Quodsi posthumus non nascatur, Vel quia uxorabortum patitur, vel ante partum cum foetu obiit vidua, vel quia falso pro gravida habita, & tunc quoque haeres agnoscatur, qui scriptus fuerat; interpretatio extensiva est. Nimirum ratio, quae ad hoc sussicit, ut vellet eum , quem scripserat, sibi .esse haeredem, non alia fuit, quam quod cogitaret fieri posse, .ut nulla sibi existat proles. Quodsi ergo . certo scivisset, pro .lem nullam natureiri ; dubium non est, quin pure scripsisset haeredem. Quamobrem eum posthumus dicatur, qui patremortuo demum nascitur . si verborum proprium fgnificatum spectes, posthurrrus mortuus dici nequit nisi qui post mortem patris, dum in lucem editur vel editus fuit. moritur. Si ergo verborum proprietatem spectes, conditio, i sub qua haeres scriptus est, non existitos posthumus non nascitur, quacunque de causaboc contigerit, consequenter verba sequendo, posthumo non nato, qui haeres scriptus fuerat esse nequit: ast si men. tem instituentis sequaris, erit utique haeres.
dum inter- luerit, ant noluerit potius, quam voluerit s. s6. Outol. ; Dpretationis Verba, quibos promi , stactum et et lex continetur, ad rusam quen- extensiva dam producere velimus, quem illorum signfcatus Womius minime eo . comprehendιν, nobis inquirendum est, cur promissor soc pronuserit.
414쪽
aut pacificem tio sieri noluerit, veteriam legisti Ir Loc praeceperit, vel
μου tient.-Ita in exemplo, quod modo dedimus not g. 316. inquirimus, cur testator 1 redem instituerat non pure , sed sub conditione, si posthumus, quem expectata, moriatur. Hoc enim ideo factum intelligitur, quod cum posthumum expectaret,quem tamen mori posse putabat, alium sibi haeredem esse noluit nisi in casu non extiturae prolis, aut, quod perillae est, eum . quem instituit. hau edemsbi esse voluit in casu non extiturae. prolis. Quodsi enim novisset , sibi non extaturare prolem, ratio nullaeu, cur haeredem non pure instituisset. Equidem sunt, qui sibi persuadent nos etiam aliquid velle posse absque ratione sus
ficiente, ita ut saepe ratio Inoveat ita, ut voluntas tamen sit causa per se sustulens, etiam sine ratione illa, seu, quod vulgo dicitur, stet pro ratione voluntas, atque ipse. Grotrusi vir alias satis acutus, in eam sententiam abit, alibi tamen ostendimus sine motivis nullam dari in anima volutionem ac nolitionem g. 889 IV. M. emptri Sane nisi hoc certum esset, vix unquam tuto satis interpretatio.extensiva fieret. . Unde. enim constabit, rationem non ita movisse, . ut voluntas tamen si causa essiciens
per se, etiam sine ratione illa ' Quamvis enim Gotius hoc inde colligendum esse statuat lib. a. c. I 6. 3. I 2 O. n. a. quod ratio, sub quam venit casus, quem volumus comprehendere, si causa unica & ussicax, quae promittentem moverit, eaque ratio ab eo
considerata in sua generalitate, quia alioquin promissio futura suisset iniqua aut inutilis ; non tamen haec susscere videntur. Sane in exemplo, quo usi sumus ad illustrandam interpretationum extensivam & quod admittunt omnes ; institutio haeredisncc iniqua foret, nec inutilis, . etiamsi ultra conditionem posthumi mortui non extenderetur , valeret enim eodem modo, .
quo promissiones, conditicinatae valere possunt, & in arbitrio. instituuntis positum est, . sub quanam conditione haeredem imstituere velit Immo si ea esset voluntatis natura, ut absque dimotivo determinari possit: quidni etiam voluntas per se dete
415쪽
minari possit ad instituendum haeredem sub eoaditione, s postis
humus moriatur, non attenta ratione ulla'
. I 8. Siplures ris Quoniam in interpretatione extensiva requiritur identiones fue- titas rationis sussicientis volitionis & nolitionis I. sit, . ,rint cur quis si plures fuerint ranones, ob quas nonnisi sivius sumtu, qu Dcutusquιd volue- es quid voluit, vel notare, cum omnes simul lum tae conficiantris, vel no- rationem sussici ectem .s6. , vεrba ejusdem as casem Iulueriti sum Icatu ρ ροιο eorundem non comprehe6um traducere non licet. msi a mi rationes ua o es simia.
Quemadmodum ad effectum producendum plures concurrere solent causae, ita quoque saepe ad determinandum Voluntatem vel noluntatem plures concurrunt rationes & scuti essectus.. ' non producitur, si una illarum causarum deficit; ita quoque u litio, vel nolitio cessat, s una rationum deest. Quamobrem cum ob rationem nonnisi sussicientem interpretatio extensiva locum habeat; s quo in casu una tantummodo istarum rati num. vel altera abfuerit, ad eum verba ejus, qui locutus est, extendere minime licet. Non aliud indicasse videtur Griatur, dum ad interpretationem extensivam requirit, ut ratio in casu se dato obtinens sit unica , quae movit voluntatem eius, qui locutus est plures enim rationes particulares, quando nonnisi simul sumi possunt, non sunt nisi ratio unica volirionis, vel nolitionis, quippe sine qua voluntas, vel noluntas non dcterminatur. Quando vero Grottur addit, rationem illam unicam etiam essicacem esse debere, hypothes suae indulget, quas ratio saepe ita moveat voluntatem, ut voluntas tamen si causa per se sufficiens, etiam sue ratione illa. Rario dici nequit essicari . nisi quatenus voluntas per eam determinatur, quae sine ea non M. determinaretur. Quando autem ratio sussiciens est, voluntas per eam determinatur, seu eadem posta ponitur etiam volitici f. II 8. Ontoc, Ratio igitur sussiciens semper ossicax est. nisi impediatur, alias enim non foret sussiciens.
416쪽
similiter quoniam interpretatio extensiva facienda ob Amin,is 'rationem sufficientem volitionis vel nolitioniS I. I iii. γῆ- ρὰcti a
' iam venu tori, quem eo rehendere)ποι mur. ne extensi Etenim nisi ratio in genere spectata moverit volantatem ejus, is qui locutus est, non erit ea ratio lassiciens volitionis vel nolitionis in eo casu, ad quem verba illius producere volumus. Qisae enim genere eadem sunt non sunt specie eadem g. 24 l . Outo . . Identitatem rationis requirit interpretatio extet viva f. sI6. , Quodsi e b ratio , quae movit voluntatem, Mn spectata fuit in genere, sed m specie ad casum verbis expressum applicata; nec erit eadem ratio in casu altero, ubi nonnisi in genere sp ctata ratio ista convenit. E. gr. Attica lege vetitum erat testamentum fieri filia invita. Per interpretationem extensivam re- cte insertur, na adoptionem quidem ea invita permitti. Ratio enim erat , ne filia invita privaretur haereditate. Ea cum in genere spectetur, non habita Tatione modi, quo haereditas filiae aufertur; eadem omnino est, sive testamentum filia invita fiatisve adoptio Recte igitur a testamento vetito ad adoptionem vetitam, ne filia invita fiat, valet argumentatio.
etionis vel nolitioisis in casu sub verbis ejus, qui locutus est, minime comprehcnsa , & eo , qui per ea lignificatur, per hypora. posita vero ratione sussiciente volitionis, vel noliti innis, ponitur etiam ipsa volitio, ves nolitio g. ra 8. tol.);
dubitandum non est, quin is, qui locutus est , dum de cala molpio r. nai. Pars VI Bbb. sub
417쪽
stib verbis ejus minime comprehenso quaestio est, jam praesens csset, verba sua ad hunc quoque casum extendi vellet. Quoniam itaque interpretatio ita facienda, quemadmodum eam faceret, qui locutus est, si praesens esset Φ.sas.); quando eadem ratio lassiciens volitionis, vel nolitionis est in casu aliquo sub verbis ejus, qui locutus est, minime compre- .henso, quae fuerat in casu per eadem significato, verba ad casum quoque istum extendenda.
Atque adeo patet interpretationem extensivam recte fieri aenaturae voluntatis convenire. Quodsi attente perpendere Ve lis demonstrationem praesentem, facile perspicitur, fi is, qui locutus eis de eo casu cogitastet, ad quemverba ejus producere Volumus, eundem quoque mentionem ejusdem facturum fuisse, aut eum non omnes casus, quos sub verbis suis comprehendere voluit, figillatim recensuisse, propterea quod existimavit, ex eo, quod dixit, facile perspici posse mentem ipsius de eo, quod non dixit; atque adeo praeteritum existiman non debet, quod ex ceteris, de quibus dictum est, intelligi potest. Ita quando lege Attica vetitum erat, ne testamentum fieret ininvita filia ; facile perspicitur , legislatorem quoque additurum fuisse, ne fieret adoptio invita filia , squidem de eo casu tum cogitasset noe. f. s I9. . Ast si qui posthumum expectat haeredem instituit sub hac conditione , si posthumus moriatur,
cum hoc faciat consideratione non extiturae prolis, quamVis cogitet etiam de eo casu, quo proles nulla nascitur, aut quod uxor abortum passa , aut ante partum cum Ioetu obierit vidua, aut falso pro gravida h bita suerit , non tamen opus cst , ut . singula commum orentur, cum ex iis, quae dixit testator, sicile intelligatur, vel ba ejus etiam ad hunc castim este extendenda. Recte Omnino G ero ad Herennium lib. a. statuit, neminum posse Omnes res pur scripturam amplccti, sed eum commi dis- sme scribere, qui curet . ut quaedam ex quibusdam inrelligantur. Exemplum in pactione hoc asseit Gottus, ne quis locus muris cingatur, facta uo tempore, cum non aliud esset muni-
418쪽
endi genus. Quoniam enim ratio prohibendi muros fuit. quemadmodum sumitur, ne muniretur is locus, idem ne aggere quidem cingi poterit. Similiter huc referri solet lex it. Ede div. rer. Si quis violaverit muros, capite puniatur. Interpretatione enim extensiva intelligitur etiam de portis, sossis vel reliquis civitatis munimentis violatis. Ratio nimirum, quam reddit Pomponius, generalis est, nimirum quod id sit hostile&abominandum, cui omnino extensio ista convenit. Illustre est exemplum apud Disanum in Tyrannicida, quod his verbis describitur: Lex est, tyrannicida praemio assiciatur. Est qui in arcem ascenderit, ut tyrannum necaret. Ast tyrannum non reperit, sed filium ejus, quem etiam interimit . relicto in vulnere gladio. Adveniens mox tyrannus, ut filium vidit occisum, prae dolore animi eodem se gladio interficit. Is, qui filium tyranni sustulerat, praemium petit tanquam tyrannicida. Facile patet legislatorem de eo casu non cogitasse, cum tyrannicidae praemium decerneret. Quoniam vero non alia fuit ratio, cur praemium decerneret, quam quod vellet tyrannum e medio tolli; dubium non est, quin & ad eum casum praemium extensurus fuisset, siquidem de eo cogitare potuisset. Recte igitur Lucianus interpretationem extensivam defendit, hanc reddens rationem, quod perinde sit, utrum ipse interimas, an mortis causam ministres. Sussicit nimirum, ut ipse in causa ss, ut tyrannus e medio tollatur, nec sine secto tuo sublatus suisset. Casum non absimilem refert Pussendosus lib. s. c. II. f. I7. Lex est, qui uxorem occiderit, morte plectitor. Aliquis in Gallia volens amoliri uxorem, mulae per triduum licitum non dedit. Quarto die in campum progressus, velut recreationis causa, uxorem mulae stibundae imposuit: quae cum fluvio propin quasset, magno cum impetu in eum irruit ,& foeminam in aquas estudii, in quibus illa perit. Patet ut ante, legislatorem de hoc casu non cogitasse, cum poenam capitalem decerneret paris ricidae. Quoniam vero non alia fuit ratio, cur hanc decerneret poenam, nisi ut maritos dererreret, ne mortem 3xoribus conis
sciscerent, atque adeo harum saluti consuleret, dubium non est Bbb α - ' quin
419쪽
quin .eandem poenam ad hune quoque casum extendissit, si- . . quidem de eo ips in mentem venisset. . Valet etiam hic,quod in casu praecedente dixerat Lucianus, nimirum quod perinde se, utrum ipse interimas, an mortis causam ministres, aut Lmagis, placet, cum PQ Arm huc trahere pote3 illud Gnoeae: Quicquid in monem valet, telum est abunde. . Ceterum hic ipse. casus referendus etiam est ad ea, quae in fraudem legis fiunt, ad quae per interpretationem extensivam lex utique . extendenda, quippe rationi legis contraria..
nam Pgi Fraudem legi vel pacto facere dicitur , qui quidpiam fa--l patis cit, quod Verbis quidem legis vel pacti non repugnat, mentisυνῶ De tamen legislatoris, vel pacistentis adveriatur. Et tale quid etiam Dri in fraudem legis, vel patiti dicitur : isti in odi amtem fraudem Soeω vocat circum sir FIIonem Exempla plurima collegit Puffendosus lib. s. c. I a. f. I 8. Ita apud Valerium Maximum lib. 9. c. 6. cum Licinius Stolo lege sanxisset, ne quis amplius , quam quingenta agri jugera haberet, ipse mille comparavit, dissimulandique criminis gratia dimidiam partem filio emancipavita Apud Quintilianum decta 64. legitur, cum lege Voconia vetitum esset, ne liceat m lieri nisi dimidiam partem bonorum dare, quendam duas mu- lipres dimidiis partibus instituisse haeredes. Similiter apud
Ammianum Marcellinum lib. st a. c. I 6. refertur, insulam Pharon
Rhodiorum vectigali obnoxiam fuisse, quod cum istorum publicani lxactum venissent, reginam eos interea sub specie feriarum detinuisse ac jactis molibux insula continenti juncta repulisse velut insularum . non continentis vect galia exigentes. Apud Athenienses, narrante Lactantio de falsa religione c. ao. cum meretrix quaedam nomine Leaena tyrannum occidasser, quia nefas erat fimulacrum constitui meretricis in templo, animalis efiigiem imposuerunt, cujus nomen gerebat. Cum Rex fitaniae clericis interdicere vellet usum mulorum illi sua pri-vilagia obteoderent; Rex omni ui fabris serrariis intradixit, ne
420쪽
ueli mulo soleas serreas applicarent, ut clerici ultro mulos abdicare cogerentur. Pectinat huc etiam factum. Titerii apud Taeuum Alio lib. s. quia more tradito nefas esset virgines stran. gulari; vitiatar prius a carnisice, dein strangulatae a nec non factum Corinthiorum apud feroritum, qui cum dono dare naves Iege prohiberentur, . singulus Atheniensibus vendiderunt quinis drachmis. Euchauano Rer. Scol. lib. I 4. aurore, sacerdotium Robertus Grnicrucius, homo pecuniosus, g Rege tunc. a pecunia inopi redemit, novo genere fraudis elusa lege ambitus, quae sacerdotia venire vetat , sponsione scilicet victus, qua magna pecunia deposta contenderat, regqm non cum proximo sacer clatio vacuo donaturum. Cum juxta vulgatum illud: inven-ta lege, inventa est fraus, nihil sit frequentius, quem ut fra . dem legi, vel pacto faciant, qui semare nolunt, videri tamen'. volunt qui servent; exempla istiusmodi fraudi um nec hodie- . num rara sunt. Ceterum definitio, quam dedimus, consenta.
nea est menti Pauli l. et C de LL. & inpiari l. 3α ibid. quorum illei In fraudem legis, inquit, facit, qui salvis verbis legis
sententiam ejus circumVenit, hic veto : fraus legi fit, ait, ubi traod fieri noluit, fieri autem non vetuit, id fit. Nimirum luis verbis legis fit, quod per ea minime sgnificatum, cons
quenter nec iisdem Iepugnat, etsi eadem secundum totares
am proprietatem spectes, atque adeo dici nequit, hac lege eis thum esse. Quoniam tamen factum istud menti legislatoris πadversatur, id. Omnino sit, quod lex fieri noluit, adeoque sen-tentia ejus circumvenitur. Ita lex Corinthiorum, qua naves dono dari prohibebantur, non vetuit, eas vendi, neci Iege defi- nitum erat pretium, quo eas vendi deberet esse permissum, con. sequenter factum Corinthiorum verbis legis minime repugna-bat. Nemo autem non Videt, legem noluisse, ut naves adeo, contemtibili pretio venderentur, cum istiusmodi venditio dona. tioni aequiparanda veniar. Fecere adeo Corinthii, quod lex fie- ri noluit', consequenter quod menti legislatoris adversitur, at-que adeo sententiam. legis circumvenerunt.. Nolumus definiationem nostram verbis Pauliani & inpiani consentientem cete- ω eae lis applicare, ne praeter necessitatem prolixiores fimus.